|

СУДЛААГҮЙ СУДРЫН ГАШУУН “НУЛИМС”-2

СУДЛААГҮЙ СУДРЫН ГАШУУН “НУЛИМС”-2

 

Монголын судар бичгүүд бидний үүх түүхийг гэрчлэн дэлхийн өнцөг булан бүрт хадгалагдсаар байна. Бид өмнөх дугаартаа Санкт-Петербург, Нью-Йорк, Япон улсын Гадаад харилцааны их сургуулийн номын сангуудад Монгол Улстай холбоотой ямар ном, судар, дурсгал бичиг хадгалагдаж байгаа талаар хөндсөн билээ.

Монголчууд баялаг түүхтэй ард түмэн. Морин дэл дээрээс дэлхийн талыг эзэлж, босоо бичгээр дэлхийн цээжинд Монгол гэж тамгалсан. Бидний үүсэл гарал, өвөг дээдэс, үнэн түүхийг өгүүлэх тэдгээр ном судрын тухайд нэгдсэн тооллого, судалгаа, мэдээлэл ховор байгаа нь гарцаагүй үнэн. Тэр бүү хэл дэргэд байгаа эрдэнэсийн авдартаа ч ямар алт хадгалагдаж байгааг ч мэддэггүй, сонирхдоггүй, судалдаггүй харалган болжээ. Дэлхий ертөнцийн хамгийн үнэт өв нь соёл урлаг, ном судар билээ.

Тэндээс л бид үүх түүхээ буюу "өөрсдийгөө” олж авдаг. Нийтлэлийнхээ энэ удаагийн цувралд Монголын үндэсний номын санд хадгалагдаж буй ховор бүтээл, эртний ном судар, зайлшгүй судалгааны эргэлтэд орох шаардлагатай эх сурвалж, бичгүүдийн тухай хөндөхөөр зорилоо.
 

ХАМГИЙН ЭРТНИЙХ НЬ 1600-ГААД ОНД ХАМААРАХ "ЖАМБАЛЦАНЖИД” СУДАР

 
Үндэсний төв номын санд хадгалагдаж буй ихэнх бүтээл түвд хэл дээр байдаг ажээ.
 

Үндэсний төв номын сан 3.5 сая гаруй ном судартай. Үүнээс 1.5 сая нь нэн эртнийх ажээ. Тус номын сангийн зөвхөн гар бичмэл, монгол судлалын сан хөмрөгт нийт 56 мянга гаруй ном судар, баримт бичиг хадгалагдаж байна. Үүнээс хамгийн эртнийх нь 1591 онд барласан "Жамбалцанжид” их хөлгөн судар аж. Энэ судар 1600-гаад оны үед хамаардаг. Судрыг эргүүлбэл бурхныг уран яруугаар магтсан байдаг аж. Ном бүхэн өөрийн түүхтэй. Үндэсний төв номын санд нэг шинэ ном ирэхэд эрдэм шинжилгээний багийнхан, номын санчид тус бүтээлийн тухай судалгаа хийдэг юм байна. Гэхдээ энэ нь төдийлэн өргөн далайцтай биш.  Харин тус номын санд түүхчид төдийгүй энгийн ард иргэд их ханддаг болсон гэж номын санч Ч.Гансүх онцолсон юм.

Тэрээр "Хүмүүс өөрийн удам судар, үүх түүхээ мэдэх эрмэлзэлтэй болсон нь сайшаалтай санагддаг. Манай номын санд ирж өсч төрсөн нутгийнхаа, ээж аавынхаа тухай өгүүлсэн номыг их уншиж байна. Энэ хэрээр хүний гар хүрээгүй эртний номуудад салхи орж, нэг ёсны судалгаа хийж байгаад баяртай байгаа” гэсэн юм.

Энэ танхимд хадгалагдаж буй ихэнх ном хуучин монгол бичиг болон түвд хэл дээр хадгалагдаж байна. Тиймээс номын санч Ч.Гансүх эдгээр түүхийн үнэт бүтээлийг орчин цагийн крилл хэл рүү хөрвүүлэх ажлыг хийж байгаа аж. Хэрэв ховор номуудыг крилл үсгээр буулгачихвал эрдэмтэн судлаачдад судлах боломж илүү бүрдэх юм. Номын сангийнхны хувьд сан хөмрөгөө нэмэгдүүлэх тал дээр олон ажил хийдэг аж.

Энэ тухай Үндэсний төв номын сангийн Фонд хадгалалтын хэлтсийн дарга Г.Тунгалаг "Бидний тухай өгүүлэх ном судар бичгүүд хаана байгаа тухай байнга судалгаа хийдэг. Манай номын сан хөдөө, орон нутгийн номын сангуудтай холбоотой ажилладаг. Магадгүй манайд байхгүй хуучны ном судар тэнд хадгалагдаж байвал бид хувилах, файлаар авчирч хадгалж сан хөмрөгөө арвижуулж байна. Мөн ард иргэд ч манайд ийм ном бий гээд бариад ирдэг болсон” гэв.

Тэрээр цааш нь "Манай номын санд хадгалагдаж буй ном судруудад ор тас судалгаа хийдэггүй гэвэл өрөөсгөл ойлголт болно. Харин судалгааны өргөн хүрээг хамраагүй, дахин судалгааны эргэлтэд оруулах шаардлагатай, хуучны ном олон бий” гэсэн юм.
 

ИХ ДАГИНЫН ҮЕИЙН МОДОН БАРЫН БҮТЭЭЛ БИЙ

 
Их дагинын үеийн барын бүтээл
 

Үндэсний төв номын санд барын бүтээл олон байдаг юм байна. Бар гэдэг үгийг мэргэжилтнүүд л ойлгохоос энгийн уншигч бид төдийлэн ойлгохгүй. Энэ нь Түвд үг бөгөөд монголоор хэв гэж орчуулагддаг аж. Модон барын бүтээл нь бичгээ модон дээр сийлсэн байдаг аж. Сийлсэн бичиг дээрээ бэхээ түрхээд нимгэн цаас тавьж бичгээ буулгадаг юм байна. Хэвийг хус модоор хийдэг байж. Барьж үзвэл гадаргуу нь их хатуу бөгөөд үсгийг төвийлгөн хийжээ. 1920-иод оны үед Их дагинын аймагт сийлсэн барын бүтээл байна. Энэ бард "Номын төв агаараас хөдлөхгүй боловч Хувилгааны аргаар их тусыг тохиосон сансар” хэмээн бичсэн байв. Үүнээс  гадна энэ танхимд 1665 онд хэвлэгдсэн, бээжинд барын "Алтан гэрэл” судар хадгалагдаж байна.

Мөн 1871 оны "Бурхан багшийн судар”, 1707 онд бээжин барласан "Жадамба”, "Банзрагч” судар гээд шашны үнэт бүтээл олон байна. Эдгээр ном судар Монголын шашны арвин баялаг түүх билээ. Энэ бүтээлүүдийг түгээн дэлгэрүүлж, судалгааны ажлыг үргэлжлүүлэх нь хүн бүхний үүрэг юм байна гэсэн бодол тухайн үед төрж байсан юм.
 

ЛИГДЭН ХААНЫ ҮЕИЙН ҮНЭТ ӨВ "ГАНЖУУР”

 

Үүнээс гадна тус номын сангийн үнэт бүтээлийн нэг нь Ганжуурын ботиуд юм байна. ОХУ-ын Санкт-Петербургийн номын санд 113 боть "Ганжуур” судар хадгалагдаж байдаг бол Монголын үндэсний номын санд 70 гаруй боть нь хадгалагдаж байна. Бидний өвөг дээдэс Ганжуур судрыг үеийн үед бага багаар орчуулсаар ирсэн. Харин төв номын сангийн үнэт өв нь Лигдэн хааны үед эмхэтгэсэн монгол хувилбар нь юм байна. Энэ судрыг нь 1628-1629 оны үеийнх гэж эрдэмтэд үздэг аж. Бид "Ганжуур” судрын тухай мэддэг хэрнээ мэддэггүй. Тэгвэл энэ сударт дэлхий ертөнцийн бүхий л салбарын тухай  магтаал, онол маягаар өгүүлсэн байдаг. Гүн ухаан, урлаг соёл, шинжлэх ухаан, байшин барилга гээд энэ сударт ороогүй сэдэв үгүй ажээ.

Энэ мэт Үндэсний төв номын санд бидний түүх хадгалагдаж байна. Дээр нэрийг нь дурьдсан эдгээр ном судрыг дахин судалгааны эргэлтэд оруулж, хүмүүст хүргэх зайлшгүй шаардлагатай тухай тус номын сангийн захирал Б.Ичинхорлоо ярьж байсан юм. Бидний түүх номын тавиур дээр шарлах ёсгүй.

Зууны мэдээ
Ч.Гантулга

Сэтгэгдэл бичих

    • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
      heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
      winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
      worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
      expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
      disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
      joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
      sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
      neutral_faceno_mouthinnocent

7 сэтгэгдэл

  1. gucci belts:
    I have to express my appreciation to you for rescuing me from such a dilemma. As a result of browsing throughout the online world and seeing techniques that were not beneficial, I thought my life was gone. Living devoid of the answers to the difficulties you've solved by way of the blog post is a crucial case, as well as those which may have adversely damaged my entire career if I had not encountered your blog. That natural talent and kindness in touching all areas was very helpful. I'm not sure what I would have done if I had not encountered such a solution like this. I am able to now look ahead to my future. Thanks so much for your expert and amazing help. I will not be reluctant to recommend your blog to anyone who needs counselling on this subject matter.
    <a href="http://www.guccibelt.us.com" >gucci belts</a> gucci belts
  2. yeezy boost:
    My wife and i got contented that Michael managed to do his studies because of the precious recommendations he came across from your very own web site. It is now and again perplexing to simply choose to be giving freely helpful hints most people may have been making money from. We really already know we have got the writer to be grateful to because of that. These explanations you've made, the easy web site menu, the relationships your site assist to instill - it's mostly amazing, and it's really making our son in addition to our family believe that this subject is exciting, which is certainly particularly important. Thanks for the whole thing!
    yeezy boost

    Thanks so much for giving everyone an exceptionally nice possiblity to check tips from this blog. It's usually so awesome and also full of fun for me and my office peers to search your web site a minimum of three times per week to read the new items you will have. And lastly, we're at all times contented with your mind-boggling secrets you give. Certain 3 ideas in this post are definitely the most impressive we've ever had.
    adidas nmd
  3. vibram fivefingers:
    Thanks a lot for providing individuals with an exceptionally splendid possiblity to read critical reviews from this blog. It is usually very amazing plus stuffed with a great time for me personally and my office fellow workers to search your site more than three times a week to read the new guides you will have. Of course, we're at all times amazed with all the mind-boggling tips and hints served by you. Some two facts on this page are truly the simplest we have had.
    vibram fivefingers
  4. adidas nmd:
    I am just writing to make you be aware of of the exceptional encounter my wife's child had reading yuor web blog. She figured out so many details, which include how it is like to have an excellent teaching mood to have other folks with no trouble learn about certain tortuous subject matter. You actually surpassed my expectations. I appreciate you for distributing those important, dependable, explanatory and as well as fun thoughts on your topic to Evelyn.
    adidas nmd

    Thank you a lot for giving everyone such a breathtaking possiblity to read articles and blog posts from here. It is usually so lovely and as well , jam-packed with a great time for me personally and my office acquaintances to visit your blog not less than thrice weekly to read the fresh guides you have. And indeed, I'm just usually impressed concerning the magnificent techniques served by you. Certain 4 points in this posting are really the most suitable we've had.
    michael kors outlet
  5. nike flyknit:
    Thank you for your whole hard work on this web site. Kate loves participating in investigations and it is simple to grasp why. All of us hear all of the dynamic means you present simple information via this web blog and even recommend contribution from other people on the subject matter and our daughter is really being taught so much. Take advantage of the rest of the year. You are doing a useful job.
    nike flyknit
  6. adidas ultra boost:
    I want to show my thanks to you for bailing me out of this matter. Just after browsing throughout the the net and coming across principles that were not powerful, I believed my life was over. Existing without the presence of strategies to the difficulties you have fixed through your entire post is a critical case, as well as ones which could have adversely damaged my entire career if I hadn't discovered your web blog. Your actual know-how and kindness in handling everything was vital. I'm not sure what I would've done if I had not come across such a step like this. I'm able to at this moment look forward to my future. Thanks so much for the professional and sensible help. I won't hesitate to refer the blog to anyone who needs counselling about this area.
    adidas ultra boost
  7. adidas nmd:
    My spouse and i have been absolutely thankful that Emmanuel could complete his homework from the ideas he received through your blog. It's not at all simplistic to just possibly be handing out helpful hints which often people might have been making money from. And we already know we need the writer to give thanks to because of that. These explanations you made, the simple web site navigation, the relationships you will assist to engender - it's mostly impressive, and it's really helping our son and the family recognize that this subject is cool, which is certainly extremely important. Many thanks for all the pieces!
    adidas nmd