|

Монгол орны бэлчээрийн хувь заяаг дэлхий дахин анхааралтай ажиж байна

Монгол орны нийгэм, эдийн засгийн гол тулгуур багана мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн өмнө өнөөдөр тулгараад буй том сорилтын нэг бол бэлчээрийн доройтлын асуудал юм. Бэлчээр ашиглалтыг зөв зохион байгуулах нь мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн бүтээмж, малчдын ашиг орлогыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ Монгол орны тал хээр нутгийн экосистем, түүний  үйл ажиллагааны тогтвортой байдлыг хангах үндэс мөн.

Малыг хувийн өмчид шилжүүлэхдээ, малчдын нийтээрээ дундаа ашигладаг бэлчээрийн харилцааг зохицуулах механизмыг хамтад нь тодорхойлж өгөөгүйгээс замбараагүй, хэт эрчимтэйгээр ашиглаж ирсний үр дагавар 30 жилийн дараа бэлчээрийн газрын 60 гаруй хувь талхлагдан доройтсоноор илэрч байна. Бэлчээр хаагуур, хэрхэн доройтож буй явц, үндсэн шалтгаанууд болоод хэрхэн яаж нөхөн сэргээх, урьдчилан сэргийлэх нөөц боломжийн талаар холбогдох байгууллагууд болон төсөл хөтөлбөрийн хүрээнд багагүй судалгаа хийсний дүнд цаашид ямар арга хэмжээ авах шаардлагатай байгааг боловсруулах, хэрэгжүүлэхэд хангалттай хэмжээний мэдээлэл цуглараад байна. 

Тухайлбал,цаг уурын улсын сүлжээн дээр жил бүхэн хийгддэг бэлчээрийн төлөв байдлын мониторингийн 2014 болон 2016 оны мэдээнд тулгуурласан Монгол орны бэлчээрийн төлөв байдлын үндэсний тайлангууд гарч олон нийтэд танилцуулагдлаа. 2014 оны байдлаар нийт бэлчээрийн газрын 65 хувь нь унаган төлөв байдлаасаа өөрчлөгдөж харилцан адилгүй түвшинд доройтсон байсан (http://greenmongolia.mn/133/item/236) бол 2016 оны байдлаар талхлагдаж доройтсон талбай харьцангуй тогтвортой, зарим нутгаар буурах хандлага ажиглагдаж байна (http://greenmongolia.mn/144/item/201).

Бэлчээр ашиглалтыг зөв зохион байгуулах талаар тодорхой арга хэмжээ авч байгаа газруудад өнгөрсөн жилийн зуншлага сайтай нөхцөлд бэлчээрийн төлөв байдал тодорхой хэмжээгээр, тодруулбал бага талхлагдсан төлөвөөс соргог төлөвт шилжин сайжирсан байгаа талаар дээрх тайлангуудад дурдсан байна. Бэлчээрийн сэргэх чадавхын ангиллаар үнэлж үзэхэд нийт доройтож талхлагдсан бэлчээрийн 80 гаруй хувь нь байгалийн аясаараа эргэн сэргэх боломжтой, гагцхүү ашиглалтын одоогийн ачаалал горимыг л тохируулах шаардлагатай байгаа талаар уг тайланд тодорхой тэмдэглэгдсэн байдаг.

 

Зураг 1. Монгол орны түгээмэл тархацтай 23 төрлийн бэлчээрийг хамарсан "Бэлчээрийн төлөв байдлын загвар” нь бэлчээр ашиглалт, сэргээн сайжруулах арга хэмжээг төлөвлөх, хэрэгжилтийг үнэлэх үндсэн арга хэрэгсэл мөн.

Өөрөөр хэлбэл, сулаас дунд доройтолтой, соргог бэлчээрийн үндсэн бүлгэмдэл болох нарийн өвс зонхилсон бүлгэмдлүүд ширэг улалж болон агь шарилж зонхилсон бүлгэмдлээр солигдсон бэлчээр харьцангуй түгээмэл болсон, гэхдээ ашиглалтын горим, ачааллыг тохируулсан нөхцөлд нарийн өвс сэргэж арви, оролцоо нь нэмэгдэх бүрэн боломж байна. 
Бэлчээрийн төлөв байдлын үндэсний 2 дахь удаагийн тайлангаас (http://greenmongolia.mn/144/item/201) харахад бэлчээрийн сэлгээ нүүдлийг зөв зохион байгуулж чадсан газруудад бэлчээр сайжирсан, энэ талаар тодорхой арга хэмжээ хэрэгжүүлээгүй, давтаж ашигласаар байгаа газруудын бэлчээр улам доройтож доройтлын дараагийн шатанд шилжсэн байна. 

Тухайлбал, дундын бэлчээрээ төлөв байдал чанарыг нь доройтуулалгүйгээр ашиглах урт хугацааны нөхцөлт гэрээг сумын засаг даргатайгаа байгуулснаар бэлчээрийн эмх замбараагүй ашиглалт, сэлгэж амрааж байгаа бэлчээрийг зөвшөөрөлгүйгээр идүүлж ашиглах явдлыг бууруулж улмаар бэлчээр сэргэх боломжийг нэмэгдүүлж байна (Зураг 2, 3).

 

Зураг 2. "Хужиртын давааны ар”-ын өвөл-хаврын бэлчээрийг төлөөлүүлэн сонгосон фотомониторингийн цэг (гэрэл зургийг Д.Батсайхан, газрын даамал)

 

Зураг 3. Говь-Алтай аймгийн Халиун сумын Хантайшир бэлчээр ашиглагчдын хэсгийн өвөл-хаврын бэлчээр дэх фотомониторингийн цэгийн ерөнхий байдал(ГЗБГЗЗГ-ын дэргэдэх фотомониторингийн мэдээллийн сангаас)

Харин малын тоо, нягтралаар сүүлийн хэдэн жилийн турш тэргүүлж ирсэн Архангай, Төв, Сэлэнгэ, Өвөрхангай аймгийн ихэнх сумдын бэлчээр доройтлын өндөр зэрэглэлд шилжсэн, Сүхбаатар, Дорноговь аймгууд хүчтэй доройтсон бэлчээрийн тархац, хэмжээгээрээ тэргүүлж байна. 

 

Зураг 2. Хүчтэй доройтсон бэлчээрийн тархцын 2014, 2016 оны харьцуулалт

Байгалийн аясаар сэргэн ургах биологийн босгыг давж доройтсон бэлчээрийн талбай 7 хувийг эзэлж буй талаар өмнөх тайланд тэмдэглэгдсэн байсан бол 2016 оны байдлаар 13 хувь хүрч өссөн нь асуудал хэр хүндэрсэн болохыг тодорхой харуулж байна (Зураг 2).

Эрчимтэй доройтож, талхлагдсан бэлчээрийн талбай хоёрхон жилийн дотор ийнхүү эрчимтэй нэмэгдэж байгаа нь "Монгол орны бэлчээр-Дээсэн дөрөөн дээр” очиж цаг алдалгүйгээр тодорхой арга хэмжээ авах, асуудлыг шийдэх цаг нь болсныг илтгэнэ. 

Бэлчээр ийнхүү эрчимтэй доройтож байгаа нь малын тэжээлийн хангамж, хүнсний аюулгүй байдлыг хөндөөд зогсохгүй зэрлэг ан амьтны тоо толгой, тархац нутгийг хумих, нүүрс төрөгчийг хуримтлуулах, байгаль дахь ус, энергийн эргэлтийг зохицуулах зэрэг олон чухал үйлчилгээнүүд алдагдаж эцэстээ хүмүүс бид эрүүл орчинд сайн сайхан амьдрах боломжоо улам бүр алдах эрсдэлийг дагуулж байна. 

Монгол орон, монголчууд бидний бусдаас ялгарах гол давуу тал бол олон зуун мянган жил байгалийн төрхөд нь хадгалж ирсэн бэлчээр нутаг, түүн дээрээ тээгээд ирсэн нүүдэлчдийн ёс заншил юм. Дэлхий дээр хязгаарлагдмал хэмжээтэй үлдсэн байгалийн задгай бэлчээртэй тал нутаг, улам бүр өсөн нэмэгдэж буй үнэ цэнэ нь хүлээн зөвшөөрөгдөх болсон энэхүү том баялгийг цаашид хэрхэн авч үлдэхийг дэлхий нийт анхааран ажиж байна. 

Учир нь орчны бохирдол, биологийн төрөл зүйлийн хомсдол, уур амьсгалын дулаарал, газрын доройтол цөлжилт зэрэг байгаль орчны аливаа асуудалд хил хязгаар үгүй, бидэнд тулгамдаад буй хүндрэл бэрхшээл бол дэлхий нийтийн асуудал, тиймээс байгалийн нөөцийн менежмент, түүний дотор бэлчээр ашиглалтыг хариуцлагажуулах, бэлчээрийн доройтлыг бууруулах, сэргээн сайжруулах асуудал дээр үр дүнтэй алхам хийх үүргээ Монголчууд бид биелүүлэх ёстой. 

Монголчууд бидний хувьд биологийн олон янз байдлын тухай, хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулж тогтворжуулах уур амьсгалын тухай болон цөлжилтийн тухай олон улсын гэрээ конвенцоор дэлхий нийтийн өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэх үндсийн үндэс бол бэлчээрийн харилцааг сайжруулж бэлчээрийн экосистемийн тогтвортой байдлыг хадгалах явдал мөн. 

Өнөөдөр бол хүлээж суух, дараагийн үедээ найдаж үлдээх биш зоригтой шийдвэр гаргах, өөрчлөлтийг эхлүүлэх цаг болсо

Өгүүллийг: Швейцарийн хөгжлийн агентлагийн Ногоон алт малын эрүүл мэнд төслийн Бэлчээрийн менежментийн мэргэжилтэн, доктор Д.Булгамаа

Сэтгэгдэл бичих

    • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
      heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
      winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
      worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
      expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
      disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
      joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
      sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
      neutral_faceno_mouthinnocent

12 сэтгэгдэл

  1. caterpillar boots:
    I have to show some appreciation to the writer for rescuing me from this type of matter. Right after surfing around through the world wide web and meeting tips which are not productive, I believed my life was over. Living without the presence of strategies to the issues you have solved through your short post is a critical case, and the ones that would have adversely damaged my entire career if I had not discovered your web site. Your training and kindness in handling the whole thing was useful. I'm not sure what I would have done if I had not discovered such a step like this. I'm able to now look ahead to my future. Thanks a lot so much for your skilled and effective help. I won't think twice to propose the sites to anyone who ought to have recommendations on this topic.
    caterpillar boots http://www.caterpillarboots.us.com
  2. air jodan 6:
    I and also my buddies were found to be viewing the excellent recommendations on your website while quickly developed a terrible feeling I had not expressed respect to the site owner for those secrets. Most of the people had been for this reason passionate to read through all of them and already have certainly been tapping into these things. We appreciate you indeed being considerably helpful and then for going for certain excellent subject matter millions of individuals are really desirous to learn about. Our own honest regret for not expressing appreciation to you earlier.
    air jodan 6 http://www.jordan6.us.com
  3. vans shoes:
    Needed to compose you the very little observation just to thank you so much yet again for all the awesome thoughts you have contributed here. It was really seriously generous of you in giving easily just what a few people could have offered for sale for an electronic book to make some dough on their own, primarily considering that you might have tried it in case you decided. These basics additionally served to be a great way to recognize that most people have the same passion similar to my own to understand a good deal more with reference to this matter. I think there are some more enjoyable instances ahead for people who go through your site.
    vans shoes http://www.vans-outlet.us.com
  4. nike air max:
    I simply had to thank you so much once again. I am not sure the things I would have taken care of without those methods contributed by you concerning that theme. This has been a depressing issue in my position, however , taking a look at this specialised style you handled the issue forced me to jump for joy. I'm happier for the advice and then believe you comprehend what an amazing job you were carrying out training the rest all through a site. Most probably you haven't come across all of us.
    nike air max http://www.nikeair-max.us.com
  5. yeezy boost 350:
    I not to mention my guys ended up reading through the great hints found on your web site and unexpectedly I got a horrible suspicion I had not thanked the blog owner for those secrets. All of the young men were definitely absolutely passionate to read through them and have in effect in truth been taking advantage of them. Thanks for actually being simply accommodating and then for settling on such incredibly good themes millions of individuals are really wanting to be informed on. My honest apologies for not expressing appreciation to you earlier.
    yeezy boost 350 http://piep.net/yzyboostus

    Thank you so much for providing individuals with a very nice opportunity to read articles and blog posts from this website. It is usually very useful and as well , jam-packed with fun for me personally and my office co-workers to visit your site not less than three times in one week to read the latest guidance you will have. And lastly, I am also actually contented with all the striking secrets you serve. Certain 3 areas in this post are clearly the best we have all ever had.
    james harden shoes http://www.hardenshoes.us.com
  6. adidas yeezy boost:
    I not to mention my pals were found to be reading through the nice guidelines located on your site while instantly I got a horrible suspicion I never expressed respect to the blog owner for those tips. My people happened to be as a result very interested to see them and now have in fact been using them. Appreciate your getting simply kind and then for opting for this form of smart subject matter millions of individuals are really wanting to understand about. My honest apologies for not expressing gratitude to you earlier.
    adidas yeezy boost http://www.yeezyboost.com.co
  7. bape hoodie:
    I have to express my thanks to the writer just for rescuing me from this particular matter. Because of exploring throughout the internet and getting ideas which are not beneficial, I thought my life was well over. Living minus the solutions to the difficulties you've fixed through your short article is a crucial case, as well as those which may have in a negative way damaged my career if I hadn't discovered your website. Your personal understanding and kindness in controlling all the details was excellent. I don't know what I would have done if I had not come upon such a solution like this. It's possible to at this moment relish my future. Thanks for your time so much for the reliable and effective help. I will not be reluctant to endorse your site to anyone who needs guide on this subject matter.
    bape hoodie http://www.bape-hoodie.us.com
  8. kobe 11:
    Thanks a lot for providing individuals with an exceptionally memorable possiblity to read articles and blog posts from this blog. It is always very awesome and as well , full of a great time for me personally and my office co-workers to search your site on the least thrice in one week to read through the latest guides you have. Of course, I am actually satisfied concerning the remarkable concepts you give. Some 2 areas on this page are in reality the very best I have had.
    kobe 11 http://www.kobesneakers.com
  9. jordan 12:
    I needed to send you this bit of observation in order to say thanks once again for your personal precious ideas you have contributed on this page. It was quite unbelievably generous of people like you to convey openly exactly what many people might have offered for an e-book to help make some profit for themselves, mostly given that you might well have done it in the event you considered necessary. These tips additionally served to be the great way to recognize that some people have a similar dreams like my own to grasp a good deal more with regards to this issue. Certainly there are millions of more pleasant opportunities in the future for individuals who looked over your website.
    jordan 12 http://www.jordan12.us.com

    I simply desired to thank you so much once again. I do not know the things that I could possibly have sorted out in the absence of the points shown by you concerning such a concern. Previously it was a real frightful case in my opinion, but viewing the specialised way you treated that forced me to jump over happiness. Extremely happy for this guidance and wish you recognize what a great job that you are providing instructing many others through your web site. Most likely you've never met all of us.
    ultra boost http://youl.ink/ultra
  10. michael kors handbags:
    I want to show my appreciation to the writer for rescuing me from such a predicament. Right after looking throughout the internet and meeting suggestions which were not productive, I assumed my life was gone. Living minus the answers to the difficulties you have fixed all through your good article content is a critical case, and ones that could have adversely affected my career if I had not discovered your web page. Your own knowledge and kindness in touching every part was invaluable. I am not sure what I would've done if I had not encountered such a thing like this. I can also at this time look forward to my future. Thanks for your time so much for the high quality and effective help. I won't think twice to recommend the sites to any individual who would like support about this subject matter.
    michael kors handbags http://www.michael-kors-handbags.com.co
  11. coach outlet sale:
    My wife and i were so excited when Ervin managed to deal with his research because of the ideas he had in your web site. It's not at all simplistic to simply continually be releasing strategies which usually other folks may have been making money from. We understand we need the writer to give thanks to because of that. All of the illustrations you made, the simple site navigation, the friendships you will give support to engender - it is most incredible, and it's really helping our son in addition to the family imagine that this idea is enjoyable, which is highly mandatory. Thank you for the whole thing!
    coach outlet sale http://www.coachoutletssale.com
  12. adidas superstar shoes:
    I want to express thanks to this writer for rescuing me from this type of dilemma. Right after exploring through the internet and coming across methods that were not powerful, I was thinking my life was well over. Living without the presence of solutions to the difficulties you've solved through your main site is a serious case, as well as the ones which might have in a negative way damaged my career if I had not come across your blog post. Your own know-how and kindness in maneuvering a lot of things was very helpful. I am not sure what I would've done if I had not encountered such a subject like this. It's possible to now look ahead to my future. Thanks a lot so much for your specialized and results-oriented guide. I will not be reluctant to propose the website to any person who would need counselling about this subject.
    adidas superstar shoes http://www.adidassuperstar.us.com