|

Тэмээний тавхайнаас сарьсан багваахай хүртэлх гэнэн тэнэглэлийн үлгэр

 
 

1990-ээд оны эхэн үе юм юм давхцсан он жилүүд байж билээ. Ардчилсан хувьсгал, зах зээлийн нийгэм, ганзагын наймаа, гадаад паспорт гээд урьд байгаагүй бүхэнтэй бишүүрхэнгүй танилцав.  Иван хойшоо нутаг буцаж, урдаас Ван орж ирж, Эрээн Монголын хоорондох жим зам болтлоо өргөжив. Нэгдэл нийгэм тарж мал хувьчлагдав. Монголчуудын 70 жил хэвшиж тогтсон нийгмийн харилцаа, хэв маягтайгаа агшин зуур цагийн салхинд бөмбөрч өнгө маягаа өөрчилсөн жилүүд байлаа.


Монголчууд Эрээн хэмээх Хятадын боомт хотруу  өнгөтэй өөдтэй бүхнээ ачиж будаа гурил, эрээн мяраан бүхнээр арилжиж байсан цаг.  Чихтэй толгой мөрөн дээр байсан цагт чивтэй чавганц хүртэл үзэх юм гэгчээр тэр жилүүдэд тэмээний тавхайн үнэ тэнгэрт хадахыг харж билээ. Хятадууд дөрвөн тавхайг нь бараг бүтэн тэмээний үнээр авна гэнээ. Монголд бол тэмээний тавхайг тоож харах хүн байтугай шиншлэх нохой ч бараг үгүй.  Бууцны хөл, гуу жалганд хаягддаг тэмээний тавхайг тэгж үнэд орно гэж хэн санах билээ.


Тэмээний тавхайн дотор өөх байдаг, тэр өөх нь их үнэтэй өндөр зэрэглэлийн хоолонд ордог гэх яриа говь талаар хээрийн түймэр шиг авалцаж, малчид тэмээ рүүгээ тохом бурантаг бус хутга дээс бариад дайрдаг тийм л аймаар үе ирсэн юм даг.

Махнаасаа үнэтэй дөрвөн тавхайнхаа төлөө тэмээ гэдэг тэнгэрийн амьтаны амь  урд газрын улаан мөнгөөр хэмжигдэж байв. Цаг хугацааны хувьд тэгж таарсан уу, тэр үед мал хувьчлал болж нэгдэл нийгмийн суурь тэмээг тарааж  малчнаас эхлээд сумын албан хаагчдад хүртэл 2-3 тэмээ оногдов. Тэмээ угаас урт хөлийн амьтан, салхи залгилж бараа сураггүй алдарч асгах нь их. Шинэ эзэд нь хувьчлалаар ирсэн хулгар чихтээ сураггүй алдаснаас байгаа дээр нь тогоо тослохыг илүүд үзсэн яг тэр үеэр тэгж тэмээний тавхай үнэд хүрсэн юм даг.  Харин хэн ч тэмээний тавхай арилжиж баяжиж хөлжиж чадаагүй. Энэ шуурганд угаас цөөхөн тэмээ ширвэгдэж арайтай л улаан номонд орчихоогүй аврагдаж үлдсэн билээ. Нэгэн цагт буюу 1950-иад оны сүүлчээр 800 мянгаар тоологдож байсан тэмээ шинэ зууны эхээр 200  мянга хүрэхгүй болж цөөрсөн ч одоо эргээд өсч байгаа сайн мэдээ бий. Азаар тэмээний тавхайн үнэ тэгсхийгээд мартагдсан.

Монгол тэмээний тавхай ингэж” үнэ хүрсэн” нь 1970-аад оны сүүлчээр Вьетнамын одос үхрийн шийр Хятадад үхрээсээ өндөр үнэ хүрсэн гашуун сургамжийг санагдуулдаг юм.

...1979 онд Хятад Вьетнамын дайн дууссанаас хойхно хятадууд Вьетнамаас одос үхрийн шийрийг худалдан авдаг болжээ. Дөрвөн шийрэнд нь бүтэн одос үхрийн үнэ өгнө. Дөрвөн шийрийг нь нэг үхрийн үнээр өгчихөөд үхрийн мах бүтнээрээ арьс ширтэйгээ эзнийхээ гар дээр үлдэнэ. Вьетнам даяар одос үхрийн нядалгаа явагдав. Таван сая одос үхэртэй байсныхаа далан хувийг нь төхөөрсөн байна. Хоёр жилийн дараа тутарга тариалах анжисанд  хөллөх одос үхэргүй болжээ. Тутарга тариалж чадаагүй учир Вьетнам улс өлсгөлөнд автав. Тиймээс хятадуудаас өндөр үнээр тутарга худалдан авах болжээ. Ийм амьдрал 10 шахам жил үргэлжилсэн гэдэг.


Яг л манай тэмээний тавхайг өндөр үнээр авсан шиг явдал тэнд болжээ. Тэмээний тавхайн араас хорхой өвс гэж хорхой хүргэсэн бизнес цэцэглэв. Хорхой өвс Монголын говь тал хээрийн бүсээр ургадаг. Хөгшин залуу, эр эмгүй хорхой өвсний эрэлд мордож, байгалиа цөлмөх их аяныг эхлүүлэв. Гэтэл хорхой өвсний бизнес цагаан гоёогоор солигдож,  өнгөө өөрчлөв.  Энэ бол эмийн чухал түүхий эд бөгөөд  эмт чанараараа  хүн орхоодойтой ойролцоо гэж ярилцдаг. Цагаан гоёоны үндэс нь газрын гүнд байдаг паразит ургамал. Түүнийг түүж олборлохын тулд газрыг гүн ухна. Цагаан гоёочдын ухсан нүхэнд мал унаж, шөнө үдэш явалтгүй болов. Энэ бизнес Монголын говьд экологийн сүйрэл авчраагүй юмаа гэхэд ихээхэн гай хөө болсон нь эргэлзээгүй.

Энэ мэтээр манай урд хөршийнхний сонирхдог бизнес, өндөр үнээр худалдан авдаг бараа түүхий эд богино богино давтамжтайгаар өөрчлөгдөж, согооны сүүл сав, бугын чив, хөлдөөсөн чоно, хагас үнэт  чулуу гэхчлэн үргэлжилдэг.  Согооны сав, бугын чив монгол нутгийн халиун бугын дансыг үндсэндээ дугуйлах шахсан. Улаанбаатарын гудамжаар бэлчдэг Богд уулын буга  дурсамж болон үлдсэн.  Үлдсэн цөөхөн халиун бугын орогнох сүүлчийн орон зай нь Хустайн нурууны тусгай хамгаалалттай газар нутаг болоод байна.


Сүүлийн үед Хятадууд сарьсан багваахайг 800 мянгаас 1 тэрбум төгрөгөөр худалдан авч байгаа тухай  хачирхалтай мэдээ  дуулдаж байна. Хавдрыг анагаадаг учир гэсэн тодотгол араас нь дагалдаж явна гэнэ.  Харин эрдэмтэн судлаачид хавдрыг анагаах байтугай ханиадыг ч намдаах ид шид сарьсан багваахайд байхгүй хэмээн нотолж байна.  Бүр эсрэгээрээ халдвар, тахал тараах аюултай гэв.

Хөдөөд сарьсан багваахайгаар баяжих  хий төөрөгдөл шуурч, хөлтэй нь хөлхөж хөлгүй нь мөлхөж байгаа юм байх. Орон нутгаас танил маань ярьж байна.  Манай үүгээр хотоос ирсэн машинтай залуучууд уул хад, агуй самнаж,  хоёр хоноод буцлаа. Нутгийн залуучууд энэ дүйвээнээр  хэд хэдээрээ яваад ирээгүй л байна. Юу гэж тэдний санасан зоргоор олдохов дээ гэж байна.


Ийм хоосон төөрөгдлийн араас байдгаа барж дараа нь их мөнгөн дээр бууна гэсэн гэнэн тэнэглэл хэрээс хэтэрч байгаа бололтой. Сарьсан багваахай худалдаад 800 сая төгрөг байтугай мянган төгрөг гар дээрээ тавьсан хүн байгаа  үгүй нь тодорхойгүй.

Иймэрхүү хийрхэл тараах нь хэнд ашигтай ямар зорилготойг  хэлж мэдэхгүй. Зүгээр нэг томоогүйтэл лав биш байж таарна. Гэхдээ ийм юманд итгэж гэнэддэг бид хөөрхий. Гэнэдэж дуусдаггүй, ухаажиж хандаггүй монголчууд минь. Бид чинь шинжлэх ухаан, технологийн дэвшлийн XXI  зууны иргэд шүү дээ.


П.Булган

ZALUU.com


Сэтгэгдэл бичих

    • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
      heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
      winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
      worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
      expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
      disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
      joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
      sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
      neutral_faceno_mouthinnocent

11 сэтгэгдэл

  1. Зочин:
    Sobald Sie es haben, tun Sie nichts. MontBlanc Replica
    Welt, um die Zeit zu verschieben und voranzukommen. Sch?n und langlebig, auf der ganzen Welt respektiert.rolex replica uhren Advanced Quarz-Technologie, genaue Minute oder Sekunde ist nicht schlecht. Rolex replica
    Du hast es verdient. Warte auf diesen zweiten Weltwechsel, oder ergreife diese Sekunde, um die Welt zu ver?ndern.
  2. herre asics gel kayano 21 sko for salg:
    <a href="http://www.darrencreel.com/jordan-11-zapatos-para-venta-trainers_es&
    quot;>jordan 11 zapatos para venta</a> ,<a href="http://www.catiewithac.com/adidas-ado-pure-boost-zapatos-para-venta-
    trainers_es">adidas ado pure boost zapatos para venta</a>
    herre asics gel kayano 21 sko for salg http://www.cineaula.com/herre-asics-gel-kayano-21-sko-for-salg-running_dk
  3. divatrendies:
    <a href="http://www.awolfdesigns.com/air-jordan-super-fly-grey-shoesv"&g
    t;air jordan super fly grey</a> <a href="http://www.belroncobra.com/lebron-soldier-9-bhm-wedge-shoesv"&g
    t;lebron soldier 9 bhm wedge</a> <a href="http://www.exechars.com/nike-air-force-1-07-lv8-kaufen-shoesv"&
    gt;nike air force 1 07 lv8 kaufen</a> <a href="http://www.goodnessleaf.com/nike-shox-deliver-silver-black-shoesv&qu
    ot;>nike shox deliver silver black</a> <a href="http://www.bangmurdock.com/nike-air-max-tn-white-black-shoesv"&
    gt;nike air max tn white black</a> <a href="http://www.holocarrental.com/lojas-que-vendem-tenis-nike-shox-junior
    -shoesv">lojas que vendem tenis nike shox junior</a> <a href="http://www.exechars.com/air-max-plus-white-uk-shoesv">air max plus white uk</a> <a href="http://www.bracarensis.com/nike-roshe-run-flyknit-junior-pro-shoesv&
    quot;>nike roshe run flyknit junior pro</a>
    divatrendies
  4. nike air force 1 black pony:
    <a href="http://www.terradivento.com/nike-elastico-australia-university-aspor
    t_it">nike elastico australia university</a> ,<a href="http://www.terradivento.com/curry-spawn-ii-30-asport_it">cur
    ry spawn ii 30</a>
    nike air force 1 black pony
  5. nike youth mercurial victory v indoor:
    <a href="http://www.clauevents.com/adidas-x-17.3-scarpe-per-vendita-Argentina
    _it">adidas x 17.3 scarpe per vendita</a> ,<a href="http://www.clauevents.com/adidas-x-17.3-nero-bianca-grigio-scarpe-on
    -vendita-Argentina_it">adidas x 17.3 nero bianca grigio scarpe on vendita</a>
    nike youth mercurial victory v indoor
  6. nike air max 90 coffee:
    <a href="http://www.bagsviptrade.com/air-max-2017-triple-black-shoesv"&g
    t;air max 2017 triple black</a> <a href="http://www.firmaeslestir.com/nike-internationalist-silber-rosa-shoes
    v">nike internationalist silber rosa</a> <a href="http://www.bagsviptrade.com/nike-kd-9-zoom-shoesv">nike kd 9 zoom</a> <a href="http://www.carzuae.com/mens-nike-internationalist-black-gold-shoesv&
    quot;>mens nike internationalist black gold</a> <a href="http://www.frgans.com/adidas-porsche-design-driving-shoes-shoesv&quo
    t;>adidas porsche design driving shoes</a> <a href="http://www.bigmuzik.com/nike-air-presto-white-and-pink-shoesv"&
    gt;nike air presto white and pink</a> <a href="http://www.humanlytech.com/jual-sepatu-bola-nike-mercurial-superfly-
    kw-shoesv">jual sepatu bola nike mercurial superfly kw</a> <a href="http://www.heroparcalari.com/adidas-ace-soccer-mens-white-grey-shoes
    v">adidas ace soccer mens white grey</a>
    nike air max 90 coffee
  7. zx750 blubird dark slate:
    <a href="http://www.goodguycomic.com/nike-air-max-ltd-gray-orange-shoesv"
    ;>nike air max ltd gray orange</a> <a href="http://www.enprica.com/nike-foamposite-kid-lebron-james-shoe-shoesv&
    quot;>nike foamposite kid lebron james shoe</a> <a href="http://www.cbdpharmies.com/nike-lunarelite-sky-hi-sneakers-shoesv&qu
    ot;>nike lunarelite sky hi sneakers</a> <a href="http://www.fresnotrip.com/nike-air-max-plus-on-feet-shoesv">
    nike air max plus on feet</a> <a href="http://www.auroraprop.com/nike-free-rn-motion-flyknit-ultd-shoesv&qu
    ot;>nike free rn motion flyknit ultd</a> <a href="http://www.domainvlogs.com/nike-air-max-thea-quickstrike-shoesv"
    ;>nike air max thea quickstrike</a> <a href="http://www.bnlracing.com/tenis-adidas-zx-flux-preto-e-dourado-shoesv
    ">tenis adidas zx flux preto e dourado</a> <a href="http://www.akkadixllc.com/nike-roshe-two-flyknit-yellow-blue-shoesv&
    quot;>nike roshe two flyknit yellow blue</a>
    zx750 blubird dark slate
  8. bright nike air max 90:
    <a href="http://www.matrazen.net/jordan-6-infar%C3%B8ds-futura_dk">jo
    rdan 6 infarøds</a>,<a href="http://www.matrazen.net/air-jordan-12-gs-barons-futura_dk">a
    ir jordan 12 gs barons</a>,<a href="http://www.matrazen.net/nike-magista-orden-2-sort-futura_dk">
    ;nike magista orden 2 sort</a>,<a href="http://www.matrazen.net/k%C3%B8be-adidas-pr%C3%B8dator-footballe-boo
    ts-futura_dk">købe adidas prødator footballe boots</a>
    bright nike air max 90
  9. nike air huarache team red:
    <a href="http://www.gymncard.com/red-womens-adidas-eqt-boost-shoes-shoesv&quo
    t;>red womens adidas eqt boost shoes</a> <a href="http://www.cruisersdiner.com/kobe-10-elite-high-shoesv">kobe
    10 elite high</a> <a href="http://www.calaforracs.com/orange-purple-mens-nike-air-vapormax-shoe
    s-shoesv">orange purple mens nike air vapormax shoes</a> <a href="http://www.dafuwh.com/nike-huarache-ultra-breathe-black-ops-shoesv&q
    uot;>nike huarache ultra breathe black ops</a> <a href="http://www.fentyglow.com/nike-free-run-4.0-v4-mens-shoesv">n
    ike free run 4.0 v4 mens</a> <a href="http://www.fresnotrip.com/nike-lunar-force-1-black-friday-shoesv&quo
    t;>nike lunar force 1 black friday</a> <a href="http://www.dronesbasket.com/mens-nike-free-run-3.0-v6-orange-red-sho
    esv">mens nike free run 3.0 v6 orange red</a> <a href="http://www.christenbell.com/nike-air-presto-womens-shoesv">n
    ike air presto womens</a>
    nike air huarache team red