|

Г.Галбадрах:Хариуцлагатай уул уурхай хүнээ нэгд тавьдаг...

Г.Галбадрах:Хариуцлагатай уул уурхай хүнээ нэгд тавьдаг...

 

Мэргэжил бүхэн сайхан гэж нэг сайхан хэлц үг бий. Улс орны маань эдийн засгийн салбарыг нэгэн жарнаар тогтохгүй хугацаанд "ширлэх” уул уурхайн салбарт залуу  насны амьдралаа зориулсан Монгол Улсын Гавьяат, ахмад уурхайчин Г.Галбадрахтай уулзаж ярилцлаа. Тэрбээр Увс аймгийн хар Тарвагатай, Өмнөговь аймгийн Таван толгой, Төв аймгийн Төгрөг нуур, Алтайн хүдэр Таян нурууны уурхайн даргаар ажиллаж байсан туршлагатай нэгэн.

-Уул уурхай гэхээр нэг их мөнгө гэж хардаг болж. Ахмад уурхайчнаас асуухгүй өнгөрч болохгүй байх. Өвгөдөөс өвлүүлсэн баялгаар улс орон маань дэлхийн энд яригдаж байна. Гэвч онооноос илүү алдаа их байх шиг, энэ салбарт?  

-Би олон уурхайд ажиллаж байсан хүн. Очсон газар болгоныхоо ажлыг "босгодог” байснаараа бахархдаг. Ажил хийж байхдаа ашиг хонжоо харж яваагүй ээ. Одоо бодох нь ээ,  хувьцаа энэ тэр сонирхож байгаагүйдээ хааяа нэг харамсах ч гэх үү, сэтгэгдэл төрдөг л юм. Харамсах сэтгэгдэл төрдгийн учиг, ажиллаж амьдарч явсан уурхайнуудынхаа талаар таагүй мэдээлэл, мэдэхгүй улсын ярианаас болж хий шуугиж байхыг хараад эмзэглэдгээс л ихэвчлэн болох юм. Товчхондоо мэддэг зүйлийн маань талаар мэдэхгүй улс мэдэмхийрч буйг гаднаас нь хараад бухимддаг.

-Та орон нутгийн олны нэрлэж заншснаар орон нутгийн Тавантолгойн уурхайн даргаар хэдэн оны үед ажиллаж байсан юм бэ?

-Би 1981-1986 он хүртэл Тавантолгойн уурхайн даргаар ажилласан хүн. Тавантолгойг одоо орон нутгийнх гээд байдагт дургүй. Би энэ уурхайдаа хайртай учраас эцэг, эх уурхай гэж боддог. Хүмүүс жижиг Тавантолгой, орон нутгийн гэж жижигрүүлж хүний тархинд нэг юм хийгээд байна. Тавантолгой 60 жилийн ойгоо хийх гэж буй "эх”  уурхай. Нарийн яривал эцэг уурхай... Монгол хүний жудгаар бодсон ч эцэг уурхай руугаа ингэж элдвээр давшлах нь зохисгүй харагддаг. Лиценз нэртэй цаасаар хувааж авчихаад, миний талбай руу, чиний талбай руу орчихлоо гэж хэрэлдээд байх нь муухай санагддаг. Үнэндээ миний хувьд уурхай руу очилгүй олон жил болсон учраас яг юу болж байгааг мэдэхгүй.  Олонхийн адил хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээс мэдээлэл авч байна. Тэгээд уурхайчин, тэнд ажиллаж байсан хүний хувьд,  за хуучин Тавантолгойн хил хязгаар байжээ, тэрийг нь тойруулаад баахан компаниуд лиценз нэрээр авчихаж гэсэн л ойлголттой явдаг. Лиценз нэрээр авсан нь ч, эх Тавантолгой ч ялгаагүй ард түмний өмч. Харин эцэг, эх Тавантолгой жаахан нүүрс гаргаад, Өмнөговийнхоо ард түмэнд өгөөд байна. Ашгийг нь 400 хэдэн тэрбум гэж мэдээллэж байгаагаас харахад, ашигтай ажиллаж байна. Ашгаа ард түмэнд тарааж, улсдаа жишиг болохуйц татвар төлөөд байна. Тэгвэл нөгөө бусад Тавантолгойнууд нь юу тараачихсан юм бэ, хэнд юу өгчихсөн юм бэ. Бодоод үз л дээ. Иргэн бүрт хувь хүртээж, 1072 хувьцаа өгнө гээд л байсан. Иргэдэд ашиг өгөх болохоор өнөө хувьцааных нь үнэ 325 төгрөг болчихдог. Гэтэл эх Тавантолгойн нэгж хувьцааны үнэ ес, арван мянган төгрөг болсон гэх мэдээ гардаг. Сонин санагдаад байдаг юм. Дашрамд хэлчихэд би олон уурхайн даргаар ажилласан ч гэсэн Тавантолгойн уурхайн нэг ч хувьцаа байхгүй. Баянтээгийн уурхайн даргаар ажиллаж л байсан. Бас л нэг ч хувьцаа байхгүй. Хувьцааны ач холбогдолыг ч нарийн сайн мэдэхгүй юм. Хааяа тэр үед нь авчихгүй яав гэх бодол төрдөг л юм, юуг нь нуухав. Тавантолгойн хувьцааг сонирхоод харж л байсан. 98-100 төгрөг гэж байсан санагдана. Миний харамсах сэтгэл тэр. Өөрийн хувиас...

-Нэгэнт яриа маань уул уурхайн салбартай холбоотой учраас лавлах юм бас байна. Тухайлбал уулын ажлын төлөвлөгөөгүйгээр зургаан жил үйл ажиллагаа явуулсан гэж УИХ-ын гишүүн мэдэгдэл хийлээ. Байж болох асуудал уу?

-Тийм юм хаа ч байхгүй. Уулын ажлын төлөвлөгөөгүйгээр уурхай зургаа долоон жил үйл ажиллагаа явуулна гэж дэлхийд ч байхгүй шүү. Хэрвээ үнэхээр тийм юм бол салбарын яамтай нь ярь. Хэдийгээр энэ цагт яамны сайдын албыг улс төрийн албан тушаал гэх болсон ч тэрний доор мэргэжлийн хүн ажиллаж л байгаа... Жил болгон уулын ажлын төлөвлөгөө баталж байж тухайн уурхай үйл ажиллагаа явуулдаг журамтай атал яагаад төлөвлөгөөгүйгээр зургаа, долоон жил ажиллуулсан юм бэ. Хаахгүй, зогсоочихгүй яасан юм бэ. Ямар ч үндэслэлгүй зүйл ярьж, шуугиан тариад нийгэм нь тэр чигээрээ нэг жижигхэн орон нутгийн Тавантолгой дээр овоолж хаяад байдаг. Яагаад тэр яамны хүмүүсийг шалгахгүй байгаа юм бэ. Шалгах ёстой биз дээ. Ашиг сонирхол байна уу гэж... Үнэндээ нэг жил ч уулын ажлын төлөвлөгөөгүй явах эрх байхгүй. Хаах ёстой. Зогсоох ёстой. Гэтэл тав зургаан жил явсан гээд байдаг... Дахиад хэлэхэд, тэр явуулсан хүн нь хэн юм бэ. Яагаад тэр үед явуулсан юм бэ. Тэрэнтэй нь "ноцолдох” хэрэгтэй, тийм биз дээ. Айлын хашаатай хонийг нь зүгээр хотлож, бэлчээрлэж явахад нь аваад байж болохгүйтэй агаар нэг ш дээ. Хонь ачаад явчихлаа гээд хэрүүл шуугиан болно биз. Аан, аваад явчихдаг юм гээд суугаад байдаг малчин байх уу даа. Угаасаа уулын ажлын төлөвлөгөөгүйгээр уурхай үйл ажиллагаа явуулдаг гэдэг шиг "үлгэр” байхгүй.

-Тэрнээс гадна бас нүүрсний хулгай гэж шуугиад байгаа?

-268 мянга, 340, 390 мянган тонн нүүрс хулгайлчихлаа, аваад явчихлаа. Тэр нь дор хаяж 60 тэрбум төгрөгний хөрөнгө. Ард түмний хөрөнгийг хулгайлж аваачаад гаргачихлаа л гэх юм. Хулгайлсныг нь, хэн хулгайлсныг нь хэн нотлох юм бэ. Ямар шүүхээр тогтоолгосон юм бэ... Энэ нэг асуудал. Тэгвэл яагаад хулгайч гэж орилоод байна вэ? Энэ өөрөө их сонин асуудал. Жишээлбэл 280 мянган тонн  нүүрс хулгайлсан гээд бодъё. Орчин цагт нэг ачихдаа 100 тонны даацтай машинаар ачдаг болсон гэж яриад байгаа. Тэгвэл 2800 машин нүүрсийг яг яаж хулгайлах вэ. Зүгээр бод л доо. Дүүрч 20, 200 машин нүүрсийг хулгайлчихдаг юм байж гэж бодъё. 100 тонноор гэхээр нэгдүгээр ангийн хүүхэд 2800 машин нүүрсийг хулгайлж ачаад, луйвардаад Хятадын хил рүү гаргаж гээд бодоод олчихно. Ингэхэд тэр машинууд нь сансараар нисээд байна уу... Нөгөөтэйгүүр хятадууд чанга улс. Тэгж оруулах аргатай байна уу. Эс бөгөөс олон улсын тийм мундаг хулгай хийдэг арга чарга байна уу? Сонин санагдаад байгаа юм, надад. Их сонин сэтгэхүй байхгүй юу. Үнэн бол ингэж хулгай хийж болдог гээд олон улсад жишээ болгомоор байна. Монголд дэлхийд байхгүй хулгай гарлаа гээд.../инээв/ Сонин, Амьдралгүй зүйл л яриад байгаа юм даа. Хулгайлсан нүүрс нь 60 тэрбумын үнэ хүрнэ. Тэр мөнгөөр өчнөөн цэцэрлэг, төчнөөн сургууль барина энэ тэр гээд л яриад байна. Би телевизээр сонссон юмаа л ярьж байна. Гэтэл тэр нүүрсийг чинь гаргахад хөрс хуулалт хийнэ. Нүүрсээ гаргахын тулд гурваас дөрөв дахин их хөрс хуулж, тэрийгээ ачиж зайлуулж байж нүүрсэндээ хүрнэ. Тэрний зардал гэж нэг юм гарнаа даа. Гэтэл шууд нэг тонн нүүрс 30 доллар гэж үржүүлээд л 60 тэрбум төгрөг яриад байдаг. Ядаж зардлыг нь хасаад бодоосой. Авдранд байсан алт хулгайлж, банкинд байсан валютыг офшор луу гаргаж байгаа биш. Газрын гадаргуу дээр овоолчихсон нүүрсийг шууд ачаад гаргах бол нэг тонн нүүрсийг тэр мөнгөөр нь үржүүлээд тодорхой  тоо хэлж болно. Гэтэл нүүрсийг ухаж гаргаад, тээвэрлэж зөөгөөд, хүнд цалин хөлсийг нь өгөөд бөөн зардал гаргана. Татвар төлнө. Тэрний ард ашиг нь гарна. Бодит үнэн энэ. Уул уурхайн ажлыг амар хялбар гэж харж болохгүй. Би бол энэ бүх дуулиан шуугианыг зүгээр л тархи угаалт явуулж байна гэж ойлгодог.  Мэдэхгүй хүн 60 тэрбум хүрэх нүүрс хуссан гэж сонсоод яаж ямар аргаар яаж гэдгээс илүүтэй пөөх ямар их нүүрс хулгайлчихсан юм бэ  гэж уулга алдана.  Хулгайлах боломжгүй юмыг хулгайлсан гээд байхаар мэргэжлийн, мэдэх хүний хувьд ядаж зардал чирэгдлийг нь хасаж бодож болдоггүй л юм байх даа гэж бодмоглох юм. /инээв/

-Дээр нь бас гарал үүслийн бичиггүй хилээр гаргасан ч гэж ярьсан шүү дээ?

-Монгол чинь тусгаар тогтносон улс шүү дээ. Яагаад гарал үүслийн бичиггүй юмыг гаалиар гаргачихдаг юм бэ. Тэр үед хэн байцаагч, хэн гаалийн дарга байсан юм бэ. Тав зургаан жил 2800, 340 мянган тонноор ярих юм бол 3400 машин гарал үүслийн бичиггүй нүүрсийг гаргачихдаг нь яаж байгаа юм бэ. Тэр үед ажиллаж байсан байцаагчидн ь юугаа хийж байсан юм бэ. Яагаад ядаж нэг нь гарал үүслийн бичиггүй юм байна гээд хаалт хийгээгүй юм бэ. Ямар учиртай юм бэ. 60 тэрбум... Ний нуугүй хэлэхэд манайд нэг юм гараад ирэхээр л зэрэгцээд өөр шуугиан тариад сарниулдаг болчихсон. 60 тэрбумаар албан тушаал наймаалцсан гэх асуудал бичлэг, нотолгоотой гараад ирсэн чинь зэрэгцээд л 60 тэрбум төгрөгийн нүүрсний хулгай гарч гээд шуугиад эхэлсэн. Нэг ажил хаялт зарлахаар нөгөө талд нь огт өөр зүйл ярьж, наадах чинь худлаа, минийх зөв гээд хасах нэмэх цэнэг шиг юм болгоод алга болчихдог. Албан тушаалын 60 тэрбумтай зэрэгцээд Тавантолгойн 60 тэрбум гээд шуугиад уналаа. Хүмүүс юун адилхан 60 тэрбум бэ гээд толгой нь эргэчихдэг. Нэг ийм аргаар л аливаа асуудлыг сарниах анхаарлын төвөөс гаргах ажиллагаа яваад байдаг болж. Жишээ нь намайг Тавантолгойн уурхайн даргаар 1981 онд очиход дөрөвдүгээр пластнаас 200-30 метрийн хажууд гэр хороолол нь, 800-гаад метрийн зайд  тосгон нь байсан юм. Яг орд дээрээ гэсэн үг шүү дээ. Тэгээд би уурхайн тосгоныг хойшоо найман км-ийн  зайтай нүүлгэсэн. Одоо ч уг суурин дээрээ байгаа. Нүүлгэхэд асар их хэл ам болж, онцгой байдал зарлаж байж билээ. Тэр үед чинь хятадууд ороод ирнэ гэж айлгадаг байлаа... Хятадууд ороод ирвэл яах вэ, иргэний хамгаалалтын шугмаар яаж хурдан нүүлгэх вэ гээд бөөн юм болсон. Иргэний хамгааллын дарга нь Наранхүү гэж хүн байсан. Тэгж л иргэний хамгаалалтын шугмаар 72 цагийн онцгой байдал зарлаж, Цогт-Цэций сумын цэргийн ангитай хамтарч эгээ л дайн болж байгаа аятай сүйд болж байж нүүлгэсэн. Нэг айлд 10 цэрэг хуваарилаад, юмыг нь ачина. Тэр үеийн айл одоогийнх шиг их юмгүй. Сайн л бол нэг муу үүдний амбаар байх. Тэгж байж л одоогийн байгаа суурин дээр буусан. Одоо дөрөвдүгээр платын цаахан зургаа долоон км-ийн цаана овоолготой. Тухайн үед бид Дундговь, Өмнөговь, Дорноговиос гадна хотын III цахилгаан станц руу нүүрс өгдөг байсан юм. Нэг муу  ямбий краз бас нэг шанагатай... Дийлэхээ байгаад яаманд хүсэлт гаргаж, дөрөв, найман км-ийн цаана овоолготой байлаа гээд ялгаа ялга. 20, 30 жил болсон ч хүрэхгүй юм байна гээд овоолгоо наашлуулж, дөрвөн км дээр тогтсон. Атал одоо тэр овоолгыг ачаад газрыг нь ухаад нүүрсийг нь ухаад авчихсан. Тэгээд одоо яах вэ. Тухайн үед буруу тооцоолсон гээд надтай хариуцлага тооцох уу. Тухайн үед нүүлгэн шилжүүлсэн уурхайчдын тосгоныг өнөөдөр нүүлгэх тухай яригдаж байна. 30-40-н жилийн дараа... Одоо би тэр тосгоныг нүүлгэснээрээ буруутан болох уу.  Өнөөдөр тэр тосгоны ойролцоо өнөөх олон хуваагдсан Тавантолгойнууд чинь овоолгоо хийгээд л явж байна. Гайхмаар... Яагаад энэ талаас нь харж ярьдаггүй юм бэ. Тэнд хүн амьдарч байна. 30-40 жил болчихсон эцэг уурхай нь байж байна. Тэр юу ч биш, "чепуха” юу. Нэг хүн гарч ирж орилоод л хамаг асуудлыг самраад хаячихдаг. Энэ маягаараа бол нөхөр Галбадрах, 40-өөд жилийн өмнө нүүлгэхдээ дутуу нүүлгэсэн одоо ахиж нүүлгэх зардлыг гаргуул гэх юм байна л даа. Тэр үед ганц муу краз, нэг шанагатай л уурхай байсан юм. Одоогийнх шиг 100 тонноор нь ачдаг машины тухай мөрөөдөж ч байгаагүй. Хөндлөнгөөс бас ч гэж мэргэжлийн хүн, уг уурхайн нөхцөл байдлыг мэддэг хүний хувьд харахад ийм л юм яригдаад байгаа юм. Уг нь уурхайн асуудлыг жаахан хүнлэг талаас нь, уян хатан байдлаар харж, хандах ёстой. Нөгөөтэйгүүр уул уурхай гэдэг шинжлэх ухаан... Уул уурхай гэхээр эксватороор ороод ухаж, тэсэлж аваад ачаад зарчихдаг, товчхондоо хэн  дуртай нь хийчихдэг зүйл шиг ойлгоод байх шиг. Тийм биш ээ. Уул уурхай бол шинжлэх ухаан. Дэлхийд уул уурхайн шинжлэх ухаан гэж байна, цаана чинь. Уул уурхайд шинжлэх ухаанчаар хандах ёстой. Нэг дээр нэмэх нь хоёр тэнцүү гурав гэдэгтэй адилхан... Яагаад уулын ажлын төлөвлөгөө хийдэг юм бэ, тэгвэл... Шинжлэх ухааны үндэстэйгээр тэр уулын проектыг хийчихээд тэрнийхээ дагуу явдаг юм. Тэрнээс биш, хэн дуртай нь мөргөцгийг цөмлөж аваад л ачаад явчихдаг юм биш. Ер нь тэгээд эсрэг тэсрэг хоёр улс, хилийн маргаан будилаан гаргаад байгаа биш.  Улс төржиж болохгүй. Бүгдээрээ нэг орд дээр байна. Бүр нарийн ярих юм бол энэ ордыг бүхлээр нь нэг ТЭЗҮ хийгээд энэ хэсгийг та нар, энийг нь бид гэж хуваагаад маргаангүй ажиллах ёстой. Лиценз гэж цаасаар бүхэл ордыг хэд хуваачихаад маргаад байдаг. Дунд нь хөрс, нүүрс үлдэнэ. Томоор нь ТЭЗҮ-г нь хийчихээд хувааж болно шүү дээ. Угаасаа технологи нь тийм юм. Улс, яаманд том бодлого зангиддаг, том улс байдаг юм бол томоор нь харж бассейнаар ТЭЗҮ-г нь хийчихээд энэ хөрсийг нь чи хуулаад нүүрсээ ав энийг чи гэж зохицуулах ёстой. Тэнд маркшейдэр байна. Маркшейдэргүй уурхай гэж байхгүй. Хичнээн хөрс хуулж, нүүрс гаргав гэж сар бүхэн хэмжилт хийж цаасан дээр байгаа юмыг газар дээр буулгаж байдаг. Сар бүхэн... Жилд ганц биш шүү. Уул уурхайн ажил явагдах зарчим энэ. Гэтэл уулын ажлын төлөвлөгөөгүй үйл ажиллагаа явуулсан ч гэх шиг... Шинжлэх ухааны үндэслэлгүй, байж боломгүй, болгож ч болохгүй зүйлийг л бодит мэт шаагих юм даа.

-Мэдэхгүй хүн бол эргэлзэхээр л юм сонсогдох юм байна шүү дээ?

-Мэдэхгүй хүн, хүний хэлснээр ажил хийх хэцүү. Улс төрийн албан тушаал гээд салбарын сайдаар мэргэжлийн бус хүн тавьчихдаг. Ажлаа авангуут нэг нөхөр ирж нэг юм хэлнэ, нөгөөх нь огт өөрийг ярина. Өөрөө мэдэхгүй хүн аль нэг талыг нь бариад л шийдвэр гаргана. Харин мэргэжлийн хүн байвал хоёр, гурван хүний хэлснийг олон талаас нь бодоод дундаас нь нэг юм гаргана. Эрүүл мэндийн сайдаар сэтгүүлч мэргэжилтэй хүнийг томилчихдог. Тэр хүн сайн, ухаантай, мундаг зохион байгуулагч байж болно. Гэхдээ л эрүүл  мэндийн салбарын асуудалд мухардана. Зөвлөх авна. Товчхондоо хүний толгойгоор дүгнэж байж шийдвэр гаргана. Тэр хүний буруу биш... Мэргэжлийн бус учраас. Хэрвээ мэргэжлийн эмч байх юм бол ногоотой шөлийг нь ууж, номыг нь үзсэн учраас гаргах дүгнэлт огт өөр л гарна. Сүүлийн үед улс төрийн албан тушаал гээд нэг ийм балай юм хийдэг хэвшил болчихлоо. Улс төрийн албан тушаал байж бололгүй л яахав. Хамгийн гол нь мэргэжлийн хүн л томилчих хэрэгтэй юм байгаа юм. Тэгж гэмээнэ нь улс оронд ч  хэрэгтэй. Тэгэхгүй нам, улс төр, энэ тэрний хүн гэдгээсээ салахгүй зууралдсаар  байгаад нэг мэдэхэд цөмрөөд бүгдээрээ унана. Мөнгөтэй нь ч, офшортой нь ч унана. 20-30-н жил ярилаа, юу ч олж авч чадсангүй. Өнөөдөр жижиг Тавантолгой дээр "үзээд” л байна. Жаахан баримжаатай ярих хэрэгтэй. Хэтэрхий хөөрч байгаад хэрэгт орох бий вий.  Санжжав гээд миний нэг яруу найрагч найз байсан юм. Ардын жүжигчин Түмэндэмбэрэлтэй сууж байсан. Хөдөө хонь хариулж явсан хүүхдийг эхнэрээ болгож авчирсан. Түмэндэмбэрэл ч сайхан дуулна. Хотод ирээд Москва, Прагад ч дуулсан.  Тэр үед "Хун” гэж шүлэг бичсэн юм. Москва, Прагийн тэнгэрт  нисэж явнаа хун шувуу, цэгээ мэдэхгүй хөөрчихөөд цагаа болохоор ойчив оо гэж... Бодоод байх нь ээ, хүн бас нэг баримжаатай нисэхгүй бол... гэж бодогдоод байдаг юм... Тэтгэвэртээ гарсан ч ажиллаж амьдарч байсан уурхайн асуудал хөндөгдөхөөр анзаарч чагнаж л суудаг юм байна. Ажиллаж байсан учраас илүү мэднэ. Уурхайн плас гэдэг чинь 13 давхар таваг тавьсан юм шиг давхарга байдаг юм. 70-80 км үргэлжилнэ. Тийм том бассейн байхгүй юу. Сонирхуулахад, Тавантолгой чинь монгол инженерүүдийн хийсэн хамгийн анхны том хайгуул. Хайгуул хийх үе би тэнд уурхайн даргаар ажиллаж таарсан юм. Сэдрагчаа геологийн дарга байсан.  Хамгийн гүн өрөмдөж, хамгийн сайн хийгээд тэр үед эдийн засгийн эргэлтэнд оруулъя гээд Социалист хамтын нөхөрлөлийн орнуудад тайлагнасан. П.Очирбат, Ч.Хурц яамны сайд байсан. Гэтэл Социалист хамтын нөхөрлөлийн орнууд монголчуудын хийсэн хайгуулыг хүлээн зөвшөөрөхгүй гээд "дээрэлхсэн”. Тэгээд оросын Геологийн яамны нөөцийн сайд нь өөрөө хүрч ирж үзэж хараад Оросын геологийн яамны шийдвэрээр хүлээн зөвшөөрөгдөж, дэлхий нийт,  нөхөрлөлийн орнууд ч хүлээн зөвшөөрсөн. Түүнээс биш MCS ч хийсэн юм биш. Зарим улсууд худлаа ярьдаг юм билээ. Хийсэн ч юу байхав сүүлд нь өөрчилсөн юм байгаа биз. Үнэн түүх нь энэ. Эцэст нь хэлэхэд, ах нь яагаад Тавантолгойн IPO  гарах үеэр л яагаад гэнэт ийм янз бүрийн юм яриад, сенсацилаад байдгийг мэдэхгүй. Ямар ч байсан зэрэгцээд л бужигнуулаад унадаг. Би сайн санаж байна. Тавантолгойг гадны компаниудад өгнө, монголчуудад өгөхгүй, авч чадахгүй гээд хэсэг шуугихад монголчууд, бид өөрсдөө тендерт оролцоё гээд хоёрхон хоногийн дотор хоёр тэрбум төгрөг босгож "Монгол 999” гэдэг компани байгуулж байсан. Монголчуудад мөнгө байхгүй ээ, гадныханд өгнө гэж байсан юм шүү. Тэр үед би хүртэл нэг сая төгрөг өгсөн. Үүгээр юу хэлэх гэээд байна вэ гэвэл монголчуудад над шиг сэтгэл байгаа юм. Өөрийнхөө юмыг өөрсдөө авах сэтгэл тэмүүлэл мэдээж боломж ч бас бий. Тэгсэн өнөө тендер чинь таг болчихсон. Монгол 999 нь ч юу болсон юм бэ бүү мэд... Энийг чи судлаарай... Ер нь нэг юм болохоор Тавантолгой дээр нэг юм үүсдэг. Энэ давхцал одоо давтагдаж байна. IPO  хийх гэхээр л хулгай зэлгий болоод анхаарал сарниулах ажиллагаа явагдаад эхэлдэг. Өнөөдөр тэнд байгаа бүх овоолгыг зөөх шаардлагатай л байгаа. Бүгдээрээ л нүүрсний ордон дээр байгаа ш дээ. Нүүрсний ордгүй газар хэн овоолго хийсэн юм бэ. Тэгсэн атлаа тэр орд дээр гээд хэрэлдээд байх. Нэг нөхөр баахан лиценз тараасны гор нь энэ. Тэгж яривал MCS, Эрдэнэс Тавантолгой ч ард түмнийх...  Ийм л байна. Тэгсэн атлаа тэнд 30, 40 жил болчихсон уурхайчдын тосгон, уурхайчдын гэр бүл, үр хүүхдийн талаар нэг ч дуугарахгүй. Ард түмний төлөө гарсан УИХ-ын гишүүд ч дуугардаггүй. Тавантолгойн тосгон болохоо байлаа гэж дуугарсан төрийн түшээг би л лав сонсоогүй. Улстөрчид, хариуцлагатай уул уурхай гээд яриад байдаг. Хариуцлагатай байх ёстой. Байгалиа нөхөн сэргээх ёстой. Хариуцлагатай уул уурхай гэхээр нөхөн сэргээх тухай л ярьдаг. Гэтэл хариуцлагатай уул уурхай гэдэг бол байгаль болон хүний эрүүл мэндийг нөхөн сэргээх явдал. Энэ хоёр нийлж байж хариуцлагатай уул уурхай болно. Онцгой анхаарах асуудал шүү, энэ. Манайхан нөхөн сэргээнэ гэхээр хүнээ мартчихдаг. Гэтэл хариуцлагатай уул уурхай гэдэг чинь хүнд аюулгүй байх ёстой. Сүүлд нь байгальд хохиролгүй аюулгүй байх хэрэгтэй. Тэгж байж уул уурхай "явна”. Гэтэл бид хүмүүсээ хаячихсан. Хүний эрүүл мэнд хэрхэн хохирч байгааг үл тоодог. Энийг нэг ч хүн ярьдаггүй, дуугардаггүй. Социализмын үед малаа ярьсаар хүнээ хаячихсан гэж баахан хашгирдаг байсан бол одоо ч ялгаа алга. Байгалиа яриад бас л хүнээ хаячихсан. Тэнд хүн үхэж л байна гэдэг ч тоодоггүй. Гадаадад уул уурхайд нэг хүн үхвэл тэр уурхай хаагдана. Хүн үнэтэй капитал. Тэр үнэтэй капиталыг тоохгүй. Өнөөдөр жижигхэн ч бай тэр тосгонд, гурав дахь үеийн уурхайчид ажиллаж байна. Анхаарах асуудал шүү, энэ...

 



Сэтгэгдэл бичих

    • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
      heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
      winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
      worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
      expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
      disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
      joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
      sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
      neutral_faceno_mouthinnocent

98 сэтгэгдэл

  1. goyard handbags:
    I simply wanted to thank you so much again. I do not know the things I could possibly have handled without the tricks contributed by you concerning this question. Entirely was a difficult crisis for me personally, but being able to see the expert way you dealt with the issue forced me to jump for fulfillment. I am happy for this support and as well , wish you recognize what an amazing job you have been undertaking training some other people with the aid of your webblog. I am certain you haven't come across all of us.
    <a href="http://www.goyard.us.com" >goyard handbags</a> goyard handbags

    I intended to put you a very small note to finally say thanks the moment again for those incredible thoughts you've documented on this page. This has been really particularly open-handed of you to present publicly what a lot of folks could possibly have supplied as an ebook to make some cash for their own end, chiefly considering the fact that you could have tried it if you ever considered necessary. The advice also served to be a good way to comprehend someone else have a similar zeal similar to my very own to see a good deal more when it comes to this matter. I'm sure there are millions of more pleasurable times in the future for individuals that check out your blog.
    hermes belts for men
  2. links of london:
    I am commenting to make you know what a superb encounter my friend's child went through using your blog. She figured out too many issues, not to mention how it is like to have an awesome teaching nature to get the mediocre ones with ease grasp chosen impossible things. You really did more than our expectations. Thanks for displaying such effective, trusted, explanatory not to mention unique guidance on this topic to Evelyn.
    links of london

    Thank you a lot for giving everyone a very remarkable chance to check tips from this website. It's usually so fantastic and as well , stuffed with a lot of fun for me personally and my office co-workers to visit your site at a minimum 3 times in a week to see the latest tips you will have. And definitely, I am also actually motivated with your great concepts you serve. Selected 4 points on this page are honestly the simplest I've had.
    Adidas Originals NMD XR1 Dark Grey

    I'm commenting to let you be aware of what a useful experience my wife's daughter undergone reading yuor web blog. She noticed lots of details, not to mention what it is like to have a great giving mindset to have the rest with no trouble comprehend selected complex topics. You undoubtedly did more than visitors' desires. Many thanks for giving those interesting, trusted, revealing and easy tips about your topic to Emily.
    crazy explosive
  3. ysl handbags:
    I together with my guys were actually studying the nice pointers from your web page then instantly I got a horrible feeling I never thanked the blog owner for those tips. All of the guys are actually for this reason happy to see all of them and have now simply been taking advantage of those things. Appreciate your truly being considerably kind as well as for having these kinds of nice information millions of individuals are really desirous to know about. My personal honest apologies for not saying thanks to you sooner.
    ysl handbags

    I wanted to type a small comment so as to appreciate you for these lovely hints you are giving at this site. My prolonged internet investigation has at the end of the day been paid with good quality insight to go over with my guests. I 'd express that many of us readers actually are truly endowed to dwell in a notable community with very many wonderful individuals with very helpful guidelines. I feel pretty fortunate to have seen your webpages and look forward to plenty of more exciting times reading here. Thank you once more for a lot of things.
    yeezy shoes
  4. nba jerseys:
    I am writing to make you be aware of what a superb encounter our princess had checking your site. She discovered so many issues, including how it is like to possess a wonderful giving nature to have many more with no trouble fully understand some complex subject matter. You truly surpassed people's expected results. Thank you for rendering these precious, trustworthy, revealing and also easy tips about that topic to Gloria.
    nba jerseys

    I and my pals were actually reading the best guides found on your site and then the sudden I got a horrible feeling I had not thanked the web blog owner for those tips. Those ladies had been totally happy to read all of them and now have absolutely been loving these things. I appreciate you for turning out to be really accommodating as well as for figuring out varieties of notable useful guides most people are really wanting to know about. My sincere regret for not saying thanks to earlier.
    yeezy shoes

    I precisely needed to thank you very much again. I am not sure the things that I would've used without the type of secrets shared by you relating to this question. It actually was a intimidating condition in my circumstances, nevertheless finding out the very specialised strategy you treated that took me to jump over joy. Extremely happy for your support and expect you comprehend what an amazing job your are providing teaching the mediocre ones through your blog post. Most probably you have never encountered any of us.
    kd shoes
  5. asics gel kayano:
    My spouse and i were absolutely lucky that Michael managed to carry out his web research out of the precious recommendations he got out of your web site. It's not at all simplistic to simply always be giving for free tips many others may have been trying to sell. And we take into account we have got the blog owner to appreciate for that. Those explanations you made, the straightforward site menu, the friendships you can assist to promote - it is everything great, and it's really helping our son in addition to our family do think the subject is fun, which is certainly quite serious. Many thanks for everything!
    asics gel kayano
  6. cat boots:
    I am also writing to make you be aware of of the brilliant experience my friend's child experienced browsing your web page. She realized a lot of pieces, which included what it's like to have a marvelous teaching character to let other individuals without difficulty comprehend a variety of complex issues. You really exceeded readers' expected results. Thank you for delivering these effective, trustworthy, explanatory and even fun thoughts on your topic to Sandra.
    cat boots
  7. curry 4:
    I simply needed to thank you so much again. I do not know what I would have sorted out in the absence of the type of advice revealed by you on this question. This was a very terrifying matter in my circumstances, nevertheless spending time with your skilled mode you resolved that forced me to jump with contentment. I am just happy for this assistance and then have high hopes you find out what a powerful job that you're carrying out educating many others through the use of your site. Probably you have never met any of us.
    curry 4
  8. supreme clothing:
    I want to express some thanks to the writer just for bailing me out of this setting. As a result of searching through the the net and finding proposals which are not beneficial, I assumed my life was gone. Living minus the approaches to the problems you've sorted out by way of your entire short article is a critical case, as well as the kind that might have in a wrong way damaged my entire career if I hadn't noticed your web site. Your primary capability and kindness in playing with all things was useful. I don't know what I would've done if I hadn't come across such a point like this. It's possible to at this time relish my future. Thanks a lot so much for your professional and results-oriented help. I will not think twice to recommend your site to any person who needs and wants guidelines on this subject.
    supreme clothing
  9. vans shoes:
    I simply had to say thanks once more. I do not know the things I could possibly have achieved without the type of opinions contributed by you relating to this concern. It was before a very fearsome circumstance for me, however , looking at the skilled fashion you handled the issue made me to cry over happiness. I'm happy for this help and even hope that you know what a powerful job you happen to be undertaking teaching many people all through your blog. Most likely you've never come across any of us.
    vans shoes
  10. bling bling glitter slides:
    <a href="http://www.crystalsequent.com/c13/crystallized-bling-bling-crystal-n
    ike-air-max-1-ultra-moire">crystallized bling bling crystal nike air max 1 ultra moire</a><a href="http://www.crystalsequent.com/c14/bling-glitter-crystal-swarovski-ni
    ke-air-max">bling glitter crystal swarovski nike air max</a><a href="http://www.crystalsequent.com/c15/glitter-crystals-swarovski-swarovs
    ki-nike-air-tavas">glitter crystals swarovski swarovski nike air tavas</a><a href="http://www.crystalsequent.com/c16/crystals-glitter-crystals-crystal-
    nike-free-3.0-v5">crystals glitter crystals crystal nike free 3.0 v5</a>
    bling bling glitter slides

    <a href="http://www.kicksglitterroshe.com/c13/crystallized-crystals-crystals-
    swarovski-nike-snap-back">crystallized crystals crystals swarovski nike snap back</a><a href="http://www.kicksglitterroshe.com/c14/rhinestones-blinged-crystallize
    d-nike-shox">rhinestones blinged crystallized nike shox</a><a href="http://www.kicksglitterroshe.com/c15/rhinestones-blinged-crystallize
    d-nike-shox">rhinestones blinged crystallized nike shox</a><a href="http://www.kicksglitterroshe.com/c16/bling-crystallized-blinged-nike
    -free-tr-8">bling crystallized blinged nike free tr 8</a>
    bling bling crystal crystal tennis shoes

    <a href="http://www.crystallizedout.com/c28/bling-glitter-blinged-out-nike-fl
    yknit">bling glitter blinged out nike flyknit</a><a href="http://www.crystallizedout.com/c29/bling-glitter-blinged-out-nike-fl
    yknit">bling glitter blinged out nike flyknit</a><a href="http://www.crystallizedout.com/c3/blinged-crystals-blinged-tennis-sh
    oes">blinged crystals blinged tennis shoes</a><a href="http://www.crystallizedout.com/c30/glitter-glitter-swarovski-nike-fl
    ip-flops">glitter glitter swarovski nike flip flops</a>
    blinged blinged nike free run 5.0
  11. michael kors outlet:
    Thanks so much for providing individuals with an extremely nice chance to discover important secrets from this web site. It's usually very pleasurable and also jam-packed with a great time for me personally and my office acquaintances to search your site on the least 3 times in a week to read the newest secrets you have. And lastly, I am just usually impressed with the beautiful tips and hints you serve. Certain two facts in this article are indeed the most effective we have ever had.
    michael kors outlet

    Thank you so much for giving everyone a very spectacular chance to read from this web site. It is often so useful and as well , full of a lot of fun for me personally and my office colleagues to search your web site not less than 3 times in one week to find out the newest issues you will have. And lastly, I'm so usually fascinated with the cool secrets you give. Certain 3 areas in this article are absolutely the very best we have all ever had.
    golden goose sneakers
  12. puma suede all black mens pinterest.com:
    <a href="http://www.hostelsgoa.com/website_for_a_bunch_of_shoes_on_sale/nike-
    dunk-high-top-woman-skinny-feathers-black-red">nike dunk high top woman skinny feathers black red</a><a href="http://www.hostelsgoa.com/website_full_of_shoes_50_off/mens-adidas-x
    -16%2b-purechaos-firm-ground-soccer-shoes-white-solar-red">mens adidas x 16+ purechaos firm ground soccer shoes white solar red</a><a href="http://www.hostelsgoa.com/Website_with_great_deals_on/air-jordan-vi-
    neon-green">air jordan vi neon green</a><a href="http://www.hostelsgoa.com/Welcomes/nike-air-foamposite-pro-womens-vo
    lt-black">nike air foamposite pro womens volt black</a>
    puma suede all black mens pinterest.com

    <a href="http://www.helene-dudezert.com/vans_2014_mens/adidas-trefoil-tee-twi
    tter.com">adidas trefoil tee twitter.com</a><a href="http://www.helene-dudezert.com/vans_american_flag_sk8_hi_unisex/jord
    an-bred-13s-twitter.com">jordan bred 13s twitter.com</a><a href="http://www.helene-dudezert.com/vans_zebra_womens_35_39/air-jordan-1-
    og-bred-toe-youtube.com">air jordan 1 og bred toe youtube.com</a><a href="http://www.helene-dudezert.com/vans_zebra_womens_womens/air-jordan-a
    ll-black-11-twitter.com">air jordan all black 11 twitter.com</a>
    nike strap cap youtube.com

    <a href="http://www.lechercheurdor.com/nice/air-jordan-31-foot-nba">a
    ir jordan 31 foot nba</a><a href="http://www.lechercheurdor.com/nice_shoes/bling-womens-nike-air-max-9
    0-tpu-kpu">bling womens nike air max 90 tpu kpu</a><a href="http://www.lechercheurdor.com/Official/concave-volt-2.0-sg-black-whi
    te">concave volt 2.0 sg black white</a><a href="http://www.lechercheurdor.com/Official_Images_Of/glitter-nike-air-ma
    x-2018">glitter nike air max 2018</a>
    noir argent nike zoom winflo 5
  13. asics shoes:
    I am just writing to make you know what a fantastic discovery my wife's princess encountered reading your blog. She discovered too many pieces, which included what it is like to have an ideal teaching heart to have the mediocre ones easily fully understand a number of specialized matters. You really surpassed my expectations. Thanks for displaying the valuable, dependable, revealing and even cool tips about that topic to Kate.
    asics shoes

    I together with my guys were actually checking out the excellent solutions from your web site then suddenly got a horrible feeling I never thanked the web site owner for them. The women came consequently warmed to learn them and now have honestly been taking advantage of them. Many thanks for simply being very thoughtful and also for finding some beneficial subject areas most people are really desirous to know about. Our own sincere regret for not expressing gratitude to sooner.
    hogan outlet
  14. moncler jackets:
    My spouse and i were so ecstatic that Ervin could finish up his reports through the entire precious recommendations he grabbed from your very own blog. It's not at all simplistic to just find yourself freely giving things men and women could have been trying to sell. And we all take into account we've got the blog owner to appreciate for this. The type of illustrations you have made, the easy blog navigation, the friendships you can assist to instill - it's all spectacular, and it's letting our son in addition to the family know that that situation is amusing, which is certainly truly essential. Thank you for everything!
    moncler jackets

    My spouse and i were really lucky when Ervin could do his web research through the ideas he obtained from your web site. It is now and again perplexing to just happen to be giving freely thoughts which usually many others might have been trying to sell. And we all know we have got you to thank for this. The entire explanations you have made, the easy blog navigation, the friendships your site make it easier to promote - it's many superb, and it's assisting our son and the family reason why this concept is excellent, and that is extremely pressing. Thanks for all the pieces!
    jordan retro

    My husband and i got really joyful Raymond managed to finish up his analysis because of the ideas he had from your very own weblog. It is now and again perplexing to simply choose to be giving for free thoughts some other people may have been making money from. Therefore we already know we have you to appreciate for that. The type of illustrations you made, the easy blog navigation, the friendships your site give support to engender - it's mostly awesome, and it is leading our son in addition to us reason why the situation is entertaining, which is quite fundamental. Thanks for all!
    retro jordans
  15. dunk low pro sb digi camo:
    <a href="http://www.theskillsdoctor.com/converse_london_british_uk_flag_35_43
    /adidas-nmd-shoes-maroon-pinterest.com">adidas nmd shoes maroon pinterest.com</a><a href="http://www.theskillsdoctor.com/converse_peace_and_love_womens/nike-g
    rey-high-top-blazers-youtube.com">nike grey high top blazers youtube.com</a><a href="http://www.theskillsdoctor.com/converse_retro_cowboy_unisex/air-max-
    what-the-max-tumblr.com">air max what the max tumblr.com</a><a href="http://www.theskillsdoctor.com/converse_undefeated_x_clot_mens/cheap
    -necklaces-tumblr.com">cheap necklaces tumblr.com</a>
    dunk low pro sb digi camo

    <a href="http://www.hemanmealworms.com/skate_shoes/nike-pg-2-university-red-b
    lack-white">nike pg 2 university red black white</a><a href="http://www.hemanmealworms.com/skate_sneaker_with_best_price/air-jord
    an-6-hare-white-and-pure-platinum-gym-red-for-sale">air jordan 6 hare white and pure platinum gym red for sale</a><a href="http://www.hemanmealworms.com/Sleek/nike-dunk-low-red-white-black&qu
    ot;>nike dunk low red white black</a><a href="http://www.hemanmealworms.com/sneakers/kd-sneakers-dark-gray"&g
    t;kd sneakers dark gray</a>
    rocker bottom sole

    <a href="http://www.fkmyapi.com/awesome_site_to_buy/white-black-university-bl
    ue-air-jordan-30-xxx-unc-811006-107-sportswear-trainers-uk">white black university blue air jordan 30 xxx unc 811006 107 sportswear trainers uk</a><a href="http://www.fkmyapi.com/awesome_website_for_discount/hyperdunk-2015-n
    ike">hyperdunk 2015 nike</a><a href="http://www.fkmyapi.com/A_Few_Days_Away/adidas-x-15-primeknit-fg-ag-f
    irm-ground-soccer-cleats-black-shock-mint-white-82348">adidas x 15 primeknit fg ag firm ground soccer cleats black shock mint white 82348</a><a href="http://www.fkmyapi.com/Beauty/umbro-cup-tf-soccer-cleats-white-black
    ">umbro cup tf soccer cleats white black</a>
    round yoga block youtube.com
  16. nmd:
    I have to convey my respect for your kindness supporting persons that must have guidance on in this issue. Your personal commitment to getting the solution up and down had been really significant and have truly enabled somebody just like me to attain their aims. Your amazing useful tutorial can mean a lot to me and further more to my fellow workers. Regards; from each one of us.
    nmd
  17. Men Slide Sneakers:
    I just wanted to develop a quick comment to appreciate you for those fantastic information you are writing at this website. My extensive internet research has at the end of the day been honored with reputable facts to go over with my guests. I 'd point out that we readers are really endowed to live in a notable place with very many perfect professionals with interesting strategies. I feel somewhat happy to have discovered your website and look forward to tons of more pleasurable moments reading here. Thank you once again for a lot of things.

    I truly wanted to write down a small remark in order to thank you for those precious hints you are showing on this site. My rather long internet investigation has at the end of the day been rewarded with reliable insight to write about with my friends and family. I 'd believe that many of us website visitors are unquestionably endowed to dwell in a decent community with many special individuals with very helpful pointers. I feel extremely grateful to have encountered your web site and look forward to many more fun moments reading here. Thanks a lot once again for all the details.
    air max 270
  18. hermes birkin:
    I'm also commenting to let you know what a helpful discovery my wife's princess obtained browsing your blog. She mastered a good number of pieces, most notably what it's like to have an amazing helping mood to let folks with no trouble fully grasp various advanced topics. You undoubtedly exceeded people's expectations. Many thanks for providing those important, trusted, revealing and cool thoughts on the topic to Tanya.
    hermes birkin
  19. kd 9 flyknit white university red black:
    <a href="http://www.offwhiteteknohtb.com/half_price/kids-nike-air-max-90-ultr
    a-2.0-whitegreyblack">kids nike air max 90 ultra 2.0 whitegreyblack</a><a href="http://www.offwhiteteknohtb.com/Look_For/nike-air-force-1-ao9381-100
    ">nike air force 1 ao9381 100</a><a href="http://www.offwhiteteknohtb.com/Look_Out_For/nike-air-vapormax-flykn
    it-2.0-942842-012">nike air vapormax flyknit 2.0 942842 012</a><a href="http://www.offwhiteteknohtb.com/New_Arrival/air-lebron-james-xi-ps-e
    lite-men-sneakers-616175-085">air lebron james xi ps elite men sneakers 616175 085</a>
    kd 9 flyknit white university red black

    <a href="http://www.alphabounceinstinctumx.com/best_sneakers/kd-8-viii-christ
    mas-xmas-galaxy-paint">kd 8 viii christmas xmas galaxy paint</a><a href="http://www.alphabounceinstinctumx.com/better/nike-air-zoom-vomero-12
    -863762-001-black-white5">nike air zoom vomero 12 863762 001 black white5</a><a href="http://www.alphabounceinstinctumx.com/buy/mens-and-wmns-nike-vapor-s
    treet-flyknit-string-river-rock-aq1763-200">mens and wmns nike vapor street flyknit string river rock aq1763 200</a><a href="http://www.alphabounceinstinctumx.com/cheap_for_sale/off-white-x-nik
    e-lunarepic-low-flyknit-863779-001">off white x nike lunarepic low flyknit 863779 001</a>
    nike kd v thunder gradient

    <a href="http://www.enyav.com/New_Photos/nike-air-tr-v-exclusive-cruz-hot-prm
    -men-sneakers-stores-821955-002">nike air tr v exclusive cruz hot prm men sneakers stores 821955 002</a><a href="http://www.enyav.com/Official_Images_Of/vans-vault-x-fear-of-god-era
    -95-dx-red-corduroy-2">vans vault x fear of god era 95 dx red corduroy 2</a><a href="http://www.enyav.com/Pick_Up/menswomens-adidas-originals-neighborhoo
    d-boston-super-og-shoes">menswomens adidas originals neighborhood boston super og shoes</a><a href="http://www.enyav.com/pretty_cheap/image-of-cdg-x-nike-air-vapormax-f
    lyknit-black">image of cdg x nike air vapormax flyknit black</a>
    new balance w990 v4 made in usa
  20. lebron soldier 10 court:
    <a href="http://www.aacvakform.com/cheapest/oreo-white-black-speckle-air-jord
    an-vi-6-retro-womens">oreo white black speckle air jordan vi 6 retro womens</a><a href="http://www.aacvakform.com/christmas/adidas-nemeziz-messi-17.3-fg-cor
    e-black-solar-red-tactile-gold-metallic-football-shoes">adidas nemeziz messi 17.3 fg core black solar red tactile gold metallic football shoes</a><a href="http://www.aacvakform.com/christmassale/lava-glow-white-fuchsia-glow
    -roshes-run-nike-roshe-one-women-s">lava glow white fuchsia glow roshes run nike roshe one women s</a><a href="http://www.aacvakform.com/content/black-royal-blue-new-balance-minim
    us-vibram-outdoor-shoes">black royal blue new balance minimus vibram outdoor shoes</a>
    lebron soldier 10 court

    <a href="http://www.lapressuresupply.com/christmassale/core-black-solar-yello
    w-silver-metallic-mens-adidas-ace-15.1-turf-soccer-shoes">core black solar yellow silver metallic mens adidas ace 15.1 turf soccer shoes</a><a href="http://www.lapressuresupply.com/content/nike-kobe-bryant-shoes-mercu
    rial">nike kobe bryant shoes mercurial</a><a href="http://www.lapressuresupply.com/coupon/nike-air-force-1-low-casual-m
    ens-shoes-blackened-bluewhite-488298-413">nike air force 1 low casual mens shoes blackened bluewhite 488298 413</a><a href="http://www.lapressuresupply.com/couponcode/nike-air-force-1-low-wolf
    -grey-navy-tropical-teal-rmkstore">nike air force 1 low wolf grey navy tropical teal rmkstore</a>
    girls air jordan jus

    <a href="http://www.populus-consultants.com/store/wolf-grey-white-dark-grey-b
    lack-nike-flyknit-lunar2-620465-010">wolf grey white dark grey black nike flyknit lunar2 620465 010</a><a href="http://www.populus-consultants.com/view/adidas-copa-18.4-fxg-core-bl
    ack-utility-black-utility-black-football-boots">adidas copa 18.4 fxg core black utility black utility black football boots</a><a href="http://www.portal-gesundheit.com/201801/curry-2-essential">c
    urry 2 essential</a><a href="http://www.portal-gesundheit.com/201802/air-jordan-retro-6-champagne
    ">air jordan retro 6 champagne</a>
    air jordan 30.5 federer
  21. hermes belt:
    I am also commenting to let you know what a exceptional encounter my child encountered reading through your blog. She discovered many things, most notably what it's like to possess an incredible giving spirit to get many others easily thoroughly grasp some extremely tough things. You really surpassed our expectations. Thanks for producing such effective, trusted, edifying and in addition easy guidance on your topic to Tanya.
    hermes belt
  22. blinged blinged out nike metcon 2:
    <a href="http://www.newrhinestonessneakers.com/c20/bling-rhinestones-glitter-
    crystal-nike-air-force-1-flyknit">bling rhinestones glitter crystal nike air force 1 flyknit</a><a href="http://www.newrhinestonessneakers.com/c21/rhinestones-swarovski-crys
    tals-swarovski-nike-zoom-strike">rhinestones swarovski crystals swarovski nike zoom strike</a><a href="http://www.newrhinestonessneakers.com/c22/rhinestones-swarovski-crys
    tals-swarovski-nike-zoom-strike">rhinestones swarovski crystals swarovski nike zoom strike</a><a href="http://www.newrhinestonessneakers.com/c23/rhinestones-swarovski-crys
    tals-swarovski-nike-zoom-strike">rhinestones swarovski crystals swarovski nike zoom strike</a>
    blinged blinged out nike metcon 2

    <a href="http://www.cuteblingsneakers.com/c31/blinged-blinged-out-crystal-swa
    rovski-nike-air-max-2015">blinged blinged out crystal swarovski nike air max 2015</a><a href="http://www.cuteblingsneakers.com/c32/crystals-crystals-bling-swarovs
    ki-wedding-shoes">crystals crystals bling swarovski wedding shoes</a><a href="http://www.cuteblingsneakers.com/c33/rhinestones-rhinestones-bling-n
    ike-air-max-motion-lw">rhinestones rhinestones bling nike air max motion lw</a><a href="http://www.cuteblingsneakers.com/c34/bling-blinged-crystallized-nike
    -roshe">bling blinged crystallized nike roshe</a>
    bling blinged bling nike benassi slides

    <a href="http://www.blingedshop.com/c6/blinged-out-bling-rhinestones-nike-leg
    acy-baseball-cap">blinged out bling rhinestones nike legacy baseball cap</a><a href="http://www.blingedshop.com/c7/blinged-rhinestones-swarovski-crystal-
    adidas-forum-low">blinged rhinestones swarovski crystal adidas forum low</a><a href="http://www.blingedshop.com/c8/crystallized-crystallized-rhinestones-
    nike-air-force-1">crystallized crystallized rhinestones nike air force 1</a><a href="http://www.blingedshop.com/c9/crystallized-glitter-blinged-out-nike-
    free-2017">crystallized glitter blinged out nike free 2017</a>
    bling crystallized nike metcon 3
  23. longchamp:
    I together with my friends have already been taking note of the nice tips found on your web site and so before long I had a terrible suspicion I had not thanked the site owner for them. The men became absolutely passionate to study them and have now actually been using them. Many thanks for simply being indeed thoughtful and for having this form of fantastic themes millions of individuals are really desperate to be informed on. My very own sincere regret for not expressing gratitude to sooner.
    longchamp
  24. stephen curry 5:
    I'm writing to let you know of the incredible discovery my friend's girl had using yuor web blog. She mastered lots of details, most notably what it's like to possess a marvelous coaching mood to get men and women without hassle have an understanding of various problematic matters. You truly exceeded visitors' expected results. Thanks for coming up with the beneficial, healthy, revealing as well as easy tips about your topic to Julie.
    stephen curry 5
  25. jordan retro 6:
    I needed to put you the very little note to be able to thank you so much as before on the nice solutions you've provided at this time. It has been really shockingly open-handed with people like you to deliver unhampered just what a few people could have supplied for an e book to make some bucks on their own, certainly seeing that you could possibly have tried it in the event you decided. Those techniques as well worked to become fantastic way to be certain that many people have similar passion just as mine to learn good deal more with reference to this issue. I'm sure there are thousands of more pleasant instances ahead for folks who looked at your website.
    jordan retro 6
  26. marron volt jordan ultra fly:
    <a href="http://www.originsdubai.com/nike_free_30_v5_prm_womens/white-n-blue-
    jordans-pinterest.com">white n blue jordans pinterest.com</a><a href="http://www.originsdubai.com/nike_free_50_tr_fit_4_mens/puma-fenty-ba
    sket-creeper-twitter.com">puma fenty basket creeper twitter.com</a><a href="http://www.originsdubai.com/nike_free_trainer_50_cross_men/adidas-bo
    ost-nmd-triple-black-pinterest.com">adidas boost nmd triple black pinterest.com</a><a href="http://www.originsdubai.com/nike_match_supreme_prem_mens_mens/bright
    -orange-air-max-90">bright orange air max 90</a>
    marron volt jordan ultra fly

    <a href="http://www.carterlaurence.com/website_full_of_sneakers_half_off/nike
    -roshes-shoes-roshe-run-premium-safari-blitz-blue">nike roshes shoes roshe run premium safari blitz blue</a><a href="http://www.carterlaurence.com/Website_with_great_deals_on/air-jordan
    -31-don-q">air jordan 31 don q</a><a href="http://www.centralimmo18.com/2018_shoes/nike-kobe-ad-city-of-compton
    -942301-900-light-bone-white-pale-grey-vivid-sky">nike kobe ad city of compton 942301 900 light bone white pale grey vivid sky</a><a href="http://www.centralimmo18.com/Another_Chance/air-jordan-28-reverse-sh
    attered-backboard">air jordan 28 reverse shattered backboard</a>
    kyrie irving 3 cav

    <a href="http://www.wallpaperspedia.com/nice_cheap/air-jordan-1-phat-bordeaux
    -size-13">air jordan 1 phat bordeaux size 13</a><a href="http://www.wallpaperspedia.com/nice_shoes/sparkle-converse-red-dust-
    lover-canvas">sparkle converse red dust lover canvas</a><a href="http://www.wallpaperspedia.com/Official/under-armour-curry-2-black-s
    ilver">under armour curry 2 black silver</a><a href="http://www.wallpaperspedia.com/Official_Images/nike-basketball-four-
    wins-game-6-champ-pack-unbroken">nike basketball four wins game 6 champ pack unbroken</a>
    gris rouge jordan fly 89
  27. 100% real jordans for cheap:
    I just wanted to develop a quick note so as to express gratitude to you for some of the marvelous hints you are writing on this site. My particularly long internet search has at the end been recognized with wonderful concept to go over with my friends and classmates. I 'd point out that we readers are very much lucky to dwell in a great site with very many lovely individuals with very helpful suggestions. I feel very happy to have seen the website page and look forward to plenty of more fun moments reading here. Thanks once more for a lot of things.
    100% real jordans for cheap
  28. air jordan 11 space jam 45 twitter.com:
    <a href="http://www.lastexpertenrental.com/Undefeated_x/cream-shoes-womens-tu
    mblr.com">cream shoes womens tumblr.com</a><a href="http://www.lastexpertenrental.com/website_full_of_sneakers_50_off/ai
    r-max-90-high">air max 90 high</a><a href="http://www.lastexpertenrental.com/Welcomes/kicks-shoe-store-twitter.
    com">kicks shoe store twitter.com</a><a href="http://www.lastexpertenrental.com/wholesale/reebok-wide-width-womens
    -twitter.com">reebok wide width womens twitter.com</a>
    air jordan 11 space jam 45 twitter.com
  29. new af1 2016 tumblr.com:
    <a href="http://www.organikburda.com/Look_good_shoes_Sale/nike-island-green-p
    interest.com">nike island green pinterest.com</a><a href="http://www.organikburda.com/Look_Out_For/nfl-clothing-shop">
    nfl clothing shop</a><a href="http://www.organikburda.com/new/black-school-backpack-youtube.com&qu
    ot;>black school backpack youtube.com</a><a href="http://www.organikburda.com/newest/white-womens-nike-presto-tumblr.c
    om">white womens nike presto tumblr.com</a>
    new af1 2016 tumblr.com
  30. supra skytop iv sneaker tumblr.com:
    <a href="http://www.leydifit.com/best_deals_on/retro-release-calendar-pintere
    st.com">retro release calendar pinterest.com</a><a href="http://www.leydifit.com/best_sale/good-baby-toys-tumblr.com">
    ;good baby toys tumblr.com</a><a href="http://www.leydifit.com/best_sneakers/nike-lunarglide-6-purple-youtu
    be.com">nike lunarglide 6 purple youtube.com</a><a href="http://www.leydifit.com/Best_Wholesaler/nike-lunarglide-6-purple-you
    tube.com">nike lunarglide 6 purple youtube.com</a>
    supra skytop iv sneaker tumblr.com