|

Махны үнэ тэнгэрт хадчихлаа, одоо яах вэ?

Махны үнэ тэнгэрт хадчихлаа, одоо яах вэ?

 


Монгол Улс өнгөрсөн онд 66.2 сая мал тоолуулсан байдаг. Үүнийг 3.2 сая хүн амд хуваавал нэг хүнд дунджаар 20 мал буюу нэг хүнд оногдох малын тоогоороо дэлхийд тэргүүлэгч улсын нэг нь яах аргагүй мөн юм. Гэвч махны ханш жил ирэх тусам хөөрөгдсөөр өнгөрсөн оны сүүлчээр дээд цэгтээ хүрсэн байдаг. Энэ талаар ШӨХТГ-аас судалж үзээд махны үнэ өсөхөд нөлөөлөх томоохон хүчин зүйл байхгүй, зохиомлоор хөөрөгдсөн байх магадлалтай гэсэн урьдчилсан дүгнэлтийг өнгөрсөн нэгдүгээр сард гаргасан юм. Эндээс үзвэл үндсэндээ өнгөрсөн оны сүүлчээс эхлэн махны үнэ тасралтгүй өсч иржээ.

Тодруулбал, өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сарын 5-ны байдлаар нэг кг хонины /ястай/ мах дунджаар 6460 төгрөг, үхрийн /ястай/ мах 7835 төгрөг, үхрийн цул мах 9250 төгрөг, адууны /ястай/  мах 6025 төгрөг, ямааны /ястай/ мах 4900 төгрөгийн үнэтэй байв. Харин нэгдүгээр сарын 9-ний байдлаар нэг кг хонины /ястай/ мах дунджаар 6980 төгрөг, үхрийн /ястай/ мах 8745 төгрөг, үхрийн цул мах 10390 төгрөг, адууны /ястай/  мах 6750 төгрөг, ямааны /ястай/ мах 5800 төгрөгийн үнэтэй болж нэмэгдсэн юм. Харин хоёрдугаар сарын 13-ны байдлаар нэг кг хонины /ястай/ мах дунджаар 7320 төгрөг, үхрийн /ястай/ мах 8965 төгрөг, үхрийн цул мах 11180 төгрөг, адууны /ястай/  мах 6750 төгрөг, ямааны /ястай/ мах 6000 төгрөгийн үнэтэй байсныг Үндэсний статистикийн хорооноос мэдээллэсэн юм.

Эндээс харвал, өнгөрсөн нэг, хоёрдугаар сард махны үнэ 225-790 төгрөгөөр нэмэгджээ. Тэгвэл энэ сард махны ханш өссөн, буурсан эсэхийг судлахаар "Хүчит шонхор” захыг зорьсон юм. Махыг дэлгүүрийн үнээс хямдаар үнээр мах худалдаж авъя гэвэл өглөө 06.00 цагаас урьтаж "Хүчит шонхор” захыг зорих хэрэгтэй. Энд өглөө эртлэн малчид болоод мах бөөнддөг хүмүүс махыг гулуузаар нь зарах бөгөөд үүнийгээ "Мах буух” гэж нэрлэх аж.

Өглөөний 06.00 цагт малчид авчирсан махаа зарж эхлэх бөгөөд 06.30 гэхэд хэд хэдэн портер хоёр эгнээ болон зогссон байгаа харагдав. Энд Дундговь, Сүхбаатар, Сэлэнгэ, Булган зэрэг хамгийн ойр буюу зэргэлдээ аймгаас авчирсан мах зарж байв. 

Малчдын гар дээрээс авчирсан махыг энд хонины мах нэг кг 6300 төгрөг, үхрийн мах 7000 төгрөг, адууны мах 6500 төгрөг гэсэн дундаж ханштай байв. Тус зах дээр голчлон хонь, үхрийн мах байгаа харагдсан. Ченжүүдээс учрыг нь тодруулбал, ноолуурын улирал эхэлсэнтэй холбогдуулан ямааны махны олдоц буурсан гэв.

Энэ үеэр орон нутгаас оруулж ирж байгаа махны гэрчилгээг шалгадаг малын эмчтэй таарсан юм. Тэрбээр "Өдөрт 30, 40 орчим портер машин мах ирдэг. Махны гарал үүслийн бичиг баримтыг эхлээд автозамын постуудад шалгуулж байж нийслэл рүү нэвтрүүлдэг. Үүнийх нь дараа манайхаас бичиг баримт шалгасны үндсэн дээр зах руу нэвтрүүлдэг. Хэрэв гэрчилгээгүй мах байвал цагдаа дуудаж зөрчил арилгуулах арга хэмжээ авдаг. Мөн явцын хяналт тавьж, жижиглэнгээр худалдаалж байгаа махнаас дээж авч шинжилгээнд хамруулдаг. Үүгээр гарал үүсэл, ариун цэврийн шинжилгээ бичиж өгдөг юм. Энэ шинжилгээний бичгийг худалдагч, худалдан авагчдад үзүүлж, бараагаа борлуулах ёстой. Ченжүүд ихэвчлэн зүүн гурван аймгаас мах авчирдаг” гэв.

06.45 цаг гэхэд мах худалдаж авахыг хүссэн иргэд олширч тэр хэрээрээ мах шилэгдэх янзтай болж ирэв. Учир нь өглөө буусан мах ченж буюу жижиглэнгийн худалдаачдад оноогдоод дуусдаг байна. Малчид нь ч цагаа хэмнэхийн тулд ченжүүдэд өгөх сонирхолтой байдаг аж. Ченжүүд аль өнгөтэйг нь худалдаж авсаар шилэгдсэн хоцорсон нь иргэдэд үлдэж байгаа харагдав.

Цаг өнгөрөх тусам гулууз гулуузаар нь мах ачсан тэрэг хөдөлж зөрөх зайгүй шахам болж, замын гол зам түгжрэв. 07.00 цагийн үед олны хөл татарч, зарим портерын эзэд "Авчирсан бүх махаа зарчихлаа” хэмээж байгаа харагдав. Харин үлдсэн хэсэг нь шилэгдэж үлдсэн махаа зарах гэж багагүй ур гаргаж байгаа харагдсан юм. Олны дунд энэ ч мах нь муу байна, өнгө муу юм гэж шилэх эгчтэй таарав.

Тэрбээр ерөнхий боловсролын сургуулийн ойролцоо зоогийн газар ажиллуулдаг аж. Ихэвчлэн хонь, ямааны махаар хоолоо бэлддэг гэнэ. Түүний хэлснээр махны үнэ өдрөөс өдөрт нэмэгдэж байгаа бөгөөд өнгөрсөн даваа гарагт ямааны мах нэг кг нь 5400 төгрөг, хонины нөөцөлсөн мах 5800 төгрөг байсан” гэсэн юм.

Гулууз махны үнийг судалсны дараа жижиглэнгийн худалдаачид хэдэн төгрөгөөр худалдаж байгааг сонирхохоор захын дотогш оров. Жижиглэнгээр худалдаачид нэг кг махны үндсэн үнэ дээр 2000-4500 төгрөг нэмж худалдаалж байв. Тодруулбал, нэг кг хонины мах 8500 төгрөг, үхрийн хаа кг нь 9300 төгрөг, үхрийн цул мах кг нь 13 мянга, адууны мах кг нь 8500 төгрөгийн ханштай байв. Харин ноолуурын улирал эхэлсэнтэй холбогдуулан ямааны мах үнэд орсон байлаа. Тодруулбал, кг ямааны мах 8000 төгрөг бол харин экспортод гаргаад үлдсэн хонины нөөцийн махыг 8200 төгрөгөөр худалдаалж байсан юм. Нийслэлийн хамгийн хямд үнэтэй захын нэгд тооцогддог "Хүчит шонхор” захад махны ханш ийм байна. Энэ нь өнгөрсөн хоёрдугаар сарын үнийн дүнгээс 535-2000 төгрөгөөр тус тус нэмэгдсэн үнэ юм байна.

Өөрөөр хэлбэл, махны үнэ сүүлийн жилүүдэд хамгийн өндөр ханшанд хүрээд байгаа нь энэ юм байна. Гэтэл төрөөс энэ талаар авч хэрэгжүүлсэн алхам одоогоор алга. Уг нь жил бүр үнэ тогтворжуулж, эрэлтийг хангах үүднээс нөөцийн мах нийлүүлдэг. Гэтэл энэ жил нөөцийн махны сурагны бараа үзэгдсэнгүй. Чухам ямар учраас нөөцийн махны сураг алдарсан талаар холбогдох албаны хүмүүсээс тодруулах гэсэн боловч хариулт өгөх хүн олдсонгүй. Тиймээс дараагийн сурвалжлагаараа энэ талаар нэхэн сурвалжлах болно. Юутай ч махны үнэ 10 мянга хол давчихлаа. Энэ янзаараа удвал 66 сая толгой малтай монголчууд махнаас гарах уу гэдэг асуулт урган гарах нь дамжиггүй. Хэдийгээр хаврын урь орсон ч гэлээ цаг наашлах яагаа ч үгүй. Дээр нь энэ өвөл цас бага унаснаас болж туухайн зуд нүүрлэх аюул ихэнх аймгуудад тулгараад буй. Үүнийг дагаад малын тарга тэвээргэ тааруу байгаа нь махны үнэ өсөх, цаашлаад нийлүүлэлт тасалдах шалтгаан болохыг ч үгүйсгэхгүй.

Уг нь олон улсын жишигт хүнсний өргөн хэрэглээнийхээ гол бараа бүтээгдэхүүний үнийг төрөөс барьдаг юм байна. Жишээлбэл, БНСУ-ын Засгийн газар цагаан будааны үнийг төрөөс барьдаг аж. Ингэхдээ цагаан будаа тариалагчдаас Засгийн газар нь хангалттай үнээр худалдаж аваад үүнээс бага үнээр зах зээлд нийлүүллдэг байна. Үүний шалтаан нь хүнсний гол хэрэглээний үнэ өсвөл өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүн нь дагаад өсдөг. Ингэхээр өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ өсөх учир цагаан будаагаа тариаланчдаас өндөр үнээр авч иргэддээ хямд үнээр худалдаалах нь инфляц хөөрөгдөхөөс бага зардал гаргадаг сайн талтай юм байна. Магадгүй манай улсад ч гэсэн ийм жишгийг зөв зохион байгуулбал өргөн хэрэглээний үнийг тогтортой барих боломжтой ч юм билүү хэн мэдлээ.

Б.Лхам


Сэтгэгдэл бичих

    • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
      heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
      winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
      worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
      expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
      disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
      joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
      sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
      neutral_faceno_mouthinnocent

14 сэтгэгдэл

  1. nike air max shoes:
    I definitely wanted to jot down a quick message so as to appreciate you for some of the remarkable secrets you are showing here. My rather long internet lookup has finally been paid with incredibly good details to go over with my best friends. I 'd say that many of us website visitors actually are very much endowed to exist in a perfect place with many wonderful individuals with interesting tactics. I feel really blessed to have discovered your entire website and look forward to many more fabulous times reading here. Thanks a lot once again for everything.
    nike air max shoes http://www.nikeair-max.us.com
  2. golden goose outlet:
    I simply wished to say thanks yet again. I am not sure the things that I could possibly have handled without the type of recommendations documented by you relating to that concern. It was a real alarming crisis in my position, however , being able to view your expert fashion you dealt with that took me to cry over happiness. I am happy for this guidance and wish you really know what a great job you're undertaking instructing other individuals thru your blog. I know that you have never met any of us.
    golden goose outlet http://www.goldengoose-outlet.us.com
  3. yeezy boost:
    I wish to show my gratitude for your generosity supporting people who really want assistance with this important subject matter. Your special dedication to passing the message around came to be pretty good and have in every case permitted guys and women like me to realize their dreams. This informative tutorial entails a whole lot to me and somewhat more to my office workers. Warm regards; from everyone of us.
    yeezy boost http://chilp.it/d9a2d6d

    I simply desired to thank you very much again. I am not sure the things that I might have accomplished in the absence of these tricks revealed by you over that industry. Completely was a depressing situation for me, nevertheless considering a new specialized style you dealt with the issue made me to cry over joy. I'm just happier for your work and then sincerely hope you find out what a powerful job that you are putting in educating the rest through your webblog. Most probably you have never got to know all of us.
    nike flyknit http://www.nikeflyknit.us.com
  4. michael kors purses:
    Thank you a lot for giving everyone such a brilliant chance to discover important secrets from this site. It is often very great and as well , stuffed with a good time for me personally and my office friends to visit the blog particularly 3 times in one week to see the fresh secrets you will have. Of course, I'm usually pleased with all the incredible tips served by you. Certain 3 points in this article are unequivocally the most effective we have ever had.
    michael kors purses http://www.michael-korsoutlets.us
  5. yeezy wave runner 700:
    I am also writing to make you understand of the nice discovery my wife's girl had browsing yuor web blog. She learned lots of issues, including how it is like to have a great teaching spirit to have certain people with no trouble learn various very confusing subject matter. You undoubtedly did more than my expectations. Thank you for delivering the effective, healthy, educational not to mention easy tips on the topic to Ethel.
    yeezy wave runner 700 http://www.yeezy700.us.com
  6. golden goose sneakers:
    I intended to post you this little observation to be able to give many thanks the moment again on your amazing guidelines you've shown on this page. It was so shockingly open-handed with you to make easily exactly what many of us could have advertised as an e book to earn some profit for their own end, precisely now that you might well have done it if you ever desired. The points additionally served to provide a good way to realize that someone else have similar fervor similar to my own to figure out way more on the topic of this condition. I am sure there are several more pleasant occasions up front for folks who looked over your site.
    golden goose sneakers http://www.goldengoose-sneakers.us
  7. ultra boost 3.0:
    I simply wished to thank you so much again. I am not sure the things that I would've accomplished in the absence of these solutions provided by you about that subject matter. It was a very fearsome case in my opinion, however , noticing a professional avenue you managed it made me to cry for contentment. I will be happy for this information and thus sincerely hope you really know what a great job you have been getting into training most people by way of your web site. I'm certain you haven't met any of us.
    ultra boost 3.0 http://www.ultraboost.us.com
  8. retro jordans:
    I intended to draft you that tiny remark to finally give many thanks the moment again for these nice methods you have shown at this time. This is so wonderfully generous of people like you to make extensively what a few individuals could have advertised for an e-book in order to make some dough for themselves, even more so considering that you might well have tried it in case you considered necessary. These solutions likewise worked as a great way to be aware that other individuals have the same eagerness just like my personal own to learn many more in terms of this issue. I'm sure there are millions of more enjoyable instances ahead for individuals who scan through your blog post.
    retro jordans http://www.retro-jordans.us.com
  9. balenciaga shoes:
    I and my friends appeared to be reviewing the good information and facts located on your web site and then before long got a terrible feeling I never expressed respect to the web site owner for those secrets. The young men became so happy to read through all of them and have in effect in fact been using them. Appreciate your truly being simply kind and also for having this kind of incredible subject areas millions of individuals are really eager to know about. My personal sincere regret for not expressing appreciation to you sooner.
    balenciaga shoes http://www.balenciaga.us.com
  10. kate spade outlet:
    A lot of thanks for every one of your hard work on this site. My aunt delights in conducting investigations and it's easy to see why. My partner and i learn all relating to the lively method you provide vital thoughts through your blog and even attract contribution from other individuals about this point and our own girl is really becoming educated a great deal. Enjoy the remaining portion of the new year. You have been carrying out a fabulous job.
    kate spade outlet http://www.katespadehandbags-outlet.us.com
  11. 457F3C47-96BA-479F-926C-9F292B9DB1DA:
    Needed to draft you one little word to say thanks the moment again on your spectacular tricks you have featured here. It has been really extremely open-handed with you giving without restraint all a few individuals would've supplied for an ebook in order to make some bucks for their own end, notably seeing that you could have tried it in the event you wanted. These tips as well acted to provide a fantastic way to be sure that some people have a similar desire just like mine to see a great deal more with regards to this issue. I'm sure there are millions of more enjoyable periods up front for individuals who looked over your blog post.
    457F3C47-96BA-479F-926C-9F292B9DB1DA https://www.utne.com/email?emailid=
  12. 457F3C47-96BA-479F-926C-9F292B9DB1DA:
    I really wanted to jot down a small word in order to appreciate you for all the splendid techniques you are writing at this site. My long internet search has finally been paid with good ideas to exchange with my companions. I 'd tell you that we website visitors are unequivocally blessed to dwell in a really good website with so many outstanding individuals with useful techniques. I feel extremely lucky to have encountered your website and look forward to plenty of more exciting times reading here. Thank you once again for everything.
    457F3C47-96BA-479F-926C-9F292B9DB1DA https://www.utne.com/email?emailid=
  13. 457F3C47-96BA-479F-926C-9F292B9DB1DA:
    Needed to put you this very little word just to thank you very much once again on the pretty tricks you've shown above. It's simply shockingly generous with people like you in giving extensively exactly what most of us would have sold for an ebook to help with making some bucks for their own end, most importantly considering the fact that you might well have done it in the event you wanted. The suggestions likewise worked to be the fantastic way to understand that the rest have similar fervor similar to my very own to find out a whole lot more pertaining to this matter. Certainly there are some more pleasant situations in the future for those who examine your blog.
    457F3C47-96BA-479F-926C-9F292B9DB1DA https://www.utne.com/email?emailid=