|

Хуульчдын сор нь өмгөөлөгч байдаг орчныг бүрдүүлэхсэн

"...Москвагийн их сургуулийн хуулийн ангид сурч байхад орос оюутнуудын аль шилдэг нь өмгөөлөгч болно гэж ярьдаг байв. Мөрдөн байцаагч, шүүгч, прокурорын алдааг мэргэжлийн зүгээс мэдэрч, засаж залруулж, хүний эрхийг хамгаалах чадвар гагцхүү сайн өмгөөлөгчид л байдаг учраас хуульчдын сор нь өмгөөлөгч болдог юм билээ” хэмээн Монгол Улсын гавьяат хуульч, өмгөөлөгч Ж.Яринпил гуай нэгэнтээ хуучилсан юм. Өмгөөлөгч гэдэг мэргэжил ямар нэр хүндтэй, босго өндөртэй байдгийг тэгэхэд ухаарч, манайд ч гэсэн хүссэн нь биш, харин шилэгдмэл нь өмгөөлөгч байдаг бол мөн сайхан аа хэмээн бодогдож билээ. Японд шүүгч, прокурор болгох хүнээ БАР-ын Холбооных нь саналыг үндэслэн өмгөөлөгчдийн дундаас сонгон шалгаруулж  авдаг тухай сонсоод энэ бодол маань улам батжив.
Үүнээс улбаалаад Өмгөөллийн байгууллагын түүхэн замнал, хууль эрх зүйн орчны тухай сонирхож үзтэл "Шүүн таслах тухай олонд тусламж үзүүлэх бүлгэмийн дүрэм” хэмээх 1928 оны тавдугаар сарын 25-ны өдрийн сонирхолтой баримт анхаарал өөрийн эрхгүй татав. БНМАУ-ын Засгийн газар, Улсын Бага хурлын Тэргүүлэгчдийн 70 дугаар тогтоолоор баталсан энэхүү 5 бүлэг, 28 зүйлтэй дүрэмд Өмгөөллийн байгууллагын зорилго, эрх үүрэг, үйл ажиллагаа эрхлэх журам, хүлээх хариуцлага, өмгөөлөгчийн ёс зүй зэргийг нэн тодорхой тусгасан байх юм. 
 
Шинэ тулгар Бүгд Найрамдах Улс "жинхэнэ ард түмнээр байгуулсан”, "олон ардын ашиг тусыг арчлан хамгаалах”, "дотоод гадаадын хүмүүст нэгэн адил тусламжийг” үзүүлэх "төлөөнөө заалдагч буюу өмгөөлөгч” нарын үйл ажиллагааг өнөөдрийн түвшнээс ер дутахааргүй ойлгож, үнэлж, ач холбогдол өгч байсны томоохон нотолгоо нь энэ юм.
 
Тэр үед мэргэжлийн боловсон хүчин дутмаг байсан болохоор бичиг үсгийн чадвар сайн, заргач, шударга хүмүүсийг сонгон өмгөөлөх ажлыг тохоож, Улаанбаатарт өдөр бүр жижүүрлүүлж, шаардлагатай тохиолдолд орчуулагч томилж өгч, ёс зүйн алдаа гаргасан, дүрэм зөрчсөн гишүүдэд хуулийн хариуцлага хүлээлгэж, бүлгэмээс хөөн зайлуулах хүртэл хатуу чанд арга хэмжээ авдаг анхнаасаа босго өндөртэй байсныг түүхийн шаргал хуудас гэрчилнэ. 
Ер нь Монголчууд эхлээд үнэн мөнийг сайтар нягталсны дараа хэн нэгнийг буруутган шийтгэдэг уламжлалтай байсан нь "Үхэх хүний үгийг сонс”, "Хүний амийг хөнөөхөд хүндтэй шалтгаан хэрэгтэй” зэрэг хэлц үгнээс тодорхой харагддаг. Домог түүх, судар номонд ч зөвийг өмгөөлж, шударгыг тэтгэж, буруутны тайлбарыг заавал сонсож байж ямар шийтгэл оногдуулахаа шийдэж буй түүх олонтаа тааралддаг. Энэ бол Монголчууд эртнээс нааш хэн нэгнийг хилсээр хохироохоос ихээхэн болгоомжилдог байсны нэгэн тод илрэл юм. Энэ уламжлал өнөөдөр хэр хадгалагдаж байна? Өмгөөлөгчид, өмгөөллийн байгууллагын ач холбогдлыг ойлгох Монгол төрийн ойлголт 1928 онд анх Өмгөөллийн байгууллага байгуулах тогтоол гаргаж байсан үеийн түвшнээсээ хэр зэрэг ахисан бэ? Өмгөөллийн үйл ажиллагааны хараат бус байдлыг хуулиар хэрхэн баталгаажуулсан бол? Энэ мэт олон асуулт толгойд эргэлдэхийн учир нь өмгөөлөгч хэн бэ, хууль эрхзүйн ямар баталгаан дор хэрхэн ажиллах ёстой вэ гэдгийн зах зухаас сэтгүүлч хүний мэргэжлийн онцлогоос болоод мэдэх мэдрэх, санаа зовних болсных билээ.
Өмгөөлөгчийн ажлыг би эмчийнхтэй зүйрлэдэг. Нэг нь хүний эрүүл мэндийн, нөгөө нь хүний эрхийн манаач болохоор тэр. Тийм болохоор хариуцлага ихтэй, дээд зэргийн ёс зүй, мэдлэг шаардсан чухал алба. Гэтэл эмч болохын тулд бараг арваад жил сурч, дараа нь эмчлэх эрхээ олж авахын тулд хатуу шалгуур давдаг. Харин өмгөөлөгчдийн хувьд ийм шалгуурын босго нь улам намсаж, эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн хүн хоёрхон жилийн дараа шалгалт өгөөд л өмгөөллийн үйл ажиллагаа эрхлэх боломжтой болж байгаа явдлыг нэрлэж болох юм. Мэргэжлээрээ 4-5 жил ажилласны дараа өмгөөлөл хийх эрх авдаг, эрхээ олж аваад бас хоёр жил туслахаар ажиллаж, дадлагажиж байж сая бие даан үйл ажиллагаа явуулах боломжтой болдог зэрэг хатуу шалгуур арилж, өндөр босго нь ийнхүү намссаар байна.
 
Тэгээд ч хуульчийн шалгалт бол хууль эрх зүйн ерөнхий мэдлэгийн шалгалт, харин өмгөөлөгчийн шалгалт бол эрх зүйн мэдлэгээс гадна мэргэжлийн ур чадвар, хуульчийн ёс зүй, сэтгэлгээ зэрэг олон зүйлийг хамарсан цогц шалгалт учраас чанарын хувьд асар их ялгаатай.
 
Тийм болохоор өмгөөллийн үйл ажиллагааны чанар, өмгөөллийн үр нөлөөг сайн байлгая гэвэл Өмгөөллийн байгууллага, өмгөөлөгчдийн хараат бус байдлыг нь аль болохоор хуульчлан баталгаажуулж, ёс зүй, мэргэжлийн түвшинд нэгдмэл удирдлагаар хангах орчныг нь бүрдүүлж өгмөөр санагддаг. Энэ асуудал өмгөөллийн тухай бие даасан хуультай болж, овоо нэг зүгшрэх шинжтэй байтал тэр бүхнийг үгүйсгэн, хууль, эрх зүйн бодлогын шинэчлэл нэрийн дор Хуульчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль хэмээх том малгайн дор аваачин буланд шахчихсан. Хараат бус байдлыг нь ингэж "хангаад” байхаар улс төр, эдийн засгийн ашиг сонирхлоос ангид байх, өөрийн гэсэн мэргэжлийн байгууллага, удирдлага, дуу хоолойтой байх асуудал улам бүр эргэлзээтэй болсон нь үнэн. Товчхондоо, Монголын төр өмгөөллийн салбарт барих бодлогодоо том ухралт хийсэн гэж хэлж болно.
Харин энэ удаагийн УИХ-д дээрх алдааг залруулахаар хичээж, Өмгөөллийн тухай хуулийн төслийг  хэлэлцэж байна. Иргэдэд тусалдаг онцгой субъект гэдэг утгаараа өмгөөллийн салбар эргээд бие даасан хуультай болох гэж байгаа нь үнэхээр сайшаалтай хэрэг. Гагцхүү өмгөөллийн нэрээр улс төр бүү хийгээсэй, Монгол Улсад хүний эрхийг хангах үйлсэд чухал үүрэгтэй өмгөөллийн эрх зүй судлалыг нам бүлгийн талцал хуваагдал, өнөөдрийн шинжтэй явган хэрүүлд хутгахын оронд иргэдийнхээ Үндсэн хуулиар олгосон хууль зүйн туслалцаа авах эрхийг баталгаатай болгоосой гэж хүснэ.
Өдгөө дэлхийн 198 орон Өмгөөллийн тухай тусгай бие даасан хуультай байгаа гэсэн тоо баримт өөрөө ихийг өгүүлж байна. Хэрэггүй, шаардлагагүй, амьдралд нийцэхгүй байсан бол энэ олон орон тусгай хууль гаргаж мөрдөхгүй байсан нь хэнд ч ойлгомжтой. "Хууль бол амьдрал. Амьдралаас тасархай хууль хэрэгжихгүй” хэмээсэн хэн нэгэн ухаантны хэлсэн үг яг одоо бодогдож байна. Амьдралд нийцсэн, урт настай, хамгийн гол нь энэ чухал салбарын үйл ажиллагааны хараат бус, бие даасан байдлыг ханган баталгаажуулсан хууль батлаасай хэмээн хүснэ. Ингэхэд НҮБ аль 1990 онд л Өмгөөллийн мэргэжлийн байгууллага нь гишүүнчлэлтэй, мэргэжлийн хариуцлагатай, өөрийн гэсэн санхүүжилттэй, хараат бус байвал зохихыг годлон томьёолсон гэдэг юм шүү.
 
Хамгийн сайн хуульчид нь өмгөөлөгч болдог, тэдний дундаас мэргэжлийн ур чадвар, ёс зүй, дадлага туршлагыг нь харгалзан шүүгч, прокурор болгох хүнээ сонгон шалгаруулдаг Япон зэрэг орны туршлагаас бүтээлчээр суралцаж чадвал Монгол оронд хууль шударгаар хэрэгжих нөхцөл боломж аяндаа үүснэ. Үүний тулд Өмгөөллийн тухай амьдралд нийцтэй сайн хууль батлан хэрэгжүүлэх нь эн тэргүүний зорилт мөн хэмээн мунхагланам.
 
Өмгөөлөгчийг хамгаалж, хараат бусаар ажиллах боломж бүрдүүлж, бас хамгийн шилдэг хуульчид л өмгөөлөгч байх нөхцөлийг бий болгох нь Монгол төрийн үүрэг гэж бодно. Ардын уран зохиолч Пунцагийн Бадарч абугай:
"Өршөөл эрсний сэтгэлд гал бадрааж
Өндөр их хуулийн өмнө зул өргөж
Өрөөл бусдад бол буян үйлдэж
Өөртөө бол аянга хурааж яваа
Өмгөөлөгч хүн би...
Төр, хууль, иргэн гурав ширтэлцэх цэгээс төвөггүй үнэнийг тунгаах элчээр намайг томилсон юм” гэж хориод жилийн тэртээ өмгөөлөгчийн тухай шүлэглэж, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, яруу найрагч Д.Дашдондов эрхэм: "Сүүгээр амалсан хүмүүн заяаг Сүүдэр дайрахаас өмгөөлж зогсоно... Хяслын хорвоод гэгээн үнэнийг Хяргах цаазын илднээс хамгаална” гэж уран яруу тодорхойлсон билээ. Үүний л тулд "өмгөөлөгчийг өмгөөлөх” ёстой билээ.
 
Иргэд хууль зүйн туслалцаа авах эрх нь Үндсэн хуулиар олгогдсон бөгөөд мэргэжлийн сайн ур чадвартай, онол практикийн гүн бат мэдлэгтэй зэрэг нарийн шалгуур хангасан хуульчдаар энэхүү эрхийг нь хамгаалуулахаас татгалзах асуудал хаана ч, хэнд ч байж болохгүй юм.
 
Өндөр хөгжилтэй орнуудад тухайн улсын хуульч хэр зэрэг шударга байна тэр нь нийгмийнхээ өнгө төрх болдог гэж үздэг. Энэхүү дүгнэлтэд миний дэвшүүлсэн санал бодлууд бүрэн нийлнэ гэдэгт итгэлтэй байна.
 
 
Урианхан Б.ГАЛААРИД (МУСГЗ, доктор /Ph.D/ сэтгүүлч)

Сэтгэгдэл бичих

    • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
      heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
      winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
      worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
      expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
      disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
      joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
      sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
      neutral_faceno_mouthinnocent

17 сэтгэгдэл

  1. Зочин smith:
    Ajuste del tiempo en este movimiento replica uhren japonés de cuarzo (batería) es muy simple, como se puede ver el mecanismo de hack viene cuando se tira de la corona. Me gusta la correa de cuero de imitación de cocodrilo así porque es de buena calidad, buen ancho y replica uhren kaufen tiene un buen agarre en la muñeca. Hebilla forma Vacheron y está chapado en oro rosa. Veo esto como una réplica de reloj Vacheron Aronde muy limpio y sencillo. Puede no existe y la mayoría de las veces no hay mucho bueno, especialmente una pequeña edición limitada como este.
  2. node%3F:
    My husband and i felt absolutely joyful when Edward could finish up his basic research from your precious recommendations he was given while using the web site. It is now and again perplexing to simply always be offering tips some people might have been making money from. And we also figure out we have got you to thank for this. These explanations you have made, the easy web site menu, the relationships your site give support to foster - it's got most remarkable, and it's really leading our son and the family reason why this content is interesting, which is especially pressing. Many thanks for all the pieces!
    node%3F https://www.energizeinc.com/node/12840%3Fpromo_name=home&promo_id=bookslide&pro
    mo_position=
  3. node%3F:
    Needed to draft you one little bit of word to say thanks once again for your personal amazing concepts you've shown above. It has been seriously open-handed of you to convey freely just what a number of us could have offered for sale for an electronic book to end up making some dough for their own end, most notably now that you could possibly have done it in case you considered necessary. These advice in addition served as the great way to recognize that someone else have similar interest the same as my very own to see a whole lot more related to this issue. I'm sure there are lots of more fun opportunities in the future for those who read your blog post.
    node%3F https://www.energizeinc.com/node/12840%3Fpromo_name=home&promo_id=bookslide&pro
    mo_position=
  4. kyrie shoes:
    I intended to compose you the bit of note to help say thanks once again relating to the magnificent thoughts you have featured at this time. This has been strangely generous with people like you in giving publicly what some people would've offered for sale as an ebook to get some money for themselves, specifically seeing that you might well have done it if you decided. Those basics as well acted as a good way to recognize that other individuals have similar keenness just as my very own to know whole lot more on the topic of this problem. I'm sure there are many more pleasant instances in the future for those who see your site.
    kyrie shoes http://www.kyrie4.org
  5. cheap jordans:
    Needed to create you one little word in order to thank you so much again about the lovely advice you've shown in this article. It was so pretty generous with people like you to give openly precisely what a lot of people could possibly have advertised for an ebook in making some bucks for their own end, and in particular since you might have done it if you wanted. Those inspiring ideas also worked to be the easy way to recognize that someone else have similar passion just as mine to grasp a whole lot more on the subject of this issue. I'm certain there are a lot more fun situations in the future for many who go through your site.
    cheap jordans http://www.jordansshoes.us.org
  6. christian louboutin shoes:
    I would like to get across my admiration for your kindness for persons that require help with this particular issue. Your special commitment to passing the solution along has been wonderfully invaluable and have always allowed girls much like me to realize their objectives. Your important facts indicates so much to me and extremely more to my office workers. Thanks a ton; from everyone of us.
    christian louboutin shoes http://www.christianlouboutin-shoes.com
  7. adidas stan smith:
    Thank you for all your labor on this blog. Betty loves participating in internet research and it is easy to understand why. Almost all hear all about the compelling way you create invaluable tricks via this blog and foster contribution from other individuals on the situation plus our daughter is without question becoming educated a whole lot. Enjoy the remaining portion of the year. You have been doing a good job.
    adidas stan smith http://www.adidasstansmith.us.com
  8. supreme clothing:
    I must show thanks to this writer for rescuing me from this particular crisis. Just after scouting through the search engines and finding methods which are not powerful, I figured my entire life was done. Being alive minus the approaches to the problems you've solved as a result of your main post is a critical case, as well as the ones that would have negatively damaged my entire career if I had not discovered your web site. Your main knowledge and kindness in dealing with the whole thing was crucial. I don't know what I would have done if I hadn't encountered such a subject like this. I can now look forward to my future. Thanks a lot very much for this impressive and result oriented help. I will not think twice to suggest the sites to anybody who needs and wants guide on this matter.
    supreme clothing http://www.supremesclothing.com
  9. curry shoes:
    I have to show thanks to this writer just for rescuing me from this type of situation. As a result of scouting through the the net and obtaining ways that were not beneficial, I was thinking my entire life was well over. Living without the presence of answers to the problems you've fixed as a result of this short post is a crucial case, and ones that might have adversely affected my career if I hadn't discovered your web page. Your primary skills and kindness in touching a lot of stuff was very useful. I don't know what I would've done if I hadn't encountered such a subject like this. It's possible to now look ahead to my future. Thanks very much for this skilled and sensible guide. I won't hesitate to recommend your web site to anyone who ought to have guidance on this area.
    curry shoes http://www.curry6shoes.us
  10. nike shox for women:
    I and my buddies were found to be checking out the best ideas located on your web page while unexpectedly developed an awful suspicion I never thanked the blog owner for those strategies. All the men are already as a result glad to read them and have in effect unquestionably been loving those things. Appreciate your being simply accommodating and for going for varieties of wonderful subject matter most people are really desperate to know about. My honest apologies for not expressing appreciation to earlier.
    nike shox for women http://www.nike-shox.us.com
  11. birkin bag:
    I simply wanted to develop a small message to appreciate you for these wonderful solutions you are placing at this website. My prolonged internet search has at the end of the day been recognized with beneficial know-how to write about with my friends and classmates. I 'd admit that most of us visitors actually are quite endowed to live in a really good site with many wonderful individuals with good ideas. I feel somewhat blessed to have discovered the website and look forward to many more exciting minutes reading here. Thanks once more for everything.
    birkin bag http://www.hermesbirkins.com
  12. hogan outlet:
    I wanted to compose you one tiny observation just to give thanks yet again over the splendid opinions you've shared in this article. It's incredibly generous of you to deliver unreservedly all that a lot of people would have offered as an ebook to help with making some money for their own end, primarily given that you could have tried it if you ever decided. The principles likewise served as a good way to fully grasp that other people have the identical eagerness just as my own to know the truth many more when considering this problem. I believe there are lots of more enjoyable opportunities up front for folks who read through your website.
    hogan outlet http://www.hogan-outlet.us.com
  13. cheap jordans:
    Thanks so much for providing individuals with an extraordinarily wonderful possiblity to read articles and blog posts from this site. It's usually very excellent and packed with a lot of fun for me personally and my office peers to visit your blog on the least 3 times every week to see the fresh items you have got. And of course, I'm just always motivated considering the powerful techniques you serve. Some 4 tips in this post are essentially the finest we have had.
    cheap jordans http://www.jordansforcheap.us.com
  14. kate spade handbags:
    I definitely wanted to write a word so as to appreciate you for those marvelous tactics you are sharing at this site. My prolonged internet investigation has finally been recognized with high-quality know-how to go over with my relatives. I would admit that many of us readers actually are rather endowed to exist in a perfect place with many perfect professionals with good concepts. I feel pretty happy to have come across the webpage and look forward to plenty of more enjoyable minutes reading here. Thanks a lot again for all the details.
    kate spade handbags http://www.katespadehandbags-outlet.us.com
  15. harden shoes:
    I and also my guys have been digesting the good helpful hints located on the website and so the sudden came up with a horrible feeling I never thanked the web site owner for those techniques. All the women had been joyful to read through them and now have in actuality been taking advantage of them. We appreciate you truly being well kind as well as for selecting varieties of important subject matter millions of individuals are really needing to discover. My personal sincere apologies for not expressing appreciation to you earlier.
    harden shoes http://www.hardenshoes.us.com
  16. red bottom shoes:
    I precisely needed to say thanks again. I'm not certain what I would have implemented without the actual aspects provided by you over this question. Certainly was a very alarming scenario in my circumstances, however , being able to view your well-written technique you resolved it took me to jump over happiness. I'm grateful for the support as well as pray you find out what an amazing job you are always putting in training others by way of your blog post. More than likely you haven't met any of us.
    red bottom shoes http://www.christianlouboutinoutletofficial.com