|

Өнөөдөр олон улсын эх хэлний өдөр

Хүн төрөлхтний хэл харилцах, мэдээлэх, нөлөөлөх гэсэн гурван үндсэн үүргээс гадна танин мэдэх, мэдээлэл хуримтлуулах, соёл, түүхийн илэрхийлэл болж тэдгээрийг хадгалах, дамжуулах, хөгжүүлэх чухал хэрэгсэл болдог. Өөрөөр хэлбэл, хэл нь харилцааны хэрэгсэл төдийгүй тухайн үндэстэн, угсаатны түүх, соёлын өвийг бүтээж, хадгалж, тээж, хөгжүүлж, тэдний оршин тогтнох үндэс, баталгаа болж байдаг. Гэтэл өнөөдөр дэлхий дахинд хоёр долоо хоног тутамд нэг хэл устаж, түүнийг даган тухайн үндэстний түүх, соёл, сэтгэлгээ, зан заншил, оюуны өв устаж үгүй болж байна.
Дэлхийн хүн ам, угсаатан, тэдгээрийн хэлний талаарх мэдээллийн эх сурвалжуудаас үзэхэд, одоогоор 7100 орчим амьд хэл байгаа бөгөөд үүний 90% нь 100000-аас бага хэлэлцэгчтэй байна. Энэ нь 6390 орчим хэл эрсдэлд орж, үлдсэн 10-хан хувь буюу 710-аад хэл аюулгүй байна гэсэн үг юм. 2680 хэл бүр мөхлийн ирмэгт байгаа бөгөөд үүнээс 357 хэл 50-аас доош хэлэлцэгчтэй, 19 хэл ганцхан хэлэлцэгчтэй болсон гэсэн мэдээ байна. Энэ байдлаар үргэлжилбэл, 2100 он гэхэд дэлхийн хэлний талаас илүү хувь нь устаж үгүй болно гэж судлаачид үзэж байна. Ийнхүү хэл мөхөж буй шалтгаан нь колоничлол, их гүрнүүдийн эзэрхийлэл гэх мэт улс төр, нийгэм, эдийн засгийн хүчин зүйл, даяаршил, хотжилт, шилжилт хөдөлгөөн, цөөн хэлний ноёрхол, соёлын нөлөөтэй холбоотой юм.
Иймд ЮНЕСКО дэлхийн хэл, соёлын олон янз байдлыг дэмжих зорилгоор жил бүрийн хоёрдугаар сарын 21-ний өдрийг "Олон улсын эх хэлний өдөр" болгон 1999 онд зарлаж, 2000 оноос албан ёсоор тэмдэглэж эхэлсэн. Энэ жил буюу 2019 оныг "Олон улсын уугуул хэлний жил” (International Year of Indigenous Languages) болгон зарласан нь дэлхий дахинд даяаршил, хотжилт эрчимжиж буй өнөө үед уугуул хэлний асуудал тухайн хэлт ард түмний боловсрол, шинжлэх ухаан, технологийн хөгжил, иргэншил, нийгэмд эзлэх байр суурь, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө, хөдөлмөр эрхлэлт  зэрэг өргөн хүрээг хамарсан чухал асуудал болж байгаатай холбоотой ажээ. НҮБ-ын мэдээлснээр дэлхийн 90 оронд 370 сая уугуул ард түмэн амьдарч, 5000 өөр соёлыг бүрдүүлдэг ажээ. Гэвч сүүлийн үед нийгэм, улс төрийн болон бусад олон хүчин зүйлээс шалтгаалан уугуул ард түмний эрх зөрчигдөж, тэдний хэл, соёлын асуудал хурцдаж, мөхөх аюулд орж байна. Ялангуяа Америк, Африк, Австрали, Зүүн өмнөд Азийн орнуудад уугуул хэл, соёл мөхөх үзэгдэл түгээмэл байна. Тухайлбал, Америкт 600 гаруй уугуул хэл байсан бол одоо гуравны нэг буюу 206 хэл үлдснээс 50 хэл нь мөхлийн ирмэгт байна. Харин Австралид 300 орчим уугуул хэл байснаас одоо дөнгөж 90 нь үлдэж, түүнээс 30 нь мөхлийн ирмэгт байна.
"Олон улсын эх хэлний өдөр-2019”-ийн нээлт Франц улсын Парис хот дахь ЮНЕСКО-ын төв байранд болох бөгөөд "Хөгжих, энх тайвныг тогтоох, эвлэлдэн нэгдэхэд уугуул хэлний үүрэг” сэдвийн хүрээнд тэмдэглэж байна.
Монгол Улсын хувьд "Олон улсын эх хэлний өдөр”-ийг 2001 оноос тэмдэглэж эхэлсэн бөгөөд хэлний бодлогыг хэрэгжүүлэх, бүх нийтийн эх хэлний боловсрол, соёлын түвшинг дээшлүүлэх, улмаар тэдэнд эх хэлээ хайрлах, түүгээр бахархах үзэл төлөвшүүлэх, эх хэлээ сурталчлан дэлгэрүүлэх зорилгоор Монгол Улсын ерөнхийлөгч, Засгийн газар, Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яам, Шинжлэх Ухааны Академи, Хэл зохиолын хүрээлэн, МУИС, МУБИС болон бусад холбогдох байгууллагууд олон үйл ажиллагаа зохион байгуулсаар ирсэн билээ.
Түүнчлэн, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга 2017 оны 8 дугаар сарын 25-нд зарлиг гарган жил бүрийн есдүгээр сарын 01-нийг "Эх хэлний өдөр" болгон Монгол Улсын нийт ард, иргэд, айл өрх, төрийн болон төрийн бус байгууллага, аж ахуйн нэгж, бүх шатны сургалтын байгууллагууд тэмдэглэн эх хэлээрээ бахархах, сурталчлах, олон нийтэд түгээн дэлгэрүүлэхэд чиглэсэн эх хэл соёл, түүх, зан заншил, өв уламжлалын тухай мэдээ мэдээлэл, нийтлэл, нэвтрүүлгийг орон даяар нэвтрүүлэх боллоо.
ЮНЕСКО-оос 2019 оныг "Олон улсын уугуул хэлний жил” болгон зарласантай холбогдуулан Шинжлэх Ухааны Академийн Хэл зохиолын хүрээлэн 1950-аад оноос төлөвлөгөөтэй, өргөн хүрээтэй бүрдүүлсэн нутгийн аялгууны баялаг хэрэглэгдэхүүнд суурилан бүтээсэн "Монгол аман зохиолын чуулган” нийт 45 боть, 1988 онд хэвлүүлсэн "БНМАУ дахь монгол хэлний нутгийн аялгууны толь бичиг” 3 боть (халх, ойрад, буриад аялгууны толь), 2008 онд хэвлүүлсэн "Монгол хэлний дэлгэрэнгүй тайлбар толь” 5 боть, 2015 онд нийтэлсэн "Монгол хэлний цахим их тайлбар толь” (mongoltoli.mn, монголтоль.мон) бүтээлүүдийнхээ үргэлжлэл болгож компьютер хэл шинжлэл, бүртгэл хэл шинжлэл, нийгэм хэл шинжлэл, соёл хэл шинжлэлийн онол, арга зүйгээр монгол хэлний нутгийн аялгуунууг баримтжуулах, уламжлуулах, хамгаалах, хөгжүүлэх, зорилго бүхий цогц бүтээлийг эхлүүлээд байна.

Сэтгэгдэл бичих

    • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
      heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
      winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
      worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
      expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
      disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
      joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
      sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
      neutral_faceno_mouthinnocent

6 сэтгэгдэл

  1. Зочин:
    Sind Sie auf der Suche nach den billigsten Breitling Replik-Uhren? Dann ist VipuHren hier, um Ihnen zu dienen. Wir sind ein führender Replik-Uhr-Designer, der alle führenden omega replica uhren Uhrenmarken zum echten Preis verkauft. Unsere Breitling Replica-Uhren sind fein gestaltet, um genau die Finesse und den Stil des Originals zu geben. Aus diesem Grund rolex replica uhren sind unsere Uhren die meistverkauften Replik-Uhren auf der ganzen Welt.
  2. yeezy shoes:
    Thanks a lot for providing individuals with such a special opportunity to read from this website. It's always so beneficial and also packed with fun for me and my office co-workers to search the blog more than thrice in one week to learn the new guidance you have. Not to mention, we are usually fulfilled with all the unbelievable creative ideas you serve. Some 2 points in this posting are unquestionably the best we have ever had.
    yeezy shoes http://www.yeezyshoesuk.com
  3. coach handbags:
    Thanks so much for giving everyone an extraordinarily wonderful opportunity to read critical reviews from this site. It's usually very enjoyable and also full of fun for me personally and my office friends to search your website minimum thrice weekly to study the newest issues you have. Of course, I am just always pleased with the amazing principles served by you. Some 3 ideas in this post are honestly the most effective I've ever had.
    coach handbags http://www.coachoutletsfactory.com
  4. 100% real jordans for cheap:
    I actually wanted to type a quick note in order to appreciate you for these splendid techniques you are showing at this website. My prolonged internet look up has at the end of the day been compensated with good quality facts and techniques to exchange with my good friends. I would state that that many of us site visitors actually are unequivocally lucky to be in a perfect community with many brilliant individuals with very beneficial tricks. I feel extremely blessed to have used your weblog and look forward to so many more amazing times reading here. Thanks once more for everything.
    100% real jordans for cheap http://www.jordansforcheap.us.com
  5. nike air max 2017:
    I would like to show my thanks to this writer just for rescuing me from this predicament. Because of scouting throughout the online world and obtaining views which are not powerful, I figured my entire life was done. Being alive without the strategies to the difficulties you have solved by way of the site is a serious case, as well as the kind that might have negatively damaged my entire career if I had not come across your website. Your primary training and kindness in playing with the whole lot was vital. I don't know what I would have done if I hadn't come upon such a solution like this. I can also now look forward to my future. Thanks so much for your expert and amazing help. I will not think twice to suggest your web blog to anyone who needs to have tips about this area.
    nike air max 2017 http://www.nike-airmax2017.us.com
  6. yeezy boost 350:
    My wife and i felt quite more than happy that Jordan could do his homework through the entire precious recommendations he acquired through your web page. It is now and again perplexing just to continually be freely giving helpful tips which usually a number of people might have been making money from. Therefore we remember we now have the website owner to thank because of that. All the explanations you've made, the simple web site menu, the friendships you give support to engender - it's many terrific, and it's really leading our son in addition to us consider that that content is awesome, and that's incredibly fundamental. Thank you for the whole lot!
    yeezy boost 350 http://chilp.it/d9a2d6d

    Thank you for all your valuable efforts on this web page. Kim loves managing investigations and it is obvious why. All of us notice all about the lively mode you give advantageous tips through your web site and as well as inspire participation from visitors about this concern while my child is now being taught a great deal. Have fun with the remaining portion of the year. You are conducting a wonderful job.
    yeezy boost http://www.yeezyboost.com.co