|

Баданга хүдэр үлдсэн үү?

Баданга хүдэр үлдсэн үү?Зөвхөн эрэгчнээс нь ялгардаг заар гэгчээсээ болж тоо толгой нь устаж буй, магадгүй манай оронд дууссан ч байж мэдэх баданга хүдрийн талаар энэ удаагийн нийтлэлийг хүргэж байна. Дууссан гэж тодотгосны учир нь Бугатын даваанд байх  Хүдрийн эрдэм шинжилгээний станцыг эс тооцвол баданга хүдэр гэх энэ амьтныг судалдаг эрдэмтэн, судлаач алга байна. "Манайд баданга хүдэр судлаачдаас хүн үлдээгүй. Ойрын жилүүдэд хийгдсэн судалгаа байхгүй. Ер нь хүдэр орхигдсон” гэж Шинжлэх ухааны академийнхан хэлсэн юм. Тоо толгойн хувьд 1970-аад оны үед 45 мянга гэж тоологдож байсан албан 2010 онд 6500 гэж тоологдож байсан. Элбэг тохиолддог Хэнтийд тусгайлан хийсэн судалгаагаар 1000 га тутамд 21-35 ширхэг гэж тоологддог байсан бол хамгийн сүүлийн судалгаагаар 1000 га тутамд 0.35 гэж бүртгэгджээ. Энэ нь баданга хүдэр гэх нэн ховордсон амьтан өнөөдөр Монгол оронд хэдхэн ширхэгээр тоологдоход хүрснийг харуулж байна. Албан бус эх сурвалжаас авсан мэдээллээр улс даяар 500 хүрэхгүй хүдэр үлдсэн гэх.
 
ХҮДРИЙН ЗААР БҮХИЙ ҮНЭРТЭН ХАМГИЙН ҮНЭТЭЙ
 
Хүдрээс заар, мах, арьс, үс, соёо, хоргол, сүү зэрэг олон зүйлийг нь ашиглаж болдог байна. МУИС-ийн Биологийн тэнхмийн багш нарын хулгайн ан агнууртай холбоотой хийсэн судалгаанд хулгайн анчид баданга хүдрийн заар, арьсыг ихэвчлэн авч худалдаалдаг гэжээ. Хүдрийн заар гэх зөвхөн эрэгчинд нь байдаг жижигхэн уутанцраас ялгардаг шинэ үедээ цавуурхаг шаргал өнгөтэй, удахаараа хүрэн улаан лаав мэт болдог зүйлийг дэлхий дахинд эмийн түүхий эд болгон өргөн ашигладаг. Хүдрийн заар хүний биеийн төв, захын мэдрэх эрхтэнийг сэргээж, цусны эргэлтийг сайжруулан, эд эрхтэний үрэвслийг багасгаж, өвчин намдаах, халуун бууруулдаг үйлчилгээтэй байдаг аж. Манай улсын эрдэмтэд хүдрийн зааранд агуулагддаг биологийн идэвхт бодисыг ялган авч төв мэдрэлийн эсийг сэргээж, хөл, гарын саажилтыг эмчлэх тарилга гаргаж авсан туршлагатай. Бусад оронд олноор байдаг хүдрийн станцыг өргөтгөхөд анхаарал хандуулж, зохиомлоор хээлтүүлэн, үүлдэр угсааг нь сайжруулах чухал шаардлага байгааг тэд хэлсээр ирсэн. Хулгайн анчид Хүдрийн эрдэм шинжилгээний станцад хүртэл нууцаар нэвтэрч тэр амьтныг агнаад заарыг нь авсан тохиолдол гарсан байна. Дэлхий нийтээр нэн ховордсон энэ амьтныг хамгаалах, үүнтэй зэрэгцэн алтнаас үнэтэйд тооцогдож буй заарыг нь амьтанд нь халгүйгээр ашиглах, хиймлээр гаргах зэрэг шинжлэх ухаанч ажлуудыг өрнүүлж байхад манай улсад байгальд байгаа цөөн амьтнаа хядаад дуусгах байх жишээтэй. Хүдрийн 25-хан грамм хэмжээтэй заарыг авахдаа нойрсуулж байгаад авдаг бол хулгайн анчид шууд алаад авдаг.  Заарыг сүүлийн жилүүдэд үнэртэн хийхэд өргөнөөр ашиглаж, заар орсон үнэртний үнэ хамгийн үнэд хүрдэг болжээ.  Хүдрийн заар нь үнэртэй усны найрлагад орохоороо хүнд маш дулаахан, тослог, өтгөн, мансууруулам мэдрэмжийг төрүүлэх ба хамгийн гол нь үнэр барих чадварыг дээшлүүлдэг хамгийн чухал материал болдог байна. Гэхдээ 1979 оноос үнэртэй усанд жинхэнэ заар ашиглахыг хорьсон байна. Үүнээс хойш зөвхөн химийн аргаар гарган авсан молекулаас гадна хүдрийн заартай адилхан үнэртдэг, ойролцоо үйлчилгээтэй ургамлын үнэт тосыг ашигладаг болжээ. Энэ нь жинхэнэ заарыг улам үнэд оруулж, хулгайн анчдын хорхойг бүр ч их хөдөлгөх болсон юм. Зөвхөн эрэгчин хүдэр л заар ялгаруулдаг нь энэ амьтны хүйсийн тэнцвэрийг алдагдуулж устаж үгүй болоход голлох нөлөө үзүүлсэн юм. Манай улсад 1990 оны зах зээлийн үеэр хүдэр агнах нь хэрээс хэтэрсэн байна. Одоо ч гэсэн хууль бусаар хүдэр агнах явдал гарсаар байгаа. Тухайлбал, өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сард таван ширхэг хүдрийн заарыг Хятад руу гаргах гэж байсан үйлдлийг цагдаагийнхан илрүүлж байсан юм.
 
ДЭЭД ТАЛ НЬ 10-12 ЖИЛ НАСАЛДАГ
 
Баданга хүдэр нь олон улсын хэмжээнд "эмзэг”, бүс нутгийн хэмжээнд "устаж болзошгүй” хэмээн үнэлэгдсэн. Манай улсад 1953 оноос агнахыг хуулиар хориглосон. Амьтны тухай хуулиар нэн ховор амьтнаар, Монгол Улсын улаан номонд, зэрлэг амьтан ба ургамлын аймгийн ховордсон зүйлийг олон улсын хэмжээнд худалдаалах тухай конвенцийн II хавсралтад тус тус бүртгэгджээ. Экологийн үнэлгээ нь 3-3.5 сая төгрөг байдаг. Хүдэр нь бугын овог, салаа туурайтны багт хамаарах бөгөөд 6-7 төрлийн мал, амьтны шинж байдлыг агуулсан өвсөн тэжээлтэн. Хүрэн бор зүстэй, хондлой, зоо нуруу, биеийн хоёр талаар бүдэгхэн шар толбуудтай. Шанаандаа хоёр цагаан зураа бүхий сааралдуу толботой, урт нь нэг метр, өндөр нь 60 сантиметр, дээд уруулын доороос 7-10 сантиметр урт хоёр соёо цухуйсан байдаг.  40 гаруй зүйлийн ургамлаар хооллохоос гадна хуш модны хаг, ойн хөвд зэрэгт дуртай. Жилд нэг, заримдаа хоёр жилд нэг удаа төллөдөг. Голдуу ихэр шовшоорой төрүүлнэ. Сүрэглэдэггүй. Шовшоорой нь хоёр сар гаруй хөхүүл байна. Аюул тохиолдох, айж сандрахдаа исгэрэх, уйлах мэт дуугардаг байна.  Хүдэр дээд тал нь 10-12 жил насалдаг ажээ.
 
Б.Солонго
Эх сурвалж: "Зууны мэдээ” сонин

Сэтгэгдэл бичих

    • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
      heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
      winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
      worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
      expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
      disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
      joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
      sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
      neutral_faceno_mouthinnocent

8 сэтгэгдэл

  1. replica rolex watches:
    Online shopping for Clothing,shop Men items buy parajumpers jackets online . For you, an wide array of products: easy, quick returns and secure payment!
  2. nike dunk low:
    very good submit, i certainly love this web site, keep on it
    nike dunk low http://www.nikedunks.us.org

    An impressive share, I just given this onto a colleague who was doing slightly analysis on this. And he in truth purchased me breakfast as a result of I found it for him.. smile. So let me reword that: Thnx for the treat! But yeah Thnkx for spending the time to debate this, I feel strongly about it and love reading extra on this topic. If potential, as you develop into expertise, would you thoughts updating your weblog with extra particulars? It is extremely helpful for me. Big thumb up for this weblog post!
    off white x jordan 1 http://www.offwhitexjordan1.com
  3. yeezy boost 350:
    I wanted to compose you a very small word so as to give thanks over again with the breathtaking advice you've shared here. This is particularly generous of you to deliver extensively precisely what some people might have advertised for an electronic book to get some bucks for themselves, most notably given that you could possibly have tried it if you decided. These concepts also worked like the easy way to know that many people have the identical fervor really like my personal own to realize a whole lot more regarding this problem. I am certain there are a lot more enjoyable times in the future for individuals that take a look at your blog.
    yeezy boost 350 http://cbi.as/8exkv

    I found your weblog web site on google and verify just a few of your early posts. Continue to maintain up the superb operate. I just further up your RSS feed to my MSN Information Reader. Seeking forward to reading more from you later on!?
    lebron shoes http://www.lebronjames-shoes.us.com
  4. golden goose:
    WONDERFUL Post.thanks for share..more wait .. ?
    golden goose http://www.goldengooseoutlet.us
  5. michael kors:
    Good post. I study one thing more difficult on totally different blogs everyday. It'll at all times be stimulating to read content from different writers and follow somewhat one thing from their store. I抎 favor to use some with the content on my blog whether you don抰 mind. Natually I抣l offer you a hyperlink on your internet blog. Thanks for sharing.
    michael kors http://www.outletmichael-kors.us.com
  6. ranban sunglasses:
    There's noticeably a bundle to find out about this. I assume you made certain nice points in options also.
    ranban sunglasses http://www.raybanaviatorsunglasses.org

    I want to voice my affection for your generosity giving support to folks who need assistance with this one area of interest. Your special commitment to passing the message along has been pretty significant and have constantly helped ladies just like me to arrive at their aims. Your entire valuable instruction entails much to me and further more to my colleagues. Thank you; from everyone of us.
    adidas ultra boost uncaged http://tiny.gl/ultraus

    The subsequent time I read a blog, I hope that it doesnt disappoint me as much as this one. I mean, I do know it was my option to learn, however I actually thought youd have one thing attention-grabbing to say. All I hear is a bunch of whining about one thing that you would fix in case you werent too busy searching for attention.
    nike zoom http://www.nikezoom.me.uk
  7. adidas yeezy:
    There may be noticeably a bundle to know about this. I assume you made certain good factors in features also.
    adidas yeezy http://www.adidasyeezys.us.com
  8. nike hyperdunk:
    you may have a fantastic blog here! would you wish to make some invite posts on my weblog?
    nike hyperdunk http://www.nike-hyperdunk.us.com