|

Тост, Тосонбумбыг хамгаалаад Орхон голыг орхих уу?

Монголын хамгийн урт, үзэсгэлэнт баянбүрд болсон Орхон голыг алтны компаниуд онилж байгааг манай сонин өмнөх дугаарууддаа хөндсөн билээ. Архангай аймгийн Цэнхэр суманд Орхон голыг тэжээдэг есөн гол байдгийн тав нь алтны компаниудын олборлолтоос бол ширгэж алга болсон. Отрын бүс нутаг болсон 1000 га газрыг алтны компаниуд сэндийчсэнээс малчид дайжиж хүн, мал амьдрах аргагүй болоод удаж байна. Тэнд зөвшөөрөлтэй, зөвшөөрөлгүй 20 гаруй компани олборлолт явуулахдаа байгаль дэлхийн амин судлуудыг тасалж, амьтан ургамал дахин сэргээхгүйгээр сэндийчээд хаяад явдаг. Түүнчлэн алт угаасан бохир ус Орхон гол руу цутгаж, хүн мал ч шар уснаас ундаалах болсон талаар нутгийн иргэд болон холбогдох хүмүүсийн байр суурийг өмнөх дугаартаа нийтэлсэн.

Тэгвэл энэ удаад бид Засгийн газрын тэргүүн болон Архангай аймгаас сонгогдсон гишүүдэд сурвалжлагаа хаяглалаа. Байгаль орчны төлөөх иргэний хөдөлгөөнийхөн орон нутгийн удирдлагаас эхлээд төр засгийн тэргүүнүүдэд удаа дараа хандсан байна. Энэ талаар "Ариун суварга” хөдөлгөөн ТББ-ын тэргүүн Г.Чагнаадорж "1999 онд анх Алтандорнод, Монгол газар гэдэг хоёр компани алт ухаж эхэлснээс хойш өнөөг хүртэл үргэлжилж байна. Заримдаа 40-50 компани олборлолт хийдэг. Ихэнх нь албан ёсны лицензгүй.

Алтандорнод, Монгол газар компаниуд газраа жижиг аж ахуйн нэгжүүдэд зарж татвараас зайлсхийдэг. Орон нутгаас эхлээд аймаг, сум, яам, Засгийн газарт нөхцөл байдлыг маш олон удаа танилцуулсан ч анхааралдаа аваагүй. Нэгэнт алт олборлох лиценз олгосон юм бол хууль журмын дагуу ажиллуулж, нөхөн сэргээлт хийлгэх хэрэгтэй.Гэтэл нөхөн сэргээлт ерөөсөө хийгдээгүй.

Алт олборлох явцад Орхон гол руу шар ус алддаг. Тухайн үед нь аргалаад өнгөрдөг. Архангай аймгийн Засаг дарга Ц.Мөнхнасан "Архангайд уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулахыг зөвшөөрөхгүй. Газар тариалан мал аж ахуйгаар хангалттай амьдарч чадна” гэж сайхан ярьдаг ч Засаг дарга болоод дөрвөн жил болохдоо хуруугаа ч хөдөлгөсөнгүй. Болохгүйг нь засч сайжруулсангүй. Аймгийн удирдлагууд бүгд л алт ухах сонирхолтой. Алтны компаниудын үйл ажиллагааг дэмжсэн янз бүрийн захирамж гаргадаг. Архангайгаас сонгогдсон гишүүдийг нутаг орноо хамгаалж, Орхон голоо цэвэр тунгалагаар нь авч үлдээсэй гэж хүсч байна. Энэ үүднээс албан тоот өгсөн ч тодорхой хариулт өгөөгүй өдий хүрлээ.

Уул уурхайгаас болж байгалийн үзэсгэлэн, ой мод, малын бэлчээр бүр мөсөн сүйдэж үгүй боллоо. Компаниудын олборлолтыг дуусгаж нөхөн сэргээлтийг нь хийлгээд түргэн гаргах хэрэгтэй. Уул уурхай явуулж байгаа компаниуд жил бүр менежментийн төлөвлөгөө гаргаж биологи болон техникийн нөхөн сэргээлт хийх ёстой. Үүнийгээ Байгаль орчин аялал жуулчлалын яам болон Ашигт малтмал газар тосны газарт өгдөг. Гэтэл хуулийн дагуу нөхөн сэргээлт хийсэн компани байхгүй байхад орон нутаг нь худал мэдээлэл өгдөг. Эрүүл газрыг тэлж компаниуд дуртай газраа хайгуулж хийж байна” гэсэн юм.

Бид алтны компаниудтай холбоотой асуудлаар Ашигт малтмал газрын тосны газраас тодруулахад "Хяналт шалгалтыг мэргэжлийн хяналт мэднэ. Хариуцдаг хүн эзгүй байгаа” гэв. Мөн БОАЖ-ын яамнаас өнгөрсөн хавар шалгалтаар очсон хүн нь эрүүл мэндийн шалтгаантай байгаа гэсэн мэдээллийг өгөв. Харин МХЕГ-аас "Аймгийн мэргэжлийн хяналтынхан уул уурхайн компаниудыг шалгахаар Орхон баг руу явсан” гэсэн юм.

Харин өчигдөр болсон Улсын онцгой комиссын өргөтгөсөн хуралдааны үеэр Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх "Гол мөрөн чинь ширгэж дууслаа. Улс орон гэж байдаг юм бол замбараагүй уул уурхайтай тэмцэх ёстой. Эх орноо хамгаалах цаг болсон. Таван аймгийн газар дамжиж урсдаг Орхон гол чинь ширгээд дууслаа. Алтыг нь ухсан олигархууд баяжсан. Орхон, Сэлэнгэ, Ерөө, Гутайн давааг хамгаал. Ажлаа хий, чадахгүй бол албан тушаалаа өг. Монгол Улсад олгогдсон бүх тусгай зөвшөөрлийг шалгах цаг болсон. Бидэнд алт хэрэгтэй юм уу, эко систем хэрэгтэй юм уу. Эко системийг нурааж болохгүй. Дарга нар шат шатандаа анхаарч ажиллаарай” гэсэн үүргийг холбогдох албаныханд өглөө. Ерөнхий сайд Орхон голыг хамгаалах талаар дуугарсан нь сайн хэрэг. Харин Тост, Тосонбумбын нурууг хамгаалсан шигээ Орхон голыг хамгаалж, Цэнхэр сумын нутгийг сүйтгэсэн алтны компаниудыг цэгцлэх ажлыг яаралтай албажуулах хэрэгтэй. Харин уул уурхайн компаниудын лицензийг цуцлахдаа нөхөн сэргээлт хийлгэж байгаль дэлхийгээ бүрэн бүтэн авч үлдэх нь хамгийн чухал юм.

С.Уянга

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ” сонин

Сэтгэгдэл бичих

    • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
      heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
      winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
      worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
      expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
      disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
      joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
      sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
      neutral_faceno_mouthinnocent

8 сэтгэгдэл

  1. adidas superstars:
    I want to express my appreciation to you for rescuing me from this type of scenario. As a result of scouting throughout the world wide web and seeing thoughts which were not powerful, I assumed my life was done. Being alive without the presence of approaches to the issues you have sorted out through your good review is a crucial case, as well as those which could have in a wrong way damaged my career if I hadn't encountered your blog. Your good know-how and kindness in touching a lot of stuff was very useful. I don't know what I would've done if I hadn't come across such a solution like this. I can also at this point relish my future. Thanks for your time very much for the impressive and sensible guide. I will not be reluctant to suggest your web page to any person who wants and needs recommendations on this issue.
    adidas superstars http://www.adidassuperstar.us.com
  2. nike react:
    I have to express thanks to you for bailing me out of this particular problem. Just after searching throughout the online world and seeing basics which are not powerful, I figured my entire life was done. Existing devoid of the answers to the issues you have fixed through your main guide is a critical case, and the kind that might have adversely damaged my career if I had not discovered the blog. Your talents and kindness in dealing with the whole thing was invaluable. I am not sure what I would've done if I hadn't come upon such a stuff like this. I am able to at this point look ahead to my future. Thanks a lot so much for this specialized and results-oriented help. I will not think twice to propose your web site to anybody who ought to have assistance on this area.
    nike react http://www.nikereact.us.com
  3. michael kors handbags:
    I needed to write you this little bit of observation just to say thanks a lot once again for these gorgeous strategies you've shared on this site. This has been certainly tremendously generous with people like you in giving unreservedly all that many individuals would have advertised as an e-book to end up making some cash for themselves, especially since you could possibly have done it in case you considered necessary. The suggestions additionally served like a fantastic way to understand that most people have similar passion similar to my very own to figure out more and more when it comes to this problem. I am certain there are numerous more enjoyable situations up front for individuals that scan your blog.
    michael kors handbags http://www.michaelkorsbagoutletbag.com
  4. curry 4 shoes:
    I want to show appreciation to you just for bailing me out of this type of predicament. After surfing around through the the net and getting recommendations which were not helpful, I figured my entire life was done. Existing minus the strategies to the difficulties you have resolved by means of your site is a serious case, as well as the kind that could have in a wrong way damaged my entire career if I had not encountered your web site. Your primary natural talent and kindness in touching the whole thing was vital. I am not sure what I would've done if I hadn't come upon such a stuff like this. I'm able to at this moment relish my future. Thanks so much for your professional and amazing guide. I will not be reluctant to suggest the website to anyone who needs and wants guide on this subject matter.
    curry 4 shoes http://www.curry4shoes.us.com
  5. louboutin shoes:
    I'm just commenting to let you be aware of what a amazing experience my wife's princess found studying your site. She figured out many pieces, including how it is like to possess an amazing teaching mindset to have many people without problems learn some very confusing topics. You actually surpassed my desires. Thanks for churning out these valuable, dependable, informative as well as fun tips about that topic to Lizeth.
    louboutin shoes http://www.louboutinshoes.uk
  6. yeezy shoes:
    I would like to show my gratitude for your kind-heartedness supporting folks who require assistance with this content. Your real dedication to passing the message all through was definitely functional and have continually empowered women much like me to get to their pursuits. Your own invaluable hints and tips signifies this much to me and additionally to my office colleagues. Warm regards; from each one of us.
    yeezy shoes http://www.yeezysshoes.us.com
  7. kobe shoes:
    I'm commenting to make you be aware of of the cool encounter my child found visiting your webblog. She came to understand plenty of details, which included how it is like to possess an excellent giving nature to make many people with ease know various very confusing subject areas. You undoubtedly surpassed people's desires. Many thanks for distributing these warm and friendly, safe, explanatory and fun tips on the topic to Ethel.
    kobe shoes http://www.kobesneakers.com