Уул уурхай - Өдөр тутмын мэдээ мэдээллийн вэб сайт

Эрдэнэт үйлдвэр нөөцөө шинэчлэн тогтоов

zulaa — Mon, 08 Sep 2025 10:12:54 +0800

Эрдэнэтийн ордын хүдрийн нөөц анх 1972 онд 521.7 сая тонн буюу 34 жил ашиглах нөөцтэй гэж тооцож байв. 1989, 2016, 2021, 2025 онуудад нөөцийг шинэчлэн тогтоож, өдгөө 3.4 тэрбум тонн нөөцтэй, ашиглах хугацааг 2079 он гэж тогтоожээ.

JORC стандартаар 3.4 тэрбум тонн хүдэр, 11.3 сая тонн цэвэр зэсийн нөөцтэй буюу энэ нөөцөөр цаашид багадаа 55 жил ажиллах боломжтой гэж тус үйлдвэрийн Ерөнхий захирал Г.Ёндон танилцуулав.

Уурхай гүнзгийрэхийн хэрээр хүдрийн агуулга буурч, хатуулаг нэмэгджээ. Хүдрийн зэсийн агуулга анх 0.89 хувь байсан бол өдгөө 0.36 хувь болж буурсан байна. Ирээдүйд 0.24 хувь болж буурна гэсэн зураглал гарчээ.

Гэхдээ хүдэр боловсруулах хүчин чадлыг нэмэгдүүлж, жилд 40 сая тоннд хүргэсэн учраас үйлдвэрлэлийн түвшинг бууруулахгүйгээр урт хугацаанд тогтвортой, үр ашигтай ажиллах бололцоо бий болжээ.

“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ 7000 гаруй ажилтантай. Уурхайчдын тогтвор суурьшилтай ажиллах нөхцөлийг сайжруулах, мэргэжил дээшлүүлэх, амьдралын түвшнийг ахиулах буюу хүний хөгжлийг дэмжсэн бодлогыг тэргүүлэх чиглэл болгож ажиллахыг Эрдэнэт үйлдвэрийн удирдлагуудад үүрэг болгов.

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Г.Занданшатар Орхон аймагт ажиллаж байна. Энэ хүрээнд өнөөдөр /2025.09.07/ “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын уурхайчидтай уулзлаа.

Б.Жавхлан: Нүүрсний төмөр замын тээврийн зардлыг 50 хувиар буурууллаа

zulaa — Wed, 26 Mar 2025 09:23:22 +0800

Засгийн газраас байгуулсан экспортыг эрчимжүүлж, валютын нөөцийг нэмэгдүүлэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийн II хуралдаан өнөөдөр боллоо. Дэлхийн зах зээл дээр нүүрсний үнэ унаж байгаа учраас экспортоо нэмэгдүүлэх шаардлага үүссэн. Тиймээс тус ажлын хэсэг экспортыг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн арга хэмжээ авч, шийдвэрүүдийг гаргах юм.

2025 оны төсөвтөө нэг тонн нүүрсийг 105 ам.доллароор нийт 83 сая тонн нүүрс экспортлохоор тусгасан. Гэсэн хэдий ч он гарсаар эхний хоёр сарын байдлаар нүүрсний үнэ тонн нь 80 гаруй ам.долларт хэлбэлзэж, 20 орчим хувиар буураад байгаа юм.

Ажлын хэсэг өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд боомтуудад ажиллаж, хэд хэдэн шийдвэр гаргасан байна. Тухайлбал, төмөр замын нүүрсний тээврийн үнийг 50 хувь бууруулах, Уул уурхайн биржийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар болжээ. Эдгээр арга хэмжээний үр дүн 1-2 сарын дараа мэдрэгдэж эхлэх аж.

Сангийн сайд Б.Жавхлан: Ханги, Гашуунсухайт боомт манай биржийн арилжааг нэвтрүүлж байгаа гол хилийн боомтууд. Тэнд биржийн арилжаатай холбоотой асуудлууд байна. Шивээхүрэн боомтын тухайд хувийн компаниуд нүүрсээ гаргаж байна. Тэнд нөхцөл байдал арай өөр байна. Хувийн компаниуд оролцсон боомтын бүтээн байгуулалтын ажил маш сайн явсан байна.

Нүүрсний үнэ унаад байгаа түр зуурын асуудлаас шалтгаалж экспорт багассан. Боомтын наана, цаана овоолгууд үүссэн. Тиймээс биржийн шинэ арилжаанууд хийгдэж чадахгүй болчихоод байгаа. Цаашдаа биржийн асуудлыг шат дараатай шийдээд явна. Төр төмөр зам, боомт талаас бүхий л боломжит өртгүүдийг бууруулж байна. Хамгийн нэгдүгээрт бид газар дээр нь очоод Монголын төмөр зам, Тавантолгой төмөр замын Гашуунсухайт, Ханги чиглэлийн төмөр замын тээврийн үнийг авто тээврийн үнэтэй өрсөлдөхүйцээр буурууллаа. Тухайлбал, Ханги чиглэлийн төмөр замын тээвэр 92 ам.доллар байгаа бол төмөр замынхыг 90 ам.доллар бууруулсан. Цаашдаа ч бууруулах боломжийг эрэлхийлж ажиллана.

Б.Дэлгэрсайхан: Цаашдаа экспорт нэмэгдэнэ

Зам тээвэр хөгжлийн сайд Б.Дэлгэрсайхан: Ажлын хэсэг өнгөрсөн 7 хоногт боомтууд дээр ажиллаад ирлээ. Манай ажлын хэсэг экспортыг нэмэгдүүлэхэд хил боомтод ямар гацаа байна, хаана өртөг зардал өндөр байна вэ гэдгийг хараад, гурван боомтод ажиллалаа. Зам тээврийн яамны хувьд төмөр замын нүүрсний тээврийг нэмэгдүүлэхийн тулд нүүрсний тарифыг 50 хувь хөнгөлсөн. Энэ хөнгөлөлт машины тээвэртэй өрсөлдөхүйц хэмжээнд очсон. Гэвч газар дээр нь очоод харахад тарифыг бууруулах олон боломж харагдаж байна. Уурхайн амнаас нүүрсийг зөөгөөд ачилтын талбайд авчирдаг зардал өндөр байна. Үүнийг хямдруулах боломж бий. Мөн хилээр гарч байгаа гарцыг нэмэгдүүлэх боломж байна.

Цаашдаа экспорт нэмэгдэнэ. Боомтуудаар явахад Ханги-Мандал боомтоор гэхэд экспорт чөлөөтэй гарч байна, боломж байна. Гашуунсухайт дээр Ганцмодны агуулах дүүрсэнтэй холбоотойгоор Хятадын талын татан авалт нэлээд багассан байна. Гэхдээ ямар ч байсан бид тээврийнхээ өртөг зардлыг хямдрууллаа. Шивээхүрэн боомт дээр нүүрс хэвийн гарч байна. Ямар нэгэн тээврийн гацаа байхгүй байна.

Гашуунсухайт-Ганцмодны төмөр замын хил холболтыг шийдсэний дараа Сэхээ-Шивээхүрэн боомтын төмөр замыг холбоно. 300 метр л дутуу байна. 300 метр төмөр зам тавьчихад бараг Ганцмод-Гашуунсухайтаас өмнө ашиглалтад орох боломж байна.

Ц.Туваан: Уул уурхайн биржийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулна

Аж үйлдвэр эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваан: Манай улсын экспортын 93-94 хувийг уул уурхайн бүтээгдэхүүн эзэлдэг. Тэгэхээр уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ буураад ирэхээр Монгол Улсын төсвийн орлого доголддог. Тиймээс манай ажлын хэсэг маш чухал байгаа юм. Нүүрсний арилжааг манай улс Уул уурхайн биржийн тухай хуулиараа явуулдаг. Бирж дээрээ зараад 3-4 сарын дотор нүүрсээ хүргэдэг байсан. Өнөөдөр манай хилээр гарч байгаа нүүрс өмнө нь зарагдсан нүүрс гэж ойлгож болно. Тэнд үндсэн гацаа үүсэж байгаа.

Манай хамгийн гол нүүрсний экспортыг гаргадаг боомт дээр Хятадын талдаа агуулах нь дүүрчихсэн байна. Тиймээс нүүрс хүлээж авах зайгүй байгаатай холбоотойгоор тээвэрлэх, борлуулах асуудал доголдоод байгаа юм. Мөн нүүрсний үнэ унасантай холбоотойгоор Уул уурхайн биржийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах шаардлага үүссэн. Яагаад гэхээр энэ хууль үнэ өсөлттэй үед батлагдсан. Унахаар хэрхэн зохицуулах асуудлыг шийдээгүй байсан учраас биржийн арилжаан дээр гацаа үүсэж байна. Тиймээс маршаагийн Засгийн газрын хуралдаан дээр Уул уурхайн биржийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах асуудлаа яриад УИХ-д өргөн барина.

Уул уурхайн бирж дээр маш олон удаагийн арилжаа амжилтгүй болоод байна. Үнэ унаад байгаа учраас өнөөдөр худалдаж авсан үнэ нь маргааш дахиад унавал яах вэ гэдэг боломжлолоос болоод арилжаанд орохгүй байна. Тиймээс хуулиараа индексжүүлж өгснөөр тодорхой хугацааны дотор үнийг буулгаж өгөх боломж бүрдүүлнэ.

Энэ жил манай улс 83 сая тонн нүүрсийг 105 ам.доллароор борлуулна гэж төсөвтөө тусгасан. Үнэ унасан учраас экспортлох хэмжээгээ нэмэгдүүлэх шаардлагатай. Ерөнхий сайдын түвшинд болон Хятадын Хөгжил шинэтгэлийн хороотой уулзахдаа Монгол Улсын нүүрсний экспортыг 100 сая тонноос дээш гаргах зорилготой уулзалт, хэлцэл хийгээд явж байна.

Түүнчлэн, Биржийн журамд өөрчлөлт оруулсан. Нүүрсний үнэ өндөр байх үед биржийн хатуу нөхцөлтэй худалдаа хэвийн үргэлжилж байсан бол үнэ буурсан үед үнийн хатуу нөхцөлийг урт хугацаагаар тулгах нь худалдан авагч талд их хэмжээний алдагдал үүсгэж байгаа учраас нүүрсний татан авалтууд гацаж хилийн наана болоод цаанаа хэт их овоолго үүсээ, ачаалал үүссэн. Тиймээс нүүрсний үнэ өссөн үед өсгөж, буурсан үед буулгах үнийн индексийг боловсруулж, журмаа шинэчилсэн. Үүний үр дүнд эхний ээлжинд 1 сая тонн нүүрс худалдан авах захиалга орж ирсэн талаар сайд нар мэдээллээ. Цаашид энэ байдал үргэлжилвэл богино хугацаанд биржийн арилжаа сэргэнэ гэж тооцож байгаа аж.

Тавантолгойг 100 жилээр “зуучилж” 17 хувийг нь хүртэх хүсэлд Төрийн шууд хэлэлцээр хясал болсон уу?

zulaa — Wed, 27 Nov 2024 12:59:18 +0800

Улс төр заавал нэг шалтгаантай бужигнадаг. Тэр нь голдуу том төсөл, томоохон хулгай луйврыг хамгаалж үлдэхтэй холбоотой байдаг. Баялгийг гартаа оруулах гэсэн компанийн захирлуудын хүсэл, түүнийг нь ёсоор болгож шан хүртэх гэсэн эрх мэдэлтний шунал хоёр нийлсэн байдаг.

Эсвэл хариуцлагаас зугтсан хулгайч мөн л эрх мэдлийн шуналтай нийлж аваад улс төрийн “түймэр” тавьж, олны анхаарлыг өөрийнхөө хэргээс холдуулдаг. Тэгээд санасандаа хүрдэг. Ойлгоход ийм энгийн л дээ. Гэвч олон нийт үүнийг анзаардаггүй. Шидсэн чулуу, тавьсан түймрийг нь л олж хараад байдаг. Монголд улс төрийн тогтворгүй байдал ийм шалтгаантай л үүсдэг. Шулуухан ингээд ойлгочих нь амар шүү. Тийм учраас эрх мэдэлд хүрсэн этгээд хамгийн түрүүнд хэдэн хүний хүсэл үү, олон нийтийн эрх ашиг уу гэдгээ сонгох хэрэгтэй болдог. Сонголт нь түүний сандал ширээний бат бөхийг тодорхойлно.

Сүүлийн 30 гаруй жилийг байг гэхэд улсын хөгжилд зайлшгүй хэрэгтэй том төслүүдээ хөдөлгөхөөр ярьж эхэлсэн 10 гаруй жилийг харахад л үүнийг ойлгоно. Тэгээд ч унасан дарга нар дандаа л ямар нэг том төслийг хэн нэгэн даргын нэртэй хамт “…Миний огцорсон шалтгаан” хэмээн зарладаг шүү дээ. Ийм л юм.

Сүүлд л гэхэд, “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувийг Монголын төрд авахад, Хөгжлийн банкны луйврыг илрүүлж, зээл нэрээр тоночихсон хүмүүсийг зарлахад юу юу боллоо доо. Нүүрсний хулгайч нар илрэх үеэр жагсаал хүртэл болж байв шүү. Тэгвэл сүүлийн үед Гашуунсухайт-Ганцмодны хил холболт, мөн Тавантолгой ордын ашиглалттай холбоотой төслүүдээс болоод улс төр бужигнаж гарлаа. Гашуунсухайт-Ганцмодны хил холболтыг Хятадын талаас хариуцах “Чайна энержи”-гээс “…Олборлолт, тээвэрлэлт, худалдаж борлуулах ажлыг гурван цогцоор нь гэрээлье” саналыг манайд тавиад байгаа юм.

Уг нь анх Гашуунсухайт-Ганцмодны боомтын төмөр зам, Тавантолгой ордын ашиглалт хоёр тусдаа яригдаад явж байв. Тэгж байгаад нийлсэн. Нийлүүлсэн хүмүүстэй /ер нь хүнтэй ч гэж болно/ холбоотой өдгөө “Тавантолгойн ордыг 100 жилээр гадныханд өгөх гэж байсан.

Ингэхдээ гаднын компанид 49 хувийг өгч, Монголын компаниуд 51 хувийг эзэмших нөхцөлтэй байсан. Монголын компаниудын энэ 51 хувийн 17-г нь нэгэн “экс” авахаар тохирсон. Мань эр түүнийгээ төрийн шийдвэр болгож гаргах ажлыг хариуцаж зүтгүүлсэн” гэсэн мэдээлэл үлдсэн. Ер нь төмөр зам, Тавантолгой хоёрын товч түүхийг харахад л энэ бүхэн тодорхой болно. 2008 онд Ухаа худаг-Гашуунсухайтын чиглэлд төмөр зам барих лицензийг “Энержи ресурс”-д олгосон. Ингээд “Шеньхуа” компанитай техникийн түвшинд санал солилцсон. 2014 оны дөрөвдүгээр сард Боомтын зориулалттай “Гашуунсухайтын төмөр зам” ХХК-ийг байгуулсан. Компанид “Шеньхуа” 49, манай гурван компани тус бүр 17 хувь эзэмшсэн. Ингээд 2013 оны аравдугаар сарын 25-нд төслийг хэрэгжүүлэх хоёр талын төлөөлөл Бээжинд уулзаж “Харилцан ойлголцлын санамж бичиг”-т гарын үсэг зурсан. Санамж бичигт “Гашуунсухайт төмөр замын өртөө нь одоо барьж буй Ухаа худаг-Гашуунсухайт төмөр замын хамгийн өмнөд өртөө байна”, “…“Монголын төмөр зам”-ын зүгээс Боомтын төмөр замыг барьж ашиглалтад оруулахад шаардлагатай хууль эрх зүйн зохицуулалтын орчныг бүрдүүлэх, түүнчлэн Монголын төрийн болон орон нутгийн эрх бүхий байгууллагаас шаардлагатай лицензийг авахад дэмжлэг үзүүлнэ”, “Консорциум нь Боомтын төмөр замыг барих төслийн санхүүжилт, зураг төслийг боловсруулах, барилга угсралтыг гүйцэтгэх үүргийг дангаараа хариуцна”, “…Ухаа худаг-Гашуунсухайт төмөр зам баригдаж дууссаны дараа Боомтын төмөр замтай холбогдмогц Боомтын төмөр замын өмчлөл “Монголын төмөр зам”-д шилжинэ”, “Төслийн хөрөнгө оруулалтын зардлын төсвийг Консорциум боловсруулж, талууд харилцан тохиролцож батална”, ” …“Монголын төмөр зам” нь Консорциумын барьсан Боомтын төмөр замыг харилцан тохиролцсон шударга үнээр худалдан авч өөрийн өмчлөлд шилжүүлэн авна”, “Төлбөрийг шууд бэлэн мөнгөөр, эсвэл “Монголын төмөр зам”-ын барьж буй Ухаа худаг-Гашуунсухайт төмөр замыг өмчлөх хуулийн этгээдийн хувьцаанд хөрвүүлэх хэлбэрээр хийнэ”, “Консорциум нь Боомтын төмөр замыг “Монголын төмөр зам”-ын өмчлөлд шилжүүлэн авах хүртэлх хугацаанд Боомтын төмөр замын ашиглалт, тээвэрлэлт, засвар үйлчилгээг хариуцна.

Боомтын төмөр замыг “Монголын төмөр зам”-ын өмчлөлд шилжүүлсний дараа цаашдын ашиглалтын үйл ажиллагаатай холбоотой асуудлыг Талууд хэлэлцэж тохиролцоно” гэсэн байдаг.

Тэгсээр Засгийн газрын 2014 оны наймдугаар сарын 20-ны 268 дугаар тогтоолоор Тавантолгой уурхайд хөрөнгө оруулах, олборлолтыг нэмэгдүүлэх, Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр зам, уул уурхайн хөрөнгө оруулалтыг цогцоор нь гүйцэтгэхийг шийдвэрлэсэн. Түүнээс өмнө Тавантолгой ордын тухайд 2003 оны есдүгээр сард Монголын талаас “Тавантолгойн нүүрсний ордыг цогцолбор байдлаар ашиглахтай холбогдсон эрчим хүчний эх үүсвэр, төмөр зам зэрэг дэд бүтцийг бүрдүүлэх, ашиглах” төслийг Хятадын талд санал болгосон. 2008 онд Засгийн газрын 266 дугаар тогтооллор “Эрдэнэс МГЛ” ХК-ийг байгуулсан. Тухайн үед “Энержи Ресурс” ХК-ийн мэдэлд шилжсэн байсан Тавантолгой ордын 49 хувиас Ухаа худагийн хэсгийг үлдээж бусдыг нь төр буцааж мэдэлдээ авсан байдаг юм. 2009 оны нэгдүгээр сард Гадаад хэргийн сайд Сү. Батболдтой “Шэньхуа” группын төлөөлөл уулзаж “Хятадын тал Тавантолгой төсөлд оролцох юм бол Хятадын нутагт төмөр зам барих шаардлага бий. Олон улсын Консорциум байдлаар хөрөнгө оруулж, “Шэньхуа” групп идэвхтэй оролцоно. Хятадын зах зээл рүү оруулж, түүгээр дамжаад гуравдагч оронд гаргана. Хэрэв Тавантолгой төсөлд оролцож чадахгүй бол Хятадын нутаг дээрх төмөр зам барихад хүндрэлтэй болох юм” гэсэн. 2010 онд стратегийн ач холбогдол бүхий Тавантолгойн чулуун нүүрсний орд газарт ашиглалтын үйл ажиллагаа явуулах зорилгоор “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийг байгуулсан. 2011 оны долдугаар сарын 26-нд “Чалко”-тай нүүрс нийлүүлэх гэрээ байгуулж, анхны экспортоо хийсэн. Ингэсээр 2014 оны наймдугаар сарын 20-нд Засгийн газрын 268 дугаар тогтоолоор Тавантолгой орд, Гашуунсухайтын төмөр зам хоёр нэг “сав”-нд орсон. Ер нь бол оруулсан байдаг юм.

Тэгээд маргааш нь Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн урилгаар Ши Жиньпин Монголд Төрийн айлчлал хийсэн. Айлчлалын үеэр Ши Жиньпин “Хэрэв Монгол Улс өмнөд чиглэлийн төмөр замыг нарийн царигаар барьсан тохиолдолд Хятадын тал санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэхэд бэлэн” гэдгээ илэрхийлсэн.

Улмаар Хятад, Монголын нарийн царигийн төмөр замын холболтын санхүүжилтийн Үндсэн гэрээг байгуулсан. Мөн “Монгол, Хятадын хооронд иж бүрэн стратегийн түншлэлийн харилцаа хөгжүүлэх тухай хамтарсан тунхаглал”-ыг баталсан. Тунхаглалын 2-т Талууд эрдэс баялгийг нээн олборлох, дэд бүтцийн бүтээн байгуулалт, санхүүгийн хамтын ажиллагааг уялдуулан цогц байдлаар хөгжүүлэх зарчмын дагуу бүх талын харилцан ашигтай хамтын ажиллах байдлаар тохиролцсон. Ингээд 2014 оны арванхоёрдугаар сард “Чайна Шэнхуа Энержи”, “Сумитомо” корпораци, “Энержи ресурс” ХХК-ийн хамтарсан түншлэлийг Тавантолгойн нүүрсний ордод хөрөнгө оруулагчаар шалгарсан. Ажлын хэсэг шалгарсан талтай Тавантолгой ордод хөрөнгө оруулж хамтран ажиллах гэрээ байгуулах хэлэлцээг эхлүүлсэн. Гэвч 2015 оны тавдугаар сард УИХ-ын нэр бүхий 40 гишүүн санал гаргаж төмөр замын концессын хэлэлцээр, Тавантолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг зогсоосон.

Ингээд долоон жил таг болсон. 2022 оны наймдугаар сард Төмөр замын боомт байгуулах, нүүрс худалдааны урт хугацааны гэрээ байгуулах талаар тус тус санамж бичиг байгуулсан.

Тэр явсаар өнөөдөр Төмөр замын боомт байгуулах, нүүрс худалдааны урт хугацааны гэрээ байгуулах нь бодитой ажил болоод явчихлаа. Гэвч Засгийн газар Хятадын талтай дундын зуучгүйгээр шууд яриа хэлэлцээр хийж байна. Чухам энэ нь Тавантолгойг 100 жилээр “зуучилж” байгаад ч болов 17 хувийг нь хүртэх хүсэлд хясал болсон бололтой. Өөрөөр хэлбэл, энэ талаарх гэрээг Шанхайд албажуулснаас хойш Монголын улс төр амаргүй болоод байна. Ер нь бол том төслүүд ингэж л гацаж ирсэн түүхтэй юм.

Б.ГАРЬД

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Ордныхны “хувьчилсан” орд буюу Цагаан суваргын тогтоолын 10 жил дарагдсан нууц

zulaa — Mon, 03 Jun 2024 10:48:05 +0800

Хууль гарч, Баялгийн сантай болсон. Тэр санд стратегийн ордуудыг нэгтгэнэ. Тэндээс нийтээрээ хүртэнэ. Ийм үндсэн агуулгатай.

Гэвч стратегийн 16 ордын талаас илүү нь одоохондоо эрх зүйн хувьд Баялгийн сантай нийлэх боломжгүй. Байгаа хэдийнх нь “өрөм” бас байхгүй. Энэ яахав, уртдаа “наашлах” эрх зүй бүрдсэн. Харин тэр чигтээ хувийн компанийн мэдэлд оччихсон ордыг хэрхэх вэ. Энэ үнэхээр толгой өвтгөсөн асуудал юм. Жишээ нь Цагаан суваргын орд байна. Яахын аргагүй төгс хийжээ. Яагаад ч юм, 2014 онд эхлээд төрийн нэг институтээс санаачилга гарч, тэрийг нь Засгийн газар бланк дээрээ тавиад УИХ руу оруулсан. УИХ ердөө сар илүүхний дотор тэр том асуудлыг шийдчихсэн. “...Төр эзэмшихгүй” гэдэг тогтоол гаргасан. Араас нь нэг түшээ Цэцэд хандсан. Наанаа эсэргүүцсэн маягтай. Начир дээрээ сэдэл гаргаж, Цэц рүү оруулсан хэрэг. Цэц УИХ-ын тэр тогтоолыг “тамгалж” өгсөн.

Гэхдээ тухайн үедээ хэтэрхий дардан, хэт хүч түрж шийдсэн Цагаан суваргын “хувьчлал”-ын ард хуудуутай явдал нэлээд болсон бололтой. Товчхон хэлэхэд, ордонд болсон ордын “илбэ” гэчихэд болохоор л юм байна.

УИХ-ын тогтоолын төслийг Засгийн газраас 2014 оны тавдугаар сарын 23-нд өргөн барьсан. УИХ-ын ЭЗБХ ердөө тав хоногийн дараа, 2014 оны тавдугаар сарын 28-нд хэлэлцэх эсэхийг хэлэлцсэн.

Тэр Байнгын хорооны хурал дээр УИХ-ын Л.Энх-Амгалан, Уул уурхайн сайд Д.Ганхуяг хоёрын богинохоон харилцан яриа анхаарал татдаг. Л.Энх-Амгалан “...Нэг л ойлгомжгүй нөхцөл байдал үүсчихээд байна. Ганхуяг сайд болохоор “...Цагаан суваргынхан, МАК-ийнхан өнөө маргаашгүй энэ асуудлыг шийдээд өгөөч ээ гэсэн учраас бид нар Засгийн газраар хэлэлцүүлээд, УИХ-д өргөн барьж байгаа” гэж. Гэтэл энэ компанийг төлөөлж байгаа энэ нөхдүүд маань “...Бид нар төрд 34 хувиа эзэмшүүлэх ямар ч сонирхол алга гээд хэлчихсэн шүү дээ. Ийм өдөр, шөнө шиг ялгаатай байна шүү дээ, Ганхуяг сайд аа. Та яагаад, юунд нь яараад байгаа юм. Энэ компани чинь яараагүй гэж байна шүү дээ. Хоёрдугаарт нь, энэ төслийн нийт хөрөнгө оруулалт чинь нэг тэрбум ам.доллар байна. Хөрөнгийн өгөөж нь хэд юм бэ. Хэдий хугацаанд хөрөнгө оруулалтаа нөхөх юм. АМНАТ-өөр төсөвт энэ уурхай орчих юм бол жил бүхэн төсөвт бид нар яг ямар эх үүсвэр татах гэж байна вэ. Бусад татвараар ямар эх үүсвэрээр төсөвт нөлөөлөөд оруулах юм бэ. Ийм тооцоонууд хийгдсэн юм уу” гэхэд Д.Ганхуяг “...Эрдэс баялгийн салбарт баримтлах бодлогоо бид баталсан. Стратегийн орд гэдгийг юмыг УИХ-ын 27 дугаар тогтоолынхоо хүрээнд шийдье гэсэн. 27 дугаар тогтоолын нэгдүгээр хавсралтаар энэ Цагаан суваргын орд чинь орчихсон байгаа. Тэгээд яг одоогийн хүчинтэй байгаа Ашигт малтмалын хуулийн 5.4, 5.5-ын дагуу орж ирж байгаа. Ер нь нарийвчилсан тооцоонууд бүгд хийгдсэн байгаа Энх-Амгалан гишүүн ээ. Тэр компанийн тухайд, мэдээж компани бол борлуулалт, орлого, ашгийн төлөө байна. Тэгээд мэдээж хэн нэгэнд хувь эзэмшүүлэхийг хүсэхгүй л байх. Гэхдээ эхний хайгуул тэр бүх юм нь улсын төсвөөр хийгээд, хийсэн мөнгөө буцаагаад өгчихсөн. Тэгээд хуулийн заалттай нэг ийм юм байдаг. Тийм учраас үүнийг хоёр тал ярьж байгаад шийдвэрлэх шаардлагатай байгаа. Ийм л хүрээнд орж ирсэн юм” гэсэн. Цаашлаад Л.Энх-Амгалан “...Ганхуяг сайд аа, та татвар төлөгчдийн мөнгөөр, төсвөөс 350 сая ам.доллар гаргаад өгчихье гэж бодоод байгаа юм уу. 350 сая доллар шүү дээ, Ганхуяг сайд аа. Төслийн өгөөжийн хувьд тийм өндөр өгөөжтэй төсөл биш л байна шүү дээ. 11 жилийн дараа нөхөх төсөл байна. Та ийм төсөлд өөрийнхөө хармаанаас мөнгө хийх үү” гэхэд нь Д.Ганхуяг “...Та бид хоёр бизнес ярьж байвал арай л өөр юм ярина л даа. Бизнес мэдэхгүй биш. Хуульд заасныг нь оруулж ирж байна шүү дээ, яаралтай оруулж ирэх шаардлагатай байна гээд оруулж ирлээ” гэж байжээ.

Дараа нь ЭЗБХ-ны 2014 зургадугаар сарын 10-ны хуралдаан дээр УИХ-ын гишүүн Д.Ганбат “...Цагаан суваргын ордын төрийн эзэмшлийн хувь тогтоох тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэх бэлтгэл хангах Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсгийг би ахалж, бүрэлдэхүүнд Д.Батцогт, Д.Зоригт, Л.Энх-Амгалан нар орж ажиллалаа. Ажлын хэсэг хоёр удаа хуралдаж дээр дурдсан тогтоолын төслийн талаар хэлэлцээд дараах үндэслэлээр хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх Цагаан суваргын ордын төрийн эзэмшлийн хувь эзэмших шаардлагагүй гэж үзлээ. Үүнд:

1.“Цагаан суваргын зэс молибдены орд нь харьцангуй жижиг, “Эрдэнэт”-ийн зэс молибдены ордын хүдрийн нөөцөөс долоо дахин, “Оюу толгой” зэс алтны ордын хүдрийн нөөцөөс 27.8 дахин бага бөгөөд Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлөөр батлагдсан Цагаан суваргын ордыг ашиглах ТЭЗҮ-ээр жилд дунджаар 155.4 тэрбум төгрөгийн орлоготой ажиллах ба ДНБ-тэй харьцуулахад дөрөв орчим хувьтай тэнцэж байгаа нь Ашигт малтмалын тухай хуулийн стратегийн ордод тавигдах таваас дээш хувийн шалгуурт хүрэхгүй байна.

2.ДНБ-д эзлэх Монгол Улсын нийт өрийн хэмжээ хуулийн дагуу 40 хувь ёстой бөгөөд төрийн хувь оролцооны 34 хувьтай тэнцэх хөрөнгө оруулалтыг Засгийн газрын бонд гарган эзэмших боломж хязгаарлагдмал юм.

3.Цагаан суваргын ордын геологи, хайгуулын ажилд улсын төсвөөс гаргасан зардлыг 2005 онд буюу тухайн үед мөрдөгдөж байсан 1997 оны Ашигт малтмалын тухай хууль, түүнийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн долдугаар зүйл, 1997 оны арванхоёрдугаар сарын 03-ны өдрийн Засгийн газрын 234 дүгээр тогтоолыг үндэслэн бүрэн төлж барагдуулсан байна.

4.Цагаан суваргын ордын ашиглалтын нийт хугацаанд улс болон орон нутгийн төсөвт 3.2 их наяд төгрөгийг үүнээс 178.7 тэрбум төгрөгийг жил бүр төвлөрүүлэх ба зэсийн үнийн өсөлтөөс хамааран төсвийн орлого нэмэгдэх бүрэн боломжтой.

5.Төрөөс эрдэс баялгийн салбарт баримтлах бодлогын баримт бичгийн 2.1.8- д төрийн зохицуулалтыг бүртгэл зөвшөөрөл, хяналтын түвшинд төгөлдөржүүлж, ашигт малтмалын хайгуул, олборлолтын үйл ажиллагаанд оролцохыг зохистой түвшинд байгуулах гэсэн заалттай нийцсэн байна. Ажлын хэсгээс боловсруулсан тогтоолын төсөлд зарчмын зөрүүтэй саналын томьёоллыг та бүхэнд тараасан” хэмээн танилцуулж байв.

Хамгийн эхний ЭЗБХ-ны хоёр удаагийн хуралдаан дээр инэгж яригдсан байдаг. Үүнээс хойшх бүхий л чуулган, Байнгын хорооны хуралдаан бараг эсэргүүцэлгүй, маш сайн дэмжлэгтэй явсаар 2014 оны долдугаар сарын 1-нд батлагдсан.

Дараа жил нь Цэц дээр шийдвэр гарсан. Цэцийн шийдвэр УИХ-ын тогтоолыг бататгаж өгсөн.

Үүнээс гурван жилийн дараа, 2018 онд Цагаан суваргын асуудал УИХ дээр, гэхдээ албан бусаар хөндөгдсөн. Тухайн үеийн Ерөнхий сайд УИХ-ын чуулганы индэр дээрээс “...Цагаан суваргын ордыг төрд буцааж авна. Нэг гэр бүл эзэмших ёсгүй” гэж мэдэгдсэн.

Түүнтэй холбоотойгоор МАК компаниас Ерөнхий сайдад захидал илгээж, тэр нь олон нийтэд мэдээлэгдэж байв. Түүндээ “...Цагаан суваргын ордыг анх Австрали улсын “Молопо” компани 1994 оноос эзэмшиж байсан. 1999 онд уг ордын лиценз цуцлагдахад хуулийн дагуу Монголын үндэсний компани эзэмших болсон. Уг ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулахад 1.089 тэрбум ам.доллар шаардлагатай. МАК анхнаас нь хайгуулын ажлыг шинэчлэн гүйцэтгэх, нөөцийг бүртгүүлэх, хүдрийн баяжигдах чанарын туршилт судалгааг хийлгэх, ТЭЗҮ боловсруулах, улмаар үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийг үйлдвэрлүүлэх, дэд бүтцийг бий болгох зэрэгт өдгөө 400 гаруй сая ам.доллар зарцуулаад байна. МАК компанийг үүсгэн байгуулагч Б.Нямтайшир, түүний хүү УИХ-ын гишүүн Н.Номтойбаяр нар болон тэдний гэр бүлийн гишүүд хувь хүнийхээ нэр дээр хайгуулын болон ашиглалтын лиценз эзэмшдэггүй. Хууль эрх зүйн хувьд ийм боломж байхгүй. Харин лицензийг геологи хайгуулын буюу улс орныхоо эрдэнэсийн сан хөмрөгийг баяжуулах үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлтэй МАК компани эзэмшдэг. Энэхүү лицензүүдийн талаар хууль хяналтын байгууллагаар шалгуулахад бэлэн байна. Н.Номтойбаярыг улс төрд орсон буюу 2012 оноос хойш МАК компани 2014 оноос эхлүүлсэн цахим өргөдөл гаргах аргачлалаар хайгуулын дөрвөн лиценз, 2017 онд сонгон шалгаруулалтанд оролцож шинээр хоёр талбайд хайгуулын лицензийг авсан. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 5.5 дахь заалтад “...Ордыг эзэмшигчийн тухайн ордод оруулсан хөрөнгийн 34 хүртэлх хувьтай тэнцэх хувьцааг төр эзэмшиж болох бөгөөд уг хэмжээг төрөөс оруулах хөрөнгө оруулалтын хэмжээг харгалзан орд ашиглах гэрээгээр тодорхойлно” гэж заасны дагуу МАК компани нь 2013 оны нэгдүгээр сараас эхлэн Цагаан суваргын ордын төрийн эзэмшлийн хувь оролцооны талаар Засгийн газартай хэлэлцээр хийж төсөлд 350.6 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг төрөөс оруулах замаар төрийн эзэмшлийн хувь, хэмжээг 34 хувь байх тогтоолын төслийг УИХ-д өргөн барьсан. Засгийн газраас оруулсан саналыг УИХ өөрийн бүтцийн бүх шат дамжлага, дэгийнхээ дагуу хэлэлцээд “…Цагаан суваргын ордод төрийн эзэмшлийн хувь оролцоо байх шаардлагагүй” гэсэн 54 дугаартай тогтоолыг 2014 оны долдугаар сарын 1-ний өдрийн нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэн баталсан” гэсэн байдаг.

Ингээд харахаар МАК-ийн захидалдаа бичсэнчлэн “...Засгийн газраас оруулсан саналыг УИХ өөрийн бүтцийн бүх шат дамжлага, дэгийнхээ дагуу хэлэлцээд шийдсэн” байгаа юм. Үнэхээр л хаанаас нь ч харсан хуулийн дагуу Цагаан суваргын орд хувийн компанид шилжсэн харагддаг. Гэвч дэндүү төгс хийсэн энэ “хувьчлал”-ын ард дэндсэн хууль бус үйл ажиллагаа явагдсан байж ч болзошгүй байна. Учир нь, УИХ-ын 10 жилийн өмнөх тэр тогтоолын ард ямар үйл ажиллагаа явагдаж, ордонд суусан түшээ нар стратегийн ордыг хэрхэн “илбэ”-дэж хувьчилсан байж ч мэдэхээр болоод явчихлаа. Яагаад гэвэл, Баялгийн сантай болсноос хойш стратегийн ордуудын асуудал сүрхий хөндөгдөж, тэр дундаа Цагаан суваргын хувьчлал сүрхий гүн гүнзгий яригдаж байгаа юм.

Б.БАЯР

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

900 тонны хайрцаг дам нурууг амжилттай босголоо

zulaa — Sat, 29 Oct 2022 21:46:34 +0800

“Гурвансайхан” компани Чех улсын компанитай хамтран уул бүс нутагт олборлолтын үйл ажиллагаа явуулахаар завдан байна

zulaa — Fri, 19 Aug 2022 16:53:32 +0800

“Бадрах энержи” ХХК-тай нийлж иргэдээ туршилтанд оруулж байгаа төрдөө малчид гомдолтой байна

khulan — Tue, 16 Aug 2022 18:38:40 +0800

Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын экологийн асуудал сүүлийн жилүүдэд эрс доройтож, мал амьтны гаж төрөлт, үхэл хорогдол эрс ихсэж байсан бол эцэстээ ард иргэдийн эрүүл мэндэд ноцтой хор хохирол учрах болжээ. Үүнийг нутгийн иргэд Бадрах энержи ХХК-ийн уран олборлолтын үйл ажиллагаатай холбон ярьдаг юм. Яг л ураны хор хохирлоос үүдсэн гамшгийг харуулсан баримтат кино, нэвтрүүлэг дээр гардаг шиг зүйл бидэнд тохиолдож байна гэж нутгийнхан учирлаж яриад олон жилийн нүүрийг үзсэн байдаг.

Гэвч тэдний нөхцөл байдлыг нүдээр үзэх байтугай зовлонг тоож сонсох албан тушаалтан, эрх баригчид ч олддоггүй гэнэ. Малчдын гомдлын сургаар “Бадрах энержи” ХХК дээр очиж баахан ажилласан “нэр зүүгээд” буцдаг бололтой. Дүр эсгэсэн хяналт шалгалтын дүн бүрхэг гарах нь тодорхой. Ийм дүр зурагтайгаар олон жилийг үдсэн улаанбадрахчуудад уранаас өөр хардах зүйл байхгүй. Тиймээс тэд гадныхантай нийлж иргэдээ туршилтанд оруулж байна гэсэн гомдлыг төр засагтаа дайж байна.

Учир нь ураныг олборлож, газрын хөрснөөс ялгаж эхэлсэн нөхцөлд аюултай болж эхэлдэг бөгөөд өөрөө хүнд металл ихтэй чулуулаг газар ихээр тааралддаг учраас уран олборлож эхэлсэн цагт уран нь биш юм аа гэхэд, бусад хүнд металлууд нь орчин тойронд хор хөнөөл үзүүлж эхэлдэг. Мөн уран олборлолтын явцад газрын гүнд олборлолт явуулж байгаа тохиолдолд гүний ус хордож, ил уурхайн олборлолт бол хортой тоосонцор болон тархах аюул маш өндөр байдаг. Уран олборлолтын үед хамгийн ихээр хордож, хамгийн ихээр хохирдог нь жирэмсэн эхчүүд ба нярай хүүхдүүд гэх мэт олон улсын олон талын мэдээллүүд байна.

Эрдэмтдийн анх тооцоолсноор Монгол Улсын газрын дор 1.5 сая орчим тонн ураны нөөц байгаа хэмээн таамаг дэвшүүлсэн байдаг аж. Нийт ураны нөөцөөр тооцвол 70.8 их наяд ам.доллар олох боломжтой, цаашид дэлхийд ураны ханш өсөх тусам энэхүү ашиг нэмэгдэнэ гэж тооцоолсон гэдэг. Тэгвэл ашгаас гадна эрсдлийг хэрхэн тооцсон бэ? Ялангуяа хүний эрүүл мэнд, амь настай холбоотой эрсдлийн талаарх судалгаа, мэдээлэл, баримт байгаа бол нутгийн иргэдэд яагаад тайлбарлаж танилцуулдаггүй, тэдэнтэй бүр нүүр тулахыг ч хүсдэггүй юм бэ? Уран малчдын амьдралд нөлөөлөөгүй гэдгийг яагаад нотолж, зоригтой дуугарч чадахгүй байна вэ?

Арева компанийн 40 жилийн турш уран олборлолт явуулж буй Нигер улсын туршлагаас үзэхэд, тус улсад хамгийн ихээр түгсэн хүүхдийн өвчин эмгэг нь удамшлын гаж төрөлт, цус багадалт, төрөл бүрийн хорт хавдар болон амьсгалын замын архаг өвчин байдаг бөгөөд үүнийг уран олборлолттой холбож үздэг байна.

Тэгвэл манайд ч үүний эхлэл байж мэдэх үйл явдал болоод байна. Цувралын өмнөх хэсгүүдэд бид ундны ус, мал амьтан, эрүүл мэндийн байгууллага зэрэг асуудлыг хөндсөн. Харин энэ удаад уран урагт нөлөөлсөн байж болзошгүй асуудлыг онцоллоо. Хэвлий дэх үрд нь тохиолдсон хүнд асуудал бэрхшээлийг өөрийн биеэр мэдэрч яваа залуу малчин бүсгүйн яриаг товч тоймлон хүргэж байна.

Цуврал№8

Эх сурвалж: BOLOD.MN

Улаанбадрахын малыг "алсан" гэх селений стандарт хэмжээг хэн өөрчилсөн бэ?

khulan — Mon, 18 Jul 2022 14:10:09 +0800

Монголын малд селений илүүдэл хордлого гэж урьд өмнө нь хэзээ ч гарч байгаагүй. Харин Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын малчин Б.Норсүрэнгийн малд хийсэн шинжилгээгээр ураны уурхайн нөлөөлөл байгааг илрүүлж, хаягдлын цэгүүдэд байх ёстой хэмжээнээс хүнд металлын хордлого болон цацрагийн хэмжээ өндөр гарсан нь малын үхэлд нөлөөлсөн, селений илүүдэл хордлого байгаа нь илэрсэн гэж 2014 онд Улсын Мал Эмнэлэг Ариун Цэврийн Төв Лабораторийн дэд захирал, Ерөнхий эмч МЭУхааны доктор С.Цэрэнчимэд ярьсан байдаг. Гэвч тухайн дүгнэлтээ Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягт танилцуулаад 3 хонож байтал гэнэт дахин комисс томилж судалгаа хийлгээд селений илүүдэл байна, гэхдээ урантай холбоогүй гэсэн мэдээлэл гаргаж байжээ. “Ер нь эрүүл мэндийн гол индикатор нь мал” гэж С.Цэрэнчимэд доктор хэлсэн байдаг.

Б.Норсүрэн малчны 20 тугал 2012 онд эмнэлзүйн тодорхой шинж тэмдэггүйгээр үрэгдсэн, түүнээс хойш улаанбадрахчуудын мал олноороо зулбах, зулбан төл гарах болсон гэх зэргээр малын өвчлөл, хорогдол эрс ихэсчээ. Улмаар тухайн үед “Бадрах-Энержи” компанийн “Хил хязгааргүй мал эмнэлэг” малаас дээж авч аймгийн мал эмнэлэгт өгч хэсэг хугацаанд дарж байгаад эцэст нь шаардлага хангахгүй байна гэх шалтгаанаар устгалд оруулж мөн л малын өвчлөлийн шалтгааныг тогтоож чадаагүй гэнэ.

Энэ мэтчилэн малчдад хардлага төрүүлэх олон шалтгаан байдгийг хэлж байна. Байгаль орчинд халтай, тодруулбал маш их хэмжээний загийг үгүй хийж ажиллагаагаа эхлүүлсэн гэх уран олборлох төслийг малчид эрс эсэргүүцэж ирсэн бөгөөд усны хомсдолд орсон говь нутгийн амьтад, тэр дундаа идэш тэжээлээс болж Улаан номонд орсон тэмээ ч устах аюул нүүрлэхийг үгүйсгэх аргагүй хэмээн тэд халаглаж сууна.

Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд “Бадрах-Энержи” ХХК-иас эдийн засгийн дэмжлэг болгож нутаг оронд нь 1.2 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг хийсэн гэх боловч энэ мөнгөний багахан хэсгээр сумын төвд барилгын засварын ажил хийгдсэнээс өөр нүдэнд үзэгдэж, гарт баригдах зүйл хийгээгүй хэмээн нутгийн иргэд ярьж байсан юм.

Селен гэдэг элемент нь хүн, амьтны биед маш бага хэмжээгээр хэрэгтэй боловч өчүүхэн төдий ихдэхэд хор, багасвал аюултай болдгийг нэгэн судлаач тайлбарласан байдаг юм. Тэгвэл дээр дурьдсан шинжилгээгээр селений хэмжээ их гарсан гэдэг нь ураны давхарга гүний усны судлын доор байрладаг тул уран олборлотын явцад гүний ус хордсон байх өндөр магадлалтай аж.

Дорноговийн ураны орд нь геологийн талаасаа “Roll Front” гэх ангилалд багтдаг бөгөөд ийм ордын ураны хүдэр нь Ferroselit (FeSe2), Cелен (Se) зэрэг селений нэгдлүүдтэй хамт байдаг юм байна.

Эх сурвалж: bolod.mn

"Улаанбадрахын усны сөрөг нөлөөгөөр ураг эндэх, ургийн гажигтай хүүхэд төрөх болсон"

khulan — Thu, 07 Jul 2022 19:44:30 +0800

Дорноговь аймгийн нутагт уран олборлож эхэлснээс болж ургийн гажигтай хүүхдүүд төрж буй талаар яг гурван жилийн өмнө иргэний нийгмийн байгууллагууд хамтран мэдээлэл хийж байв. Тэдний хэлснээр 2012 оноос эхэлж Дорноговь аймгийн Улаанбадрах суманд гажигтай төл гарч эхэлсэн бол яваандаа энэ нь малчин эмэгтэйчүүдэд нөлөөлж ургийн эндэгдэл, ургийн гажигтай төрөлт бий болжээ. Тухайлбал, нэг голын дөрвөн эмэгтэйн жишээг дурдаж болно. Мөн малчин Г.Ариунболдын охины хоёр ихэр ураг хэвлийдээ амьгүй болж байсан. Харин дараа нь ургийн гажигтай хүүхэд төрсөн бөгөөд бяцхан үр нь өнөөдөр хоёр дахь хагалгаандаа орохоор эцэг эхтэйгээ Улаанбаатарт ирээд байгаа юм. Энэ бол “Бадрах-Энержи” компанийн хэрэгжүүлж буй төсөл, ураны нөлөөлөл байх өндөр магадлалтай гэж нутгийн иргэд үздэг юм билээ. Хэрэв үүнд уран буруугүй бол түүнийг нотлох шаардлагатай. Улаанбадрах сумын малчид, иргэд нутаг оронд нь хэрэгжиж буй ураны төсөл хүн, малын ургийн гажигтай холбоогүй юм бол түүнийг нотлох нотолгоог л шаардаж байна.

2020 онд Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга Л.Оюун-Эрдэнийн тушаалаар байгуулагдан ажилласан ажлын хэсгийн дүгнэлтээр тухайн бүс нутгийн худгийн 90 хувьд нь хүнцлийн агууламж зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс их байжээ. /Хүнцлийн тухай ЭНД дарж үзнэ үү/ Гэхдээ энэ бол урантай холбоогүй гэж тайлбар хийсэн байдаг. Тэгвэл тэдгээр бохирдуулагч элементүүд хаанаас эх үүсвэртэй юм бэ гэдгийг баталгаажуулсан баримттай тайлбар алга. Тиймээс энэ асуудлыг эцэслэж төрөөс дорвитой арга хэмжээ авахгүй бол малчид тэмцлийн хурц хэлбэрт шилжихэд бэлэн гэдгээ мэдэгдээд байгаа юм.

Цуврал №6

Үргэлжлэл бий...

Эх сурвалж: bolod.mn

Б.Хөхөө: Төр дүр эсгэсэн хяналт, шалгалтаар малчдыг 10 жил мэхэлж байна

khulan — Thu, 07 Jul 2022 14:09:38 +0800

Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын Аргалант багийн нутагт ураны Зөөвч-Овоо ордын төслийг хэрэгжүүлж буй “Бадрах Энержи” ХХК-ийн туршилтын үйлдвэрлэл/олборлолтын үйл ажиллагаатай холбоотой олон ноцтой асуудлыг малчид гэрчилдэг. Тэгвэл Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын тушаалаар байгуулагдсан холбогдох мэргэжлийн байгууллага, хууль хяналтынхнаас бүрдсэн ажлын хэсэг өнгөрсөн долоо хоногт буюу зургадугаар сарын 24, 25-ны өдөр “Бадрах-Энержи” ХХК-ийн ажилтай танилцаад буцсан. Тухайн ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнд багтсан Дорноговь аймгийн “Эвийн хүч эх нутгийн төлөө” ТББ-ын тэргүүн Б.Хөхөө ажлын хэсэг ямар байдлаар ажилласан талаар ярьсан юм. Мөн ажлын хэсгийнхэнд бодит байдлын талаар ойлголт өгөх зорилгоор малчид өвчилсөн мал авчирсан байв. Гэвч тэд малчдын нөхцөл байдалтай бус зөвхөн "Бадрах-Энержи" ХХК-ийн үйл ажиллагаатай л танилцах төлөвлөгөөтэй иржээ. Тиймээс эдгээр малыг нийслэлд авчран төхөөрч, шинжилгээнд өгөхөөр болсон юм. Ерөнхийдөө улиг болсон шалгалт, шинжилгээний дүгнэлт, түүнчлэн малчдад ирдэг дарамт шахалт малчдыг халшрахад хүргэдэг байна.

Бусад орнууд ураны байгаль орчны үнэлгээ хийдэг мэргэжлийн хүрээлэн, институттэй. Дор хаяж 5-10 жил судалгаа явуулж байж үйлдвэрлэл, олборлолт хийх зөвшөөрөл олгодог аж. Гэтэл манайд байгаль орчин болоод хүн амд цацрагийн хор нөлөөлөл ямар байх талаар байгаль орчны нарийвчилсан үнэлгээ хийдэг ураны мэргэжлийн байгууллага байхгүй гэнэ. Чадвар муутай үнэлгээний компаниуд үнэлгээ хийсэн байдлаар явдаг юм байна.

Цуврал №5

Үргэлжлэл бий...

Эх сурвалж: bolod.mn

Б.Энх-Амгалан: Төрөөс "Бадрах-Энержи" ХХК-тай холбоотойгоор малчдын эсрэг бодлого явуулж байна

khulan — Mon, 04 Jul 2022 16:02:02 +0800

Мал мутацилагдах, малын гаж төл гэх мэт зүйлийг ярихаар нөгөө л Улаанбадрах гэнэ.

Гэтэл чухам юуны учраас ийм асуудал гараад байна вэ гэхээр тодорхой хариу өгөх хүн байхгүй. Энэ асуулт малчдын дунд арван жил хариултгүй явж ирлээ. Тухайн малын үхэл, хорогдолын шалтгааныг тодруулахаар мал эмнэлэг, мэргэжлийн хяналтад малчид хандахаар нэг бол шаардлага хангахгүй дээж байна гэнэ, эсвэл тухайн дээж ор сураггүй алга болдог байна. Аймгийн эмнэлгээс гаргадаг энэ мэт шалтгууд нь эцсийн дүндээ Улаанбадрахын ард иргэдээс ураныг буюу "Бадрах-Энержи" ХХК-ийг бодлогоор хаацайлж байна гэх хардлагыг төрүүлэх болжээ. Асуултын хариулт мухарлагдаагүй цагт уран хэзээд учир шалтгаан нь байх болно.

Цуврал №4

Үргэлжлэл бий...

Эх сурвалж: bolod.mn

"Ус нь хортой Улаанбадрахын малыг махны ченжүүд мэдэхийн дээдээр мэднэ"

khulan — Fri, 01 Jul 2022 17:29:23 +0800

Үндсэн хуулиар олгогдсон амьд явах, эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах, эрүүл мэндээ хамгаалуулах гэх мэт хүний язгуур эрх, цаашлаад үндэсний баялаг болсон мал төрийн хамгаалалтанд байна зэрэг хуулийн үндсэн заалтууд зарим бүс нутагт онц ноцтойгоор зөрчигдөөд олон жилийн нүүрийг үзжээ. Түүнчлэн хүнсний аюулгүй байдал Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын нутагт ор тас орхигдсон гэдгийг эндээс харж болох юм. Тухайлбал, сүүлийн үед олны анхаарлыг татаж буй малын гаралтай бүтээгдэхүүн, тэр дундаа мах ямар ч хяналтгүйгээр Улаанбаатар хот руу нийлүүлэгддэг гэх бас нэгэн баримтыг энд дурьдаж байна.

Цуврал №3

Үргэлжлэл бий...

Эх сурвалж:bolod.nb

Нөхөн сэргээлт хийх нэрээр АЛТ ОЛБОРЛОЖ байсныг таслан зогсоожээ

zulaa — Wed, 29 Jun 2022 17:55:09 +0800

Архангай аймгийн Цэнхэр суманд хууль бусаар алт олборлож байгаа тухай мэдээлэл цагдаагийн байгууллагад иржээ.

Улмаар дээрх мэдээллийг аймгийн экологийн асуудал хариуцсан байцаагч шалгахад, Цэнхэр сумын Орхон багт үйл ажиллагаа явуулж байсан “Green fit” ХХК-ийн эзэмшилд, нөхөн сэргээлт хийх нэрээр хууль бусаар алт олборлож, байсан үйлдлийг таслан зогсоожээ.

Хэргийг Архангай аймаг дахь цагдаагийн газарт шалгаж байна.

Чернобыль шиг ураны уршиг хүрээгээ тэлж Хатанбулаг суманд ажиглагдаж эхэлсэн

khulan — Wed, 29 Jun 2022 10:15:38 +0800

/2018 оны байдлаар/

Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын ард иргэдтэй уулзаж, бодит байдлын талаар мэдээлэл авсныг бид цувралаар хүргэж байгаа билээ. Тэгвэл урантай холбоотой асуудал зөвхөн Улаанбадрах сумаар зогсохгүй бусад сумдад нөлөөлж эхэлсэн гэдгийг Хатанбулаг сумын малчин ярьж байна.

Цуврал №2

Үргэлжлэл бий...

Эх сурвалж: BOLOD.MN

"Бадрах-Энержи" ХХК туршилт нэрийн дор хууль бус олборлолт хийснээс хойш ураны хор уршиг эхэлсэн

khulan — Tue, 28 Jun 2022 10:21:19 +0800

Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын иргэд, малчид “Бадрах-Энержи” ХХК-тай холбоотой ураны асуудлаар олон баримтыг дэлгэсээр ирсэн.

Хамгийн сүүлд тэдний зүгээс тус компанийн үйл ажиллагааг зогсоох шаардлагыг Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэд энэ сарын 24-ний өдөр хүргүүлж, хэрэв шаардлагыг хэрэгжүүлэхгүй бол урьд өмнө хэзээ ч байгаагүй ХУРЦ тэмцлийг хийх болно гэдгээ мэдэгдсэн юм.

Үүнтэй холбогдуулан манай сурвалжлах баг асуудлыг тодруулахаар Дорноговь аймгийн Улаанбадрах суманд ажиллалаа.

Цуврал №1

Үргэлжлэл бий...

Эх сурвалж: BOLOD.MN

"Оюу толгой, Резолюшн, Кеннекот төслүүд бол зэсийн ирээдүй"

nomun — Fri, 29 Oct 2021 12:56:36 +0800

"Рио Тинто” групп хөрөнгө оруулагчдадаа зориулан жил бүр хөрөнгө оруулагчдын семинарыг зохион байгуулдаг бөгөөд энэ жилийн семинар Лондон хотод аравдугаар сарын 20-нд зохион байгуулагдсан байна. Олон нийтэд нээлттэй энэхүү арга хэмжээнд "Рио Тинто”-гийн Зэсийн группийн Гүйцэтгэх захирал Б.Болд оролцжээ. Түүний оролцсон панель хэлэлцүүлгийн асуулт хариултыг хүргэж байна.

-Зэс бол маш ирээдүйтэй түүхий эд. Уул уурхайн салбар даяараа л зэсийн шинэ нөөц хайж байна. Энэ цаг үед "РиоТинто” цаашдын өсөлтөө хангахын тулд буюу эрдсийн нөөц илрүүлэн, уурхай хөгжүүлэхэд зарцуулж буй хөрөнгө оруулалтаа хоёр дахин нэмэгдүүлнэ гэлээ. Энэ зорилгыг зэсийн групптээ хэрхэн гүйцэлдүүлж, үнэ цэн бий болгоно гэж бодож байна вэ?

-Бид нэг талаасаа их азтай. Учир нь манай үе үеийн мундаг геологичдын нээн илрүүлсэн зэсийн шилдэг орд газруудад бид төслийн бүтээн байгуулалт өрнүүлж байна. Металлын агуулга, нөөцийн хэмжээг аваад үзвэл үнэхээр шилдэгт тооцогдоно. Жишээлбэл, үйл ажиллагаа эрхлэхэд тааламжтай улс оронд хоёр хувийн зэсийн агуулга бүхий орд газарт төсөл хэрэгжүүлж байгаа компани манайхаас өөр олон байхгүй.

Зэсийн төсөл гээд ярихад та бүхэн мэдээжийн хэрэг Оюу толгой төслийн талаар сонирхож байгаа байх. Миний өнөөдөр "Рио Тинто”-д ажиллаж байгаа шалтгаан нь Оюу толгой төсөлтэй салшгүй холбоотой. Учир нь энэ төслөөр дамжуулж "Рио Тинто” групп нь тухайн улс орны хөгжил дэвшилд бодит хувь нэмэр хэрхэн оруулж, эрдэм мэдлэг ур чадварыг цогцлоон, орон нутгийн хөрөнгө оруулалтыг жинхэнэ утгаар нь хэрэгжүүлж, түншлэл хамтын ажиллагааг эрхэмлэн ажиллаж байгааг харсан учраас энэ компанид ажилд орсон юм. Цаашид бид зэсийн үйлдвэрлэлээ 600 мянган тонноос 1.2 сая тонн болгон нэмэгдүүлэхийг зорин ажиллаж байгаа. Энэхүү өсөлтийн 400 мянган тонн нь Оюу толгойгоос үе шаттайгаар ирнэ гэж төлөвлөж байна.

Үүний зэрэгцээ бид АНУ-ын Аризона мужид Резолюшн гэх төсөл хэрэгжүүлж байна. Оюу толгой төслийг хэрэгжүүлэхэд бид говь нутагт бүгдийг эхнээс нь барьж байгуулж байсан бол Резолюшн төслийн бүтээн байгуулалтыг тухайн орон нутагт оршин байгаа цахилгааны шугам, төмөр зам зэрэг дэд бүтцийн сүлжээнд тулгуурлан хэрэгжүүлж байна. Резолюшн төслийг мужийн засаг захиргаа, Супериор хотын захиргаа, үйлдвэрчний эвлэл, ханган нийлүүлэгчид гээд орон нутгийн олон оролцогч тал идэвхтэй дэмжиж байгаа. Түүнчлэн төслийн үйл ажиллагааг уугуул омгууд бас дэмжиж байгаа. Зарим нэг омогтой нь цаашид илүү хамтран ажиллахыг зорьж байна. Тэгэхээр бид төслийг дэмжиж байгаа талуудтай үргэлжлүүлэн хамтран ажиллахаас гадна өөр байр суурьтай байгаа талуудын санал бодлыг сайтар сонсож ажиллана.

Кеннекотт уурхайн хувьд 120 жилийн түүхтэй. "Рио Тинто” группийн томоохон бахархал, нэрийн хуудас болсон уурхай билээ. Энэ уурхайд зочлоход аливаа ажилд бүтээлч, шинийг сэдсэн сэтгэхгүйгээр ханддаг Америкчуудын чадвар үргэлж тод харагддаг. Кеннекотт дахь зэс хайлуулах үйлдвэр нь АНУ-д үйл ажиллагаа явуулж байгаа хоёрхон зэс хайлуулах үйлдвэрийн нэг нь гэдгийг энд бас тэмдэглэн хэлмээр байна. АНУ-ын автомашин үйлдвэрлэлийн салбарын цахилгаанжуулалт, зэсийн эрэлт хэрэгцээг нь бодоод үзэхээр Кеннекоттын зэс хайлуулах үйлдвэрийн ирээдүйн ач холбогдол өндөр байх нь бэлхэн харагдаж байна. Кеннекоттын ил уурхайн хажууханд, газрын гүнд байгаа зэсийн нөөцийг бүрэн тооцож хараахан дуусаагүй байгаа боловч 2-3 хувийн зэсийн агуулга байна гэсэн тооцоо байна. Газрын гүнд орших энэхүү хүдрийн биетэд хүрч, дата мэдээллээ улам сайжруулах зорилгоор 100 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийхээр шийдэж, бид ажлаа эхлүүлээд ажиллаж байна.

Тэгэхээр Оюу толгой, Резолюшн, Кеннекотын гүний уурхай гэсэн энэ гурван төсөл нь хамтдаа зэсийн өсөлтийг ирээдүйд органикаар хангах гол түлхэц болж байгаа юм. Түүнчлэн бид Баруун Австрали дахь Вину хэмээх зэсийн төслөө хэрэгжүүлэхдээ ажлын арга барилаа оновчилж, бүтээн байгуулалтыг аль болох түргэвчилсэн, хялбаршуулсан байдлаар хэрэгжүүлэхээр өөрсдийгөө сорин ажиллаж байна. Төслийн хэрэгжилтийн хугацааг ярихдаа бид тухайн орон нутгийн уугуул иргэдтэй мөн хамтран ажиллаж байгаа.

Эцэст нь, хүхрийн хүчлийг ашиглан уурхайн хаягдал материалаас зэс гаргаж авах арга замыг судлах төслийг бид "Ньютон” нэртэйгээр хэрэгжүүлж байгаа. Энэ чиглэлд бусадтай хамтран ажиллахыг бас зорьж байна. Үнэндээ, энэ бол шинэ технологи биш. ЛаГранха уурхайд энэ технологийг боловсруулах ажил 10 жилийн турш үргэлжилж ирсэн. Харин бид ганц энэ уурхай гэлтгүй илүү өргөн хүрээнд уг технологийг боловсруулан ашиглах боломж байна гэж үзсэний үндсэн дээр "Ньютон” гэж нэрлээд энэ ажлыг хэрэгжүүлж байгаа юм.

-Оюу толгойн гүний уурхай ашиглалтад орж, бүрэн хүчин чадалдаа хүрснээр Оюу толгойн зэсийн үйлдвэрлэл гурав дахин нэмэгдэнэ гэсэн тооцоотой байгаа. Төсөл одоо ямар үе шатандаа явж байна вэ. Засгийн газартай өрнүүлж байгаа яриа хэлэлцээний сүүлийн үеийн мэдээллээс хуваалцаач?

-Монгол Улс нь "РиоТинто”-гийн хувьд хөрөнгө оруулах сонирхолтой улс хэвээр байна. Оюу толгой төслийн тухай бодоход энэ том бүтээн байгуулалтыг хэрэгжүүлж байгаа хамт олон маань надад хамгийн түрүүнд бодогддог. Оюу толгойд өнөөдөр 12 мянган монголчууд ажиллаж байгаа нь нийт ажиллах хүчний 95 хувийг бүрдүүлж байна. Энэ олон хүнийг тээвэрлэхийн тулд бид долоо хоногт 30 нислэг үйлдэж байна. Дэлхий даяар цар тахал дэгдсэн энэ үед Оюу толгойн бүтээн байгуулалт, үйл ажиллагаанд ч тодорхой хүндрэл, ачаалал ирсэн. Жишээлбэл бид халдвар хамгааллын дэглэмээ баримтлахын тулд өдөрт 74 мянган бээлий хэрэглэж байна. Гэвч эдгээр сорилт бэрхшээлийг үл харгалзан манай Оюу толгойн хамт олон уурхайн үйл ажиллагаа, төслийн бүтээн байгуулалтаа үргэлжлүүлсээр байгаа нь бахдалтай.

Засгийн газартай өрнүүлж буй яриа хэлэлцээний талаар янз янзын л мэдээлэл хэвлэлээр гарч байна. Та бүхэн тэдгээр мэдээлэлд шүүмжлэлтэй хандаж байгаа гэж найдаж байна. Бид Засгийн газартай харилцаагаа сэргээн бэхжүүлж, итгэлцлийг бий болгохоор ажиллаж байгаа. Үүний тулд Засгийн газрын байр суурь, санал бодлыг сайтар сонсон ажиллаж байна. Бид өөрсдөө төгс компани, төгс хүмүүс биш. Тэгэхээр алдаа мадаг гаргаж л таараа. Алдаа гаргавал түүнийгээ бид хүлээн зөвшөөрч, алдаанаасаа суралцан, ирээдүйд илүү сайн үр дүн гаргаж, төслөө хамгийн амжилттай хэрэгжүүлэхийн төлөө мэрийн ажилладаг. Төслийн гүйцэтгэл өнөөдөр 80 хувьтай явж байна. Саяхны нэг явцын тайланд Материал тээвэрлэх систем буюу 16 км урттай туузан дамжуурга бүхий чухал дэд бүтцийн ажлын гүйцэтгэл 99.8 хувьтай байна гэж бичсэн байсан. Энэ бол үнэхээр том амжилт юм.

Оюу толгой төсөл бол маш том хэмжээний хөрөнгө оруулалт. Төслийн зардал хэтэрч, хугацаа хоцорсонд Засгийн газар ч тэр, "РиоТинто” групп ч тэр сэтгэл дундуур байгаа. Засгийн газрын харьяа компанид ирэх өр тодорхой хэмжээгээр нэмэгдэх тооцоо гарч, ногдол ашиг авч эхлэх хугацаа нь хойшлохоор байгаа асуудлыг шийдэх зорилготойгоор бид яриа хэлэлцээгээ үргэлжлүүлж байна. Энэ ажил яг одоо өрнөж байгаа учраас нарийн дэлгэрэнгүй мэдээллийг олон нийтэд хэвлэлээр ярих хараахан боломжгүй байна.

Нэг зүйлийг тодотгон хэлэхэд, би бол Монгол хүн, надад "РиоТинто”-ийн биш, Монгол Улсын иргэн гэсэн паспорт бий. Харин Засгийн газар болон "РиоТинто” нар бол хамтрагчид, тиймээс бид Монгол эх оронд минь болж байгаа зүйлс, илэрхийлж байгаа байр суурь, дуу хоолойг сонсож ажиллах зайлшгүй шаардлагатай. Энэ утгаараа би хөндөгдөж байгаа асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд эх орон, ажиллаж байгаа компани хоорондоо нэгдмэл байр сууринд хүргэхийн тулд хичээн ажиллаж байна. Үүнд мэдээж хугацаа орно, гэвч хамгийн чухал нь бид сайтар сонсож, хүндэтгэлтэй хандан ажиллах ёстой.

-Өндөр агуулгатай зэсийн орд газруудын тухай асууя. Иймэрхүү орд газрууд геополитикийн хувьд сорилт дагуулсан улс орон, бүс нутгуудад байх нь олонтоо. "РиоТинто”-гийн Зэсийн группийн хувьд ийм орчинд үйл ажиллагаа явуулах тал дээр ямар байр суурь, арга барилтай байдаг вэ?

Өөрийн өмнө ажиллаж байсан улс орон, уурхайн зургуудыг саяхан би утсан дээрээ үзэж байсан юм. Мадагаскар, Өмнөд Африк, Намиби, Гвинейд байршилтай уурхайнуудын үйл ажиллагааг хариуцан ажилладаг байхдаа би Африк тивд нэлээд хугацаа өнгөрөөж байсан. Ингээд харахад бид "сорилт бэрхшээлтэй” гэж хэлэгддэг орнуудад үйл ажиллагаа эрхлэхдээ тухайн орны хөгжил дэвшилд томоохон хувь нэмэр оруулж ирсэн байдаг нь миний хувьд бахархал төрүүлдэг. Тоймлон хэлэхэд аливаа нэг улс орон, бүс нутагт үйл ажиллагаа явуулахаас айж болгоомжлох зүйл тэр болгон байдаггүй, учир нь бид хамт олон маань хаана ч төсөл хэрэгжүүлж чадна гэдэгт итгэдэг.

Одоогийн төслүүдээ харвал бид Казахстанд хайгуулын үйл ажиллагаа явуулж байна. Тэнд төсөл хэрэгжүүлэхдээ таатай байгаа. Канадын Бритиш Колумб муж, Баруун Австралийн Патерсон бүс нутагт бас тодорхой ажил хэрэгжүүлж байна. Бид хаана ямар боломж байгааг судалсаар байна. Мөн жижиг хувьцаа эзэмшигч болох зэргээр бусадтай олон төрлөөр хамтран ажиллахад нээлттэй.

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ" сонин 2021.10.29 БААСАН № 213 (6690)

Архангай аймгийн Цэнхэр сумын нутагт нөхөн сэргээлт хийж дуусжээ

zulaa — Fri, 20 Nov 2020 13:39:12 +0800

Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд Д.Сарангэрэл Байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээлтийн тусгай дансанд төвлөрсөн мөнгөн хөрөнгөөр анх удаа

Арын сайхан хангайг 10 жил ухсан "Монгол газар" болон түүнийг өнгөлөн далдалсан компаниудын тусгай зөвшөөрлүүдийг "ЦУЦАЛЛАА"

saikhnaa — Fri, 21 Aug 2020 14:44:22 +0800

Арын сайхан хангайг 10 жил хууль бусаар ухаж "БУЛШНЫ НҮХ" болгосон Ц.Мянганбаярын "Монгол газар" болон түүнийг өнгөлөн далдлах ах дүүсийнх нь компаниудын "БҮХ" тусгай зөвшөөрлүүдийг "ЦУЦАЛЛАА". Үүний ард 8 УИХ-ын гишүүн хамааралтай гэх (АН,МАН).

Архангайн цуцлагдсан 13 тусгай зөвшөөрөлтэй газрууд:

Өлзийт тээл - 2422 га

Өлийн гол - 373 га

Шийртийн салаа - 173 га

Өлийн голын адаг - 539 га

Бодонтын ам - 739 га

Гүүтийн ам - 114 га

Харгуйтын ам - 323 га

Өлзийт тээл 2 - 1652 га

Улаан чулуут - 144 га

Ястын гол - 366 га

Ар чулуут 1 - 141 га

Өлийн гол 1 - 1417 га

Гүүтийн амны адаг - 49 га

Тэд эдгээр газруудыг 2040 он хүртэл эзэмших эрх авсан байдаг. Төр түүнээс байгалийн бүх хохирлоо нэхэж шүүхэд өгөх болсноо мэдэгдээд байна.

Д.Сумьяабазар сайд байхдаа Хятадад очиж Зүүн Цанхийн 15 сая тн нүүрсийг зэвсгийн үйлдвэртэй гэрээлснийг ҮАБЗ мэдэж байгаа юу?!

nomun — Mon, 17 Aug 2020 09:40:16 +0800

Хэдэн сарын өмнөх нэг үйл явдлыг танд мэдээлье. УУХҮ-ийн сайд Д.Сумьяабазар, ҮХГ-ын дарга Б.Баярсайхан хоёр 2019 оны арваннэгдүгээр сарын 4-нд БНХАУ-д очиж нэгэн гэрээг байгуулжээ.

Тухайн үед манай зарим хэвлэлд "...Эрдэнэс Тавантолгой” компани Хятадын талтай хамтын ажиллагааны хэлэлцээр байгуулав” гэж мэдээлсэн байдаг юм.

Тэр мэдээлэлд "Хятадын олон улсын импортын үзэсгэлэнгийн (China International Import Expo, CIIE) Шанхай хотноо арваннэгдүгээр сарын 5-нд нээгдсэн бөгөөд таван өдрийн турш үргэлжлэх юм. ...Үзэсгэлэнгийн арга хэмжээний хүрээнд, Монгол-Хятадын эдийн засгийн коридор байгуулах уурхайн нэгдсэн төсөлд гарын үсэг зурах ёслол болжээ. Тодруулбал, Монголын "Эрдэнэс Тавантолгой” компани Хятадын Умардын аж үйлдвэрийн групп, ӨМӨЗО-ны Бугат хотын захиргаа, Дархан Муумянган холбоот хошуу зэрэг байгууллага нэгжтэй хамтын ажиллагааны хэлэлцээр хийсэн тухай "Сhina.com” цахим хуудаснаа мэдээлсэн байна. Тус хэлэлцээрт Тавантолгой уурхайн жилийн хүчин чадлыг 15 сая тонн хүргэж нэмэгдүүлэх, 500 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтаар гурван жилийн хугацаанд коксжих нүүрсний хил дамнасан тээвэрлэлт, гаалийн бүрдүүлэлт, агуулахын ложистик, Хятад дахь борлуулалт зэрэг байгууламжийг дэмжихээр тусгажээ” гэж бичжээ.

Мөн БНХАУ-ын https://m.sohu.com/ сайтад "2019 оны арваннэгдүгээр сарын 4-ний өдөр Хятад дахь Олон улсын импортын хоёр дахь удаагийн үзэсгэлэнгийн нээлтийн өмнөхөн "China North Industries Group” /NORINCO/ компанийн дарга Жиао Кайе, МонголУлсын Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар, Хятадын Төрийн зөвлөлийн Төрийн өмчийн хяналт, удирдлагын комиссын орлогч дарга Рен Хонгбин нар оролцсон арга хэмжээ боллоо. ӨМӨЗО-ы орлогч дарга Ай Лихуагийн байлцаж, Хятад, Монголын эдийн засгийн коридорыг Уурхайн интегралчлах төсөлд Шанхай хотод гарын үсэг зурав.

Монгол УлсынҮндэсний хөгжлийн товчооны захирал, "Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн дарга Б.Баярсайхан, ӨМӨЗО-ы Баотоу хотын дарга Жао Цзянтао, Дамаогийн хамтарсан хорооны нарийн бичгийн дарга Сидар, ерөнхий менежерийн орлогч Зоу Вэнчао, Хятад Ордны индустриал групп, групп компани Уулзалт, гарын үсэг зурах ёслолд Ерөнхий инженер Миао Венмин, Групп компанийн ерөнхий менежерийн туслах, Хойд компанийн ерөнхийлөгч Жи Юлин, Групп компанийн холбогдох хэлтэс, нэгжийн захирлууд, ӨМӨЗО, Баотоу хотын холбогдох хэлтсийн дарга нар оролцов” гэжээ.

Манай УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазар тэр үеэр Хятадын телевизээр "Монгол, Хятадын иж бүрэн стратегийн түншлэлийн харилцаа сүүлийн жилүүдэд эрчимтэй хөгжиж, ашигт малтмал, эрчим хүчний салбарт гайхалтай үр дүнд хүрсэн. Энэхүү төсөлд амжилттай гарын үсэг зурсан нь Монгол, Хятад улсын уул уурхайн салбарын хамтын ажиллагааг улам гүнзгийрүүлэх чухал үе шат юм. Монгол Улсын Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам энэ боломжийг ашиглан Хятадтай хамтарч ажиллах, тууштай хүчин чармайлт гаргах, хамтын ажиллагааны холбогдох төслүүдийг аль болох богино хугацаанд хэрэгжүүлэх, хоёр орны хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ойд зориулсан өгөөмөр бэлгийг гардуулахад бэлэн байна” гэж ярьсан байна.

Эдгээр нь Монгол болон Хятадын хэвлэлүүдэд гарсан албан ёсны мэдээлэл юм. Өөрөөр хэлбэл, энэ хүрээнд Монгол Улсаас 15 сая тн нүүрс нийлүүлэх гэрээг байгуулжээ. "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК нь жилд ийм хэмжээний нүүрс олборлодог. 2019 онд 16.2 сая тн нүүрс олборлож 15.5 орчмыг нь борлуулсан.

Гэтэл Зүүн Цанхиас нүүрс олборлох эрхийгҮАБЗ-ийн чиглэлийг зөрчиж, нэлээд асуудалтай аваад байсан "Ти Ти Жи Ви Си Өү” компани нь уг эрхийг УУХҮ-ийн сайд Д.Сумьяабазар, ҮХГ-ын дарга Б.Баярсайхан нарыг 2019 оны арваннэгдүгээр сард Хятадад ажиллах үеэр Хятадын "China North Industries Group” буюу NORINCO-д шилжүүлэн өгчээ.

Уг нь 2019 оны хоёрдугаар сарын 13-ны өдөр ҮАБЗ-өөс УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазарт "Ти Ти Жи Ви Си Өү” ХХК-тай байгуулсан гэрээний тухай 4/79 тоот албан бичиг илгээж байв. Уг бичигт "..."Ти Ти Жи Ви Си Өү” ХХК-тай 2011 оны аравдугаар сарын 13-нд Цанхийн зүүн хэсэгт олборлолт хийх "Уул уурхайн хамтын ажиллагааны гэрээ”-г Сингапурын хөрөнгө оруулалттай "Macmahon Mongolia”, Германы "Operta” нартай байгуулж улмаар 2012 оны 3 дугаар сарын 25-нд тэд гэрээний эрхээ Сингапур улсад бүртгэлтэй "Ти Ти Жи Ви Си Өү” компанид шилжихдээ гэрээний 14.2 дахь заалтыг зөрчсөнөөс эхлээд "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК ч тус компантай байгуулсан гэрээндээ дураараа өөрчлөлт оруулж хугацаа болон бусад нөхцлүүдийг өөрчилсөөр ирсэн байна. ... Ийм зөрчлүүд гарч, Монгол Улсын хуулийг удаа дараа зөрчсөн тул гэрээ байгуулсан, түүнд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан албан тушаалтнуудыг хууль хяналтын байгууллагаар шалгуулах шаардлагатай. ... Тавантолгойн нүүрсний ордын Цанхийн зүүн хэсэгт гэрээт олборлогчоор ажиллаж байгаа "Ти Ти Жи Ви Си Өү” ХХК-тай байгуулсан гэрээний хугацаа 2019 оны 2 дугаар сарын 28-нд дуусч байгаа тул уг гэрээг дахин сунгах шаардлагагүй, харин ч гэрээний улмаас"Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-д учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх нь зүйтэй” гэсэн утга агуулга бзхий зөвлөмж байлаа. Гэвч уг олборлох эрх нь есөн сарын дараа Хятадын зэвсэг үйлдвэрлэгч NORINCO компанид шилжсэн байна.

NORINCO-тай холбоотой зарим мэдээллээс дурьдвал, https://anime-net.ru/mn/-д "БНХАУ-ын удирдлага өөрийн танк үйлдвэрлэлээ Өвөр Монголын мужийн Баотоу мужид байрлуулж, баригдсан аж ахуйн нэгжид 617 тоот даалгавар өгсөн. Өнөөдөр энэ аж ахуйн нэгж нь БНХАУ-д байлдааны танк үйлдвэрлэдэг цорын ганц үйлдвэрлэгч "Өвөр Монголын анхны инженерийн корпораци” юм. Тус корпораци нь CNGC Norinco Group (China North Industries Corporation) улсын үйлдвэрлэлийн бүлгийн нэг хэсэг бөгөөд иргэний хэрэгцээг хангахад чиглэсэн цэргийн тоног төхөөрөмж, инженерийн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл эрхэлдэг Хятадын гол үйлдвэрлэлийн холбоо юм.

Баотоу үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт, танкийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх ажлыг Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүдийн оролцоотойгоор эхний таван жилийн хугацаанд Хятадад баригдсан бусад үйлдвэрлэлийн 156 объекттой зэрэгцүүлэн хийж гүйцэтгэв. Эхэндээ жилд мянга хүртэлх лицензтэй Т-54А танк үйлдвэрлэхээр төлөвлөж байсан” гэсэн мэдээлэл https://anime-net.ru/mn/boevaya-mashina-podnebesnoi-boevaya-mashina-podnebesnoi-plyusy-i/ нийтлэгдсэн.

Мөн УУХҮ-ийн сайд Д.Сумьяабазар, ҮХГ-ын дарга Б.Баярсайхан нарын байгуулсан гэрээний хүрээнд "бартер” явагдаж, Хятадаас их хэмжээний мөнгөн дүн бүхий тоног төхөөрөмж "Эрдэнэс Тавантолгой Майнинг” ХХК-д хөрөнгө оруулалт болж орж ирсэн гэх мэдээлэл бий. Тоног төхөөрөмжийн дүн Хятад дахь үнэтэйгээ мөргөж буй эсэхийг шалгахад гэмгүй гэдгийг ч эх сурвалж хэлж байгаа юм.

Нөгөөтэйгүүр одоо тэр нүүрсийг олборлох өртөг, экспортлох үнэ гээд амьдралаас хол зөрсөн алдагдалтай дүн нэгэнт үүсчихсэн байна.

Хамгийн гол нь энэ талаар Монгол Улсын ҮАБЗ, Монгол Улсын Засгийн газар мэдэж байгаа эсэх нь эргэлзээтэй. Ийм их хэмжээний дүнтэй үйл ажиллагааг мэдэхгүй байх аргагүй боловч холбогдох байгууллагуудын тодорхой мэдээлэл өгөлгүй өнөөдрийг хүрч байгаа эргэлзээ төрүүлж буй юм.

Өнөөдөр Монгол Улс дэлхий нийтээр нэрвэгдээд байгаа COVID19 цар тахлын аюул, хорыг нэгэн адил амсаж буй нь үнэн. Ийм цаг үед өөрсдийн боломжийг ашиглаж "амьдрах” шаардлагатай. Ерөнхийлөгч ч энэ УИХ-ын анхдугаар чуулган дээр "Монгол Улсын өмнө тулж ирсэн эдийн засгийн хямралыг даван туулахад экспортын орлогыг нэмэгдүүлэх, гарцыг тэлэхэд бүхнийг зориулах хэрэгтэй байна. Орлого, өөр юу ч биш маш их хэмжээний экспортын орлого л эдийн засгийн хүндрэлийг хохирол багатайгаар туулахад бидэнд тусална” гэж байлаа. Гэтэл эхнээсээ ийм эргэлзээтэй байдалд орчихсон гэх мэдээлэл гарч ирж, батлагдаж нотлогдоод эхэлж байгааг даруй анхаарах ёстой болж байна.

Энэ талаар Өдөр тутмын сонинуудын "Эрэн сурвалжлагч” нэгдэл эргэж сурвалжилж хүргэх болно. Холбогдох байгууллага, институциуд буюу ҮАБЗ, Засгийн газар ч энэ талаар анхаарах биз ээ.

ӨДӨР ТУТМЫН СОНИНУУДЫН "ЭРЭН СУРВАЛЖЛАГЧ” НЭГДЭЛ

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ” сонин

Уул уурхайн лицензийг олгохдоо улс төрийн сонгуульд оролцогчдоос илүү өндөр шалгуур тавьдагийн учир юу вэ?

saikhnaa — Thu, 07 May 2020 11:20:58 +0800

Манай улсад уул уурхайн лиценз олголттой холбоотойгоор орон нутгийн иргэд ба компанийн хооронд ихээхэн зөрчлүүд үүсэх боллоо.

УИХ-ын сонгуулийн нэр дэвшигчидтэй холбоотой хэрхэн өндөр шалгуур тавьж байгааг та бүхэн харж байгаа бөгөөд үүний нэг тод жишээ нь авлигын хэрэгт холбогдсон иргэдийг сонгуульд дэвших эрхийг хязгаарлах Сонгуулийн хуулийн заалт билээ. Тэгвэл луул уурхайн лиценз олголтод ч ийм шалгуурууд тавьдаг. Ингээд та бүхэнд олон улсын жишгийг тухайлбал Австралийн Виктория мужийн хайгуулын лиценз олгогч байгууллагын зарчмаас жишээ татан манай улсын холбогдох байгууллагууд хэрхэн өөрчлөгдөх ёстойг харуулах гэж оролдъё.

Австралийн Виктория мужийн энэ байгууллага нь хайгуулын лиценз олгох бүх үе шатыг тайлбарласан мэдэллийг ил тод тавьжээ (https://earthresources.vic.gov.au/licensing-approvals/mineral-licences/apply-for-an-exploration-licence).

Энд лиценз хүссэн компани мэдээллээ цахимаар илгээх ба бөглөх асуултын хамгийн чухал хэсэг танай компани хайгуул ба нөхөн сэргээлтэд хэдэн төгрөг зарцуулах бэ, танай компанийн санхүүгийн чадавхийн нотолгоо юу бэ гэсэн аудитын мэдээллээ хавсаргана уу гэсэн байгаа юм. Тухайлбал тухайн компанийн зээлийн түүх, өр авлагын мэдээлэл, зээл олгох банкны захиа гэх мэт. (https://earthresources.vic.gov.au/licensing-approvals/mineral-licences/apply-for-an-exploration-licence/exploration-licence-application-kit)

Мөн энэ хүснэгтэд тухайн компанийн уул уурхайн ажил хийж байсан туршлага ба нөхөн сэргээлт хийсэн ажлуудын жагсаалтыг нэхсэн байна. Мөн дараагийн шатанд FIT AND PROPER TEST (https://earthresources.vic.gov.au/legislation-and-regulations/guidelines-and-codes-of-practice/fit-and-proper-person-policy) гэсэн чухал шалгуур тавьсан байгаа юм.

Энэ нь лиценз авах ёс зүйн шалгуур журам бодлого бөгөөд хуулийн дагуу энэ шалгуураар тухайн компанийн захирал болон ашиг хүртэгч эзэн хувьцаа эзэмшигчдийг шалгах хуудас гэж орчуулж болно.

Энэ журмаас харахад дээрх хувь хүмүүсийн урьд нь өөр компанид ажиллаж байсан эсэх, зөрчил шийтгэл хүлээж байсан эсэх, байгаль орчны зөрчил гаргаж байсан эсэх, гэмт хэрэг үйлдэж байсан эсэх асуудлыг шалгадаг байна. Мөн эдгээр хүмүүс мэргэжлийн хяналт бусад байгууллагуудаас шийтгэл зөрчил хүлээж байсан, зөрчлөө арилгаж байсан эсэх, орон нутгийн иргэдтэй хуулийн асуудалд орж байсан эсэх, орон нутгийн удирдлагатай асуудалтай байсан эсэх, өөрийн компанийн ажилчидтай хөдөлмөрийн гэрээгээ зөрчиж байсан эсэх, гэрээт байгууллагуудтайгаа гэрээний асуудалд орж байсан эсэх, хөдөлмөр аюулгүй байдлын зөрчил гаргаж байсан эсэх, бизнесийн шударга байдлыг баримталдаг эсэх гэх мэт.

Дараагийн шатанд , хөдөлмөр аюулгүй байдлын зөрчил гаргаж байсан эсэх эсвэл байгаль орчны эсрэг гэмт хэрэг үйлдэж байсан эсэх, эдгээр гэмт хэргийн хор хохирлыг барагдуулж байсан эсэх, гэмт хэрэг нь хэр ноцтой байсан гэх мэт дээрх асуултаа илүү нарийвчлан асуусан байна.

Дээрх үндэслэлээр лицензийн өргөдөл гаргагчдыг шалгаад шаардлага хангахгүй бол лиценз эзэмших ёс зүйн шалгуур журмаар тухайн компанийн захирал болон ашиг хүртэгч эзэн хувьцаа эзэмшигчид лиценз эзэмшиг өргөдөл гаргах боломжгүй гэж үздэг байна. Ингэснээр олон компани байгууж уул уурхайн бизнесийн зөрчил гаргаж байсан хүн нуугдах боломжгүй болдог байна. Энэ шалгуурыг давсан бол тухайн компаниудад хайгуулын лицензийн гарын авлагатай танилцах мэдээллийг хүргэсэн байна. Энэ гарын авлагын зорилго нь хайгуулын лиценз гэж юу болохоос авахуулаад хайгуулын лиценз эзэмшигч ямар ажлуудыг хийх ёстой юуг хийхгүй байхыг , хайгуулын лицензийг хэрхэн сунгах шалгуур гэх мэт мэдээлэл агуулжээ. Үүний дараа тухайн компани хайгуулын ажил хийх ажлын төлөвлөгөөний гарын авлагыг боловсруулж тавьсан байна.( https://earthresources.vic.gov.au/legislation-and-regulations/guidelines-and-codes-of-practice/work-plan-guidelines-for-exploration-licences) Энд байгаа чухал анхаарал татсан нэг асуудал бол хайгуулын лиценз ажлаа эхлэхийн өмнө газар эзэмшигчтэй хохирол учирвал нөхөн олговорын гэрээ байгуулах заалт байна.

Мөн хайгуулын ажлын үед баримтлах бизнесийн ёс зүйн дүрмийг боловсруулан танилцуулсан байна. (https://earthresources.vic.gov.au/legislation-and-regulations/guidelines-and-codes-of-practice/code-of-practice-for-mineral-exploration) Энэхүү дүрэмд тухайн компани хэрхэн тогтоосон стандарт ба мэргэжлийн хяналтын шалгууруудыг мөрдөж ажиллах тал дээр дэмжлэг үзүүлэх гарын авлага юм байна.

Тухайлбал дэлбэрэх тэсрэх бодисыг хэрхэн хэрэглэх, хайгуулын ажил нь байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөгөөр нь их ба бага нөлөөтэй гэж ангилах шалгуур , хайгуулын ажлын эхний шатнаас хэрхэн орон нутгийн иргэд ба удирдлагатай хэрхэн мэдээлэл өгөх стандартыг баталсан байна.

Австрали улс лиценз олголтод эмэгтэйчүүдийн хяналт оролцоогч онцолдог (https://transparency.org.au/womens-missing-voices-in-improving-transparency-and-accountability-in-mining-approvals-processes/).

Мөн энд ямар төхөөрөмжийг уул уурхайн хүнд ба хөнгөн төхөөрөмжид оруулах уу, байгаль орчны ямар хуулийн заалтаар өвс ногоо ба ургамал амьтны амьдрах ахуйг хөндөх үү гэх мэт. Хаасан зам ба ашиглагдаж буй автозамууд дээр хэрхэн ажиллах уу гэх мэт.

Мөн орон нутгийн иргэдийн аюулгүй амьдрах орчинг хэрхэн хангах, хөрсийг хэрхэн хамгаалах, өрөмдлөг хэрхэн хийх гэх мэт бүх заавар стандартыг баталж өгчээ. Усыг хэрхэн хамгаалах, тухайн нутагт түлш бензин хэрхэн ашиглах, байгаль орчныг хэрхэн нефть бүтээгдэхүүнээр ба бусад хог хаягдлаар бохирдуулахгүй байх зааврыг баталж өгчээ. Мөн энд түүхэн дурсгалыг хамгаалах талаар зааврыг ч оруулж өгчээ.

Галаас сэргийлэх, агаарын бохирдолт тоосжилтын асуудлыг багтаасан байна. Мал бэлчээрийн асуудал тэр байтугай зөгийг мөн онцлон авч үзсэн байна. Малыг үргээхгүй ус бэлчээрийг сүйтгэхгүй байх асуудлыг оруулж өгчээ. Хайгуулын ажлыг тухайлбал өрөмдлөг хийхдээ тухайн газар нутагт буй иргэн газар эзэмшигчид мэдээлэн гарын үсэг авч баталгаажуулдаг маягтыг баталж өгсөн байдаг байна. (https://earthresources.vic.gov.au/legislation-and-regulations/guidelines-and-codes-of-practice/informed-verbal-consent)

Мөн энд лицензийн нөхцөл шалгууруудыг тавьж өгсөн байна.

Тухайн компани зайлшгүй 10 сая хүртэл австрали доллараар эрсдлээ даатгалын компаниар даатгуулан ажлаа эхлэх шалгуур тавьдаг юм байна. Ингэснээр орон нутагт хохирол учирвал даатгуулагч орон нутагт хохирлыг төлдөг байна. Мөн лиценз эзэмшигч байгаль орчин, орон нутгийн иргэдийн аюулгүй байдлын талаар ямар алдаа гаргавал заавал мэдээлэх заалтыг оруулж өгдөг бөгөөд мэдээлээгүй тохиолдолд лиценз цуцлагддаг байна. (https://earthresources.vic.gov.au/legislation-and-regulations/guidelines-and-codes-of-practice/reportable-events)

Энэхүү гарын авлагын төгсөлд хэн энэ асуудалд хяналт тавих ба иргэдээс хэрхэн мэдээлэл авах утсыг тавьжээ.

Мөн лиценз сунгах мэдээлэл ч байна. (https://earthresources.vic.gov.au/legislation-and-regulations/guidelines-and-codes-of-practice/retention-licence-guidelines)

Эндээс харахад уул уурхайн лиценз олголтод ихээхэн нарийн чимхлүүр ханддаг нь олон улсын жишиг бөгөөд манай улсын лиценз олгогч төрийн байгууллагууд лиценз олголтын шалгуураа сайжруулах шаардлага зайлшгүй тавигдаж байна.

О.БАТБАЯР /Нийгмийн Эрүүл Мэнд судлаач/

Хятад Улс руу 192 тээврийн хэрэгсэл нүүрс экспортолж байна

nomun — Mon, 04 May 2020 10:39:48 +0800

Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар БНХАУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Чай Вэньруйн хамт хэдхэн хоногийн өмнө Өмнөговь аймаг дахь Гашуунсухайт боомтод ажиллаад ирсэн билээ. Энэ үеэр Монгол, Хятад хоёр улсын гадаад худалдааны гол үйл ажиллагаа болох нүүрс тээвэрлэлтийг нэмэгдүүлэх зорилгоор боомт хил дээр ажилласан.

Энэ тухай Д.Цогтбаатар сайд мэдээллэхдээ: "Элчин сайд өөрийн биеэр нөхцөл байдалтай газар дээр нь ажиллана гэдэг урд хөршийн зүгээс хоёр орны хоорон дахь худалдаанд ямар ач холбогдож өгч байгааг илтгэж байна.

Цар тахлаас үүдэн зогсоод байсан нүүрс тээврийг сэргээх арга хэмжээ авсан ч тоо хэмжээний хувьд хангалтгүй байна. Иймд хоёр тал хамтран хилийн боомтоор нүүрс тээврийн урсгалд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг тогтоож, хүндрэлийг арилгахаар ажиллалаа” гэлээ.

Өмнөговь аймгийн Гашуунсухайт, Шивээхүрэн боомтоор Монгол Улсын уул уурхайн бүтээгдэхүүний 90 нь экспортод гардаг. Тэр дундаа Гашуунсухайт боомтоор түүхий эдийн экспортын талаас илүү хувь нь хийгдэж байгаа. Тиймээс эдгээр боомтын нэвтрэх чадварыг нэмэгдүүлэх нь Монгол Улсын хувьд нэн шаардлагатай ар хэмжээ юм.

Гашуунсухайт нүүрс тээврийн үйл ажиллагааг 2020 оны гуравдугаар сарын 23-ны өдрөөс сэргээснээс хойш дунджаар 60-70 машин хил нэвтэрч байсан бол Д.Цогтбаатар сайдын томилолтын дараа бага зэрэг сэргэж, өдөрт 192 нүүрс тээврийн машин хил гарч эхэлсэн байна.

Гэхдээ нүүрсний экспорт энгийн үеийнх шигээ хангалттай өсөхгүй байгаа нь Хятадын талын Ганцмодны боомт автомашинуудыг хоёр орц, гарцаар хүлээн авч буйтай холбоотой гэнэ.

Харин Монголын талын Гашуунсухайтын хувьд нүүрс тээврийн автомашиныг 6-7 гарцаар хил нэвтрүүлэхэд бэлэн байгаа аж. Тиймээс Хятадын талд хилийн боомтоор нэвтрэх гарцыг нэмэгдүүлэх хүсэлтийг бүх шатанд гаргах болжээ. Энгийн үед Гашуунсухайт боомт 6-7 гарцаар гаргаж, Хятадын тал мөн тооны гарцаар хүлээж авдаг байсан.

Гэтэл БНХАУ дотооддоо хорио цээрийн шинэ журам баталж мөрдүүлснээр хил нэвтэрч байгаа машиныг ариутгах тоног төхөөрөмжтэй, хорио цээрийн шаардлага хангасан хоёр гарцаар хүлээн авч буйгаа Хятадын тал тайлбарласан байна. Иймд Д.Цогтбаатар сайдын зүгээс Баяннуур хот, Ганц мод боомтын дарга удирдлагатай цахим хурал хийх үедээ гарц нэмэгдүүлэх хүсэлт тавьжээ.

Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар тэргүүтэй төлөөлөгчид Хятадын холбогдох албаныхантай хийсэн цахим хурлаар нөхцөл байдлаа ойлголцож, цаашид идэвхтэй хамтран ажиллах замаар талуудын уул уурхайн бүтээгдэхүүн экспорт, импортын тээвэрлэлтийг нэмэгдүүлэх, ялангуяа нүүрс тээврийн машины хил нэвтрэлтийг сайжруулах асуудлаар санал солилцжээ.

Өнөөгийн байдлаар Гашуунсухайт боомтод Улсын онцгой комиссын даргын баталсан "Уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортын тээвэрлэлтийн үйл ажиллагааг онцгой нөхцөл байдалд зохион байгуулах түр журам”-ыг чанд сахиж, ариутгал халдваргүйжилтийг сайтар хийж байгаа аж.

Түр журмаар уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортын тээвэрлэлтийг онцгой нөхцөлд зохион байгуулах явцад тээврийн аж ахуйн нэгж, байгууллага болон жолоочид тавигдах шаардлага, тэдгээрийн хүлээх үүрэг, тээврийн хэрэгслийг халдваргүйжүүлэх үйл ажиллагаа, хилийн боомтод ажиллаж байгаа хил, гааль, мэргэжлийн хяналт, гадаадын иргэн харьяатын байгууллагын салбар нэгжийн үүрэг зэргийг зохицуулах болжээ.

Энэхүү журамд вирусийн халдвараас урьдчилан сэргийлэх гол зохицуулалт бол жолооч нар урагш хил нэвтэрч Хятадын талд хонож болохгүй, өдөртөө буцаж ирэх ёстой байгаа. Гэхдээ зайлшгүй хоноглох тохиолдолд бусадтай харьцахгүй хязгаарлалттай байхаар зохицуулсан байна.

Хууль бусаар ашигт малтмал олборлоход ашигласан техникийг улсын орлого болгохыг хуульд тусгана

saikhnaa — Wed, 15 Jan 2020 14:26:31 +0800

Засгийн газрын өнөөдрийн хуралдаанаар Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн хувийн хэргийн иж бүрдлийг хангах, цахим мэдээллийн төрөлжсөн санг 2020 оны I улиралд байгуулж, мэдээллийн санг төрийн байгууллагууд ашиглах, мэдээлэл авах боломжийг бүрдүүлэх болов.

Хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл олгохдоо байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээ, байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөний дагуу хүлээсэн үүргээ бүрэн биелүүлсэн эсэхийг үндэслэх, мөн олон нийтийн хяалтын дор явуулах нөхцөл бүрдүүлэхийг холбогдох агентлагийн даргад үүрэг болгов.

Хууль бусаар ашигт малтмал олборлоход ашигласан дугуйт, гинжит техник хэрэгсэл, тоног төхөөрөмжийг түрээс, бусдын өмчлөлд байгаа эсэхээс үл хамаарч хураан авч улсын орлого болгох зэрэгтэй холбоотой зохицуулалтыг холбогдох хуулиудад оруулахаар төлөвлөлөө.

Мөн УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар зарим газар нутгийг улсын тусгай хамгаалалтад авах асуудлыг хэлэлцэх үеэр УИХ-ын гишүүн Ш.Раднаасэд ашигт малтмалын лицензийг цэгцлэх хэрэгтэй талаар зарим баримтыг дурджээ. Түүний үгийг хүргэе.

TIME,MN

[media=http://https://www.youtube.com/watch?time_continue=4&v=gQq6VKAV-Qk&feature=emb_logo]

Архангай аймгийн Цэнхэр сумын нутагт Алт олборлохыг таслан зогсоох ажлаа эрчимжүүлэхийг даалгажээ

saikhnaa — Tue, 07 Jan 2020 16:57:08 +0800

Архангай аймгийн Цэнхэр сумын нутагт ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл цуцалсан талбайн хяналт, хамгаалалтыг орон нутаг хариуцах болсон. Үүнтэй холбогдуулан Засгийн газрын хуралдаанаар хяналтын постын зориулалттай, хүйтний улиралд ашиглаж болох тоноглолтой явуулын чиргүүл худалдан авах хөрөнгийг шийдэхийг сайд Н.Цэрэнбатад, хууль бусаар алт олборлохыг таслан зогсоох ажлаа эрчимжүүлэхийг аймгуудын Засаг дарга нарт даалгав.

Э.Сонор

Архангай аймагт уран олборлуулахгүйн тулд тэмцэхээ илэрхийллээ

saikhnaa — Tue, 10 Dec 2019 14:05:06 +0800

Архангай аймгийн Өндөр-Улаан сумын "Гурван гол” хөдөлгөөнөөс тус сумын нутагт ураны тусгай зөвшөөрөл олгож байгаа талаар өнөөдөр мэдээлэл хийлээ.

Архангай аймгийн Өндөр-Удаан, Чулуут, Тариат сумын нутагт "Нуклер энержи Монголиа" ХХК нь ашигт малтмалын хайгуулын 5355Х, 5359Х тоот тусгай зөвшөөрөлтэй аж.

Бид 2011 онд тэмцэж зогсоосон ч өнөөдөр дахин тусгай зөвшөөрлийг нь сэргээх гэж байна

Гэрэл зургийг Mpa.m

Энэ талаар "Гурван гол" хөдөлгөөний Удирдах зөвлөлийн гишүүн Ц.Баярхүү хэлэхдээ "Бид 2011 онд тэмцэж, зогсоосон ч өнөөдөр дахин тусгай зөвшөөрлийг нь сэргээх гэж байна.

Гурван сумын Засаг дарга нар зөвшөөрлийн бичиг дээр нь гарын үсэг зураагүйн төлөө "Бид 4-10 тэрбум төгрөгөө манай нутаг булчихаад байна. Та нар юугаараа төлөх вэ” гэж "Нукльер энержи Монголиа" ХХК дарамталж байна.

Одоо Өндөр-Удаан, Чулуут, Тариат сумын Засаг дарга нарыг байгаль орчны нөхөн сэргээлтийн менежментийн төлөвлөгөөн дээр гарын үсэг зураагүй гэсэн шалтгаанаар шүүхэд өгсөн" гэлээ.

Мөн тэрбээр "Бид дэлхийн хөгжилтэй хөл нийлүүлэх ёстой ч бидний соёлд таарахгүй зүйлүүд байна. Түүний нэг бол уран. Дэлхийн улс, орнууд уранаас татгалзаад байхад яагаад манай улс ураныг олборлох гээд байна вэ. Ураны талаарх мэдээллийг иргэдэд маш бага өгдөг.

Уран бол маш аюултай. Хагас задрал нь л 4.5 тэрбум жил болж байж алга болдог бөгөөд хорт хавдар үүсгэж, урагт ч нөлөөлөхүйц хөнөөлтэй. Ураны хохирлыг амссан гаднын олон улс орон бий.

Иймд уран олборлох гээд байгаа байгууллага болоод зөвшөөрлийг нь өгөх гэж байгаа хүмүүс ураны талаар мэдлэг дутмаг байна гэж үзэж байна. Дээд, доод түвшиндээ ч ураны хор хохирлын талаар бага судалсан байна.

Бид Засгийн газар болон Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд хандана" гэдгийг онцлов.

"Тэр нутагт уран олборлуулахгүйн тулд бид тэмцэнэ"

Гэрэл зургийг Mpa.mn

"Гурван гол” хөдөлгөөний тэргүүн Г.Мөнхбаяр "Архангай аймгийн Өндөр-Улаан сум бол уул нуруу, ой тайга нь байгалийн унаган төрхөөрөө байгаа цөөн нутгийн нэг. Маш олон төрлийн ан амьтантай.

Ийм нутагт яагаад ураны үйл ажиллагаа явуулах гээд улайраад байгааг би ойлгохгүй байна. Хэнд, ямар ашигтай вэ? Тэр нутагт уран олборлуулахгүйн тулд бид тэмцэнэ.

Уран олборлох гэдэг бол олборлох гэж байгаа гуравхан сумын биш, үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлөх хэмжээний асуудал.

Тийм учраас Засгийн газар үнэхээр тэр нутагт хайгуулын үйл ажиллагаа явуулах гэж байгаа бол хортой, хоргүй эсэхийг судалж, баталж өгөх ёстой” гэлээ.

Архангай аймаг дахь 34.5 га талбайд техникийн нөхөн сэргээлт хийгдээд байна

saikhnaa — Sat, 07 Sep 2019 14:27:00 +0800

Архангай аймгийн Цэнхэр сумын Орхон багийн нутагт ашигт малтмал олборлож байсан 11 компанийн 13 тусгай зөвшөөрлийг АМГТГ-аас цуцалсантай холбогдуулан Мэргэжлийн хяналтын байгууллагаас үйл ажиллагааг зогсоож, эдгээр компаниудын олборлолтын талбайн хөрс, далан, усан сангийн уснаас нийт 29 дээж авч шинжлүүлсэн. Итгэмжлэгдсэн лабораторийн шинжилгээгээр усны дээжинд агуулагдах химийн бодисийн агууламж, хүнд металл, мөнгөн ус, хүнцэл, хром, цайр зэрэг нь стандартад заасан зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс хэтрээгүй, хөрсний дээж стандартын шаардлагыг хангаж байв.

Иймд усан сангийн усыг задлан урсгаж нөхөн сэргээлт хийлгэх арга хэмжээ авч байгаа бөгөөд өнөөдрийн байдлаар 10 усан сангийн даланг сэтлэн урсгаж, техникийн нөхөн сэргээлтийг 34.5 га, нөхөн дүүргэлтийг 6 га, биологийн нөхөн сэргээлт 11.5 га талбайд хийлгээд байна.

Монгол газар ХХК, Эм Жи Эйч ХХК, Сэншивэе Монгол ХХК-аас бусад аж ахуйн нэгжүүд нөхөн сэргээлтийн ажлыг эхлүүлээд байгаа бөгөөд МХЕГ-аас энэ сарын 25-ны дотор эдгээр 11 компани нөхөн сэргээлтийг холбогдох стандартын түвшинд хийж гүйцэтгэн орон нутагт хүлээлгэн өгч, тайлан мэдээг ирүүлэхийг үүрэг болгосон.

Энэ хугацаанд тайлан мэдээ ирүүлээгүй, нөхөн сэргээлт хийгээгүй аж ахуйн нэгжүүдэд холбогдох хуулийн дагуу арга хэмжээ авна.

Архангай аймагт алт олборлож буй 128 иргэнийг шалгажээ

saikhnaa — Tue, 27 Aug 2019 14:52:30 +0800

Монгол улсын Засгийн газраас нэр бүхий компаниудын тусгай зөвшөөрлийг цуцлах шийдвэр гарсантай холбогдуулан Мэргэжлийн хяналтын болон цагдаагийн байгууллагын хамтарсан баг Архангай аймгийн Цэнхэр сумын Орхон багт ажиллаж байгаа юм байна.

Өнөөдрийн байдлаар тус ажлын хэсгийнхэн 216 экскаватор, 186 ковш, 42 алт угаагч усан буу, уул хийгээд модонд нуун далдалсан 26 техник хэрэгслийг илрүүлэн нүүлгэн шилжүүлжээ. Мөн тухайн орон нутгийн харьяалалгүй 26 өрхийг нүүлгэн шилжүүлсэн бол бүртгэлгүй буюу хууль бусаар алт олборлохоор ирсэн 128 иргэн шалгагджээ. Түүнчлэн хууль бусаар алт олборлогчид алт угаах зорилгоор хуримтлуулсан усыг дахин ашиглах, эрсдэл үүсэхээс сэргийлэн даланг сэтлэн усыг бага хэмжээгээр гадагшлуулах, нөхөн сэргээлт хийх ажлуудыг эхлүүлсэн аж.

Цэнхэрийн байгалийг түйвээсэн Ц.Мянганбаярт оноосон шийтгэл “хамар” Ганболдыг яагаад тойров?

zulaa — Mon, 26 Aug 2019 17:03:42 +0800

Засгийн газар өчигдрийн (2019.08.21) хуралдаанаараа шийдвэр гарган 19 компанийн 23 тусгай зөвшөөрлийг цуцлах шийдвэр гаргасан байгаа.

Уурхай эсэргүүцсэн малчид "нинжа" болж хувираад угаасан алтыг нь дээрэмджээ

zulaa — Mon, 26 Aug 2019 11:20:01 +0800

Архангай аймгийн Цэнхэр суманд олборлолт явуулдаг уул уурхай нэгэн компани руу иргэд дайрч олборлосон алтыг нь дээрэмдсэн хэрэг гарчээ.

Орхоны хөндийг сүйтгэсэн алтны компаниудын лицензийг цуцаллаа

zulaa — Thu, 22 Aug 2019 10:29:13 +0800

Архангай аймгийн Цэнхэр суманд олборлолт явуулж байгаа алтны компаниуд байгаль дэлхийг ус, ургамалтай нь сүйтгэсэн.

Сайхан мэдээ: Архангай аймагт олгогдсон 13 тусгай зөвшөөрлийг цуцаллаа

saikhnaa — Wed, 21 Aug 2019 13:58:43 +0800

Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх сая Архангай аймагт олгогдсон 13 тусгай зөвшөөрөлтэй газруудын үйл ажиллагааг цуцалснаа мэдэгдлээ. Тодруулбал арын сайхан хангайг 10 жил хууль бусаар ухаж "БУЛШНЫ НҮХ" болгосон гэх Ц.Мянганбаярын "Монгол газар" болон түүнийг өнгөлөн далдаж байсан ах дүүсийнх нь компаниудын бүх тусгай зөвшөөрлүүдийг цуцалжээ". Үүний ард найман УИХ-ын гишүүн хамааралтай гэх мэдээлэл байгаа юм.

Архангайн цуцлагдсан 13 тусгай зөвшөөрөлтэй газрууд:
Өлзийт тээл - 2422 га
Өлийн гол - 373 га
Шийртийн салаа - 173 га
Өлийн голын адаг - 539 га
Бодонтын ам - 739 га
Гүүтийн ам - 114 га
Харгуйтын ам - 323 га
Өлзийт тээл 2 - 1652 га
Улаан чулуут - 144 га
Ястын гол - 366 га
Ар чулуут 1 - 141 га
Өлийн гол 1 - 1417 га
Гүүтийн амны адаг - 49 га

Ц.Мянганбаярын "Монгол газар" болон түүний хамаарал бүхий бусад компаниуд дээрх газруудыг 2040 он хүртэл эзэмших эрх авсан байжээ. Төр Ц.Мянганбаяраас "байгалийн бүх хохирлоо нэхэж, шүүхэд өгөх болно" хэмээн Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх мэдэгдлээ.

FACT.MN

Архангай зэрэг таван аймгийн уул уурхайн компаниудын зөвшөөрлийг цуцал

saikhnaa — Tue, 20 Aug 2019 13:07:39 +0800

Улсын Онцгой комиссын өргөтгөсөн хурал Төрийн ордонд болж, Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх хуралдаанд сууж, хурлын төгсгөлд аймаг орон нутгийн удирдлагууд болон салбар хариуцсан зарим сайд нарт тусгайлан үүрэг өгөв.

Хурлын эхэнд Хөдөө аж ахуй, эрчим хүч, Зам тээврийн салбарт болон ОБЕГ-т, Нийслэлд өвөлжилтийн бэлтгэл ажил хангах талаар авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээ, гүйцэтгэлийн талаар салбар хариуцсан сайд, дарга нар нэгдсэн мэдээлэл өгөв. Мөн 2019-2020 оны өвлийн улирлын цаг уурын төлөв байдлын тухай Цаг уур, орчны шинжилгээний газрын мэдээлэл сонсов.

Нийслэлд өвөлжилтийн бэлтгэл ажил 62 хувь, Улсын хэмжээнд 60 гаруй хувийн гүйцэтгэлтэй байна. Нийт нутгаар зуншлага цагтаа эхэлсэн ч бүхэлдээ хуурай, халуун байж, наймдугаар сарын эхээр үргэлжилсэн хур бороо орсноос үүдэн ургац хураалт хойшлох, болц удаашрах зэргээс ургац алдах нөхцөл бүрдснийг ХХААХҮЯ-наас ирүүлсэн дүн мэдээ харуулав. Мөн үр тариа хураалтын цагт цочир хүйтэрч, наймдугааар сарын сүүл, есдүгээр сарын эхээр цас орж, олон жилийн дунджаас хүйтэн өвөл болж болзошгүй талаар анхааруулж байлаа.

Иймд салбар бүр есдүгээр сарын эхний хагаст багтаан өвөлжилтийн бэлтгэлээ хангаж дуусахыг асуудал хариуцсан албан тушаалтнуудад үүрэг болгож Засгийн газрын 270, 285 тоот тогтоолын хэрэгжилтэд хяналт тавьж, нэгдсэн удирдлагаар хангаж ажиллахыг ЗГХЭГ-ын дарга Л.Оюун-Эрдэнэд Улсын Онцгой комиссоос даалгав.

Улсын онцгой комиссын хуралдааны төгсгөлд Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх найр, наадмын сар дууссаныг санаж өвөлжилтийн бэлтгэлээ сайтар хангахыг анхааруулаад ХХААХҮ-ийн сайд болон Аймгийн засаг дарга нарт хандан тусгайлан дараах үүрэг даалгаврыг өгөв.

Нэгдүгээрт: Ард, түмний хүнсний үндсэн хэрэглээ, стратегийн бүтээгдэхүүн болох мах, гурил, төмс хүнсний ногооны хангалтад сайтар анхаар. Махны экспортоо нэмэгдүүлнэ гэхээсээ өмнө дотоодын хэрэгцээгээ ханга. ХХААХҮ-ийн сайд аймгийн дарга нартай хамтарч нэгдсэн бодлого төлөвлөлттэй арга хэмжээ авч ажилла. Нийлүүлэлт сайжирвал үнэ унана. Далан сая малтай улсын иргэд ирэх жил тэнгэрт хадсан үнээр мах, гурил авахаар болвол үүний хариуцлагыг ХХААХҮ-ийн сайд Ч.Улаан толгойгоороо хариуцна. Тайлбар шалтаг хүлээж авахгүй.

Хоёрдугаарт: Аймгйин засаг дарга нар ажилдаа эзэн байж, орон нутагт хийгдэж байгаа бүтээн байгуулалтыг чанартай түргэн шуурхай гүйцэтгүүл. Аймгийн дарга нар орон нутагтаа шударга ёсыг тогтоож, сахилга хариуцлага дэг журмыг төрийн албанд бий болгохыг дахин үүрэг болгож байна.

Гуравдугаарт: Эрх мэдлээрээ далайлган сүрдүүлж, орон нутагт байгалийн баялагийг ашиглаж байгаа тэдгээр хүмүүстэй хатуу тэмцэх, бизнес, улстөр хоёрыг ангид авч үзэж байх хээрэгтэй.

Дөрөвдүгээрт: Байгаль орчноо хамгаалахад маш сайн анхаарах шаардлагатай. Шүүх, прокурор, хүчний байгууллагад тодорхой хэмжээгээр шинэчлэлт хийгдсэн. Төрийн хууль зөрчвөл хариуцлага хүлээлгэдэг байх хэрэгтэй. Олигархуудын өмнө орон нутгийн удирдлагууд бөхийх ёсгүй. Айж, шантрахгүй байхыг хүсье. Та бүгдийг Засгийн азар, төр хамгаалах болно.

Тавдугаарт: Өмнөговь аймагт Тост, тосон бумба, Хэнтийд-Гутайн даваа, Төв аймагт- Эко-Алтанзаамар, Архангай аймагт Орхон голын ай савд, Сэлэнгэ аймагт Хүдэр, Ерөөд үйл ажиллагаа явуулж байгаа уул уурхайн компаниудын зөвшөөрлийг цуцла. Үйл ажиллагааг нь шалгаж арга хэмжээ ав гэсэн үндсэн таван үүрэг даалгаврыг өглөө. Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх хуралдаанд оролцогчдод хандан цааш хэлэхдээ;

Улсын хэмжээнд олгогдсон уул уурхайн лицензүүдийг нэгбүрчлэн шалгах Шадар сайдаар ахлуулсан ажлын хэсэг томилсон, ажиллаж байгаа. Цэгцэлж авах зорилго байна. Аливаа улс, үндэстэн газар нутаг, хүн амынхаа хүчинд оршин тогтнодог.

Иймд байгаль экологи, экосистемийн тогтвортой байдлын эсрэг арга хэмжээ явуулах албан тушаалтан гэж байх ёсгүй. Байгалийн экосистемийн эсрэг үйл ажиллагаа явуулж байгаа олигархуудтай Монгол Улсын Засгийн газар хатуу тэмцэх болно. Хариуцлага тооцоход шат шатандаа анхаарч ажиллаарай.

Ямар ажил албан тушаалтай байх нь хамаагүй гэмт хэрэг хийсэн хүн бүр ял шийтгэлээ хүлээх ёстой. Дарамт шахалт ирвэл мэдэгд. Төр хамгаална. Олигархуудын барьцаанд бүү ор, бүү худалдагд, зоригтой бай. Төрийн сүлд харж байна. Дарга нар туйлаас анхаарч ажилла. Цаашид төрийн бүх шатанд олигархууд сонгогдох учиргүй юм. Ард иргэд үүнийг мэддэг болсон. Хулгайч нарыг Монголын төрд дахин битгий гаргаасай гэж бүх улстөрийн намуудад уриалж байна гэсэн юм.

Улсын онцгой комиссын өргөтгөсөн хурлын дараа үргэлжлүүлэн Засгийн газрын өргөтгөсөн хурлыг хаалттай горимоор хийж Улсын нууцын зэргийн асуудлуудыг хэлэлцэн шийдвэр гаргалаагэж Засгийн газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсээс мэдээллээ.

Оюутолгойн шалгалтын дүн юу болов

batdorj — Mon, 29 Jul 2019 12:53:30 +0800

Одоогоор жил гаруй хугацааны өмнө буюу 2018 оны хавар УИХ-ын дарга асан М.Энхболд захирамж гарган "Оюутолгой ордыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээний хэрэгжилтийг шалгаж санал, дүгнэлт гаргах” үүрэг бүхий Ажлын хэсгийг байгуулсан. Улмаар уг ажлын хэсэг яг жилийн өмнө эхний дүгнэлтээ гаргасан байдаг. Улмаар уг дүгнэлтээ ажлын хэсгийнхэн байнгын хорооны даргад мөн оны арваннэгдүгээр сард дүгнэлтээ хүргүүлжээ. Гэвч оны сүүлээр УИХ хоёр сар шахам хугацаанд хуралдаагүй учраас ажлын хэсгийн дүгнэлтийг хэлэлцээгүй. Харин өнгөрсөн хаврын чуулганаар энэ асуудлыг хэлэлцэхийг удаа дараа шаардсан ч асуудлыг хэлэлцэлгүй өнөөдрийг хүрсэн. Иймээс энэ удаагийн ээлжит бус чуулганаар Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээний хэрэгжилтийг шалгах ажлын хэсгийн санал, дүгнэлтийг хэлэлцэхээр товлоод байна.

Одоогоор Оюутолгойтой холбоотой гурван ч дүгнэлт УИХ-д очсон хүлээгдэж байна. Дубайн гэрээнд хийсэн Аудитын байгууллагын дүгнэлт, АТГ-аас Оюутолгойн үйл ажиллагаанд хийсэн шалгалтын дүгнэлт, нөгөөх нь ийнхүү ил болоод байгаа УИХ дахь Ажлын хэсгийн дүгнэлт байсан юм.

УИХ-ын гишүүн ажлын хэсгийн ахлагч Д.Тэрбишдагва хэлэхдээ "Оюутолгой төслийг дагаж дэлхийн томоохон компани Монголд хөрөнгө оруулагчаар орж ирсэн. Ингэснээр татвараар дамжиж тодорхой хэмжээний орлого нэмэгдсэн, ийм төрлийн томоохон уул уурхайн төслийг монголчууд бие даан явуулах боловсон хүчин бэлтгэгдсэн гэх мэт Оюутолгойн гэрээний хэрэгжилтээр олон эерэг үр дүн гарсан. Гэхдээ аливаа бизнес харилцан ашигтай байх зарчим баримтлах учиртай. Гэтэл Оюутолгойн гэрээний хэрэгжилтийн явцад өмчийн эзэн Монгол Улсад ашиг багатай байгаа нь анхаарал татдаг. Хөрөнгө оруулагчдын, хувь нийлүүлэгчдийн, нэмэлт өөрчлөлт оруулсан гэрээ, далд уурхайн бүтээн байгуулалтын санхүүжилтийн төлөвлөгөө буюу Дубайн гэрээнд оролцсон Монголын талын гишүүд Засгийн газар болон УИХ-ын тогтоол, чиглэлийг бүрэн баримталж ажиллаагүй, тухайн үед хүчин төгөлдөр байсан хуулийн зарим заалтыг зөрчсөн, хөрөнгө оруулагч талд давуу байдал олгосон зэрэг нь төслийн үйл ажиллагааны үр дүнгээс Монголын тал хүртэх үр ашиг, өгөөжийг буулгахад хүргэж байна гэж хардах үндэслэл байна” гэсэн.

Ингэснээр Монгол Улс 2039 онд нэг тэрбум ам.долларын өртэй үлдэх магадлалтай гэнэ. Мөн далд уурхайн санхүүжилтийн төлөвлөгөө буюу Дубайн гэрээ нь Монгол Улсын хуулийг зөрчсөн гэх мэт дүгнэлтийг гаргаад буй. Тиймээс ажлын хэсгийн зүгээс Оюутолгой төслийн хөрөнгө оруулалтын гэрээ нэмэлт өөрчлөлт оруулж дахин тодотгосон хувь нийлүүлэгчдийн гэрээнд хяналт шинжилгээ үнэлгээ мониторинг хийх, хоёр талын төлөөлөл оролцсон ажлын хэсгийг байгуулан ажиллуулж, гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах замаар гэрээг сайжруулах шаардлагатай гэдэг дүгнэлтэд хүрсэн байгаа. Асуудлыг ээлжит бусаар үргэлжүүлэн хэлэлцэх юм.

П.Анир

Эх сурвалж: Оллоо.мн

“Оюутолгой” ба хариулт нэхсэн асуулт

batdorj — Thu, 25 Jul 2019 11:56:59 +0800

"Оюутолгой” төслийн гүний уурхай бүтээн байгуулалтын зардал өснө, хугацаа нь сунана гэсэн мэдэгдлийг "Рио тинто” хийсэн нь цочир мэдээлэл болов. Олон улсын хөрөнгийн биржүүдэд тус компанийн хувьцааны 66 хувийг эзэмшдэг "Туркойз хилл ресурс”-ийн үнэт цаасны ханш "чөлөөт уналт” хийлээ. Тухайлбал, Нью-Йоркийн хөрөнгийн биржид өчигдрийн байдлаар хувьцааных нь ханш 0.53 ам.долларт хүрээд байна. Дээрх мэдэгдлийг гаргасан даруйд хувьцааных нь ханш 2.5 дахин унасан нь энэ. "Оюутолгой” төслийн гүний уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн гэрээг 2015 онд хийсэн даруйд "Туркойз хилл ресурс”-ийн хувьцааны ханш дөрвөн "ногоон” давж байсан удаатай. Бага зардлаар өндөр ашиг олох бизнес үнэ цэнтэй байдаг нь бичигдээгүй хууль. Харин өндөр зардал гаргаад, бага ашиг олбол тухайн бизнесийн үнэ цэн буурна. Хувьцааных нь ханш унасан нь "Оюутолгой” төслийн үнэ цэн уруудаж буйн илэрхийлэл.

Төслийн анхны хөрөнгө оруулалт таван тэрбум ам.доллар байв. Өөрөөр хэлбэл, ил уурхай, баяжуулах үйлдвэр барих, урьдчилсан судалгаа хийх, дагалдах дэд бүтэц бүтээн байгуулах зардал ийм байлаа. Анхны хөрөнгө оруулалт хоёр тэрбум ам.доллароор хэтэрч, Монголын Засгийн газар "Рио тинто” хоёрын дунд удаан хугацаанд үл ойлголцол үүссэнийг монголчууд мэднэ. Ингээд Монголын тал хөрөнгө оруулалтын зардал хоёр тэрбум "ногоон”-оор хэтэрснийг хүлээн зөвшөөрөн, гүний уурхайн бүтээн байгуулалтыг хийх, санхүүжилтийн гэрээ байгуулсан. Эл гэрээг "Дубайн гэрээ” хэмээн нэрлэсэн билээ.

Гэрээ ёсоор олон улсын 14 банкнаас 4.2 тэрбум ам.доллар зээлсэн. Мөн "Оюутолгой” компани үйл ажиллагааны ашгаас нэг тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийнэ. Ингэснээр гүний уурхайн бүтээн байгуулалтад таван тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт шаардлагатай гэж тооцсон. Тэгвэл газрын 1300 метрийн гүний чулуулаг өмнө нь тооцоолсноос "зөөлөн” байжээ. Тиймээс нэмэлт бэхэлгээ хийх, өөр чиглэлд хонгил ухах болсноор бүтээн байгуулалтын зардал хоёр орчим тэрбум ам.доллароор нэмэгдэх гэнэ. Үүнээс гадна бүтээн байгуулж дуусах хугацаа хоёр жилээр хойшилно. Гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын зардал анхны хөрөнгө оруулалтынх шигээ өслөө. Адилхан долоон тэрбум "ногоон”-д хүрэв. Тэгэхээр төслийн нийт санхүүжилт 14 тэрбум ам.долларт хүрэх нь ээ. Энэ нь 35 их наяд төгрөг буюу 14 оронтой тоо юм. Харьцуулбал, Монгол Улсын гурван жилийн төсвийн зардалтай тэнцэнэ.

Засгийн газар "Оюутолгой” компанийн хувьцааны 34 хувийг эзэмшдэг. Төслийн нийт хөрөнгө оруулалт өсөхөөр манай талын төсөлд оруулах зардал ч өснө. Улстөрчид "Оюутолгой” компаниас мөд ногдол ашиг авахгүй нь, муу гэрээ хийсэн хэмээн шүүмжлэх нь бий. Зарим нь илт дэвэргэн популизм хийдэг. "Дубайн гэрээ”-ний дагуу бол 2034 оноос манай Засгийн газар төслөөс ногдол ашиг авах учиртай. Төслийн хөрөнгө оруулалт өсөхөөр манай талын ногдол ашиг авах хугацаа хойшлох нь дамжиггүй. Одоохондоо Монголын Засгийн газар "Оюутолгой” төслийн зардлын өсөлтийн талаар ямар нэг байр суурь илэрхийлээгүй байна. Мөдхөн байр сууриа илэрхийлэх нь гарцаагүй. "Оюутолгой” төслийн бүтээн байгуулалтын зардал өссөн нь улстөржилт дагуулах нь тодорхой болов уу. Нийгэмд ямаршуухан мэдээлэл өгөхийг нь тааварлашгүй.

Зардал өссөн шалтгааныг Монголын Засгийн газар хэрхэн хүлээж авах бол, "Дубайн гэрээ” шиг нэмэлт гэрээ байгуулах болов уу, хоёр тал үл ойлголцох юм биш биз, популист улстөрчид төслийн ирээдүйг хааш нь чиглүүлэх гэж хичээх вэ гэх мэт асуулт хариулт нэхэж байна. Ямартай ч төслийн ирээдүйн хувь заяанд ээдрээтэй нөхцөл байдал тулгарсан нь дамжиггүй боллоо. Чоно борооноор гэдэг шиг Монголын Засгийн газар хувьцаагаа Хятадад зарах нь гэх мэт үндэслэл муутай мэдээлэл түгэх болов. Одоохондоо ямар ч хариулт ирээгүй, асуудал асуултын тэмдэгтэй хэвээрээ байгааг анхаараарай.

"Оюутолгой”-той холбоотой гэрээ, хэлцлийг олон нийтэд үзүүлдэггүй нууц байлгадаг гэж улстөрчид ярьдаг. Зарим нь ил байдаг гэрээг олон нийтэд танилцуулчихаад, хулгайч, дээрэмчний нуусан алтыг олоод, эзэнд нь өгчихсөн мэт баатрын дүр эсгэж хөөрцөглөнө. "Оюутолгой”-той холбоотой бүхий л төрлийн гэрээ хувьцааг нь арилждаг хөрөнгийн биржүүд, санхүүгийн хяналтын байгууллагуудын цахим хуудаст байршиж байдгийг дуулгая.

"Оюутолгой” төслийн хөрөнгө оруулалтын зардал өсгөх өөр нэгэн асуултын тэмдэг бол цахилгаан станц барих. Засгийн газраас "Оюутолгой” компанийг Тавантолгойн ордыг түшиглэн нүүрсний цахилгаан станц барихыг шаардаж буй. Төсөлд тооцсоноор цахилгаан станц барихад нэг тэрбум гаруй ам.долларын хөрөнгө оруулалт шаардлагатай. "Оюутолгой” компани 300 МВт-аас дээш хүчин чадал бүхий цахилгаан станцын хөрөнгө оруулалтын 66 хувийг хийхээр төлөвлөж байна. Ингэхээр 66 хувийг нь эзэмших "Оюутолгой” компани 700 орчим сая ам.долларын хөрөнгө нэмж оруулах юм. Ингэвэл төслийн хөрөнгө оруулалтын зардал дахиад нэмэгдэж, 15 тэрбум ам.долларт хүрнэ гэсэн үг. Цахилгаан станц барих хөрөнгө оруулалтын дийлэнхийг "Оюутолгой” санхүүжүүлэхээр Монгол Улсын мөнөөх ногдол ашиг авах хугацаа улам л цаашилж, 2050 он руу талийж өгнө. Монгол Улсын эрх ашгийн төлөө Оюутолгойн гэрээг сайжруулахаар "Рио тинто”-той "тулалдаж” байгаа гэх Засгийн газар төслийн хөрөнгө оруулалтыг улам л нэмээд суух гэж үү.

Манай Засгийн газар өмнө нь хувийн хэвшлээс хөрөнгө оруулалт татаж, Тавантолгойн ордыг түшиглэн, өндөр хүчин чадалтай цахилгаан станц бариад, "Оюутолгой”-д нийлүүлэх бодлого баримталж байсан. Энэ нь "Оюутолгой”-н ногдол ашигт нөлөөлөхгүй хамгийн зөв шийдэл байсан нь гарцаагүй. Хөрөнгө оруулагчийн сонгон шалгаруулалтад Японы "Марубени” корпорац ялсан боловч эцэст нь нүүрсний цахилгаан станц барихад санхүүжилт олдохгүй болсон шалтгаанаар барихаас татгалзсан. Олон улсын санхүүгийн байгууллагууд байгальд хортой технологи учраас нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцын төслийг санхүүжүүлэхээс татгалздаг болоод буй.

Иймээс л Засгийн газар өөрсдөө цахилгаан станцаа барь гэж "Оюутолгой”-д тулгаад байх шиг. Түүнээс биш, "Рио тинто”-д цахилгаан станцтай зууралдах сонирхол байхгүй болов уу. Дэлхийн зэсийн зах зээлд өөрийн нэрийн хуудас болсон АНУ дахь Киннекоттийн зэсийн уурхайгаа сэргээгдэх эрчим хүчээр хангах болж, нүүрсний станцаа хаах талаараа "Рио тинто” саяхан мэдэгдсэн. Гэвч манайд нүүрсний цахилгаан станц барихаар ажиллаж буй нь "Оюутолгой”-г эрчим хүчээр хангах дотоодын өөр шийдэл олдохгүй байгаатай холбоотой ч юм уу. "Оюутолгой” төслийн гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын зардал өсөж буйтай холбоотойгоор хоёр тал бусад бодлого шийдвэрүүдээ эргэж харна гэж таамаглая. Хөрөнгө оруулалтын хэмжээг нь улам өсгөж, "Оюутолгой”-гоор цахилгаан станц бариулах шаардлага байна уу гэх мэтээр асуудалд хандаж магадгүй л юм.

Нөгөө талаас дэлхийн хэмжээний том төсөлд эрчим хүч нийлүүлэх цахилгаан станц барихад санхүүжилт олдохгүй өдий хүрснийг бодох л асуудал. Олон улсын хөрөнгө оруулагчид мөнгө өгөх дургүй байгааг говийн эмзэг эко системд халтай нүүрсний станц барих гэж буйтай холбоотой болов уу. Өмнөговь аймгийн иргэд газрын гүний цэнгэг усаа уул уурхайн компаниудад ашиглуулах тун дургүй. Тавантолгойн орд орчимд гүний усны нөөц ч хомс байдаг. Тэнд худаг гаргах хайгуул хийгээд олигтой ундарга олохгүй малчид нь хэцүүхэн байгааг олон удаа сонслоо. Хэдийгээр технологи нь сайжирсан ч цахилгаан станц чамгүй ус хэрэглэнэ. Эрчим хүчний, байгальд ээлтэй, хөрөнгө оруулагчдын сонирхлыг татах технологи сонгох талаар ч бодох цаг ирсэн байж мэдэх юм.

"Оюутолгой” төслийн хөрөнгө оруулалтын зардал дээрх хоёр хүчин зүйлээс хамаарч өсөх нь. Хөрөнгө оруулалт өсөхөөр манай улсын хүртэх өгөөж хэрхэн өөрчлөгдөх бол. Дахин дурдахад, ногдол ашиг авах хугацаа хойшлох нь мэдээж. Хэрэв "Оюутолгой” компани цахилгаан станцад хөрөнгө оруулбал мөнөөх хугацаа улам л хойшилно. Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээнд "Рио тинто” нийт хөрөнгө оруулалтаас зургаан хувийн менежментийн төлбөр авахаар заасан. Оруулсан хөрөнгийн зургаан хувийг нь эргүүлээд авчихдаг учраас зардал нэмэгдэх нь тэднийд арай хөнгөн тусдаг. Харин манай улсын хүртэх өгөөжөөс хумсалдаг. Гэрээнд энэ мэт засаж сайжруулах зүйл олон бийг эдийн засагчид ярьдаг л юм. Юутай ч ямар хариулт өгөх бол гэсэн хүлээлт нэгэнт үүслээ. Ухаалаг хариулт өгөөсэй билээ.

Т.Энхбат

Эх сурвалж: Өнөөдөр сонин

Рио Тинто-г Индонезоос "хөөлгөсөн" түүх манайд давтагдах уу?

batdorj — Sat, 29 Jun 2019 12:45:24 +0800

УИХ-ын хэлэлцэх асуудлаас бүгдийн халаасанд нөлөөлөх гэдэг утгаараа Оюу толгой буюу Дубайн гэрээ тойрсон улстөржилт анхаарал татаж байна. Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын "барометр”, бараг дангаараа гаднаас цутгах долларыг оруулж ирж буй энэ төслийн эдийн засагт үзүүлж буй нөлөөг давтан улиглаад яахав. Зэсийн эрэлт ирээдүйд яах, манай зэсийн гол худалдан авагч урд хөрш ямар тактик барьж байгаа бол гэсэн асуултад хариу хайя. Нөгөө талд дэлхийн зэсийн хамгийн том 12 уурхайн зургаа нь удахгүй хаагдана гэсэн бодит үнэн бий. Энэ эрэлтийг урьдчилж харчихсан улсын нэг нь Хятад. Арван жилийн дараа Монголоос худалдаж авах зэсээ хямд байлгах уу, эсвэл ханшийг нь тавиад туучих уу гэсэн асуулт урд хөршийн бодлого боловсруулагчдын толгойд эргэлдэж байгаад эргэлзэх зүйл алга. Товчхондоо бид 10, 20 жилийн дараа зэсээ үнэтэй зарах уу, хямд арилжаалах уу гэсэн сонголтын өмнө байна.

Урд хөрш жилд есөн сая тонн зэс хэрэглэдэг. Дотоодынх нь уурхайнууд 1.2 сая тонныг л үйлдвэрлэдэг. Үлдсэн долоон саяынхаа тал хувь орчмыг нь хаягдлаасаа шийдчихдэг. Үлдсэн дөрвөн саяын хэрэглээн дээр нь Австрали, Чили, Перу, Индонез, Монгол "зодолддог”. Монголчуудын амыг хаачихвал нөгөө хэдийг нь айлгах амархан. Чилийг гэхэд л "Танай уурхайнууд хөгширч яваа шүү. Их үнэ хэлээд байвал импортоо танах асуудал биш” гээд суучихад цаадуул нь том дуугарч чадахгүй нөхцөлд байгаа нь үнэн. Перугийн дажгүй уурхайнуудыг ер нь худалдаад авчихсан. Хятадын тухайд яг гадаадад хөрөнгө оруулахад анхаарсан СIТIC гэж сан бий. 300 тэрбум ам.долларын үнэлгээтэй аварга сан. Африкийн ихэнх уурхайг тэндээсээ мөнгө гаргаад худалдаад авчихаж байна. Ерөөсөө Хятадад нэг л том сонирхол бий. Тэр нь ирээдүйд ханш нь хаданд гарах түүхий эдийн найдвартай хангамж. Ингээд харахаар Япон, Хятад руу манай улсын түүхий эдийг гаргахгүй байх сонирхол урд хөршид бий нь хоёр дээр хоёрыг нэмэхэд дөрөв гардаг шиг ойлгомжтой зүйл. Энэ сонирхлынх нь бас нэг илэрхийлэл нь зэсийн зах зээл дээр манайхтай өрсөлддөг Индонезоос тод харагддаг юм. Индонезийн эрх баригчид "Рио”-г бараг л "хөөгөөд" гаргачихсан. Энэ бүхний цаана зэсийн том хэрэглэгч Хятадын бодлого бий гэсэн хардлага дуулддаг.

Урд хөрш манай улс дээр ч энэ бодлогоо хэрэгжүүлээд байна уу гэж хардахаар хамгийн том өнцөг бол Оюу толгой. Таван толгойгоор дамжиж монголчуудын танил болсон "Чалко”-гийн толгой компани "Чайналко” эртнээс Оюу толгойн хувийг сонирхсоор ирсэн. Одоо ч тэр сонирхол нь хүчтэй байгаа гэсэн яриа учир мэдэх улсын дунд өрнөж буй. Оюу толгойг зүгээр ч нэг онилоогүйг батлах эхний нотолгоог өмнө дурдсан. Тэр нь тун удахгүй хэрэглээгээ дагаад цойлох зэсийн ханш. Хоёр дахь шалтгаан нь далд уурхайн технологитой холбогдоно. Өнөөдөр дэлхийд далд уурхайн технологи эзэмшиж яваа компани гэвэл "Рио”, "BHP” гэсгээд бараглана. Энэ технологийг эзэмших өндөр сонирхол ОХУ, БНХАУ хоёуланд нь бий. Учир нь Хятадын хамгийн том уурхайнууд удахгүй хаагдахаар нөхцөлд байгаа. Ер нь дэлхий дээрх ил уурхайгаар олборлох боломжтой зэсийн нөөц шавхагдах тийшээгээ хандаж эхэлсэн гэж шинжээчид онцолдог. Өөрөөр хэлбэл далд уурхайнуудаас л дэлхийн зэсийн хэрэглээг хангах ганц боломж үлдэж байгаа гэсэн үг. "Чайналко”-гийн Оюу толгойг онилсон том шалтгаан энэ л дээ. Манай Оюу толгой, Эрдэнэтийн хувьд Хятадын уурхайнуудын дэргэд аварга хүчин чадалтай гэсэн шалтгааныг энд онцлохгүй орхиж болохгүй.

"Чайналко”-гийн тухайд "Рио”-гийн арван хувийг эзэмшдэг. Нууц компаниудаараа дамжуулж есөн хувийг нь эзэмшсэн гэх мэдээлэл чих дэлсдэг. Энэ мэдээлэл ортой бол "Чайналко" "Рио”-гийн 19 хувийг атгачихсан гэсэн үг. Энэ мэт шалтгаануудыг хөөгөөд харахаар "Чайналко”- гийн Оюу толгой дахь хувь эзэмшлийн сонирхол тов тодорхой.

Мэдээж тэдний гол бай нь мөнгөнд дуртай манай улстөрчид. Индонез дээр гэхэд л мөнгөнд дуртай улстөрчдийг нь ашиглаад "Рио”-г хөөж гаргасан гэж дэлхийгээр нэг шуугьж байгаа. Үүн шиг аргыг поп голдуу улстөрчид нь УИХ-д сонгогдсоор ирсэн, цаашид ч сонгогдох өндөр магадлалтай Азийн Монголд хэрэглэхэд тийм ч хэцүү биш.

Оюу толгойтой төдийгөөс өдий хүртэл хийсээр ирсэн яриа хэлэлцээ, гэрээ бичгийг анзаарахад улстөрчдийн мөнгөний сонирхол илт давамгайлсан нь тод ажиглагддаг. Анх их өрийг дарахдаа урьдчилж мөнгө авч байсан, дараа нь олон улсын валютын сангийн хөтөлбөрт орохгүй гэхдээ хэлэлцээрийн ширээнд суусан гэж ирээд яривал биднээс шалтгаалах зүйл олон бий.

Сүүлийн үед өрнөж буй дуулиан дунд Д.Тэрбишдагва зөвшөөрөл өгсөн учраас гэсэн агуулгатай буруутгал бий. Түүхийг нь сөхвөл мань эр тэгтлээ буруутахаар юм хийгээгүй байдаг юм. Оюу толгойн баяжуулах үйлдвэрийн нээлт хойшилсон түүх л дээ. Хойшилсон шалтгаан нь олон улсад бол жаахан шогдуу. Баяжуулах үйлдвэрээс гарах хаягдлын цөөрөм гэж бий. Хаягдлын цөөрмийг олон улсын стандартаар барьчихаж, Оюу толгойнхон. Манай стандартаар бол нүх ухаж шавардаж плитадаад л болох байж. Говийн хөрс байнга халж тэлдэг онцлогтой учраас хөрөнгө оруулагч тал плита нь хагарч хөрс рүү хортой хаягдал орохоос сэргийлж дэлхийн стандартаар нь хаягдлын далангаа шийдчихэж. Хар үгээр хэлбэл шавар нялж дагтаршуулаад 100 жилийн баталгаатай зузаан гэгчийн плёнк дэвсэж хийжээ. Мэргэжлийн хяналтын нөхөр монгол стандартаа нэхэж, бүр сүүлд нь салбарыг нь хариуцсан төрийн сайдын алба хашиж байсан Д.Тэрбишдагва "Наадуулдаа зөвшөөрлийг нь өг” гэж хэлж байж Оюу толгойн баяжуулах үйлдвэр ашиглалтад орсон түүхтэй. Оюу толгой тойрсон ихэнх улстөржилтийг нэг иймэрхүү шог гэмээр тайлбар түүх дагалддаг.

УИХ-аас томилсон ажлын хэсэг Дубайн гэрээг шалгаад гаргасан урт дүгнэлт бий. Тэр дүгнэлтэд 2022-2055 он хүртэл ажиллахад төслөөс орох нийт орлого 30 гаруй тэрбум ам.доллар гэсэн тооцоо бий. Жилд 3-4 тэрбум ам.долларын орлого олох төсөл гээд бодохоор андуу тооцоо гэж эдийн засагчид хэлж байна. Өөрсдийнхөө бодож гаргасан 33 тэрбум ам.долларын 30 хувь нь Монголд, 70 хувь нь нөгөө талд үлдэнэ гэж дүгнээд байгаа. Мөн л алдсан тооцоо. Энгийн нэг тооцоо хийж үзье. Уншигчдад хялбар байлгах үүднээс алтыг хасъя. Оюу толгой одоогоор жилд 130 орчим мянган тонн зэс (баяжмал дахь металлаар) үйлдвэрлэж байна. Зэсийн үнийг 6000 ам.доллараар таамаглавал 800 орчим сая ам.доллар болно. Зөвхөн ил уурхайгаар явбал 2055 он хүргэх боломжгүй. Харин далд уурхай ашиглалтад орвол зэсийн гарц 500 мянган тонн болж өснө. Үнийг мөн адил 6000 ам.доллараар тооцвол жилд зөвхөн зэсээс гурван тэрбум ам.доллар олно. Ингээд тооцохоор 2022 оноос 2055 он хүртэл төслийн нийт мөнгөн урсгал дор хаяж 100 тэрбум ам доллар гэсэн аварга тоо гарч байна. УИХ-ын ажлын хэсэг яаж тооцохоороо 30 гаруй тэрбум ам.доллар гэсэн тоо гаргасан юм бүү мэд. Аль нэг гишүүн, эсвэл ямар нэг ажлын хэсгийн хэсэг гишүүн энгийн тооцоо хийж чадахгүй алдсан байж болно. Гэхдээ үүний цаана монгол төрийн нэр хүнд гэж бийг хаа хаанаа бодох л учиртай.

Үүний оронд өгөөжөө яг ингэж нэмэгдүүлье гэх мэт ажил хэрэгч яриа хэлэлцээ өрнүүлбэл бид ядах нь аа л дэлхийд зөв харагдана. Тэгэхгүйгээр өөрсдийнхөө буруу, алдааг хөрөнгө оруулагч руу нялзаагаад суухаар гадныханд зэрлэгүүд, оркууд гэж харагдаад байна. Эцэст нь нэг зүйлийг онцлоход орчин үед ардчилсан төрийг таван зүйлээр хэмждэг болсон гэх судлаачдын тайлбар бий. Өмнө нь яаж ийгээд санал авчих, тэгээд дахин хуваарилалт хий, тэр л төр гэсэн ойлголт давамгайлж байсан бол өнөө цагт ардчилсан төрт улсуудын тухайд гурван функц нэмэгдчихэж. Ардчилсан төрт улсууд бизнесийнхээ хувьд гадагшаа эрсдэлгүй харагдахыг хүсдэг болсон гэнэ . Энэ сонирхол Хятад, Англи алинд нь ч тод анзаарагддаг. Хоёр дахь нь өрсөлдөх чадварын уралдаан. Хонконг, Швейцарь, Сингапур, АНУ урд хойноо орж өрсөлдөж байна. Өрсөлдөх чадвараараа урагшилж буй хамгийн том жишээ бол Энэтхэг. Бизнес эрхлэх индексээрээ 2014 онд 144 дүгээрт орж байсан Энэтхэг өнгөрсөн жил 77-д жагссан. Энэ дөрвөн жилийн хугацаанд гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтынхаа хэмжээг гурав дахин өсгөсөн байдаг. Бизнесийн зөвшөөрөлтэй холбоотой 1000 хуулиа хүчингүй болгосон энэ улсын эдийн засгийн өсөлт нь Хятадын дээр гараад ирчихсэн. Хэдхэн жилийн дараа дэлхийд тавд орно гэж амбицалж байна. Өнөөдөр 11-т жагсч яваа улсын хувьд маш том амбиц. Социалист бюрократ төртэй гэгддэг улс ингэж шинэчлэгдэж байгаа нь өрсөлдөх чадварын уралдаан хэр эрчээ авсаны маш тод жишээ. Ардчилсан төрийн гурав дахь огцом өөрчлөлт нь хөрөнгө оруулалт татахын төлөөх өрсөлдөөн. Хамгийн том жишээ нь дэлхийн худалдааны дайны. Трамп Хятадад байгаа хөрөнгө оруулалтаа өөр рүүгээ буцаах гэж худалдааны дайны эрчийг чангалсаар суугаа. Английн Европын холбооноос гарах гээд байгаа нь ч ийм учиртай. Европын холбооны хүнд суртал их байна гэсэн шалтгаан л энэ бүхний цаана бий. Англи "Европын холбооноос гараад нэгдүгээрт цагаачдын асуудал дээр хатуу бодлого явуулъя, хоёрдугаарт Америк шиг либерал бодлогоор урагшилъя” гэж байгаа нь сүүлийн үед өрнөж буй үйл явдлуудаас төвөггүй харагддаг.

Байгалийн баялаггүй Сингапур нийгмийн даатгал, эрүүл мэндийн даатгалаас төвлөрсөн их мөнгөний урсгалаа иргэдээ орон сууцжуулахад чиглүүлж , үл хөдлөхийн салбар дээрээ өндийчихлөө. Манай улсын хувьд байгалийн баялагтай , баялгийг нь өндөр үнээр авах Хятад гэж "өлсгөлөн” зах зээл ердөө хажууханд байна. Сингапурын мөнгө хийх суурь үл хөдлөх бол биднийх баялгаа хажуухны аварга зах зээлдээ үнэ хүргэж бусад салбараа өндийлгөх. Баялгаа үнэд хүргэхийн тулд энэ салбарт хэрэгжиж байгаа хамгийн том, цорын ганц төслөө л улстөржүүлмээргүй байгаа юм даа.

Ц.Баасансүрэн

Эх сурвалж: Өдрийн сонин

“Алтан Дорнод Монгол” ХХК-ийн асуудлаар Ерөнхий сайдад хандлаа

saikhnaa — Mon, 03 Jun 2019 16:42:53 +0800

Архангай аймгийн Цэнхэр сумийн иргэд өнөөдөр Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхэд хандаж Үндэсний мэдээллийн төвд хэвлэлийн бага хурал хийлээ. Тус нутагт "Алтан Дорнод Монгол” ХХК 2010 оноос уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн ч одоог хүртэл нөхөн сэргээлт хийгээгүй байна. Энэ байдал нь нутгийн иргэдийн эрхийг зөрчиж байгаа учраас тэд Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхэд хандаж, нөхөн сэргээлт хийлгэх шаардлагыг тавьж байна.

Нутгийн иргэдийн байгаль орчны зөвлөх экологич Д.Туяа "Алтан Дорнод Монгол” ХХК 10 гаруй жилийн өмнөөс уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулсан ч нөхөн сэргээлт хийгээгүй. Энэ талаар орон нутгийн удирдлагаас тодруулахад хууль хяналтын байгууллага шалгаж байгаа гэх хариултыг өгдөг. Мөрдөн байцаах албанаас шалгаж, 2010 онд байгаль орчны хохирлыг тогтоож олон тэрбумын нөхөн төлбөр тавьсан ч өнөөг хүртэл төлөөгүй. Алтан Дорнод Монгол ХХК 2450 га газрын тусгай зөвшөөрөлтэй. Одоогоор 800 га газрыг ашиглаж, заримыг нь худалдсан” гэссэн мэдээллийг өглөө.

Нутгийн иргэн Л.Батсайхан "Нутгийн иргэд ундны усаа 14 км газрыг туулж авдаг. Энэ ус нь эрүүл ахуйн шаардлага хангасан эсэх нь эргэлзээтэй. Алтан Дорнод Монгол ХХК үйл ажиллагаа явуулж эхлэхээс өмнө 14 булаг шанд тунгалаг устай байсан. Гэтэл одоо бохирдож, шар ус урсдаг болсон” хэмээн байгаль орчинд учирсан хор хохирлыг ярилаа.

Б.Энхжаргал

Д.Сумъяабазар: Оюутолгойн гэрээг цуцлах асуудал байхгүй

nomun — Tue, 14 May 2019 12:40:40 +0800

Өнгөрсөн оны гуравдугаар сарын 23-нд "Оюутолгойн ордыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээний хэрэгжилтийг шалгаж санал, дүгнэлт гаргах” үүрэг бүхий Ажлын хэсэг гарсан. Тус шалгалттай холбоотой гэрээний асуудал сүүлийн үед яригдаад байгаа. Энэ асуудалд УУХҮ-ийн Д.Сумъяабазар байр сууриа илэрхийллээ. Тэрбээр "Шаардлагатай бол гэрээг засварлана. Харин цуцлах асуудал байхгүй. Энэ гэрээг цуцлах нь дотоодын эдийн засгийг хөмрөх хийгээд гаднын хөрөнгө оруулагчдыг хөөх эрсдэлтэй. Өнөөдөр Оюутолгойд байнгын 17 мянган хүн ажиллаж байна. Шууд болон шууд бус 45 мянган хүн ажиллаж, амьдралаа залгуулдаг.Мөн 700 гаруй аж ахуйн нэгж энэ төсөл дээр байдаг. Тэгэхээр гэрээг цуцлах гэдэг юм ярихгүй баймаар байна. Харин энэ төсөлд ухамсартай, хариуцлагатай хандах ёстой. Далд уурхайн ажлыг эхлүүлэх ёстой. Оюутолгойн гэрээгээр дамжуулж ажлын байраа хамгаалахын сацуу олон улсын түвшинд улсын нэрийг хамгаалах хэрэгтэй. Ийм байр суурь илэрхийллээ гээд өмнөх Засгийн газрын хийсэн гэрээг зөвтгөж байгаа юм биш” гэв.

Монголд гурван газар алмааз байгааг тогтоожээ

zulaa — Mon, 01 Apr 2019 14:32:36 +0800

Архангай, Сүхбаатар аймгийн нутагт хийсэн судалгаагаар маш жижиг, цөөн тооны алмааз олсон тухай ШУА-аас мэдээлж байна.

Д.Сумъяабазар замбараагүй лиценз олголтыг түр зогсоох чиглэл өглөө

nomun — Fri, 29 Mar 2019 12:30:55 +0800

Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар Ашигт малтмал, газрын тосны газрынхантай уулзан ажил байдалтай нь танилцсан. Тэр үеэрээ төрийн өмнө тангараг өргөсөн төрийн албан хаагчид шударга үнэнчээр ажиллах ёстой болохоос лиценз нэртэй алга дарам А4-ийн цаас зардаг наймаачдыг өөгшүүлсэн байдлаар ажиллаж болохгүйг хатуу анхаарууллаа. Мөн нийтээрээ нэр нь унаад байгаа салбараа өөд нь татаж, улсдаа эзэн шиг сэтгэлээр хандан ажиллах чиглэлийг өгсөн. Энэ үеэрээ журам, тогтоолын цоорхойгоор гажуудаад байгаа лиценз олголтын асуудлыг эргэн харж зөв гольдролд оруулахын тулд тушаал гаргаснаа тус газрын дарга Б.Баатарцогтод өглөө.

Тогтоолд "Ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрөл сонгон шалгаруулалтын журмаар олгох үйл ажиллагаа болон хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн өргөдлийг цахимаар авахтай холбоотойгоор олон нийт, аж ахуйн нэгжийн зүгээс санал, гомдол ихээр ирүүлж байгаа. Үүнтэй холбогдуулан ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл олгох үйл ажиллагаатай холбоотой хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа дүрэм, журам, заавруудыг цэгцлэх шаардлага тулгарсан. Иймд Засгийн газрын 2017 оны 210 дугаар тогтоолын хавсралтаар батлагдсан "Өргөдлийн дугаарыг цахим хэлбэрээр олгох тухай” тогтоол болон Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайдын 2017 оны зургаадугаар сарын 29-ний өдрийн А/129 дүгээр тушаалаар батлагдсан "Тусгай зөвшөөрөл олгох сонгон шалгаруулалтын журам”-ын хэрэгжилтийг түр хугацаагаар хойшлуулж, тухай бүр авсан арга хэмжээний талаар Сайдын зөвлөлд танилцуулж байхыг үүрэг болголоо” гэсэн байна.

“Алтны татварыг 2.5 хувь байхаар хуульчилсан”

Mart — Fri, 21 Dec 2018 09:38:32 +0800

Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яамнаас ээлжит "Хариуцлагатай, ил тод уул уурхай” хурлаа зохион байгууллаа. Энэ үеэр УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазар "Манай улс дотооддоо нефть боловсруулах үйлдвэртэй болсноор нэг литр боловсруулсан нефтийн өртөг 850 төгрөг байх урьдчилсан тооцоо гарсан” хэмээн мэдэгдэв. Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн салбар энэ оны арваннэгдүгээр сарын байдлаар 1.9 их наяд төгрөгийн татвар хураамжийг төсөвт төвлөрүүлжээ. Энэ нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 37 хувиар өссөн үзүүлэлт хэмээн онцлов.

Мөн тэрээр "Өдөрт 1000-1500 нүүрс ачсан машин хэлээр гардаг байсан бол өнгөрсөн арваннэгдүгээр сард 300-500 болж буурсан. Энэ талаар Хятадын талтай, холбогдох албаны хүмүүстэй, Элчин сайдтай уулзаж ярилцсан. Өдрийн тээвэрлэлт 1000-1500-д тогтмол байлгана гэж тохиролцсон ч харамсалтай нь тохиролцоондоо хүрч чадсангүй. Нүүрсний экспорт цаашид хэвийн үргэлжилнэ гэж бодож байна” гэсэн юм. Түүнчлэн шатахууны ханш дэлхийн зах зээл дээр буурсан болохоор үүнтэй уялдуулж, Төвбанк болон дотоодын томоохон импортлогчидтой уулзаж шатахууны жижиглэнгийн үнийг 100 төгрөгөөр буулгасан. Цаашид 200 хүртэлх төгрөгөөр буулгах боломжтой гэлээ. УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъябазараас зарим зүйлийг тодруулав.

–Ашигт малтмалын тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг оны өмнө батлахгүйбол яах вэ. Учир нь ирэх сарын 1-нээс алтны татвар шинэ хуулиарзохицуулагдах болж байгааг салбарынхан ярьж байна?

-Хуулийн төслийг УИХ дээр хэлэлцэх шатандаа явж байгаа. Алтны татварыг 2.5 хувь болгох нь зүйтэй гэсэн байр суурьтай байгаа. Тиймээс яаралтай энэ хуулийг батлах хэрэгтэй. Хэрэв энэ хууль батлагдаж чадахгүй бол шинэ оноос алтны татвар таван хувьд хүрнэ. Нэг унци алт 106,217.95 төгрөгтэй тэнцэж байна. Тэгэхээр хэрэв алтны татвар таван хувь болбол өсөн нэмэгдэх татвар нэмэгдээд ес орчим хувьд хүрнэ гэсэн болгоомжлол бий. Бид салбарыг шинэчлэх, хил гаалийг чангатгах асуудлаа цэгцэлж чадаагүй байж хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөө баталж амжихгүй бол өнгөрсөн түүхийг давтах эрсдэлтэй тулгарна. Нөгөөтэйгүүр Монголбанкинд тушаах алтны хэмжээ буурах нь эдийн засагт сөрөг нөлөө үзүүлнэ гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Бид Монгол Улсаас олборлосон алтыг Төвбанкинд тушаах ёстой гэсэн зарчим барьж байгаа.

-2019 оноос 1072 хувьцаа эзэмшигчдэд ногдол ашиг олгож эхэлнэ гэсэн. Энэ ажил юу болж байна вэ?

-"Эрдэнэс-Тавантолгой” компани 2.5 сая хувьцаа эзэмшигчтэй. Нийт хувьцааны 85 хувийг Засгийн газар эзэмшиж байгаа. Тэгэхээр Засгийн газар удирдамж гаргаж, бодлогоор шийднэ. Компанийн хувьд хангалттай үр ашигтай ажилласан, ногдол ашиг тараах санхүүгийн боломж бүрдсэн. Нийт 335 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашигтай ажиллах төлөвлөгөөтэй байсан хэдий ч өнөөдрийн байдлаар 678 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашигтай ажиллаж байна. Хувьцаат компанийн үндсэн үүрэг бол хувьцаа эзэмшигчдэд ногдол ашиг тараах юм. Ногдол ашиг тараах үйл явц гурван үе шаттай явагдана. Нэгдүгээрт, компани үр ашигтай ажилласан байх ёстой. Хоёрдугаарт, уул уурхай хүнд үйлдвэрийн яамнаас бодлого гарах ёстой. Үүний дараа компанийн ТУЗ-ийн зөвлөлөөр асуудлыг хэлэлцэх ёстой. Хэлэлцэхдээ энэ сарын 31-ний байдлаарх аудитлагдсан тайлангаар тасалбар болгоод бүх мөнгөн дүн, үр ашгийн тооцоо эцэслэн гарна. Ингээд ТУЗ шийдвэр гаргаад дөрөвдүгээр сард зарлан хувьцаа эзэшигчдийн хурлаар ногдол ашиг тараах асуудлыг эцэслэн шийдэх болно.

Эх сурвалж: Зууны мэдээ сонин

МЭДЭГДЭЛ

zulaa — Fri, 28 Sep 2018 12:03:58 +0800

Тавантолгойн уурхай маань түүхийн анхны хуудсаа бичиж эхэлсэн тэртээх 1966 оноос хойш уул уурхайн олборлолт, борлуулалтын чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулж эх нутгийнхаа илч дулааны манаанд буцалтгүй зогссоор, 2004 оноос Тавантолгойн нүүрсний анхны гадаад борлуулалтыг эхлүүлэн ажилласан түүхтэй.

Тавантолгой коксжих нүүрсийг гуравдагч зах зээл рүү экспортлоход ОХУ-тай хамтарна

Mart — Thu, 27 Sep 2018 09:39:35 +0800

Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Уул уурхай хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар тэргүүтэй төлөөлөгчид 2018 оны есдүгээр сарын 23-25-ны өдрүүдэд ОХУ-дажлын айлчлал хийлээ. Тэрбээр айлчлалынхаа хүрээнд ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн туслах И.Е.Левитин, "Роснефть” компаний гүйцэтгэх захирал И.И.Сечин нартай хоёр талын уулзалт хийсэн юм.

Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар, ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн туслах И.Е.Левитин нар уулзалтын үеэр хоёр орны уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн салбарын хамтын ажиллагааны бодлогын болон цаг үеийн асуудлаар санал солилцож, Халх голын байлдаанд хамтын ялалт байгуулсны 80 жилийн ойг хамтран тэмдэглэх арга хэмжээний талаар ярилцлаа.

Үүний дараа сайд Д.Сумъяабазар "Роснефть” компанийн гүйцэтгэх захирал И.И.Сечинтэй уулзав. Уулзалтын үеэр газрын тос боловсруулах үйлдвэрлэл, газрын тос дамжуулах хоолой, хайгуулын салбарын хамтын ажиллагааны өнөөгийн байдал, цаашдын төлөвийн талаар хөндөн ярилцаж, хоёр талын хамтын ажиллагааны ажлын хэсэг байгуулсан юм.

Мөн айлчлалын хүрээнд, Уул уурхай хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар тэргүүтэй төлөөлөгчид Хар тэнгисийн Тамань далайн боомт дахь "Таманы нурмаг ачааны терминаль” төслийн талбайд зочилж, газрын тосны агуулах, ачилт, овоолгын станцууд, туузан дамнуургын барилга угсралтын ажилтай танилцав. Энэхүү боомтоор Тавантолгойн коксжих нүүрсийг боловсруулан, гуравдагч зах зээл рүү экспортлоход хамтран ажиллахаар болжээ.

Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам.

Далтын ураны ордод хийсэн хайгуулын тайланг хэлэлцэнэ

zulaa — Thu, 20 Sep 2018 10:53:40 +0800

Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлийн өргөтгөсөн хуралдаан өнөөдөр болно.

Энэ хурлаар Архангай аймгийн Өндөр-Улаан сумын нутагт орших Далтын ураны ордод 2010-2012 онд гүйцэтгэсэн хайгуулын ажлын үр дүнгийн тайланг хэлэлцэнэ гэж УУХҮЯ-наас мэдээллээ.

"Нуклер Энержи Монголиа” компани энэхүү хайгуулыг хийж гүйцэтгэжээ.

Г.Галбадрах:Хариуцлагатай уул уурхай хүнээ нэгд тавьдаг...

zulaa — Fri, 14 Sep 2018 12:42:30 +0800

Мэргэжил бүхэн сайхан гэж нэг сайхан хэлц үг бий. Улс орны маань эдийн засгийн салбарыг нэгэн жарнаар тогтохгүй хугацаанд "ширлэх” уул уурхайн салбарт залуу насны амьдралаа зориулсан Монгол Улсын Гавьяат, ахмад уурхайчин Г.Галбадрахтай уулзаж ярилцлаа. Тэрбээр Увс аймгийн хар Тарвагатай, Өмнөговь аймгийн Таван толгой, Төв аймгийн Төгрөг нуур, Алтайн хүдэр Таян нурууны уурхайн даргаар ажиллаж байсан туршлагатай нэгэн.

Тахилгын байгууламж нэртэй археологи судалгааны багт БСШУ-ны сайд Ц.Цогзолмаа зөвшөөрөл олгожээ

saikhnaa — Mon, 06 Aug 2018 12:52:16 +0800

Ариун дагшин нутгийг минь алт нэрээр ухаж амьд оршихуйг устгаж байгаа бол археологи нэрээр хятадууд хааяагүй сэндийчэн дураараа дургиж эхлэв. Өгийнуур сумын нутаг дэвсгэр дээр Талын гурван хэрэм дэхь тахилгын байгууламж нэртэй археологи судалгааны багт БСШУ-ны сайд Ц.Цогзолмаагийн 2018 оны 05 сарын 04-ний өдрийн тушаалаар ухах зөвшөөрөл олгожээ. Монгол нутаг дахь Нүүдэлчдийн археологийн хайгуул гэсэн гэмгүй нэрийн цаана сайхан өвгөдийн минь хиргисүүр ухаж хичнээн эрдэнэс үүх түүх өмнөдөд гарч байгааг ухаж таньж, учрыг нь лавласан хүн энэ орон нутагт алга. Гурав дахь жилдээ ухаж байгаа юм байна. Төвөөс зөвшөөрөлтэй гээд түүнд ойртох ч, тодруулах ч тэнхээтэн энэ нутагт алга уу? Эх захгүй болсон элгэн нутаг минь элэг буруутангуудад эрдэнэсээ уудлан өгсөөр. Эрдэм судалгаа нэрээр эрдэнэс, их түүхийн үнэт олдворууд урагш гарсаар. Эрх баригчид эрх мэдэлтэнгүүд ихэд цадсаар... Судалгааны тайланг сөхөв.
''Монгол Улс, БНХАУ-ын хамтарсан хээрийн шинжилгээний анги "Монгол Улсын нутаг дахь нүүдэл иргэншлийн талаарх археологийн хайгуул, малтлага судалгаа” төслийн хүрээнд 2016 оны 8 дугаар сарын 15-аас 9 дүгээр сарын 23 хүртэлх хугацаанд Архангай аймгийн Өгийнуур сумын "Тоглох” багийн нутаг "Хэрмэн талын гурван хэрэм” Өндөр-Улаан хэмээх газруудад хээрийн малтлага судалгааны ажил зохион байгуулав. Хархорум музей нь тус хээрийн шинжилгээний ангийн 2014, 2016 оны малтлага судалгаанд хамтран оролцож, илэрсэн олдворуудаар музейн сан хөмрөгийг баяжууллаа'' гэжээ. Малтлага 2014 оноос хойш эхэлсэн бололтой юм. Орон нутгаас ирүүлсэн мэдээллээр бол гурван жил ухаж байгаа гэх. Тоймтой мэдээлэл судалгаа маруухан бололтой. Нутгаа манаж байгаа төр захиргааны нөхөд ямар мэдээлэлтэй байдгийг эс мэдэх ч нэгэн цагт өвгөдийг минь цаазалж байсан оронд үүх түүхээ ингэж дэлгэдэг улс орон манайхаас өөр байдаг эсэхийг мэдэхгүй юм. Цагаан хэрэмийн судалгааг бид хийнэ гэхээр цаадуул монголчуудад зөвшөөрөх үү ингээд энгийнээр бодоход эрх биш ойлгох буй заа. Өвгөдийг минь бүү сэрээ, газар дахь тамгийг нь бүү сандчаа. Нутгийнхан нь, төр нь, түмэн нь үүтгэлээ хамгаалах учиртай юм.

Natsag Dulamsuren

МОНГОЛЧУУД НЕФТЬ БОЛОВСРУУЛАХ ҮЙЛДВЭРТЭЙ БОЛОХЫГ ХҮСЧ БАЙНА

saikhnaa — Thu, 19 Jul 2018 15:47:08 +0800

Монгол Улс жилдээ нэг сая тонн нефтийн бүтээгдэхүүн импортолдог. Бусад улс орныг бодвол хариугүй бага хэмжээ л дээ. Үүнийх нь 65 орчим хувийг дизелийн түлш, 30 орчим хувийг АИ-92, тав орчим хувийг нь АИ-80 бензин эзэлнэ. Сүүлийн таван жилийн дунджийг харахад АИ-92 бензиний хэрэглээ өсч, АИ-80-ынх буурсан байна. Харин дизелийн түлшний хэрэглээ тогтвортой байсаар байгаа юм. Шатахууны үнийн хэлбэлзээс өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ шалтгаалж байдаг. Энэ нь иргэдийн халаас руу дур мэдэн гар дүрэхтэй агаар нэг юм.

2013 онд Засгийн газраас шатахууны компаниудыг Үнэ тогтворжуулах дэд хөтөлбөрт хамруулж бага хүүтэй зээл олгож байв. Энэ хүрээнд Уул уурхайн яамтай гэрээ байгуулсан 13 импортлогч компанид нэг жилийн хугацаатай 3.8 хувийн хүүтэй 192 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгосон байна. Засгийн газар ингэж тал зассаны шалтгаан нь дээр хэлсэнчлэн шатахуун импортлогч компаниудын эргэлтийн хөрөнгийн дутагдлыг нөхсөн. Ингэснээр тухайн үед валютын ханшны өөрчлөлтөөс шалтгаалсан шатахууны жижиглэнгийн худалдааны үнэ өсөхөөс сэргийлж, түлш шатахууны үнийг тогтвортой байлгаж чадсан гэдэг.

Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн зах зээл дэх газрын тосны үнэ тогтмол буурснаас, ОХУ-аас импортоор авдаг автобензин, дизелийн түлшний хилийн үнэ буурсан. Тиймээс шатахуун импортлогч компаниудын ашиг огцом нэмэгдсэн юм. Гэвч тэд өөрсдөө үнээ бууруулах талаар ямар нэг санаачилга санал гаргаагүй. Харин Засгийн газар 2015 онд автобензин, дизелийн түлшинд ногдуулдаг онцгой албан татварын хувь хэмжээг хилийн үнэ, валютын ханшны хэлбэлзэлтэй уялдуулан тонн тутамд 400-520 мянган төгрөг байхаар тогтоосон юм. Засгийн газар шатахуун импортлогчдод "төмөр нүүр” гаргасан нь ганц энэ биз.

Харин 2016 оны сүүлийн хагас жилээс ам.доллартай харьцах төгрөгийн ханш суларч, шатахуун импортлогч компаниудын ашиг буурахад Засгийн газраас жижиглэнгийн борлуулалтын үнийг тогтворжуулах зорилгоор яаралтай арга хэмжээ авсан байдаг. Ингэхдээ Засгийн газраас 2016 оны аравдугаар сарын 5-ны өдөр 109 дүгээр тогтоол, 2016 оны арваннэгдүгээр сарын 30-ны өдөр 166 дугаар тогтоол, 2017 оны нэгдүгээр сарын 25-ны өдрийн 34 дүгээр тогтоол тус тус гаргаж онцгой албан татварын хувь хэмжээг бууруулжээ.

Дараа нь 2017 оны эхний хагас жилд дэлхийн зах зээл дээр нефтийн бүтээгдэхүүний үнэ дахин буурлаа. Гэсэн ч манай импортлогчид үнээ буулгаагүй.

Харин Засгийн газар ОУВС-тай хамтран хэрэгжүүлж буй "Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр”-ийн хүрээнд 2016 оноос хойш гурван ч удаа бууруулаад байсан онцгой албан татварын хувь хэмжээг 2017 оны долдугаар сарын 1-нээс үе шаттайгаар буцаан нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргасан.

Дээрх шийдвэрийн хүрээнд Засгийн газрын 2017 оны долдугаар сарын 18-ны өдрийн 207 дугаар тогтоолоор онцгой албан татварын хэмжээг Засгийн газрын 2016 оны 166 дугаар тогтоолоор батлагдсан хэмжээ буюу тонн тутамд 100 мянган төгрөгөөр нэмэгдүүлэн тогтоосон. Гэвч энэ асуудлаар Газрын тосны бүтээгдэхүүний хангамж, үнийг тогтворжуулах ажлыг зохион байгуулах, хяналт тавих үүрэг бүхий төр, хувийн хэвшил, иргэний нийгмийн хамтарсан зөвлөлөөс зөвлөмж гаргасан байдаг. Ингээд зөвлөмжийн дагуу АИ-80, АИ-92 бензиний онцгой албан татварын нэмэгдэх хэмжээг бууруулж, Засгийн газрын тогтоолын төсөлд автобензин, дизелийн түлшний онцгой албан татварын хэмжээг АИ-80 190 мянга, АИ-92 нь 210 мянга, дизелийн түлш 280 мянган төгрөг байхаар болгожээ. Өөрөөр хэлбэл, Сүхбаатар, Замын-Үүд, Алтанбулаг, Эрээнцав боомтуудаар импортлох автобензин, дизелийн түлшний онцгой албан татварыг тонн тутамд 100 мянган төгрөгөөр нэмэгдүүлэх байсныг бууруулж ногдуулахаар тогтоолын төсөлд тусгасан байгаа юм.

Шатахуун импортлогч компаниуд Засгийн газар хоёр хэдий болтол иймэрхүү байдалтай явах вэ. Үүний оронд нефть боловсруулах үйлдвэр байгууласан нь дээр гэх яриа иргэдийн дунд сүүлийн нэг жилийн туршид эрчимтэй яригдаж эхэллээ. Монгол орны газрын тосны боломжит нөөц 800 гаруй мянган тонн, үүнээс баталгаат нөөц нь 332,6 сая тонн юм. Өнөөгийн технологийн төвшинд баталгаат нөөцийн 95 хувийг, заримдаа 100 хувийг олборлож авдаг болсон байна. Монголын газрын тос хүндэд тооцогддог бөгөөд энэ тохиолдолд 30 хувийг нь олборлож авдаг гэж тооцоход бидэнд 100 сая тонны газрын тосны нөөц байна. Энэ бол Монголын 30 жилийн хэрэгцээний түүхий эд юм. Гэхдээ энэ бол маш бага судлагдсаны үндсэн дээр гаргасан хэмжээ юм.

Тэгвэл нөөц үүнээс илүү гэдгийг холбогдох эх сурвалж онцлоод нөөцийг дахин тогтоолгох нь зөв гэж үзэж байна.

Твиттер болон фээсбүүкд хэсэг залуучууд "Монголд нефть боловсруулах үйлдвэр байгуулах нь зөв үү эсвэл буруу” гэсэн судалгааг нэг өдрийн дотор явуулахад судалгааны үр дүн ингэж гарсан байна.

http://amjilt.news/21548

Нүүрсний хулгайн талаарх мэдээлэл нь "ПОПОРЧ", "КОК" авах гэсэн УЛС ТӨРИЙН тоглолт

zulaa — Mon, 07 May 2018 20:07:32 +0800

ОРХОН ГОЛ "УЙЛЖ", АЛТНЫ КОМПАНИУД ТУЙЛЖ БАЙНА

munkhbat — Mon, 07 May 2018 13:50:24 +0800

Архангай аймгийн Цэнхэр сум алт олборлох ашиглалтын хамгийн олон буюу 22 тусгай зөвшөөрөлтэй юм байна. 2017 онд гэхэд тус суманд /зөвхөн нэг суманд шүү/ 16 компани алт олборлож байсан ч, тэдний 14 нь ямарч техник эдийн засгийн үндэслэлгүй, мөн уулын ажлын төлөвлөгөө зэрэг холбогдох зөвшөөрөлгүйгээр ажиллаж байгаа.

"Монгол газар” компани зөвшөөрөлтэй гэх өөрийн талбайд эдгээр зөвшөөрөлгүй компаниудыг туслан гүйцэтгэгчээр оруулж, Орхон болон бусад голын эхийг бүрдүүлдэг Шийртийн амнаас алт олборлох нэрээр голын эх, тэр хавийн амыг сүйтгэжээ. Үүний улмаас Шийртийн болон бусад голууд бохирдож, Орхон гол 200 гаруй км газарт улаан, шар шороогоор урсаж эхэлснийг мэргэжлийн хяналтынхан шалгаж нотолсон байна. Одоо ч байдал дээрдсэнгүй. Хуулийн байгууллага хариуцлага тооцож, алт олборлох нэрээр голын эх бохирдуулж байгааг зарим компанийн үйл ажиллагааг зогсоосон ч, Орхон гол "уйлсан” хэвээр байгааг нутгийнхан олон дахин ярьж, зохих байгууллагад нь ханджээ.

Ер нь бол Шийртийн амыг бохирдуулж, Орхон голыг "уйлуулсан”-ы улмаас эндээс эх авдаг, дагаж урсдаг зэрэг нийт найман аймгийн 53 сумын хүн мал хордсон гэж үздэг. Орон нутагт туйлж байгаа алтны компаниудад хариуцлага тооцож лиценцийг нь хураах аавын хүү Монголд байна уу?

Natsag Dulamsuren

Хувьцаа эзэмшигчдийн ээлжит хурал болж өнгөрлөө

zulaa — Fri, 27 Apr 2018 17:47:07 +0800

2018 оны 04 сарын 26-ны өдөр "Тавантолгой" ХК-ийн байранд Хувьцаа эзэмшигчдийн ээлжит хурал амжилттай болж өнгөрлөө. хурлаар компанийн Гүйцэтгэх захирлын 2017 оны тайлан, санхүүгийн тайлан, ТУЗ-ын тайлан зэргийг хэлэлцлээ. Мөн хувьцаа эзэмшигчиддээ нэгж хувьцаанд 2410 төгрөгийн ногдол ашиг тараах, компанийн ажилчиддаа 6 сарын цалинг олгох шийдвэрүүдийг хувьцаа эзэмшигчдийн хурлаар баталлаа.

Тавантолгой ХК-ийн хувьцаа эзэмшигчид хуралдаж байна

zulaa — Thu, 26 Apr 2018 17:37:05 +0800
Орон нутгийн өмчит "Тавантолгой" ХК 2018 онд компанийнхаа сайн засаглалыг хөгжүүлэх, хийж бүтээсэн зүйлээ тайлагнах, орон нутгийн иргэдийн санал бодлыг сонсох, хамтарч ажиллах зорилгын үүднээс Өмнөговь аймгийн 14 суманд "Нээлттэй өдөрлөг” зохион байгуулсан билээ. Тэгвэл өдгөө тус компанийн хувьцаа эзэмшигчдийн хурал болж байна.

"ЭТТ"-Н ТАЛБАЙГААС НҮҮРС ХУЛГАЙЛААГҮЙ

zulaa — Thu, 19 Apr 2018 11:08:24 +0800

"Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн гүйцэтгэх захирлын үүрэг гүйцэтгэгч Б.Ганхуягтай ярилцлаа.

Ш.Раднаасэд: Голын ай, савд олборлолт хийхийг хориглоно

munkhbat — Wed, 07 Mar 2018 09:27:00 +0800

Т.САЙХАН

Өргөдлийн байнгын хорооны өчигдрийн хуралдаанаар Туул голын сав газар, түүний ойр орчимд элс хайрга олборлохыг зогсоох тухай Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай 03 дугаар тогтоолын хэрэгжилтийг хэлэлцэв. Байнгын хорооны хуралд УИХ-ын гишүүн М.Оюунчимэг, Д.Дамба-Очир, Б.Энх-Амгалан, Ё.Баатарбилэг, Ш.Раднаасэд нарын гишүүд оролцов.   Туул голын сав газар түүний ойр орчимд элс хайрга олборлож байсан 95 тусгай зөвшөөрлийг цуцалсан байна. Тэгвэл одоо элс, хайрга, шавар олборлох эрхтэй 54 лиценз, хайгуулын 74 лиценз байгаа юм байна. Байнгын хорооны гишүүд Туул голоос хайрга, дайрга олборлож байгаа бол хөдөө орон нутагт гол уснаас алт олборлож байна. Тиймээс голын ай сав дагасан олборлолтын асуудлыг өргөн хүрээнд авч хэлэлцэх ёстой гэж байлаа.

УИХ-ын гишүүн Ё.Баатарбилэг:

-Орчны бохирдол, Туул голын бохирдол, түгээмэл тархацтай байгалийн баялаг ашиглах тухай асуудал бол ганцхан Өргөдлийн байнгын хорооны асуудал биш. Үүнийг Байгаль орчин, хүнс хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хороодтой хамтарч хэлэлцэх хэрэгтэй гэв.

УИХ-ын гишүүн Ш.Раднаасэд:

-Ашигт малтмалын тухай хууль, Усны тухай хуульд өөрчлөлт оруулаад голын ай сав газарт олборлолт хийхийг хориглох хэрэгтэй байна. Энэ төрлийн ашиглаж байгаа лицензээ өөр газарт олгох, нөхөн төлбөр олгох байдлаар зохицуулах боломжтой гэж харж байна. Голын ай сав газарт олборлолт хийхийг хуулиар хааж өгөхгүй бол энэ асуудал зогсохгүй. Хоёрдугаарт, Засгийн газрын тогтоолын хэрэгжилтийг харахаар Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам, Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар гэх мэт байгууллага бүр өөр өөр юм бичээд оруулаад иржээ. Энэ бүхнээ нэгтгээд, санал онолоо яриад, уялдаа холбоотой ажиллаж болдоггүй юм уу. Засгийн газрын тогтоол гарснаас хойш хоёр жил өнгөрчихөөд байхад ямар ч үр дүнгүй сууж байна” гэлээ.

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ” сонин

Уул уурхайн салбарынхан Канадад чуулж байна

tonshuul — Tue, 06 Mar 2018 11:09:13 +0800

Канадын Торонто хотноо Олон улсын уул уурхайн салбарын хайгуул, олборлогчдын чуулга уулзалт энэ сарын 4-7-ны өдрүүдэд болж байна. Канадын хайгуулч, олборлогчдын холбоо /PDAC-Prospectors and Developers Association of Canada/-ноос жил бүр зохион байгуулдаг энэ удаагийн чуулга уулзалтад Монгол Улсыг төлөөлж Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар, УИХ дахь хариуцлагатай уул уурхайг дэмжих лобби бүлгийн ахлагч, УИХ-ын гишүүн А.Ундраа тэргүүтэй төлөөлөгчид оролцож буй юм.

Чуулга уулзалтын үеэр зохион байгуулдаг "Mongolia @PDAC 2018” буюу "Монголд хөрөнгө оруулагчдын форум”-д оролцогчдын тоо энэ жил 200 давжээ. Манай улсыг сонирхох хөрөнгө оруулагчдын тоо ийнхүү нэмэгдэж байгаа нь Монголд хөрөнгө оруулах итгэл сэргэж байгааг харуулж байна хэмээн мэргэжилтнүүд дүгнэж байв. Монгол Улс эрдэс баялгийн хайгуулд хөрөнгө оруулагчид амжилтад хүрэх өргөн боломжтой улс хэвээр байгааг форумын үеэр танилцууллаа.

Арга хэмжээний үеэр сайд Д.Сумъяабазар Монголын ард түмэн байгалийн баялгийн үр ашгийг хүртэн тогтвортой хөгжилд хүрэхийг зорьж байна. Энэ зорилтоо хангахад бидэнд хөрөнгө оруулагчидтай тогтоосон урт хугацааны харилцан ашигтай, хамтын ажиллагаа чухал байгааг онцоллоо. Мөн тэрбээр "Монгол Улсын Засгийн газар уул уурхайн томоохон ордуудыг эзэмшдэг. Эдгээр ордуудыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, олон улсын зах зээлээс хөрөнгө оруулалт татах, баялгийн сангийн орчин үеийн үр өгөөжтэй менежментийг явуулахаар чармайн ажиллаж байна” гэв.

УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазар Канад улс дахь ажлын айлчлалын хүрээнд Канад улсын Олон улсын худалдааны сайдын Парламентын нарийн бичгийн дарга Памела Гоулдсмит Жонестой хоёр талт уулзалт хийсэн юм.

Памела Гоулдсмит Жонес Монгол, Канад хоёр улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 45 жилийн ой тохиож буйг онцлоод, цаашдын харилцааг улам гүнзгийрүүлэн чиглэлд анхаарч ажиллахаа мэдэгдсэн байна.

Салбарын сайдын Канад улс дахь айлчлал үргэлжилж байна.

Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам.

МОНГОЛ УЛС БИЧИЛ УУРХАЙН МЭДЭЭЛЛИЙГ НЭГТГЭСЭН ЦАХИМ ПЛАТФОРМТОЙ БОЛОВ

tonshuul — Fri, 02 Mar 2018 07:50:14 +0800

Улаанбаатар/МОНЦАМЭ/. Байгаль орчинд ээлтэй нийгэмд сайн жишиг тогтоох бичил уурхайг хөгжүүлэхэд Швейцарийн Хөгжлийн агентлагийн "Тогтвортой бичил уурхай” төсөл Монгол Улсад 13 дахь жил хувь нэмрээ оруулж байна. Дээрх төслийн дөрөв дэх шатны хэрэгжилтийн хүрээнд   "Бичил уурхайн мэдлэгийн төв”-ийн цахим платформыг бий болгожээ.

"Тогтвортой бичил уурхай” төслөөс бичил уурхайг албажуулахад хувь нэмрээ оруулах дээрх цахим платформыг УУХҮЯ-нд өнөөдөр албан ёсоор хүлээлгэн өглөө. Энэхүү "Бичил уурхайн мэдлэгийн төв”-ийн цахим платформыг салбарын яам ажлын алба байгуулан цааш нь хөгжүүлж авч явах юм байна.

Швейцарийн Хөгжлийн агентлагийн дэд захирал Илариа Дали хэлэхдээ, "Тогтвортой бичил уурхай” төсөл нь Монгол Улсад эдийн засгийн тогтвортой, байгаль орчны хариуцлагатай, хүний эрхэд суурилсан бичил уурхайн салбарыг төлөвшүүлэхэд хувь нэмрээ оруулж ирсэн.Өнөөдөр бичил уурхайгаар олборлосон алтны худалдааны эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх, нийлүүлэлтийн сүлжээг албажуулах, бичил уурхай дахь дэлхийн бусад орны сайн туршлагыг нэвтрүүлэх, өөрсдийн туршлагаас хуваалцахад гүүр болох ""Бичил уурхайн мэдлэгийн төв”-ийн цахим платформыг хүлээлгэн өгч байгаадаа таатай байна. Энэхүү цахим платформ нь хамтрагч талууд мэдлэг, мэдээлэл олж авах, хуваалцах, суралцах, хадгалах хамгийн тохиромжтой бааз болно гэдэгт итгэлтэй байна.Улмаар уг платформ нийгэм, байгаль орчны хариуцлагатай бичил уурхайн сайн туршлагыг нэвтрүүлэх түгээх, бичил уурхайн салбарын хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллийг нийтлэх, зохион байгуулах арга хэмжээний зарыг байршуулах боломжийг бүрдүүллээ. Мөн бичил уурхайн салбарын хамтрагчид мэдээ, мэдээлэл, судалгаа, товхимол нийтлэлийг олон нийтэд хүргэх гол талбар байх болно” хэмээв.

Цахим платформ нь бичил уурхайчдын эрхзүйн орчин мөнгөн ус ба химийн хорт бодисын хор нөлөө, нийлүүлэлтийн сүлжээ ба эдийн засгийн хөгжил, бичил уурхайчид ба орон нутгийн удирдлага ба үр дүн ололт амжилт гэсэн найман сэдвийн мэдээллийг багтаажээ. www.asmhub.mn гэсэн вэб хуудас бүхий "Бичил уурхайн мэдлэгийн төв” нь бичил уурхайчид, хэвлэл мэдээлэл, Засгийн газар, олон улсын байгууллага, хувийн хэвшил, олон улс, бичил уурхайн ТББ-ууд, боловсрол судалгааны байгууллагын оролцоог хангах суурийг тавьсан хэмээн төслийн багийнхан хэлж байна. Дээрх вэб хуудаснаас бичил уурхайтай холбоотой мэдээ, мэдээлэл, цахим сургалт, уул уурхайн бүтээгдэхүүний ханшийн мэдээлэл авахаас гадна усан жингийн аргаар алтны сорьцыг тооцоолох боломжийг бүрдүүлжээ. Мөн цахим платформын групп хэсэг нь харилцан яриа хэлэлцүүлэг мэтгэлцээний гол талбар байх бөгөөд бичил уурхайчид гар утаснаасаа цогц мэдээллийг авах боломжтой гэдгийг Швейцарийн Хөгжлийн агентлагийн "Тогтвортой бичил уурхай” төслийн эксперт Ц.Тансагмаа хэллээ.

"ӨНӨӨДӨР ХҮЛЭЭЛГЭН ӨГСӨН ЦАХИМ ПЛАТФОРМД БИЧИЛ УУРХАЙТАЙ ХОЛБООТОЙ 100 ГАРУЙ НОМ ТОВХИМОЛ, 50 ОРЧИМ ЗУРАГ, 70 ГАРУЙ ВИДЕО, 145 МЭДЭЭ, МЭДЭЭЛЛИЙН БААЗЫГ ҮҮСГЭЖЭЭ"

Мөн үеэр УУХҮЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Г.Нандинжаргал хэлэхдээ, "Өнөөдөр чухал арга хэмжээ болж байна. Юуны өмнө бичил уурхайчдыг цогц мэдээллээр хангах нөхцлийг бүрдүүлж ажилласан Швейцарийн Хөгжлийн агентлагийн "Тогтвортой бичил уурхай” төслийнхэнд талархал илэрхийлье. Засгийн газар бичил уурхайн эрхзүйн орчныг бүрдүүлэх, хуулийн хүрээнд зохицуулах талаар тодорхой арга хэмжээ авч хэрэгжүүлсэн. 2017 онд Засгийн газрын 151 дүгээр тогтоолоор бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох журмыг шинэчлэн баталсан. Эдгээр эрхзүйн актууд болон бичил уурхайн талаарх бусад мэдээ, мэдээллийг "Бичил уурхайн мэдлэгийн төв”-ийн цахим платформоос авах боломж бүрдлээ. Энэ хүрээнд платформыг хөгжүүлэхэд бичил уурхайтай холбоотой бүх байгууллага, судлаачид иргэдийн оролцоо идэвх, санаачилга чухал ач холбогдолтой юм" хэмээв.

Ийнхүү Монгол Улс бичил уурхайчдыг мэдээллээр хангах бааз суурь бүхий цахим төвтэй болсноор хариуцлагатай бичил уурхайг хөгжүүлэх боломж бүрдлээ гэдгийг салбарынхан тодотгов.

Б.Заяа

"Саалийн үнээ" маань "Хэрүүлийн алим" болжээ

tonshuul — Fri, 02 Feb 2018 09:26:10 +0800

Уулын баяжуулах "Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг ОХУ-ын "Ростех” компаниас худалдан авсан "Монголын зэс" корпораци нь "Монголын Засгийн газар шүүхийн шийдвэрийг үл хэрэгссэн” гэх гомдлоор Арбитрын шүүхэд хандахаар бэлтгэж байх зуур тус үйлдвэр бүхэлдээ "Стандарт” банкны зээлийн 120 сая ам.долларын төлбөрт битүүмжлэгдэх нөхцөл байдал үүслээ.

"Эрдэнэт’’ үйлдвэрийн эцсийн бүтээгдэхүүн болох зэсийн баяжмалыг барьцаалан "Жаст” хэмээх группийн ерөнхийлөгч асан Ш.Батхүү 2009 онд "Стандарт” банкны Өмнөд Африк дахь салбараас их хэмжээний ам.долларын зээл авсан нь 2014 онд олон нийтэд ил болж байв. "Жаст”-ын гэх тодотголтой иргэн Ш.Батхүүгийн эзэмшилд байсан "Хадгаламж" банк цаашид үйл ажиллагаагаа хэвийн явуулах боломжгүй болсон учраас 2014 оны долоодугаар сард Монголбанкнаас эрх хүлээн авагч томилон Төрийн банктай нэгтгэх шийдвэрийг гаргах үед дээрх "Стандарт'' банкны зээлийн асуудал сөхөгдсөн юм.
Тухайн үед Ш.Батхүү зээлийн бичиг баримтыг бүрдүүлэхдээ "Эрдэнэт" үйлдвэрийн болон Төрийн өмчийн хорооны удирдлагуудын гарын үсгийг хуурамчаар дуурайлгасан хэмээн мэдүүлж, улмаар шүүхээс гурван жилийн хорих ялаар шийтгүүлсэн ч "Стандарт” банкны зээлийг хэн хэрхэн барагдуулах, хэн хариуцлага хүлээх нь тодорхой үлдсэн. Түүний авсан зээлийн барьцааг батлан даасан "Эрдэнэт" үйлдвэр "Стандарт” банкны гомдлоор олон улсын Арбитрын шүүхэд дуудагдсанаас хойш маргаан ийнхүү дөрвөн жил үргэлжилж, дөрвөн удаагийн шүүх хурал болжээ.

Эцсийн шүүх хурал энэ оны өмнөхөн болж, Монголын тал "Стандарт” банкны зээлийн үндсэн төлбөр болон хүү, алдангид нийт 120 сая ам.долларыг төлөх ёстой гэх шийдвэр гарсан нь өчигдөр ил боллоо. Арбитрын шүүхийн маргааны явцад "Эрдэнэт” үйлдвэр зээлийг хариуцахгүй, өөрөө мөн хохирогч болсон гэж гомдол гаргасан ч энэ үндэслэл нь эцсийн шийдвэрт нөлөөлсөнгүй. "Эрдэнэт” үйлдвэр "Стандарт” банкийг хохиролгүй болгох тухай Арбитрын шүүхийн шийдвэрийг биелүүлэхгүй бол хөрөнгийг битүүмжлэх, данс, гүйлгээг хаах арга хэмжээ авахыг сануулжээ.

Эл мэдээллийг дотоодын хэвлэлүүд өчигдрөөс цацаж эхэлсэн ба энэ талаар УИХ-ын чуулганы хуралдааны үеэр О.Баасанхүү гишүүн Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатараас асуухад "Засгийн газрын хувьд Эрдэнэттэй холбоотой асуудлаар арбитр дээр хэлцэлд ороогүй. Нарийн мэдээлэл алга” гэсэн хариулт өгсөн юм байна. Харин Хууль зүйн сайд Ц.Нямдоржоос сэтгүүлчид мөн тодруулахад "Маргаан бол "Стандарт” банк "Эрдэнэт” үйлдвэрийн хоорондын асуудал" гэжээ.
Нарийн мэдээлэлгүй, эсвэл тэдний хоорондын маргаан гэж Засгийн газрын гишүүд хэлээд өнгөрч байгаа ч энэ нь тийм ч хөнгөхөн тусах асуудал биш болов уу. Учир нь Засгийн газар "Эрдэнэт" үйлдвэрийн 100 хувийг эзэмшигч. Дэлхийн зах зээлд зэсийн үнэ өссөн цикл таарч байгаад найдаж, "Эрдэнэт” үйлдвэрийн борлуулалтын орлогоос төлбөрийг барагдуулах тооцоог ч давхар хийж байгаа болов уу.

"Жаст” групп банк болон бусад салбарт эрхэлж байсан үйл ажиллагаагаа зогсоож, дампуурсан ч гэлээ Арбитрын шүүхийн шийдвэрийн өмнө ямарваа хариуцлага хүлээх л ёстой байж таарна. Олон жил Монголын эдийн засаг, улсын төсөвт чухал эх үүсвэр болсоор ирсэн "Эрдэнэт” үйлдвэрийг энэ утгаар нь "саалийн үнээ” гэж нэрийдсээр ирсэн. "Саалийн үнээ” маань өнөөдөр хэдэн тийш булаалддаг, эсвэл хувийн хэрэгцээнд барьцаалагддаг хэцүүхэн хувь тавилантай "хэрүүлийн алим” болж хувирлаа.
Үйлдвэрийн хэвийн үйл ажиллагаа, ашиг орлого, өгөөжийнх талаар мэдээлэл хүлээж байгаа иргэдэд дараалсан муу мэдээ сонсогдох боллоо. Тус үйлдвэрийн хувь заяа бидэнд хамаатай бил үү, үгүй бил үү. Нөгөө иргэдэд өгөх 10 хувь маань яалаа?!

А.Алиман
Эх сурвалж: "Өглөөний сонин"

Д.СУМЪЯАБАЗАР: "ЭРДЭНЭТ" ЗЭЭЛ, ТОРГУУЛЬ, ХҮҮТЭЙГЭЭ 102 САЯ АМ.ДОЛЛАР ТӨЛӨХ БОЛСОН

tonshuul — Fri, 02 Feb 2018 08:35:11 +0800

Улаанбаатар /МОНЦАМЭ/. Олон улсын Арбитрын шүүхээс Уулын баяжуулах "Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийг "Стандарт” банк 51 сая ам.доллар төлөх шийдвэр гаргасан.

Уг асуудлаар УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазар ""Стандарт" банкнаас зээлсэн 51 сая ам.доллар хүү, торгуультайгаа нийлээд 102 сая ам.доллар болсон гэсэн мэдээлэл байгаа. Гэхдээ "Эрдэнэт үйлдвэр"-ийн үйл ажиллагааг хязгаарласан, битүүмжилсэн, сөргөөр нөлөөлсөн зүйл байхгүй. Зээлийн асуудлыг гэхдээ яаралтай шийдэх ёстой. Монгол Улсын нэр хүнд, "Эрдэнэ үйлдвэр"-ийн нэр хүндийн асуудал учир итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, ХЗДХЯ-ны албан ёсоор хариуцаж байгаа хүмүүс ажиллаж байгаа. Битүүмжлэх, сөрөг үр дагавар гарах магадлалтай учир холбогдох арга хэмжээгээ авч байгаа. Сардаа 870-900 мянган ам.доллар төлөх асуудал гарч байгаа юм билээ. Гэхдээ бүхэлд нь төлөхгүй байх асуудлаар банктайгаа ярилцана. ТӨУҮГ-аас "Эрдэнэт"-д баталгаа гаргаад өгчихсөн учраас Засгийн газар оролцсон нь ойлгомжтой" гэсэн тайлбар өгөв.
Тэгвэл "Эрдэнэт үйлдвэр" ХХК-ийн ТУЗ-ын дарга У.Бямбасайхан ""Эрдэнэт үйлдвэр" ХХК-ийн үйл ажиллагаанд аливаа нэг сөрөг үр дагавар энд байхгүй гэдгийг хариуцлагатай мэдэгдье" гэлээ.

Н.Туяа

Д.ЗАГДЖАВ БА ОЮУТОЛГОЙ

tonshuul — Thu, 01 Feb 2018 10:57:10 +0800

2009 оны аравдугаар сарын 6-ны өдөр. Монгол Улс. Улаанбаатар хот. Төрийн ордон. Дэлхийн уул уурхайн хамгийн том ордуудын нэг Оюутолгойг ашиглах гэрээнд гарын үсэг зурах ёслолын ажиллагаа болов.

Улсын баяр наадам, төрийн их ёслолын нээлтэд голдуу эгшиглэдэг "Баярын жавхаа”-гийн аяар эхэлсэн энэ үйл ажиллагаанд Монголын талаас Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж, УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл, Ерөнхий сайд С.Баяр, Сангийн сайд С.Баярцогт, Эрдэс баялаг, эрчим хүчний сайд Д.Зоригт, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд Л.Гансүх, "Эрдэнэс Монгол” компанийн гүйцэтгэх захирал Б.Энэбиш, хөрөнгө оруулагч талаас "Рио Тинто Интернэшнл Холдингс” Зэс, Очир эрдэнийн бүлгийн ерөнхий захирал Брэд Клейтон, "Айвенхоу майнз Монголий” компанийн ерөнхий захирал Кит Маршал, "Айвенхоу майнз лимитед” компанийн ТУЗ-ийн дэд дарга Петер Мередит, "Айвенхоу-Оюутолгой-БВАЙ лимитед” компанийн Эрх зүйн асуудал хариуцсан гүйцэтгэх дэд ерөнхийлөгч Жон Фониани нар оролцсон. Ёслолын үеэр Хөрөнгө оруулалтын, Хувь нийлүүлэгчийн, Урьдчилгаа төлбөрийн гэсэн гурван гэрээнд талууд гарын үсэг зурсан юм.

Арга хэмжээг тэр өдөр МҮОНТ-ээр шууд дамжуулан үзүүлж байв. Энэ үеэр Ерөнхий сайд С.Баяр "...Гэрээний төслийг эцэслэх явцад Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлөөр удаа дараа нухацтай хэлэлцэж, гэрээг боловсруулах, чамбайруулах ажилд дэмжлэг туслалцааүзүүлсэн Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж Танд Монгол Улсын Засгийн газрын нэрийн өмнөөс гүнээ талархаж байгаагаа илэрхийлье.

..Оюутолгойн төслийн бэлтгэл ажлын үе шатанд 4000-5000 хүн ажиллаж, шууд болон шууд бус байдлаар 10 мянган ажлын байр шинээр бий болох юм. Төслийн ашиглалтын шатанд 2500-3500 хүн ажиллах бөгөөд үүний 90 хувь нь монголчууд байх юм. Уурхайн үйл ажиллагаа эхэлснээр манай улсын экспортын хэмжээ 2-2.5 тэрбум ам.доллараар нэмэгдэж, гадаад валютын улсын нөөц арвижна. Жилд дунджаар 580 гаруй сая ам.долларын татварын орлого улсын төсөвт орж, төслийн үргэлжлэх хугацаанд нийт татвар, орлого 29 гаруй тэрбум ам.долларт хүрч, төсвийн орлогын найдвартай эх үүсвэр буй болж, эдийн засаг, нийгмийн олон чухал асуудлыг шийдюрлэх таатай нөхцөл бидэнд бүрдэнэ” гэж байв.

Эрдэс баялаг, эрчим хүчний сайд Д.Зоригт Монгол Улсын XXI зууны бүгээн байгуулалт цэцэглэх болно” хэмээн мэдэгдэж байлаа.

Ерөнхий сайд С.Баярын хэлж байсан 10 мянган ажлын байр бий болсонгүй. Монгол Улсын гадаад валютын нөөц арвижсангүй.

Тэр өдрөөс хойш найман жил гаруйн хугацаа өнгөрчээ. Ерөнхий сайд С.Баярын хэлж байсан 10 мянган ажлын байр бий болсонгүй. Монгол Улсын гадаад валютын нөөц арвижсангүй. Татварын орлого 29 гаруй тэрбум ам.долларт хүрсэнгүй. Эдийн засаг, нийгмийн асуудлыг шийдэх таатай боломж ч бүрдсэнгүй. Бас Д.Зоригт сайдын хэлсэн шиг Монгол Улсын XXI зууны бүтээн байгуулалт таг чиг. Ер нь бол Оюутолгойн гэрээ олигтой дүн харуулсангүй. Харин энэ хооронд Оюутолгойн гэрээг тойрсон шүүмжлэл л өрнөсөөр ирэв.

Оюутолгойн далд уурхайн хөрөнгө оруулалтын гэрээ, Дубайн гэрээ гэх мэт олны анхаарал татсан томоохон үйл явдлууд болж өнгөрсөн. Гэлээ гээд өнөө л бахь байдгаараа, Рио Тинто Оюутолгойг ухсаар, бид тэднийг газрын доорх баялгийг хэрхэн хил давуулж, мөнгө төгрөгөө Монгол Улсын хяналтгүй нааш нь цааш нь болгож байгааг харж суусаар өнөөдрийг хүрсэн.

Харин энэ оны эхээр Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн дэд сайд Д.Загджав Засгийн газрын хуралдаан дээр "...Оюутолгойн үйл ажиллагааг зогсоох ёстой” гэж мэдэгдэв. Д.Загджав ингэж хэлснээ Оюутолгойгоос олж байгаа ашиг Монголын ард түмэнд харагдахгүй, улс орны эдийн засагг өгч буй нөлөөлөл нь мэдрэгдэхгүй байна. Өнгөрсөн богинохон хугацаанд гурван сая гаруй тонн зэсийн баяжмал гаргасан байна. Цэвэр зэс гэхэд 600 мянган тонн гаргасан байгаа юм. Энэ нь 1.2 тэрбум ам.доллар олсон гэсэн үг. Энэ бүхнээс Монголд наалдаж байгаа зүйл нэг ч алга. Саяхан "Рио Тинто” компани Оюутолгойд түшиглэж, манай улсын нэрийг ашиглаж 5.4 тэрбум ам.доллар босгосон. Үүнээс нэг тэрбум ам.долларыг Оюутолгой төсөлд оруулаад, үлдсэн 4.4 тэрбум ам.долларыг Монголоос бусад хувьцаа эзэмшигчиддээ бүгдэд нь тарааж өгсөн байгаа юм. Монгол Улсын 34 хувийн хувьцаа эзэмшигчдийн зээл, хүү нийлээд хоёр тэрбум орчим ам.доллар болно. Яагаад тэд энэ хоёр тэрбум ам.долларыг өгч болоогүй юм бэ. Энэ бол Оюутолгойг цаашид ажиллуулж болохгүй гэх хамгийн том шалтгаан байсан. Гэтэл энэ талаар монголчууд юу ч мэдээгүй. Энэ бол үнэхээр харамсмаар зүйл. Тиймээс Засгийн газрын хуралдааны үеэр Оюутолгойн үйл ажиллагааг зогсоох ёстой гэдэг үгийг хэлсэн. Тэснэ, тэснэ гэхэд тэвчээрт хязгаар байгаа. Миний болон ард түмний тэсвэр алдарч байгаа шүү” гэж тайлбарлав. Мөн араас нь "...Бид хамгийн том баялгаа "Рио Тинто”-д өгчихөөд юу олж байгаа билээ гэхээр учир дутагдалтай байна. Энэ талаар ч иргэд, нийгмийн сэтгэлзүй ч шаардаж байгаа. Дүгнэлт хийхэд улс оронд нөлөөлөх нөлөөллийг тооцохоор чамлалттай байна. Тэр утгаараа ярихаас аргагүй байдалд хүрлээ. Би тэдний өмнөөс "Рио Тинто” компанийг Монголын ард түмний эдийн засгийн хөгжилд дорвитой хувь нэмэр оруулахыг хүсч дараах зүйлийг яримаар байна. "Рио Тинто” буюу түүний охин компани (Turquoise Hill Ltd)монголоор бол "Оюутолгой” ХХК хөрөнгө оруулалтын гэрээгээр хүлээсэн хэд хэдэн үүргээ биелүүлэхгүй байна. Тэд эхний ээлжинд зам тээврийн асуудлыг шийдэх ёстой байсан. Авто болон төмөр замын аль ч хэлбэрээр. Гэтэл өнөөдөр монголчуудын чадан ядан барьж байгуулсан авто замаар чихэлдэж давуу эрх эдлэн тээвэрлэлт хийж тэнд манай монгол иргэд олон мянган жолооч тээвэрчид зуу зуун километрийн урт дараалалд саатаж чирэгдэл үүсэж байна. Мөн Монгол Улсад Цахилгаан станц барьж байгуулах ёстой байсан. Үүнийгээ хийж хэрэгжүүлэхгүй гаднаас жил бүр 140-150 сая ам.долларын цахилгаан эрчим хүч импортоор авч ашигласаар байна. Цааш нь яривал нөгөө зэс хайлуулах үйлдвэр байгуулах яасан бэ” гэв.

Шуудхан хэлэхэд Д.Загджавын энэ үг Монголын ард түмний загатнасан газар маажсан юм. Угтаа тэр үнэнийг л хэлсэн. Гэтэл Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар "...Энэ бол манай яамны, сайдын байр суурь биш. Засгийн газрын байр суурь биш гэдгййг онцлъё. Хэрэв дэд сайд Д.Загджав Засгийн газрын байр сууринаас өөр асуудлыг олон нийтэд дахин түгээвэл энэ хүнийг эгүүлэн татах асуудлыг би Засгийн газрын хуралдаанд оруулна. Хувь хүний тоглолт хийж болохгүй” гэв.

Ингэж Д.Загджавын үгэнд хамгийн их эгдүүцэж, маш хурдан мэдэгдэл хиисэн хүн бол Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар болов. Гэхдээ ганц Д.Сумъяабазар ингэдэг юм биш л дээ. Гэхдээ хоёр сайдын харилцан мэдэгдлийгД.Сумъяабазар Оюутолгойн талд, Д.Загджав олон нийтийн талд дуугарлаа гэцгээж байна.

Оюутолгойн гэрээнд гарын үсэг зурсан цаг мөчөөс хойш улстөрчид хоёр талд гарч байгаад үзэлцсээр өнөөг хүрсэн юм. Нэг хэсэг нь "...Оюутолгойн гэрээ тун ашиггай. Монгол Улс миньудахгүй хөгжинө” гэж ярьдаг. Нөгөөдүүл нь түүнийг нь эсрэгээр ярина. Гэвч Оюутолгойн ашиг бодитоор орж ирээгүй л байгаа. Харин Д.Загджавын мэдэгдэл, түүндээ хийсэн тайлбар нь зөвхөн Д.Сумъяабазар сайдыг сандаргаад зогсоогүй.

Д.Загджавын үг "Рио Тинто”-д хүрэв. "Рио Тинто”-гийн гүйцэтгэх захирал Жан Себастьян Жак гэгч эр үтэр түргэн Монголд буув. Тэрээр Оюутолгойд очиж томоохон хурал хийлээ. Нэлээд шийдвэрийг гаргав. Монголын Шангри Ла-д "Рио Тинто”-гийн оффисыг байгуулан оруулж, нээлтийг нь хийв. Энэ оффист "Рио Тинто”- гийн Монгол дахь геологи хайгуулын баг болох "Рио Тинто Экпслорейшн” (Ар- Ти-Икс), "Рио Тинто”- гийн Мэдээллийн систем, технологийн багийн Монгол дахь салбар болох "Монголиа Дэливэри Цэнтр” (Эм-Ди-Си) байрлахаар болсон байна. Мөн "Рио Тинто”-гийн Монгол дахь үйл ажиллагаа хариуцсан захирлаар Д.Мөнхтүшигийг томилсон.

Жан Себастьян Жак бас Монголын хэвлэлүүдэд ярилцлага өгч, байр сууриа илэрхийлэв. Тэрээр хэвлэлд ярихдаа "..Шинэ оффис нээж байгаа нь Рио Тинтогийн Монгол дахь хөрөнгө оруулалт, үйл ажиллагаа зөвхөн Оюутолгойгоор хязгаарлагдахгүйг харуулаад зогсохгүй, манай группийн Монгол болон дэлхийн бусад орон дахь үйл ажиллагаанд ихээхэн хувь нэмэр оруулсаар ирсэн монгол ажиллах хүчний өндөр ур чадварыг илтгэж буй хэрэг юм. Миний бие Оюутолгойтой танилцсан. Энд хоёр чухал зүйлийг онцолж хэлье. Нэгдүгээрт, Оюутолгойн хэмжээнд 14 мянган хүн ажиллаж байна. Үүний 94 хувь нь монголчууд. Хоёрдугаарт, дотоодын худалдан авалтын чиглэлд шинэ ханган нийлүүлэгчдийг бий болгож байна. Гүний уурхайн хэмжээнд 1.4 тэрбум ам.долларын гэрээг Монголын компаниудтай байгууллаа. Тэгэхээр энэ бол бодит мөнгө Монголын компаниудад очиж буй хэрэг юм. Үүнээс гадна, шинэ ажлын байр бий болгож байна гээд эдийн засгийн олон хүчин зүйл бий.

Сургууль, цэцэрлэгийн цогцолбор, боловсролын салбарын хөрөнгө оруулалт, анхны эко автобус гээд орон нутгийн хөгжилд бид тодорхой хувь нэмрээ оруулсаар байгаа. Иймээс Монгол Улсад эерэг үр нөлөө, хувь нэмрээ оруулж байгаа гэж харж байна. Гэхдээ нийгэмд янз бүрийн асуулт явж байгааг үгүйсгэхгүй. Бид хийж буй ажлаа илүү сайн олон нийтэд таниулах, ил тод байлгах хэрэгтэй байгааг ойлгож байгаа. Оюутолгой бол Монголын хамгийн том ажил олгогч, татвар төлөгч хувийн хэвшил гэж би хэлнэ. Ногдол ашиг хуваарилахын тулд аливаа бизнес эерэг баланстай, ашигтай ажиллах нь чухал. Ингэсэн цагт хувь нийлүүлэгчдэд ногдол ашиг хүртээх боломжтой. Оюутолгой ашигтай ажилласан цагт манайх гэлтгүй нийт хувь нийлүүлэгчдэд ногдол ашгаа төлж эхэлнэ. Энэ асуудал дээр бүх хувь нийлүүлэгчид адилхан байр суурьтай байна. Яагаад гэхээр, тэд бүгд ногдол ашиг хүртэх хүсэлтэй байгаа. Харин цаг хугацааны хувьд тодорхой өдөр хэлэх боломжгүй байна. Учир нь энэ зах зээл олон хүчин зүйлээс шалтгаалдаг. Мэдээж, хувь нийлүүлэгчид аль болох Оюутолгой хурдан ашигтай ажиллаж эхлэхийг хүсч байгаа.

Гэхдээ зөвхөн ногдол ашиг гэлтгүй эдийн засагг оруулж буй нийт хувь нэмрийг нь бид авч үзэх нь зүйн хэрэг. 2010 оноос хойш өнөөдрийг хүртэл 1.5 тэрбум ам.долларын татвар хураамжийг бид Монгол Улсын Засгийн газарт төлсөн. Мөн Оюутолгой төсөл хөдөлж эхлэхгэй зэрэгцээд Монгол Улсад орж ирэх гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт нэмэгдсэн. 14 мянган ажлын байр бий болгосон. Энэ болгоны цаана эдийн засгийн давхар үзүүлэлтүүд явж байгаа. 2017 онд гүнийн уурхайн бүтээн байгуулалтын хүрээнд 1.4 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт, худалдан авалт хийлээ. Энэ бүгдийг тооцож үзээд, ногдол ашиг гэх явцуу хүрээнд ярилгүй, Монгол Улсын нийт эдийн засагт оруулж буй хувь нэмрийг ярих нь зүйтэй болов уу гэж бодож байна гэсэн байна.

Харин "Оюутолгой” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Армандо Торрес "...Хувь нийлүүлэгчдийн сонирхол ижил. Оюутолгой аль болох богино хугацаанд ашигтай ажиллаж хувь нийлүүлэгчдэд ногдол ашиг тараах ёстой. Нөгөө талаас Монгол Улсын Засгийн газар энэ төслийн 34 хувийг эзэмшихдээ өөрийн хувь эзэмшилд ногдох хөрөнгө оруулалтыг хийгээгүй. Харин ирээдүйд олох ногдол ашгаасаа төлөх сонголт хийсэн. Гүний уурхайн бүтээн байгуулалтыг хийхийн тулд олон улсын санхүүгийн байгууллагуудтай хамтран төслийн санхүүжилт байгуулалтыг хийхийн тулд олон улсын санхүүгийн байгууллагуудтай хамтран төслийн санхүүжилт босгосон. Төслийн санхүүжилт гаргасан байгууллагууд зээлээ эргүүлж авна шүү дээ. Өнөөдөр та бүхний өмнөөс би харж суугаад хэдэн онд ногдол ашиг хуваарилж өгнө гэж хэлэх боломжгүй. Энэ нь зах зээлийн хүчин зүйлсээс их хамаарна.

Нөгөөтэйгүүр Оюутолгой хэзээ ашигтай ажиллах вэ гэдгээс ихээхэн шалтгаална. Монгол Улсад өнөөдөр энэ төсөл шууд болон шууд бус утгаар өгөөжөө өгч байгааг дахин хэлье. Асуудалд том зургаар, алсын хараатай хандах хэрэгтэй гэж бодож байна. Оюутолгойг дэлхийн хэмжээний уурхай болтосны дараа хувь нийлүүлэгчид өгөөж өгөх асуудлыг хөндөх нь зүйтэй болов уу” гэв.

Энэ бүхнээс үзэхэд Д.Загджавын хэлдэг гарцаагүй үнэн болж таарч байна. С.Баяр, С.Баярцогт хоёрын магтаад, хар толгойгоороо хариуцна гээд байсан гэрээний ар талд ийм л юм байж гэж харагдаж эхэллээ. "Оюутолгой” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Армандо Торрес гэдэг хүн монголчууд биднийг өөрийн эзэмшиж байгаа хувьд хөрөнгө оруулалт хийгээгүй, дараа нь ногдол ашгаасаа өгөх сонголт хийсэн. Тэгэхээр хувь нийлүүлэгчдэд оногдох ногдол ашгийг ойрд авахгүй гээд шууд хэлчихжээ. Ингэхээр Оюутолгой хаанахын орд юм бэ гэж асуумаар болж байгаа юм. Уг нь бид эзэн нь учраас 34 хувийг эзэмшиж байгаа. Харин тэд хөрөнгө оруулагч гэсэн энгийн ойлголттой бараг есөн жил амьдарлаа. Гэтэл үгүй юм байна гэдгийг хөрөнгө оруулагчдын амнаас сонслоо.

Бас гэрээнд зааж магтан дуулаад байсан нэг юм бий. Тэр нь энэ төслийн ажилчдын 90 хувийг монголчууд бүрдүүлнэ гэсэн. Хөрөнгө оруулагчид болохоор 94 хувь гэж мэдэгдэв. Гэтэл тэр нь зүгээр л хоол хүнс, ойр зуурын бараа бүгээгдэхүүн нийлүүлэгчдийг багтаасан тоо юм байна.

Оюутолгойн өчнөөн тэрбум ам.долларын орлого Монголын банкуудаар дамждаггүй. Энэ тухай ярихаар одоогийн Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатараас эхлээд эсэргүүцээд сүйд болдгийг бид мэднэ.

Хамгийн гол зүйл нь Оюутолгой төслөөс Монгол Улсад төлөх татвар юм. 2017 онд татвар төлсөн байдлаараа Оюутолгойгоос тав дахин бага гэгддэг "Эрдэнэт үйлдвэр”-ээс бага татвар манай улсад оруулсан байна.

Дээрээс нь Оюутолгойн өчнөөн тэрбум ам.долларын орлого Монголын банкуудаар дамждаггүй. Энэ тухай ярихаар одоогийн Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатараас эхлээд эсэргүүцээд сүйд болдгийг бид мэднэ.

"Рио Тинто” пидхийтэл томорчихоод, Д.Загджавын асаах гэж байсан галыг дарчихаад буцаад нислээ.

Бодит байдал ийм л байна. Үүнийг л Д.Загджав хэлсэн. Үнэнийг хэлсэн учраас "Рио Тинто” сандарсан. Гүйцэтгэх захирал нь гүйхээрээ ирлээ. Өнөөг хүртэл байгаагүй оффисоо хүртэл Монголд нээж байна. Тэр захирал нь манай төрийн томчуултай уулзлаа. Харин 2009 онд байгуулсан гэрээг манай дарга нар сануулсан ч үгүй, ямар нэг үр дүн ярьсангүй. "Рио Тинто” пидхийтэл томорчихоод, Д.Загджавын асаах гэж байсан галыг дарчихаад буцаад нислээ.

Гэхдээ энд нэг зүйлийг заавал хэлэх хэрэгтэй байна. Үг хэлснээсээ хойш Д.Загджав хэвлэлээр мөн ч их гөвүүлж байна. Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн гуайн хэлдэгчлэн үхрийн бөөр шиг юм нийлүүлж байгаад л үргэлжлүүлэн муулах шинжтэй.

Гэтэл тэр Д.Загджав гэдэг нөхөр чинь Монголдоо хэрэгтэй маш том ажил хийчихлээ шүү дээ. Гэрээнд гарын үсэг зурсанаас хойш Оюутолгой, түүний цаадах "Рио Тинто”-г цочтол ингэж дуугарсан улстөрч байна уу. Үгүй. Энэ талаар үгээ хэлдэг гишүүд цөөнгүй боловч Д.Загджавын энд хүрч, үр дүн харуулсан нь үгүй юм.

Д .Загджав гэдэг энэ хүн төрийн сайд атлаа, ямар хэмжээний дайралт өөр рүү нь ирэхийг мэдэж байгаа мөртлөө ийм мэдэгдэл хийнэ гэдэг бас л иргэний зориг шүү.

Ингэж хэлэхийн учир нь монголчууд өнөөдөр Д.Загджавын буянаар Оюутолгойн төсөл ямар ашигтай явна вэ. Монголчууд Оюутолгойгоосоо ашиг хүртсэн үү, хүртэх үү. Ер нь энэ гэрээ ашигтай юу ашиггүй юу гэдгийг Оюутолгойг объект болгосон улстөрчдийн РR-т автахгүйгээр мэддэг боллоо. Цаашид хэрхэхийг Төр минь мэдэх биз ээ.

Зууны мэдээ
Б.Дамдин-Очир

Хөгөө чирч яваа уул уурхайн салбар

saikhnaa — Fri, 01 Dec 2017 11:11:23 +0800

Эдүгээ уул уурхайн салбаргүйгээр Монгол улсыг ч, эдийн засгийг нь ч төсөөлөх аргагүй болжээ. Энэ салбарт улсын экспортын орлогын 86, аж үйлдвэрийн 71, эдийн засгийн 18, төсвийн орлогын 30 хувь нь тус тус бүрдэж байна. 2014 онд Монгол улс 1.2 сая тонн зэс борлуулж 4.5 их наяд, 25 сая тонн нүүрс борлуулж 1.4 их наяд, 7.5 тонн алт борлуулж 543 тэрбум төгрөг тус тус олжээ. Энэ гурав нийлээд 6.5 их наяд төгрөг, буюу эрдсийн экспортын бараг 90 хувийг эзэлж буйг Ашигт малтмалын газраас (АМГ) мэдээлжээ.

Тэгвэл яагаад энэ их орлоготой байж монголчуудын гуравны нэг нь ядуу байгаа юм бэ? Яагаад энэ их орлоготой орны төр засаг нь ирээдүйгээ барьцаалан бонд гарган зээл авч, зээлээ зээлээр төлж, гадны улсуудаас мөнгө гуйгаад явна вэ?

Хөгжлийг чирэх хүлээлт дагуулсан уул уурхайн салбар маань одоогоор хөгөө л чирч явна. Буруутан нь мэдээж салбар нь өөрөө биш, түүний засаглал юм.

БАЙГАЛИЙН БАЯЛГИЙН ЗАСАГЛАЛ

Монголын уул уурхайн засаглалыг олон улсын Байгалийн Баялгийн Засаглалын Хүрээлэнгээс (NRGI) дүгнэж 2017 онд тайлан гаргажээ. Уул уурхайн баялагтай 89 улсын засаглалыг гурван бүлэгт хувааж 100 оноогоор дүгнэхэд Монгол улс 64 оноогоор 15-р байрыг эзэлжээ. Энэ бол байгалийн баялгийнхаа үр шимийг нь хэрхэн хүртэж байгаа, орлогоо удирдах түвшин, бизнесийг дэмжих орчин гэсэн гурван хэсгийн дундаж үзүүлэлт ажээ. [дэлгэрэнгүйг resourcegovernanceindex.com]

Байгалийн баялгийнхаа үр шимийг Монгол улс 63 хувьтай буюу дундаас дээш түвшинд хүртэж байгаа гэнэ. Засаглалын дүрэм, журам, дэг жаяг нь байгаа ч, тогтвортойгоор мөрдөж хэрэгжүүлдэггүй, үнэ цэнийг нь иргэд тэгш бус хүртдэг, хүртээх нийгмийн зардал нь их өндөр гэж биднийг дүгнэжээ. Дүгнэлтийг лиценз олгох, татвар хураах, орон нутгийн хөгжилд үзүүлэх үр нөлөө, төрийн өмчит компанийн өгөөж гэсэн дэд бүлгүүдээр задлан гаргажээ.

Уул уурхайн хайгуулын болон олборлолтын лицензийн менежментийг 61 оноогоор дүгнэжээ. Ашигт малтмалын газар лицензийг түрүүлж өргөдөл гаргасанд нь, түрүүлж олгох зарчмаар ихэнхдээ, заримдаа тендерээр олгож иржээ. Лиценз олгох үйл явц цахимаар ил тод болдог ч, орон нутгийн засаг захиргааны дарга нарын гарын үсэг авах хэсэг нь ихээхэн цаг хугацаа, хөрөнгө хүч шаарддаг. Хүчин төгөлдөр байгаа лицензийн мэдээллийг Кадастрын албаны цахим хуудсанд нийтэлдэг. Лицензэд хийх ёстой ажлыг чанарын биш зөвхөн мөнгөн дүнгээр л илэрхийлдэг. 2014 онд 497 хувийн компани 802 зөвшөөрөлтэй талбайдаа төрийн санхүүжилтээр 62 төсөлд хайгуулын ажил хийгджээ.

Татвар хураах дүрэм журам нь харьцангуй тодорхой, тэгээд ч Үндэсний Аудитын Газар давхар хянадаг учир Монгол улс 82 буюу хамгийн өндөр оноо авчээ. Салбарын тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг Олборлох Үйлдвэрийн Ил Тод Байдлын Санаачилга (ОҮИТБС, or EITI)–ын тайланд оруулдаг ч, заримдаа цаг алдаж, оройтуулдаг юм байна.

Монголын төрийн өмчит компаниудын [ТӨК] засаглалд 40 оноо өгснөөр Евразийн есөн улсаас долоод жагсжээ. Стратегийн ач холбогдол бүхий орд газруудын төрийн ашиг сонирхлыг удирдах зорилгоор "Эрдэнэс Монгол” компанийг 2007 онд байгуулсан. Тус компани нь монголын уул уурхайн хамгийн том, зэс алтны гэх мэт таван уурхайн хувьцааг эзэмшдэг. Гэтэл энэ компани хамтарсан үйлдвэрүүдийнхээ санхүү, үйлдвэрлэл, борлуулалттай мэдээллээ нийтэд мэдээлдэггүй ажээ. Улсын Их Хурал нь ийм мэдээ, тайланг шаарддаггүй, хянадаг ч үгүй ажээ. Мэдээлэлгүй учир компанийн үйл ажиллагаанд тавих олон нийтийн хяналт ч сул байна.

Баялгийнхаа орлогыг удирдах түвшингээр 54 оноо буюу дунд авчээ. Улсын төсвийн тайлан харьцангуй ил тод байдаг ч, төсвийн тодотголыг жилд нэг хоёр удаа хийдэг болов. Энэ нь 2010 онд батлагдсан Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулиа, төсвийн өр, тэнцэл, зарлагатай холбоотой дүрмүүдээ үргэлж л өөрчлөхөд хүргэж байна. Салбар бүрийн орлого, өрийн тухай мэдээллийг түргэн шуурхай нийтэлдэг цахим хуудас байхгүй байна.

2014 онд байгалийн баялаг нийт экспортын бараг 90 хувь болсон учир, ОҮИТБС-ыг хэрэгжүүлэгч 49 орны дотроос Монгол байгалийн баялгаасаа хамгийн их хараат улсаар тодорчээ. Төсвийн орлого нь нүүрс, зэсийн үнийн өөрчлөлтөөс бараг бүтэн хамаарах болсноор эдийн засаг нь Евразидаа хамгийн төрөлжөөгүй улс болжээ.

Байгалийн баялгийн орлогоо иргэддээ бэлэн мөнгө шилжүүлэх замаар хуваарилж, зардал нь өндөр хэмээн хааяа зогсоож ирлээ. Ямар ч гэсэн орлогын хуваарилалтыг нь ил тод гэж үзээд Монголд 74 оноо өгсөн нь Бразилын дараа удаалжээ. Хуваарилалтыг мөн аймаг, сумын түвшинд нөөц ашигласны болон лицензийн тодорхой хэсгийг шилжүүлэх замаар явуулж байсан ч өнөөдөр бараг зогсжээ. Байгалийн баялгийг нь олборлож байгаа сумуудад юу ч ирэхгүй болсон тухай гомдол гарах боллоо. Тод жишээ нь газрын тосыг нь олборлож буй Дорнод аймгийн Матад сум.

Байгаль орчны яам нь уурхайн байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээг (БОНҮ) олон нийтэд түгээх зорилготой төвлөрсөн цахим хуудас ажиллуулдаг боловч "Эрдэнэс Монгол” (ТӨК)-ийн оролцоотой хамтарсан үйлдвэрүүдийн үнэлгээнүүд бүрэн, тодорхой нийтлэгдэхгүй байна.

2010 онд байгуулсан Төсвийн тогтворжуулалтын сангийн үйл ажиллагаанд (ТТС) 42 оноо олгосон нь тайланд орсон улсуудын 34 сангаас 18-д жагсчээ. Энэ сан жилийн тайлангаа нийтэлдэггүй, Улсын Их Хурал нь хянадаггүй, зөвхөн юу хийгдэж байгаа тухай мэдээллийг Сангийн яамнаас хааяа цахим хуудсандаа тавьж байна.

Мөн урт хугацааны хуримтлал үүсгэх зорилгоор Ирээдүйн өв санг (ИӨС) энэ жилийн эхнээс байгуулсан ч хуулийнхаа дагуу улирал, хагас жилийн тайлангаа гаргаагүй байна.

Уул уурхайн бизнесийн орчныг 73 оноогоор дүгнэжээ. Салбарын холбогдолтой тоо баримт дүрэм журам нь харьцангуй ил тод, байдаг боловч өөрчлөлт нь түргэн шуурхай нийтлэгдэхгүй байна. Засгийн газрын болон яамдын бүтэц бүрэлдэхүүн нь үргэлж солигдож, бодлого нь ч дагаж өөрчлөгддөг учир уул уурхайн бизнесийн орчин тодорхой бус, гадаадын хөрөнгө оруулахад таатай нөхцөл бүрдэж чадахгүй байна. Энэ тухай тайланд тодорхой тусгаагүй учир монголыг харьцангуй өөдрөгөөр үнэлжээ.

Монголчууд шинээр хийж бүтээсэн зүйл нь бага, дэлхийн зах зээл дээр ноолуураас өөр бүтээгдэхүүн гаргаж чадаагүй байгаа учраас эдийн засаг нь сэргэж, засаглалаасаа болоод эдийн засгийн хямралаасаа гарч чадахгүй байна.

Өнөөдөр төр засгийн хэрэгцээ, хэрэглээ нэмэгдсээр, авлигатай дорвитой тэмцэж чадахгүй байгаа учир төсвийн алдагдал нь тэлсээр, гадаадын засгийн газраас мөнгө гуйж Монгол улс амьдарч байна.

Д.ЖАРГАЛСАЙХАН

Эдийн засаг, улс төрийн бодлогын шүүмж-нийтлэл

Байгаагаа зөөхөөр хийж бүтээгээд сурчих юмсан

saikhnaa — Thu, 09 Nov 2017 14:35:36 +0800

Өөрснөө юмаа хийгээд сурахсан гэж манайхан хэрэндээ л хичээх юм. Харамсалтай нь үйлдвэрлэлийн орчныг дэмжих төрийн дэмжлэг муу, татварын орчин нь хүнд, хөрөнгө оруулагч нарыг үргээсэн бодлоготой болохоор яаж ч хичээгээд үйлдвэржилт харь хөндий сонсогдоод байгаа юм. Баялаг үйлдвэрлэгч цөөхөн толгой компаниуд томрохоосоо илүү жижгэрүүлсэн нь төрийн дарамтаас хол байх үндсэн шалтгаан болоод байгаа нь хөгжих гэдэг нь үлгэр домог байхаас ч өөр яах билээ дээ. Гадаадын хөрөнгө оруулагч нар ороод ирэхээр нь янз бүрээр дарамтална. Эзэн нь илүү хувийг эзэмшдэг юмаа гэж баахан эх орончдоор гул барьж байгаад л хөөгөөд явуулчихна. Нүүрс, алт зэс, уран, газрын тосны олон ч хөрөнгө оруулагч ийм л шалтгаанаар оруулсан хэдэн төгрөгөө олон улсын шүүхээр оруулж байгаад Монголоос аваад эргэж ч харахгүй гараад явчихсан жишээ дэндүү олон. Техник технологи байхгүй, мэргэшсэн боловсон хүчин байхгүй, улс төрийн шийдэл ямагт ардаа мөнгөний сонирхол бүхий бүлгүүдийн эрх ашгийг тусгадаг, эсэргүүцээд гэдийвэл эх орончид галт зэвсгээр сүрдүүлдэг бүр бууддаг, мөнгө нэхэж шантаажилдаг үгүй бол тэсрэх бөмбөг байрлуулна гэж заналхийлдэг оронд хэн амар тайван ажил хэргийн хэтийн бүтээн байгуулалт хэрэгжүүлэх билээ.

Хөрөнгө оруулалт гэж хэдэн халтар төгрөг биш хамтын ажиллагаа юм шүү дээ. Уул уурхайд оруулж ирж байгаа хөрөнгө оруулалтыг бусад салбаруудаа хөл дээр нь босгоход ашиглавал жинхэнэ бүтээн байгуулалт болно. Жишээ нь, Оюутолгойг хар л даа. Алт, зэсийн ашгаа хараад байна уу гэхээс дэд бүтэц, оёдол, ажлын хувцасны үйлдвэрлэл гэх мэт ахуйн үйлчилгээ, хүнсний үйлдвэрлэл асар их хэмжээгээр нэмэгдсэн. Уул уурхайг дагаад бий болж байгаа бусад салбаруудын сэргэлт Өмнөговийн иргэн нэг бүрийг ажилтай болгосон. Одоо хараарай. Боссон бүх салбарууд ээлж дараагаараа эргээд унаж байна. Ашигт малтмал бол дахин сэргээгддэггүй баялаг. Ийм баялгаар үр шимээ байнга өгч байдаг ХАА, газар тариалан болон бусад салбараа сэргээн босгоод авбал тун ч их өгөөжөө өгөх юмсан. Гадныханд нэг л их өндөр үнээр ашигт малтмалаа зарах тухай л ярьдаг болжээ. Хамтарч ашиглаад боловсруулах үйлдвэр барьж нэмүү өртөг шингээгээд улмаар эцсийн бүтээгдэхүүн хийгээд гадаад зах зээл дээр борлуулбал хоёр талд хоёуланд нь ашигтай шүү дээ гадаадын хөрөнгө оруулагч нар гайхан асуудаг гэсэн. Манайхан болохооор хармын сэтгэл төрөөд үгүй ээ өндөр үнээр зарна л гээд гэдийчихдэг. Өнөөхөндөө хэдхэн төгрөг олж байвал хэтийн хэрэг явдал байдаггүй бололттой. Нөгөө хэд нь толгой сэргсрээд арилж өгнө. Нэгийг арав болгочих ухаан хэрэгтэй болохоос арвын нэг болгодог мунхаглал хэрэггүй л юмсан.

Дайны дараах Солонгос, Япончуудад баялаг байсангүй. Тэд технологийн дэвшилд л гол анхаарлаа хандуулсан. Байгалийн баялгийн нөөц хомсхон тэд шинжлэх ухаан технологийн салбар хөгжлийнх нь түүчээ гэдгийг ухаарсан. Гэхдээ чанартай чадварлаг боловсон хүчин бэлдэхийг хичээсэн юм. Барууны ертөнцийн хамаг л шилдэг гэх бренд, ололт амжилтыг өөртөө урин дуудсан. Олон ч том хамтарсан үйлдвэрүүд баригдсан. 10, 20 жилийн хугацаанд мянга мянган залуусаа хамтарсан үйлдвэрүүдэд ажиллуулсан. Мэдлэг боловсролтой, мэргэжлийн чадварлаг боловсон хүчнүүдээ ингэж л хамтарсан үйлдвэрүүдээрээ дамжуулаад бэлтгэсэн хэрэг.

Өнөөдөр Хятадыг хар л даа. "Toshiba”, "Panasonic”, "Sony” гээд дэлхийн том брэндүүдийг бүгдийг нь дотооддоо урьж үйлдвэрүүдийг нь байгуулсан нь арав хүрэхгүй жилийн өмнө шүү дээ. Одоо тэднээс технологийг нь сурч аваад "Haier”, "Lenovo” гэсэн өөрсдийн брэндийг бий болгосон, тэдгээр нь өнөөдөр IBM-ийг зах зээлээс шахаж эхэлжээ. Хөрөнгө оруулалтын үр ашиг ингэж л хэмжигдэх ёстой. Өөрсдийгөө нэг жишээд үзээрэй. Гурван сая хүн амтай хэрнээ 100-гаад их дээд сургуультай. Ажиллах хүчнийх нь тал шахуу оюутан эзэлдэг Монгол мэдлэг боловсролынхоо цараагаар дэлхийд магнайлах учиртай. Гэтэл төгссөн нь суралцсан мэргэжилдээ гологдоод дэлгүүрийн лангуу түшээд нойрмоглоно. Дийлэнх нь гудамжинд лаазаа өшиглөнө. Тэгсэн хэрнээ ажлын байрны мянга мянган зар яваад байдаг. Залхуу, мэдлэг боловсрол дулимаг, зугаа цэнгэл, найр наадамд дуртай залуус маань эзэгнэвэл асар том хөдөлмөрийн зах зээл байх юм даа. Хөрөнгө оруулалт, хамтрахын ашиг тусыг өнөөхний хэдэн бор цаасаар хэмжихгүй хэтээ харвал бид баялагтай бол баялагтай, мэдлэг чадвараар хэнээс ч хоцрохгүй сэргэлэн нүүдэлчдийн удам угсаа юмсан.

Н.Бадамжав

Танилц: Хамгийн олон лиценз эзэмшигчид

saikhnaa — Wed, 01 Nov 2017 12:34:53 +0800

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Сангийн сайдаар томилогдсонд хориг тавьсан шалтгаанаа "30 гэр бүлийн нэг учраас..." хэмээн УИХ-д илгээсэн албан бичигтээ дурьджээ. Хууль тогтоох байгууллагынхан 30 гэр бүл гэж хэнийг хэлээд байгааг тодруулахад ЕТГ-ын дарга З.Энхболд "Ашигт малтмалын лиценз нэрээр Монголын баялгийг эзэмшиж зарсан, хамгийн олон лицензтэй хүмүүс" гэж тайлбарласан билээ.

Тэгвэл Ашигт малтмалын газраас гаргасан ашиглалтын болон хайгуулын хамгийн олон лиценз эзэмшдэг 30 иргэн, аж ахуйн нэгжийн жагсаалтыг хүргэж байна.

http://eagle.mn/r/36171

Сурвалжлага: Алтны олборлолтод улайрах бус авдарлах боломжийг бүрдүүлэх хэрэгтэй байна

saikhnaa — Tue, 31 Oct 2017 15:29:51 +0800

Танилц: Монгол Улсад алтны арилжаа явагдаж буй үнэн түүх

Алтны 68 хувийн татвараас хойш хөлд орох гэж тэнцэж буй алтны арилжаа энэ сард 16.8 тоннд хүрэв. Энэ нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 8 хувиар өссөн үзүүлэлт гэлээ тийм хангалттай тоо биш. Монголбанк энэ онд иргэд, аж ахуйн нэгжүүдээс 20 тонн алт худалдан авах зорилт тавин ажиллаж байгаа. Үүнийхээ төлөө чамгүй зүйл хийж, хэрэндээ л хичээж байх шиг. Гэсэн ч бүх зүйл тэдний санаснаар хэрэгжиж, алтны урсгал шууд Монголбанкыг чиглэхгүй байгаа нь нууц биш. Алтны арилжааны хууль эрх зүйн орчин, татвар, хураамж, шат дамжлага гээд олон хүчин зүйл Монголбанкыг зорих алтны урсгалын голдирлыг өөрчилдөг.

Үүнийг ч албаныхан үгүйсгэдэггүй. Алтны хууль бус худалдаа, хил дамнуулан наймаалцах үзэгдэл хэдэн жилийн өмнөхтэй харьцуулахад харьцангуй багассан боловч бүр зогсоогүй байгаа. Энэ нь Монголбанкинд тушаагдах алтны хэмжээнд нөлөөлдөг талаар хэдэнтэй сонсож, хэвлэлийн хуудаснаас уншиж байв.

Түүнээс бус манай улсын алтны арилжаа хэрхэн явагддаг, Монгол Улсад алт олборлож буй аж ахуй нэгж, байгууллага, иргэд алтаа хэрхэн, хаана тушаадаг, тэдэнд ямар саад бэрхшээл байдаг, алтныхан Монголбанкыг бус алтны ченжийг сонгоод байгаа шалтгаан, Монголбанкны худалдан авах алтны хэмжээг хэрхэн нэмэгдүүлэх боломж байгаа зэргийг сонирхож байсан удаагүй. Тиймээс Монгол Улс дахь алтны арилжаа хэрхэн явагддагийг сурвалжлах эрэлд гарлаа.

Сорьцын баталгаажуулалт банкыг зорих алтны урсгалд тээг болж байна

"Байгалийн алт худалдаж авна, хайлуулна” гэх бичиг хаа сайгүй харагддаг олны нэрлэж заншсанаар Урт цагааны гудамжийг зорив. Эрлийн үзүүрээ ч зөв олжээ. Алт авна, хайлуулна гэх бичигтэй нэлээд олон хаалга татсаны үр дүнд хөдөө орон нутгаас ирж, алтаа тушааж буй орон нутгийн алтны ченжтэй таарав. Тэрбээр нэрээ нууцалж, зураг авахуулахгүй гэх болзолтойгоор мэдээлэл өгсөн юм.

Алтны ченж хийгээд 10 гаруй жил болж буй гэх М нь орон нутагтаа алт олборлож буй аж ахуйн нэгж, иргэдээс /нинжа/ газар дээрээс нь алт худалдаж аваад Улаанбаатарт ирж, Урт цагааны ченж нарт борлуулж ашиг олдог нэгэн аж. Тэрбээр алтны нинжа нараас нэг гр алтыг 90-95 мянган төгрөгөөр худалдаж аваад хотод ирж 95-98 мянган төгрөгөөр борлуулдаг байна.

Түүнээс алтаа яагаад Монголбанкинд тушаадаггүй, ченжийг сонгодог талаар тодруулахад "Бид алтны бичил уурхай болон нинжа нараас байгалийн алт худалдаж аваад түүнийгээ хотын ченж нарт зардаг. Энэ нь маш хялбар байдаг юм. Өөрөөр хэлбэл нинжа нараас авсан алтаа хотод авч ирээд ямар нэгэн нэмэлт зардал, чирэгдэлгүйгээр өөрсдөө ашигаа нэмээд ченж нарт тушаадаг.Монголбанкинд тушааснаас нэг их зөрүү гардаггүй болохоор ченжийг сонгодог. Нөгөөтэйгүүр бид банкинд өр, зээлтэй байдаг учраас банк тушаасан алтны мөнгөнөөс өр, зээлээ суутгах гээд байдаг. Харин бид тухайн мөнгөө эргэлдүүлж байж өр төлбөрөө өгвөл ашигтай. Тиймээс банкыг сонгохгүй байгаа юм” гэх хариултыг өгөв.

Алтны арилжаа алт олборлогчоос ченж, ченжээс ченжий гарт хүрч байна

Алтны арилжаа ийнхүү ченжээс ченжийн гарт дамжин явагддаг бол алт олборлогчоос ченжийн гарт хүрэх бас нэгэн зам байдаг аж. Тодруулбал бид Урт цагааны алтны ченж нартай уулзаад явж байхад мөн олборлосон алтаа "хулгай”-гаар худалдахаар явж байсан нэгэн аж ахуйн нэгжийн төлөөлөлтэй таарсан юм.

Тухайн иргэний компани нь ашиглалтын зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгж учраас олборлосон алтаа банкинд тушааж, нийт тогтоогдсон нөөцөөсөө хасуулах зарчмаар үйл ажиллагаагаа явуулж, татвар хураамжаа төлдөг байна. Гэсэн ч зарим үед татвар хураамж, сорьцын албаны хүнд суртал, явдал чирэгдэл зэргээс болоод банкыг бус ченж нарыг сонгож, "хулгай”-гаар алтаа тушаадаг гэдгээ биднээс нуулгүйгээр хуучлав.

Харин банкыг бус ченжийг сонгож байгаа шалтгаан нь үнэхээр тулгамдсан асуудал болдог эсэхийг лавлахад "Бид олборлосон алтнаасаа нөөц ашигласны татварт 2.5 хувийг төлдөг. Энэ нь боломжийн татвар. Гэхдээ бидний төлдөг татварыг зөвхөн үүгээр ойлгож болохгүй. Алтны компаниуд нийт олборлон тушаасан алтныхаа хэмжээнээс хамаараад газар, ус ашигласны төлбөр төлдөг. Мөн аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар, нийгмийн хариуцлагын татвар гээд маш олон төрлийн татвар, хураамж төлдөг. Ер нь бол нийт олборлож байгаа алтны 75-80 орчим хувь нь тухайн алтыг олборлоход гарах зардал болдог нь хулгайгаар алтаа тушаахад нөлөөлдөг гэж ойлгож болно. Уг нь Монголбанкинд алтаа тушаавал сорьц нь арай өндөр, үнийн хувьд илүү өгөх боломжтой. Гэтэл яарч сандарсан, мөнгөний хэрэгцээ яаралтай гарсан үед олборлосон алтаа банкинд тушаах нь чирэгдэл ихтэй байдаг гэдгийг тэрбээр хэлж байсан юм.

Тодруулбал Монголбанкинд алт тушаахад заавал сорьцын хяналтын албаар баталгаажуулсан байх шаардлагатай байдаг аж. Үүний тулд 1-2 хоног шаардагддаг нь хөдөө орон нутгаас ирж буй алтныханд тээг болдог байна. Мөн сорьцын хяналтын алба баталгаажуулж байгаа алтнаас дээж авдаг учир багахан хэмжээний алт баталгаажуулахад ихэнх нь тэндээ шингээд алга болчихдог нь мөн л банкыг бус ченжийг сонгох нөхцлийг бүрдүүлдэг талаар алтныхан өгүүлж байв.

Иргэдийн тушаасан нийт алтны 80 орчим хувь нь ченж нарын гараар дамжжээ

Манай улсын алтны арилжаанд ченж нар голлох байр суурийг эзэлдэг нь энэ бүхнээс илхэн харагдаж байна. Хуулиар зохицуулаагүй ч хэдийнэ байр сууриа олж, бууриа зассан алтны ченж нар нэгдэн "Хувиараа алт арилжаалагчдын нэгдсэн холбоо”-г байгуулжээ. Тэд өнгөрсөн жил улсад 60 орчим тэрбум төгрөгийн татварыг нөөц ашигласны төлбөрт төлж, Монголбанкинд нийт 8 тонн алт тушаасан байна. Түүнчлэн иргэдийн тушаасан нийт алтны 80 орчим хувь нь ченж нарын гараар дамжиж банкинд хүрсэх байх юм.

Тэгвэл алтныхан банкыг бус ченж нарыг сонгох шалтгаан, тэд чухам юуг давуу байдал болгон ашиглаад байгааг холбооныхоноос тодруулахад "Алтаа зарж байгаа хүмүүс түргэн шуурхай үйлчилгээ, үнийн уян хатан бодлого мөн санхүүгийн дэмжлэгийг гол шалгуураа болгодог юм шиг санагддаг. Мөн бид алтаа тушааж байгаа хүмүүс ямар нэгэн шаардлага тавидаггүй, хайлуултын хувьд хорогдол маш бага. Сорьцыг усан жингийн аргаар гаргадаг нь сорьцын хяналтын албаны сорьцоос нэг их зөрдөггүй зэрэг нь биднийг сонгох шалтгаан болдог гэж ойлгодог” гэх хариултыг өгч байлаа.

Харин тэд алт тушааж буй хүмүүс банкыг сонгохгүй байгаа гол шалтгааныг мөн л Сорьцын хяналтын газартай холбон тайлбарлаж байв. Улсдаа ганцхан байдаг тус үйлдвэрийн хүчин чадал муу, тоног төхөөрөмж нь хуучирсан зэргээс болж алтны улиралд ачааллаа даадаггүй байна. Тиймээс сорьцын хяналтыг газрыг өргөтгөх, эсвэл зах зээлийн өрсөлдөөнт байдлыг бий болгож, салбар газруудад харьяалагддаг болгох цаг нь болоод байгааг хэлэх хүн олон байсан юм. Түүнчлэн хуульд өөрчлөлт оруулж, "Монголбанкны эрдэнэсийн санд тушаагдах алт зөвхөн Сорьцын хяналтын албаар баталгаажсан байна" гэх заалт зэргийг өөрчилж чадвал Монголбанкыг шууд зорих алтны урсгал нэмэгдэх боломжтой гэж харж байгаа юм.

Үнэт металлын сорьцын хяналтын газарт анхаарал хандуулахгүй бол үүдээ барьж мэдэх нь

Стандартчилал, хэмжил зүйн газрын харъяа Үнэт металлын сорьцын хяналтын газар үнэхээр ачааллаа даахгүй байна уу эсвэл улсдаа ганцхан байдаг учраас монопол байдлаа ашиглаад хүнд суртал гаргаад байдаг уу гэдгийг сонирхохоор Хан-Уул дүүргийн гуравдугаар хороо Тариалан эрхлэгчдийн дэмжих сангийн хашаанд байрлах Үнэт металлын сорьцын хяналтын газарт очив.

Ид ачааллын үед өнгөрсөн болоод тэр үү тус газарт 30 орчим хүн бүтээгдэхүүнийхээ сорьцыг баталгаажуулахаар дугаарлаж байв. Өглөө эрт ирсэн хүмүүс нь эхнээсээ баталгаажуулах бүтээгдэхүүнээ хайлуулах дамжлагад өгч амжжээ. Харин сүүлдэж ирсэн иргэд нь өнөөдөр амжихгүй бол бас нэг өдөр алдах нь ээ хэмээн халаглан суув. Учир нь 10 цагаас хойш хайлуулахаар өгсөн бүтээгдэхүүний сорьц тухайн өдрөө гардаггүй учир заавал маргаашийг хүлээх болдог аж. Мөн өглөө өгсөн бүтээгдэхүүний сорьц өдөр гардаг тул алтаа баталгаажуулахаар ирсэн хүмүүс буцаж очиж баталгаажуулсан бүтээгдэхүүнийхээ сорьцын бичгийг авч, улмаар тухайн бичгээрээ банкинд алтаа тушаадаг байна. Энэ бүх дамжлага нь банкыг бус ченжийг сонгох шалтгаан болсон мөн л нүднээ илт.

Сорьцын хяналтын газарт ирж буй бүтээгдэхүүний ихэнх хувийг иргэд болон аж ахуйн нэгжээс ирж буй алт, дотоодын гоёл чимэглэлийн үйлдвэрүүдийн хийсэн алт мөнгөн эдлэл эзэлдэг байна. Тус газар нь ид ачааллын үед өдөрт 120-150 кг алт хайлж, шинжилгээ хийдэг аж. Гэтэл 2011 оноос хойш тухайн байгууллагын тоног төхөөрөмжинд шинэчлэлт хийгдээгүйгээс зарим үед эвдэрч доголдох, үүнээсээ болоод иргэдэд удаан үйлчлэх тохиолдол гардаг нь иргэдийг бухимдуулдаг байхыг үгүйсгэхгүй гэдгийг ч тус газрын ажилчид хэлж байсан.

Үнэт металлын сорьцын хяналтын газар өнгөрсөн жил улсад нэг тэрбум гаруй төгрөгийн төсөв төвлөрүүлсэн боловч эргээд тус газрын багаж, төнөг төнхөөрөмжийг шинэчлэх ажилд нэг ч төгрөгийн төсөв баталж өгөөгүй байна. Харин цаашид энэ байдлаараа үргэлжилвэл улсдаа ганц байдаг сорьцын хяналтын газар үүдээ барьж, аюулын харанга дэлгэх нөхцөл ойрхон байгааг тэд нуугаагүй юм.

Харин иргэдийн хэлээд буй хүнд суртал, шат дамжлагын багасгах талаар ямар ажил хийж байгаа талаар албаны хүнээс тодруулахад "Манай байгууллага ид ачааллын үед буюу зургадугаар сарын нэгнээс аравдугаар сарын нэгний хооронд өглөө 7:30 цагаас эхлэн сорьцын бүтээгдэхүүнээ хүлээн авч, хайлуулан баталгаажуулах ажлыг зохион байгуулж байгаа. Энэ нь иргэдэд хүрсэн үйлчилгээ болсон. Мөн манай газрын дэргэд Голомт банк салбараа нээж, иргэдийн баталгаажуулсан алтыг Монголбанкны ханшаар худалдан авч байгаа нь мөн л иргэдэд үйлчилгээг ойртуулж байгаа хэрэг” гэдгийг хэлж байсан.

Үнэт металлын сорьцын хяналтын газарт нь Монголбанктай хамтран сорьцын баталгаажуулалтын бар кодыг шууд банк руу илгээдэг ажлыг зохион байгуулахаар бэлтгэж байгаа аж. Нэлээд олон жил яригдсан энэхүү ажил хөрсөн дээр буувал алтаа баталгаажуулж буй иргэдийн явах шат дамжлага багасаж, ченжийг бус банкыг сонгох шат нэгээр ахих боломж бүрдэх юм.

Алтны олборлолтод улайрах бус авдарлах боломжийг бүрдүүлэх хэрэгтэй байна

Энэ бүхнээс харахад алтны арилжааг боловсронгуй болгож, төгрөгийн баталгаа, улсын гадаад валютын нөөцийг тодорхойлох стратегийн нөлөөтэй алтны урсгалыг төв банкандаа төвлөрүүлэхийн тулд улсдаа ганц байгаа Үнэт металлын сорьцын хяналтын газрыг өргөтгөж, хууль эрх зүйн орчноо боловсронгуй болгох шаардлага тулгараад байгааг холбогдох албанхан анхааралдаа авах буй за. Ер нь алтны нөөцөө нэмэгдүүлэхэд зөвхөн олборлолтод улайрах бус олборлосон алтаа авдарлах боломжийг бүрдүүлэх нь хамгийн чухал гэдгийг энд дахин өгүүлье.

Б.Батчимэг

Эх сурвалж: 24tsag.mn

http://www.24tsag.mn/content/156453.shtml

Хувийн хэвшилтэйгээ тэрсэлдэх төр

saikhnaa — Mon, 30 Oct 2017 13:50:41 +0800

Компани байгуулах явдал аймгаас аймагт халдварлах болов

Аймгууд дэргэдээ орон нутгийн өмчит компани байгуулдаг жишиг тогтлоо. Ингэснээр хувийн хэвшлийн орон зайг õайр найргүй булаах болов. Энэ хэрээр бизнесийн орчин баялаг бүтээгчдэд улам халгаатай болж байна. Ялангуяа, орон нутагт. Төртэй өрсөлдсөн бизнесийн олонх нь дампуурдаг. Ийм эрсдэл тэдний өмнө хөндөлсөж, хөдөөгийн хөгжлийг чөдөрлөж мэдэх нь. Унац сайтай салбар болгонд төрийн нэрээр орон нутгийн өмчит компаниуд эрх мэдлээр далайлган шургадаг зуршил хавтгайрав. Бизнесийн орчин орон нутагт тэр хэрээр өдөр ирэх тусам муудаж байна. Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадварын судалгааны төвөөс гаргадаг аймгуудын өрсөлдөх чадварын тайлангийн үндсэн үзүүлэлтийн нэг нь бизнесийн үр ашиг. Уг үзүүлэлт аймгуудын өрсөлдөх чадварыг хойш нь багагүй татаж байна. Тухайлбал, өрсөлдөх чадвараар сүүл мушгиж байгаа аймгуудад бизнесийн орчин хүндхэн хэвээр.

Ийм үед аймгууд толгой мэдэн компани байгуулах болсноор нөхцөл байдлыг улам хүндрүүлэх эрсдэлтэй гэж зарим эдийн засагч хэлж байсан юм. Монголын үндэсний худалдаа, аж үйлдвэрийн танхим ч үүний эсрэг гэдгээ илэрхийлж, бизнест хутгалдах төрийн оролцоо хэрээс хэтэрч байгааг анхааруулсан удаатай. Улсын төсвөөс хамааралтай байдлаа халах гэж аймаг болгон шинэ орлогын эх үүсвэр хайх нь олширсон. Хүслээ биелүүлэхийн тулд орон нутаг хувийн хэвшилдээ ахиу боломж олгох бус өмнө нь хана хэрэм босгох нь нэмэгджээ. Үүнийг сөрөх хүч хувийн хэвшлийнхэнд даанч алга. Ялангуяа, бор зүрхээрээ ажлын байр бий болгож, орон нутагтаа татвар, хураамжаа цаг тухайд нь төлдөг том, жижиг аж ахуйн нэгжүүдэд төртэй өрсөлдөх тэнхээ дутна. Өөрийн гэсэн өмчтэй болох амбийцаа аймгууд дарж чадахгүй байна. Тиймээс "саалийн үнээ”-тэй болохоор нэгэнт шийджээ. Үүнийг хэн ч зогсоож хүчирсэнгүй. Компани байгуулах явдал аймгаас аймагт халдварлаж байна.

Татвар болон худалдан авалт, хөгжлийн бодлогоороо гахай үүрч, ганзага зөөж явсан бизнес эрхлэгчдээ орон нутаг дэмжих атал ана мана өрсөлдөх аж. Ийм хүч тэнцвэргүй "тулаан”-д хэн ялах нь тодорхой. Баянхонгор аймаг гэхэд уул уурхайн бизнес эрхэлж байгаа бол Хөвсгөл барилгын материалын зах зээлд хүч үзэхээр болжээ. Угтаа хувийн хэвшлийнхэн эл талбарт тоглох учиртай. Гэвч орон нутгийн өмчит компани давуу эрхээр эзэн суух аж. Говь- Алтай аймагт ундны цэвэр усны бизнес цэцэглэж, орон нутгийн өмчит үйлдвэр хувийн хэвшлээ нухчин дарж байна. Бизнесийн цэвэр өрсөлдөөн бус төрийн монополь аймагт ноёрхлоо тогтоож, хамаг "өрөм”-ийг нь хамна. Ийм нөхцөлд баялаг бүтээгчдийн бий болгосон бизнес яаж тэлж, томрох билээ. Говь-Алтай аймагт л гэхэд цэвэр усны үйлдвэр байгуулахаар банкнаас зээл авсан хэд хэдэн аж ахуйн нэгж хүндхэн байдалд орсон нь удаатай. Орон нутаг хувийн хэвшлийн хөл хүрэхгүй байгаа салбарт өрсөлдөх атал жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчдийн "зиндаа”-наас үл хэтэрнэ.

Сайнаа тордох бус уул уурхайн бизнест дийлэнх нь хөл алдаж байна

Монгол Улсын хэмжээнд нийслэл, орон нутгийн өмчит нийт 210 гаруй компани бүртгэлтэй байдаг. Эдгээр компанийн зарим нь үнэндээ шаардлагагүй төдийгүй өрөнд баригдаж, өтөнд идэгджээ. Ийм атал аймгууд бизнест гараа дүрэх санаархлаа улам лавшруулсаар. Орон нутгийн зах зээл эмзэг, багтаамж бага, эргэлдэх мөнгөний хэмжээ ч тоотой. Хэдий ийм боловч уг зах зээл рүү тооцоо судалгаа, нарийн төлөвлөгөөгүй будаг нь ханхалсан компаниуд орж ирсээр. Тэд төр гэсэн нэрийн дор өөрсдийн сүр хүчээ гайхуулж явна. Гэвч тамга хийгээд даргаас өөрцгүй, татварын мөнгөөр "угжуулдаг” компанийн тоо цаашид улам нэмэгдэх хандлагатай. Орон нутгийн удирдлагууд үндсэн үүрэгт ажлаа умартаж, ашиг хонжооны эрэлд ханцуй шамлан дайрах янзтай. Энэ болгоны хөлд баялаг бүтээгчид үрэгдэж, бизнесийн орчин доройтсоор. Уг нь, бизнесийн таатай орчныг баялаг бүтээгчдэд бүрдүүлж өгөх нь төр, засаг хийгээд орон нутгийнхны хүлээсэн үүрэг бус уу. Гэвч хувийн хэвшилд суурилсан эдийн засгийн бүтэц дээрх байдлаар нуран унахад ойрхон байна.

Сүүлийн 26 жилийн ололтоо орон нутаг үгүйсгэж, өөрсдийн онцлог шингэсэн компаниуд нь давжаарч эхэллээ. Зүгширч яваа бизнес, зүтгэж олсон зах зээлээ орон нутгийнхан хадгалж үлдэх гэж амь тэмцэнэ. Гэтэл аймаг, орон нутгийн удирдлагууд нь өөрсдийн дураар бизнесийн орчныг гажуудуулсаар. Улсын хөгжлийг улстөрчид бус хувийн хэвшил нь тодорхойлдог. Ялгаагүй орон нутгийн нүүр царайг ч мөн адил баялаг бүтээгчид бүрдүүлдэг. Харин үүнийг бий болгох "эрх чөлөө”-г нь бизнес эрхлэгчдэд төр засаг болон орон нутаг хангалттай олгосон уу гэвэл үгүй болов уу. Хөл дээрээ бат зоссон бизнес орон нутагт хуруу дарам цөөн. Энэ нь бодлогын тогтворгүй байдал, өрсөлдөөн шударга бус хэвээр байгааг нэг талаар илтгэнэ.

Аймаг бүрт давуу болон сул тал бий. Саараа засаж, сайнаа тордох бус уул уурхайн бизнест дийлэнх нь хөл алдаж байна. Өөрсдийн тодотгол болж ирсэн бүтээгдэхүүнээ брэнд болгоход анхаарах бус өнөөдрийн ашгийн төлөө улайрах нь их болжээ. Уг нь тогтвортой орлого тогтвортой хөгжлийг цогцлоодог. Гэвч урт хугацааны үр ашигт орон нутаг төдийлэн анхаарлаа хандуулах нь багасчээ. Монгол Улсын нийт хүн амын 60 орчим хувь нь орон нутагт ажиллаж, амьдардаг. Иргэдийн дийлэнх нь суурьшиж буй 21 аймагт бизнес ном журмаараа бус төрийн эрхшээл дор зутарч байна.

Нийтлэлч Б.Баяртогтох

ТӨР ХУВЬЦААГ НЬ ЭЗЭМШДЭГ КОМПАНИ БА ХӨГЖЛИЙН ИРЭЭДҮЙ

zulaa — Fri, 20 Oct 2017 17:51:20 +0800
"Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн Бизнес хөгжлийн асуудал эрхэлсэн дэд захирал О.Одбаяр бичиж байна.

Улс төргүй ”улаан тоо” юу хэлэв?

saikhnaa — Mon, 16 Oct 2017 11:41:36 +0800

-Нүүрсний экспортын орлого өмнөх оны мөн үеийнхээс 4.2 дахин буюу 1067.5 сая ам.доллараар өсчээ. Энэ нь улстөрчдийн дүгнэж байгаа шиг шууд л гадаад зах зээл дээрх үнийн өсөлтөөс хамаарсан өсөлт үү гэвэл бас үгүй. Энэхүү өсөлтийн 38 хувь нь үнийн өсөлтөөс үүдсэн бол 62 хувь нь биет хэмжээний өсөлтөөс хамаарсан байх аж-

Монголын экспортын гол бүтээгдэхүүн болох "хар алт” буюу нүүрсний үнэ гадаад зах зээлд өсөх, буурахаас дотоодын эдийн засгийн өсөлт, уналт шууд шалтгаалж байна гэх хялбархан дүгнэлт хаа сайгүй сонсогдох болов. Ялангуяа УИХ-ын гишүүд, улстөрчдийн амнаас энэ мэдэгдэл унах энүүхэнд. Засгийн газрын ажлыг дүгнэх, хянах эрхтэй гэхээсээ илүү үүрэгтэй гишүүд маань тоо баримт уншиж, тооцоо судалгаанд үндэслэсэн дүгнэлтийг олон нийтэд мэдэгдэх нь бас л үүрэг нь байх ёстой баймаар. Тэд хэдийгээр хэлсэн үгэндээ хариуцлага хүлээхгүй гэх "дүрэмтэй” ч хий хоосон таамаг, төсөөллөөрөө мэдэгдэл хийгээд байх нь эцэстээ нийгмийг хамарсан ташаа ойлголт руу хөтөлж байгааг анзаардаг болов уу.

Нүүрсний экспортын орлого өмнөх оны мөн үеийнхээс 4.2 дахин буюу 1067.5 сая ам.доллараар өсчээ. Энэ нь улстөрчдийн дүгнэж байгаа шиг шууд л гадаад зах зээл дээрх үнийн өсөлтөөс хамаарсан өсөлт үү гэвэл бас үгүй. Энэхүү өсөлтийн 38 хувь нь үнийн өсөлтөөс үүдсэн бол 62 хувь нь биет хэмжээний өсөлтөөс хамаарсан байх аж.

Экспортолсон нүүрсний биет хэмжээ ийнхүү 62 хувиар өсөхөд гол худалдан авагч БНХАУ-ын Засгийн газартай манай талаас хийсэн олон удаагийн яриа хэлцэл, идэвхтэй санаачилга чухал нөлөөтэй байсныг онцлох нь зүй. Хятад улс олборлосон нүүрсний нөөцийн илүүдэлтэй ч нүүрсний олборлолтоор дамжуулан олон мянган ажлын байрыг хадгалж байгаа нь ажилгүйдэл, ядуурлыг шийдвэрлэж буй бодлого гэж төр, засгийн түвшиндээ үзэж ирсэн талаар Монгол Улсад тус улсаас суугаа Элчин сайд Шин Хаймин өнгөрсөн зун монголчуудад хандсан мэдэгдэлдээ ойлгомжтой дурдсан байсан.

Гэвч Монголоос импортоор авч буй нүүрсний хэмжээгээ Хятадын тал бууруулсангүй. Үүнд өмнөх Засгийн газрын идэвх, зүтгэл ч нөлөөлсөн. Өөрсдийгөө ойлгуулах, эрх ашгаа уялдуулах гээд олон удаагийн яриа хэлцлийн үр дүнд экспортын хэмжээг тохиролцож, улмаар хилийн боомтуудын нэвтрүүлэх хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, тэдгээрийн ажлын цагийг уртасгах, тээвэрлэлтийн замыг сайжруулах зэрэг арга хэмжээг шуурхай авч байсан. Эцсийн үр дүнд энэ жил Монголоос экспортлох нүүрсний хэмжээ 30 сая тонн болж нэмэгдсэн нь өмнөх жилүүдэд байгаагүй дээд хэмжээ юм. Цаашлаад 40-50 сая тоннд хүргэх бололцоо ч бий гэж үзэж байгаа. Өмнөх Засгийн газрыг унагахдаа бүх талаар нь харлуулах, үгүйсгэх кампанит ажлыг эрчтэй явуулсан нь улстөрд байдаг л бохир технологи байх.

Одоо нэгэнт үүргээ гүйцэтгээд дууссан учраас бодитой ажил, алхам, тоо баримтыг цайруулах ёстой болов уу. Энд жишээ болгон нүүрсний экспортын орлого хэдий хэмжээтэй нэмэгдсэн, үүний хэдэн хувь нь үнийн өсөлтөөс шалтгаалсан талаар статистик дурдлаа. Зөвхөн нүүрсний гэлтгүй экспортын хэмжээ өнгөрсөн хугацаанд нэмэгдсэн нь тээвэр, худалдаа, боловсруулах үйлдвэрлэл, болон үйлчилгээний бусад салбарын үйл ажиллагаа сэргэх, эдийн засгийн өсөлт нэмэгдэх боломжийг бүрдүүлсэн. Тухайлбал, 2017 оны 2 дугаар улирлын байдлаар бөөний болон жижиглэн худалдааны салбар 18.5 хувиар, боловсруулах үйлдвэрлэл 23.5 хувиар, тээврийн үйл ажиллагааны салбар 13.3 хувиар тус тус өсч, эдийн засгийн бодит өсөлт 5.3 хувьд хүрсэн гэж статистик мэдээлэлд дурджээ.

Эх сурвалж:Өглөөний сонин

Б.Баатарцогтын хууль бус шийдвэрээс болж малчид, алтны компаниудад дарамтлуулж байна У.Хүрэлсүх сайд аа!!

munkhbat — Mon, 09 Oct 2017 10:27:50 +0800

Ашигт малтмал, газрын тосны газрын дарга Б.Баатарцогтын гаргасан буруу шийдвэрээс болж Баянхонгор аймгийн Галуут сумын иргэд алтны компаниудын дарамт шахалтад ороод байна. Эх нутгаа хамгаалж, алтны компаниудад газар, нутгаа сэндийчүүлэхгүй гэсэндээ Галуут сумын Өлзийт голын эмэгтэйчүүд алтны компанийн хүчит техникийн шанаган дотор зогсчихоод "Та нар биднийг алчихаад энэ нутгийг ухуулаарай. Бид хэдэн үеэрээ нутаглаж ирсэн нутгаа та нараар ухуулчихаад юу бодож суух юм” гэж уйлаад зогсож байсан нь саяхан. Намрын харанхуй шөнө хүйтэн төмөрт хайруулан зогсох эмэгтэйчүүдийг алтны компанийн ажилтнууд "Ашигт малмал газрын тосны газраас ухах зөвшөөрлийг нь өгчихсөн юм.

"Эндээс хурдан зайлахгүй болно ална шүү” хэмээн заналхийлж, ам руу нь салаавч чихэн доромжилжээ. Мөн өдгөө Төв аймгийн Заамар сумынхан Ашигт малтмал газрын тосны газраас "Нутгийг минь битгий ухуул. Энэ газрыг л үлдээчих. Заамар сум тэр чигтээ овоолсон шороо болсон. Одоо ганц үлдээд байгаа бэлчээрийн сор болсон газрыг үлдээчих” гэж аргаа баран гуйж байна. Монголын 21 аймаг 300 гаруй суманд алтны компаниуд, нутгийн иргэдийн газар нутгийн төлөөх тэмцэл өрнөж байна. Бүр хүний амь нас эрсдэх аюул өндөр байна. Алтны компаниуд малчдын өвөлжөө, намаржаа, гол усны эхэнд алт олборлохоо газар ухаж, хөдөөгийн малчдыг хамгаалалтын албаны залуусаар айлган сүрдүүлж дарамталж байна, У.Хүрэлсүх сайд аа.

Саяхан гэхэд алтны компанийн ажилтан хөдөөгийн малчид руу хугга барин дайрч байгаа бичлэг олон нийтийн сүлжээнд тавигдсан байна лээ. Ингэж л Монголын хөдөөд алтны төлөөх дайн энд тэндгүй дэгдэж байна. Тэгвэл энэ бүхний буруутан хэн бэ. Сүүлийн үед алт хайгууль, болон олборлолтын зөвшөөрөл авсан алтны компаниудын ихэнх нь хууль зөрчиж, зөвшөөрөл авч байгаа. Бүр тодруулбал, нутгийн иргэдийн зөвшөөрлийг авч, сум, багийн ИТХ-аар шийдвэрлэж зөвшөөрсний дараа уул уурхайн хайгуулалт ашиглалтын зөвшөөрөл олгох ёстой. Гэтэл алтны компаниуд нутгийн иргэдээс санал асуулга хийж, мэдэгдэлгүйгээр зөвшөөрөл авчихдаг болжээ. Тэгвэл энэхүү хууль зөрчсөн шийдвэрийг Ашигт малтмал, газрын тосны газар, цаашлаад дарга Б.Баатарцогт гаргаж байгаа юм байна. Үүнийг та бүхэнд баримттайгаар хүргэе.

ТӨВ АЙМГИЙН ИТХ, ЗААМАР СУМЫНХАН ХАЙГУУЛАЛТЫН ЛИЦЕНЗ ОЛГОХГҮЙ ГЭСЭН ШИЙДВЭР ГАРГАВ

Төв аймгийн Заамар сумын Төмөстий багийн нутаг Өвөрнамганы гэх газарт "Эрдэнэсийн эрэг” гэх нэртэй компанид алтны хайгуул эрхлэх лиценз олгогдсон байдаг. Ашигт малтмалын газар хууль зөрчин дээрх компанид лиценз олгох болсон талаарх баримтыг хүргэе. Ашигт малтмал, газрын тосны газраас Төв аймгийн Заамар сумын II багийн нутаг дэвсгэрт 21 мянган га талбайд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл хүссэн санапыг Заамар сумын ИТХ-д өнгөрсөн гуравдугаарсарын 13-нд орон нутагт ирүүлсэн гэнэ. Дээрх бичигт Ашигт малтмалын тухай хуулийн 19.2-т заасны дагуу 30 хоногийн дотор хуулийн үндэслэлтэй хариу өгөөгүй тохиолдолд зөвшөөрсөнд тооцно гэсэн утга бүхий албан бичиг байсан гэнэ. Ингээд Ашигт малтмал, газрын тосны газарт лиценз олгохыг зөвшөөрөх үү эсвэл эсэргүүцэж байна уу гэдгийг шийдвэрлэхээр багийн Иргэдийн нийтийн хурлыг өнгөрсөн гуравдугаар сарын 15-нд хийсэн байна.

Мөн сумын ИТХ хоёр хоногийн хуралдаж хэлэлцжээ. Дээрх хоёр хурлаар Заамар сумын Төмөстий багийн нутаг Өвөрнамганы гэх газарт лиценз эзэмшүүлэхгүй гэх шийдвэр гарчээ. Нутгийн иргэдийн гаргасан шийдвэрийг үндэслэн албан бичиг бүхий хариуг Ашигт малтмал газрын тосны газарт хүргүүлсэн байна. Нутгийн иргэд болох ИТХ-ын гаргасан шийдвэрийг үндэслэн уул уурхайн лиценз олгох уу, үгүй юү гэдгийг шийддэг. Өөрөөр хэлбэл, нутгийн иргэдийн санал хамгийн гол нөлөө үзүүлдэг гэсэн үг юм. Нутгийн иргэд зөвшөөрөөгүй тохиолдолд ямар ч эрх мэдэлтэн лиценз олгох ёсгүй. Шууд хууль зөрчсөн үйлдэл болдог аж. Заамар сумынхан хурлаас гарсан шийдвэрээ аймгийн ИТХ -д хуулийн дагуу мөн л хүргүүлсэн байна. Аймгийн ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн хуралдаан өнгерсөн гуравдугаар сарын 21-нд хуралдаж сумын удирдлага, малчдын төлөөлөл бүхий найман хүн уг асуудлаар саналаа хэлжээ. Үүний дагуу Төв аймгийн ИТХ-ын ээлжит бус хуралдаан тавдугаар сарын 30-нд хуралдаж Төв аймгийн Заамар суманд хайгуул, ашиглалтын лицензээр олгосон талбайгаас бусад газар нь бэлчээрийн зориулалтаар тусгай хэрэгцээнд 2015 оны долдугаар сарын 28-нд авсан өмнөх шийдвэрийг үндэслэж 2017 оны энэ өдрөөр дахин баталгаажуулж аймгийн тусгай хэрэгцээний газарт давхар авах нь зүйтэй гэж үзээд тогтоол гаргаж АМГТГ-т хүргүүлжээ. Өөрөөр хэлбэл, Заамар сумын ИТХ-аар зөвшөөрөөгүй, Төв аймгийн ИТХ ч мөн л Заамар сумын Төмөстий багийн нутаг хайгуулалтын лиценз эзэмших зөвшөөрөл олгохгүй гэх шийдвэр гаргажээ. Ингээд зогсохгүй Төв аймгийн ИТХ-ынхан лиценз олгох нь битгий хэл бэлчээрийн зориулалтаар ашиглах өмнөх шийдвэрийг сунгачихсан байна.

Б.БААТАРЦОГТ ХУУЛЬ ЗӨРЧСӨН НЬ

Гэтэл Ашигт малтмал газрын тосны газрын дарга Б.Баатарцогт нар 2017 оны дөрөвдүгээр сарын 5-нд нээхээр хугацаа заасан хаалттай тендерийг зарласан байдаг. Өөрөөрхэлбэл, Төв аймаг, Заамар сумын иргэдийн шийдвэрийг эсэргүүцсэн гэсэн үг юм. Хаалттай тендер зарлагдсан өдөр Нутгийн удирдлагын байгууллагаас тендерийг нээлттэй явуулахыг шаардаж иргэд жагсахаар бэлтгэж эхэлсэн гэнэ. Гэтэл хаалттай тендерийг хойшлуулсан гэж тэнд ажилладаг мэргэжилтэн албан бусаар хэлж жагсагчдыг хүчний байгууллагын хүчээр тараасан байна. Гэсэн ч баг, сум, аймагг лиценз эзэмшүүлэхийг зөвшөөрөхгүй гэдэг хүсэлтээ удаа дараа өгсөөр байжээ. Гэтэл Ашигт малтмал газрын тосны газрын дарга Б.Баатарцогт "Эрдэнэсийн Эрэг" гэх нэртэй компанид хаалттай тендерийн сонгон шалгаруулалтаар уг тусгай зөвшөөрлийг өнгөрсөн долдугаар сарын 27-нд олгочихсон байжээ. Өөрөөр хэлбап, тусгай хэрэгцээнд авсан байсан нийт 21 мянга га талбайгаас тахилгатай уул болох Түмэнгийн дөрөлж, Хэрмэн дэнж.Шороон Бумбагар гэсэн түүхэн газрууд байрлах 5628.5 га талбайг үлдээгээд, Өвөр намганы 15.541.08 га тапбайг тус компанид олгочихсон байна. Б.Баатарцогт дарга ингэж л илтэд хууль зөрчсөн үйлдэл гаргажээ.

Монгол Улсад ингэж Ашигт малтмал, газрын тосны газраас түүхэндээ бараг анх удаа ийнхүү хууль зөрчиж хайгуулалтын лицензыг "Эрдэнэсийн Эрэг” гэх нэртэй компанид хаалттай тендер нэрийн дор олгочихсон байна.

Б.БААТАРЦОГТ УИХ-ЫН ГИШҮҮН Б.ДЭЛГЭРСАЙХАНД ХУУЛЬ БУС АРГААР 15 МЯНГА ГА ЛИЦЕНЗ "БЭЛЭГЛЛЭСЭН” ҮҮ

Б.Баатарцогт юуны учир "Эрдэнэсийн Эрэг* гэх нэртэй компанид Өвөрнамганы 15 мянган га гарыг хууль бусаар "бэлэглэв” гэсэн асуулт гарч ирж байгаа юм. "Эрдэнэсийн Эрэг” гэх нэртэй компани нь Аймгийн нутаг дэвсгэрт, ашигт малтмал болон байгаль орчныг нөхөн сэргээх чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхлэн явуулах эрхтэй нэг сая төгрөгийн дүрмийн сантай "Төв эрдэнэс” орон нутгийн өмчит аж ахуйн тооцоотой үйлдвэрийн газартай холбоотой мэдээлэл гарч ирэх юм. Тодруулбал Төв эрдэнэс " ОНӨААТҮГ-ын 60 гаруй хувийг "Эрдэнэсийн эрэг” компани эзэмшдэг аж. Мөн 'Эрдэнэсийн эрэг” компанийн цаад ззэн нь УИХ-ын гишүүн Б.Дэлгэрсайхан гэх мздээллийг эх сурвалж онцолж байсан. Өөрөөр хэлбэл УИХ-ын гишүүн Б.Дэлгэрсайхан МАН-д өгсөн хэдэн тэрбум төгрөгний хандивныхаа оронд Б.Баатарцогт гэх өөрийн хүнээ Ашигт малмал газрын тосны газрын даргаар тавьсан. Тэгвэл Б.Дэлгэрсайхан, Б.Баатарцогт нар ийнхүү Заамар сумын 15 мянган га газрыг авахаар улайрч байна уу гэх хардаж болохоор байгаа юм. Сүүлийн үед МАН сонгуулийн санхүүжилтээ олохын түпд төрийн албан тушаал зарж 60 тэрбум төгрөг босгосон гэх асуудалтай ч холбоотой байж мэдэх юм.

АМГТГ-ынхан хувийн компаниудаас цалин авдаг ноцтой зөрчил илэрчээ

Засгийн газрын яам, агентлагуудад Авлигын эсрэг хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг хэрхэн хангаж байгааг АТГ-ынхан өнгөрсөн хавар шалгасан. Дээрх шалгалтаар Уул уурхайн яам, харьяа агентлаг болох Ашигт малтмал, газрын тосны газарт хийсэн шалгалтаар төрийн албан тушаалтнууд хувийн компанид давхар ажиллан цалин авч буйг тогтоосон байна. Тус газрын мэргэжилтнүүд нефть, алт, нүүрс зэрэг ашигт малтмал олборлодог гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалттай компанид шинжээчээр ажиллаж, үйл ажиллагааных нь тайланг гаргаж өгөөд, тухайн компаниудаас хамгийн багадаа гурван сая, дээд тал нь 20 сая төгрөгийн давхар цалин авч байжээ Үүнээс Ашигт малтмал, газрын тосны газрын ажилтнууд ашиг сонирхлын ямар нэг зөрчилтэй байгааг харж болох юм. Тиймээс АТГ-ынхан эрүүгийн хэрэг үүсгэн нарийвчилсан шалгапт хийхээр болсон гэдгийг АТГ-аас мэдэгдэв. Улс эх орны эдийн засаг хүнд, төрийн байгууллага санхүүжилтээ нэмж байхад Ашигт малтмалын газрын тосны дарга Б.Баатарцогг хуучин машинаа акталж, шинэ "Ланд 200” авч байсан. Уул уурхайн компаниуд хайгуулалт хийгээд, ашиглалталт олборлолтын зөвшөөрөл авахаар Ашигт маптмал газрын тосны газарт бичиг баримт бүхий нөөцийн тооцоолбороо өгдөг. Гэтэл хамгийн ашигтай талбай бүхий газрыг нь өөр компаниудад ашиглах зөешөөрөл хууль бусаар олгодог гэх ноцтой мэдээлэл ч зарим эх сурвалжаас ирж байгаа юм.

Г.БАТЗОРИГ /ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН/

Бид баялгийг бүтээгч уурхайчид

saikhnaa — Thu, 28 Sep 2017 17:37:07 +0800

Эрдэнэт үйлдвэрт ажилд орно гэдэг ховорхон боломж 1995 онд арван жилийн сургуулиа дүүргэсэн хүүд тохиосныг ихэд бэлгэшээж. Их сургуулийн хуваарь таарсан ч түүнээс татгалзан байж ажилчидтай мөр зэрэгцэн баяжуулах үйлдвэрт ажиллах чин хүслээ биелүүлсэн түүхтэй. Тэр цагаас хойш өнөөдрийг хүртэл 19 дэх жилдээ Эрдэнэт үйлдвэртээ ажиллаж байна. Ажиллах хүсэл эрмэлзэл дүүрэн хүүд Эрдэнэт үйлдвэрт ажиллах их л амархан санагджээ. Баяжуулах үйлдвэрийн Бутлан тээвэрлэх хэсгийн том бутлалтын хэсэгт засварчнаар ажиллахаар болж, тасралтгүй урсах туузан дамжлагаар зөөх хүдрийн урсгал, хүдрийг бутлах том бутлуур, овор ихтэй тоног төхөөрөмжүүдийг хараад сүрджээ. Урд өмнө үзэж хараагүй зүйл их л сонин бөгөөд содон байдаг. Дээр нь орос мэргэжилтнүүдтэй хэл амаа ололцохоос эхлэн суралцах зүйл их гэдгийг ухаарчээ. Энэ залууг Цэнд-Аюушийн Отгондалай гэдэг. Аав ээжээс есүүлээ боловч зургаан хүүхэд нь зууны манлай Эрдэнэт үйлдвэрт ажилладаг. Түүний хань О.Энхцэцэг мөн л Эрдэнэт үйлдвэрийн ажилчин. Хоёр охин, хүүгийн хамт амьдардаг эгэл жирийн гэр бүл.

Уулын эгэл чулууг эрдэс баялаг болтол нунтаглахад тоног төхөөрөмжийн найдвартай үйл ажиллагаа чухал. Харин тоног төхөөрөмжийг тасралтгүй найдвартай ажиллуулахад засварчдын үүрэг хариуцлага өндөр. Ажлаа мэднэ гэдэг сайхан. Ажлаа чанартай хийж, үр бүтээлтэй ажиллах гэдэг л чухал.

Бид баялгийг бүтээгч уурхайчид. Өглөө болж наран мандан таны амьдралын нэгэн шинэ өдөр эхэллээ...Эрдэнэт үйлдвэрийг зорих өглөөний ажилчдын автобусны цуваа уурхайн зүг хөдөллөө. Уурхайн орчимд шижиртэн туяарах алтан нарны тусгал нэг л гоёхон. "Эрдэнэт үйлдвэрээ олон жил тогтвортой ажиллаасай л гэж боддог доо. Эрдэнэт хот төдийгүй Монгол улсын хөгжил дэвжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулдаг Эрдэнэт үйлдвэрээрээ би бахархдаг” гэх эгэл жирийн ажилчны бодол миний сэтгэлийг хөглөлөө. "Ажилчид бид өглөө ажилдаа ирэхдээ автобусаар радиогоо сонсож мэдээ, мэдээллийг цаг тухай бүрд нь авдаг. Саяхан Эрдэнэт үйлдвэрийн Ерөнхий захирал үйлдвэрийн радиогоор үйлдвэр ашигтай ажиллаж, ажилчин бүр 60-аад сая төгрөгийн баялаг бүтээсэн гэсэн мэдээллийг сонсоод, өөрөөрөө үнэхээр бахархсан шүү” гэхэд хоолойн өнгө нь жаахан сааралтсан юм. Тийм ээ, ажилчин хүн бүрийн оролцоог чухалчилсан захирлынхаа үгэнд бүгд л баярлаж, илүү ихийг хийх хүсэл мөрөөдөл нь дэвэрсэн биз...

Аав Ц.Цэнд-Аюуш, ээж Ц.Өлзий нар нь Гаалийн байгууллагад олон жил байцаагч хийж, үр хүүхдүүддээ шударга хөдөлмөрлөх, хүнд тусархуу зан чанарыг өвлүүлжээ.Энэ зан чанар нь ажил мэргэжилтэй нь ч холбоотой байсан байх. Одоо аав, ээж нь холын холоос үр хүүхэд, ач зээгээ хараад буян заяаг нь тэгшитгэн хайр энэрлээ ивээсээр л байгаа... Шударга, хүнд тусархуу байх нь нөхөрлөлийн үнэ цэнэ хэмээн ойлгож, Ц.Отгондалай өнөөдөр тоолж баршгүй олон сайхан найз нөхөдтэй болжээ.

1999 онд найз нөхдөөрөө нийлэн "Скайзоне” хамтлаг байгуулан олон ч дуу дуулж, чамгүй уран бүтээл туурвижээ. 2005 онд хамтлагийн хоёр гишүүн хот руу шилжиж Ц.Отгондалай үйлдвэрийн ажилчин учир эндээ үлджээ. Хотод очсон хоёр найз нь дахин хамтлаг байгуулсан нь”Гурван бүдүүн” хамтлаг үүссэн түүхтэй. Хот руу шилждэг хоёр нь "Гурван бүдүүн” хамтлагийн Шагай, Эрдэнээ хоёр байсан юм. Тэдний нөхөрлөл одоо ч хэвээр. Харин Ц.Отгондалай үйлдвэрийн төлөвлөгөөт их ажлын хажуугаар уран бүтээлээ орхисонгүй. Эрдэнэт үйлдвэрийн Баяжуулах үйлдвэрийн Шүүн хатаах хэсгийн дарга О.Машбаярын санаачилгаар "Шинэ өглөө” амьд хөгжмийн хамтлагийг хамтдаа байгуулж, уран бүтээлээ үргэлжлүүлсээр байна. Баяжуулах үйлдвэрийн захиргаанаас хөгжим зэмсэг, бэлтгэл хийх байраар хангаж өгсөнд талархаж явдгаа тэрээр илэрхийллээ.

Жигд хэмнэлттэй бутлуурын чимээн хөгжмийн аясаар гарын ур, нүдний харааг хослуулан гагнуур, засварын ажлыг гүйцэтгэнэ. Өдрийн ихэнх цагийг энэ л ажлын байрандаа өнгөрүүлнэ. Бутлан тээвэрлэх хэсэгт тоосжилт ихтэй байсныг ажилчид ярилцан бороожуулагч, зэргийг бүтээмжийн хөдөлгөөн, сайн саналын дагуу хэрэгжүүлэн өнөөдөр ажлын байрны тоосжилт харьцангуй багасжээ. Тав тухтай эрүүл орчинд ажиллан, гарч болзошгүй аваар ослыг илрүүлэн харж, түүнийгээ санал болгон хэрэгжүүлэн олон ч ажлыг хийжээ.Тэдний нэг нь туузан дамжлагын доогуур 3-4 ажилчин орж нуруулдан байж өнхрөвчийг солих ажлыг гүйцэтгэдэг байсныг дөрвөн дугуйтай өргөгч хийн санаачилсан нь цаг, хүн хүч хэмнэсэн үр бүтээлтэй ажил болжээ. Үүнийг одоо ч хэрэглэсээр л байна.

Эрдэнэт үйлдвэртэйгээ нас чацуу засварчин маань үйлдвэрийнхээ түүхт ойн баярыг угтаж, Эрдэнэт үйлдвэрийнхээ тухай шинэлэг "бүтээл” гаргахаар "Шар айраг” хамтлагийн уран бүтээлчидтэй хамтран ажилдаа оржээ. Эрдэнэт гэдэг их айлын тасралтгүй үргэлжлэх үйлдвэрлэлийн их ажлын хажуугаар уран бүтээлээ бусдад түгээн, Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан хэмээх эрхэм цолыг хүртсэн эгэл жирийн ажилчны хүсэл бүхэн биелэх болтугай.

Сэтгүүлч А.Бямбамаа

Нүүрсээ үнэд хүргэх Монгол мөрөөдөл

saikhnaa — Wed, 13 Sep 2017 15:20:45 +0800

"Монголын нүүрс хаачих вэ” гэсэн асуулт зөвхөн монголчуудын сонирхдог сэдэв биш. Хөрш орнууд ч энэ асуудалд тодорхой хэмжээний анхаарал хандуулдаг. Манай улс нүүрсээ БНХАУ-руу гаргадаг ч энэ худалдаа дардан замаар явагддаггүй. Хил гаалийн асуудал, тээвэр, үнэ зэргээр асуудал цөөнгүй. Тиймээс Монгол Улс нүүрсээ гуравдагч зах зээлд гаргах сонирхлоо төрийн тэргүүн Хойд хөршид очихдоо илэрхийлэв. Монгол улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Дорнын эдийн засгийн форумд оролцохдоо Восточный боомтоор Монголын нүүрсийг гадаад зах зээлд хүргэх асуудлыг хөндсөн нь оросуудын анхаарлыг татаж байна. Оросын санхүүгийн төв хэвлэл болох "Коммерсанть” сонинд ”Монгольский уголь обьезжает Китай” гэсэн томоохон нийтлэл гарчээ.

Уг нийтлэлд монголчууд нүүрсээ ОХУ-аар дамжуулан гуравдагч зах зээлд гаргах нь эрсдэлтэй гэж дүгнэжээ. Товчхондоо Монголын нүүрсийг гуравдагч боомтоор гаргаснаар монголчууд Оросуудтай өрсөлдөж эхэлнэ гэсэн байна. Нийтлэлд энэ талаар "Монгол Улсад нүүрсний тээвэрлэлтээ олон сувагтай болгох бодит хэрэгцээ шаардлага байгаа ч нүүрсний экспортын тээвэрлэлтийн энэхүү яриа  хэлэлцээр нь илүү улс төрийн чанартай харагдаж байгаа бөгөөд Монголын нүүрс нь оросын нүүрстэй өрсөлдөхөөр болж байна” гэдгийг онцолжээ.

Мөн "Өнөөгийн байдлаар Монгол Улсын нүүрсний гол экспорт Хятад руу хийгдэж байна. "Ь”-ийн эх сурвалжийн тэмдэглэж буйгаар, Монголын тал нүүрсний нийлүүлэлтийн тааламжтай нөхцөлөөр ихэнхдээ Бээжинтэй тохиролцоонд хүрч чаддаггүй болохоор өөр боломжит хувилбаруудыг эрэлхийлж байна” гэжээ.

Нүүрсний салбарт ОХУ бол Монголын хамтрагч бус өрсөлдөгч гэдгийг гадна, дотны шинжээчид хэлж буй. Товчхондоо Оросууд Монголын нүүрсийг алга тосон авч, зорьсон зах зээлд нь хүссэн үнээр нь хүргэхгүй. Энэ тухай ч тус нийтлэлд дурдсан байна. "Находкийн боомтын эзэд "гадны ачааг” таатай хүлээж авахгүй, "найрсаг бус тарифаар” угтах байх. Яагаад гэхээр өрсөлдөгчийнхөө барааг сонирхсон зах зээлд нь хүргэх сонирхол тэдэнд байхгүй” хэмээн Ерөнхийлөгчийн яриа ажил хэрэг болоход хялбар бишийг тодотгожээ.

Нүүрсээ Оросоор дамжуулан Япон, Солонгост хүргэх монголчуудын сонирхол тээврийн хувьд ч хүндрэлтэй гэдгийг нийтлэлд дурдсан байна. Тухайлбал, "Жилд 1 сая тонн нүүрс гэдэг тийм ч их биш. Гэхдээ Транссибирийн төмөр замын хүчин чадал хязгааргүй биш бөгөөд Монголын ачаа Орос, Казахстаныхтай өрсөлдөх болно” хэмээн Монгол мөрөөдөл биелэхэд чамгүй олон даваа байгааг сануулжээ.

Тавантолгойн нүүрсээ зөвхөн Хятадад бус олон зах зээлд гаргах нь ашигтай. Гэхдээ Оросоор дамжих нь зөв гарц мөн үү. Эдийн засгийн хувьд хохиролгүй байж чадах уу гэсэн олон асуултад нүүрсний салбарынхан таатай хариулт өгөхгүй байгаа. Монгол-Оросын ах дүүгийн найрсаг харилцаа тусална гэхээсээ илүү нүүрсний салбарын томоохон өрсөлдөгч орнууд гэдгийг л гадна, дотны шинжээчид хэлж байна.

М.Болд

http://www.shuud.mn/content/read/488014.htm

Хөрөнгө оруулагчидтай уулзалт хийсээр байна

zulaa — Thu, 07 Sep 2017 17:32:47 +0800
"Invest Mongolia 2017” чуулганы хүрээнд " Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн удирдлагын баг хөрөнгө оруулагчидтай тусгайлсан уулзалт хийсээр байна.

Яагаад НҮҮРС чухал гэж...

munkhbat — Thu, 07 Sep 2017 10:56:43 +0800

Монголын эдийн засгийг ойрын хэдэн жилдээ нүүрс тодорхойлох магадлал өндөр байна. Хэдий ийм боловч нүүрсний экспортоо нэмэгдүүлэх дэд бүтцийн эрэл манайд мухардалд ороод байгаа. Хувийн хэвшлийн зүтгэл эрх мэдлийн "хана" мөргөсөөр цөөнгүй жилийг үдэв. Дэлхийн нүүрсний голлох зах зээл нь БНХАУ. Энэ зах зээлд хүрэх гэж далай болон эх газрыг нүүрсний нөөцөөрөө дэлхийд толгой цохьдог орнууд цаг хугацаатай уралдан туулж байна. Харин бид дэргэд буй боломжит зах зээлээсээ "зугтах" оролдлого хийсээр. Үүнийг төмөр замын далан болоод үлдсэн төслийн ор илтгэнэ. Өрөөр босгосон бондын задаргаа бас харуулна. Өргөн, нарийн төмөр замын үргэлжилсэн их талцал ч батална.

Хажууд буй хөрш "хар алт"-ны үнийг бараг л дангаараа тогтоож байна. Тэдний гарт дэлхийн эрдэс түүхий зах зээл бараг л төвлөрч. Тиймээс энэ зах зээлийг хумих, тэлэх нь урд хөршийн өөрийнх нь хөгжлийн бодлогоос үлэмж хамаардаг болчихлоо. Богино болон дунд хугацааны нүүрсний төлөв эерэг байна. Энэ нь манай уул уурхайгаас үлэмж хамааралтай болсон эдийн засагт чимэгтэй мэдээ боловч их хэмжээгээр тээвэрлэх боломжоо өөрсдөө "унагасан" Монголд төдийлэн ашигтай тусахгүй нь мэдээж.

Уг нь манай улсын экспортын орлогын 30 хувийг нүүрс дөмөгхөн бүрдүүлж байгаа. Гэвч дэд бүтцийн "хөгжлийн бэрхшээл" нүүрсний салбараа боомилсоор. Дотоодын хөрөнгө оруулалт давамгайлж ирсэн нүүрсний салбарын ашиг, орлого нь Монголдоо хөрөнгө оруулалт, цалин болж үлддэг. Өвөө, эмээгийн тэтгэвэр, хүүхдийн мөнгө, төрийн болон хувийн хэвшилд төсөвт нэмэр болж, амьдрал залгуулдаг. Тэрчлэн худалдаа, үйлчилгээг дэмждэг. Ингэснээр ДНБ-ий өсөлтөд жин дарахуйц хөшүүрэг болж ирсэн.

Нүүрсний үнийн өсөлтийн мөчлөг үе богинохон "нас"-тайг зарим судалгаанд маш тодорхой дурдсан нь бий. Тиймээс Тавантолгойгоос Гашуунсухайт хүртэлх төмөр замаа барихад Засгийн газар хамаг анхаарлаа одоо л хандуулах хэрэгтэй байна. Урьдын алдагдсан боломжоо нөхөхгүй юм гэхэд дараагийн боломжоо үрэхэд дэндүү хайран. Тиймээс Тавантолгойгоос Сайншанд руу бус, Тавантолгойгоос Гашуунсухайт руу төмөр зам тавихад ойртохгүй.

Хамгийн ашигтай, эдийн засгийн үр өгөөж нь хөрөнгө оруулагчдад тодорхой, ахархан хугацаанд хөрөнгө оруулалтаа нөхөх, өгөөж нь төсөөлж байснаас хэд дахин өндөр байх төсөл бол Тавантолгойн төмөр зам. Эхнээсээ л "шуурга" сөрсөн төсөлд хөрөнгө оруулагчид удаа дараа хандаж байлаа. Хэлэлцээрийн ширээнд хэд хэдэн удаа ирээд буцсан "Тавантолгой" төслөө иж бүрэн ашиглалтад оруулах цаг, тэр "цонх" үе одоо бага ч гэсэн тохиож байна.

Хэрэв төслөө амьдруулж чадвал хүлээгдэж буй бондын эргэн төлөлт, төсвийн алдагдал, өрийн дарамт, ханшийн уналт цаг зуурын сорилт болов уу. Тиймээс хоёр өдөр үргэлжлэх "Coal Mongolia-2017" чуулга уулзалтын онцлох сэдэв бол төмөр зам. Дэд бүтэц гэсэн "малгай" дор төмөр замаа л ярихаас өөр аргагүй. Нүүрс трэнд болж байгаа цагт төмөр зам хуучрахгүй. Хил гаалийн хүчин чадлаа ч эргэж харах цаг бас болж. Нүүрсний худалдаа, тээвэр ложистик ч мөн адил долоо дахь удаагийн чуулганы халуун сэдэв. "Фокус"-аа тааруулах үр дүн хүлээж буй өнцөг нь энэ. Зорилтоо томгосон ээлжит чуулган "Discover Mongolia"-тай нэг өдөр болж буй. Монголын уул уурхай, тэр дундаа нүүрсний салбарыг сонирхох хөрөнгө оруулагчид энэ хоёр өдөр их л ажил хэрэгч байх хэрэгтэй болох нь.

Дэлхийн зах зээлд Монгол Улс нүүрсээ, тодруулбал Тавантолгойн коксжих нүүрсээ одоогоос 10 жилийн өмнө гаргачихсан. Одоо ч тэр зах зээлийн голомт руу нийлүүлж байна. Угтаа дэлхийн зах зээл гэж тодорхойлж буй талбар нь БНХАУ. Тэдний аж үйлдвэрийн эрэлт, хэрэгцээнээс дэлхийн нүүрсний боломж, бололцоо шалтгаалж буй. Нүүрсний холын зах зээл нь Япон, Энэтхэг байж болох юм, ирээдүйд. Харин өнөөдрийн нөхцөлд Хятадаас өөр нүүрснээ нийлүүлэх орон алга. Манай улс энэ оны эхний долоон сарын байдлаар 21 сая тонн нүүрс өмнөд хөршийн зах зээлд борлуулжээ. Оны эцэс гэхэд энэ хэмжээ даруй 25 сая тонныг элбэг давах хүлээлттэй байна.

https://www.facebook.com/bayartogtokh.batbayar/posts/1444065422376354

“Эрдэнэс Монгол” ХХК онцгой ач холбогдол өгч байна

zulaa — Tue, 05 Sep 2017 12:22:59 +0800

"Эрдэнэс Монгол” ХХК "Invest Mongolia 2017” чуулга уулзалтад онцгой ач холбогдол өгч, хамтран зохион байгуулж байна.

Я.Долгоржав: Энэ компанийн ажилд улстөр оролцохгүй л бол урагшлан дэвжинэ

zulaa — Tue, 05 Sep 2017 10:24:00 +0800

"Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн үе үеийн гүйцэтгэх захирлууд дунд содон нэгэн эрхэм бий. Тэр бол Ядамын Долгоржав. Доктор, профессор жинхэнэ эрдэм номын хүн. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид зөвлөж, улсаа гадаадад төлөөлөн элчин сайдаар сууж байсан энэ хүний зам мөр туж эрдэм ном, эрдэм шинжилгээний байгууллагад ажилласан байдаг.

О.Сайнбуян: Бизнесийн зарчмаар ажиллах гольдролд нь оруулж өгсөн

zulaa — Thu, 31 Aug 2017 18:35:25 +0800
"Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн 10 жилийн ойд зориулсан булангийн нэгэн эрхэм зочин бол Гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан О.Сайнбуян. Аливаа байгууллагын хөгжил    түүнийг толгойлж явсан удирдагчдаас хамаарч байдаг.

"Монцемент үйлдвэр" эргэлтийн усны 90 хувиа дахин боловсруулан ашиглаж байна

saikhnaa — Fri, 25 Aug 2017 15:48:27 +0800

Үндэсний үйлдвэрлэгч Олон улсын ISO, монгол улсын MNS 3091, 0974 : 2008 болон европын стандартыг хангасан олон төрлийн, өндөр чанартай цемент, чулуунцар үйлдвэрлэн дотоодын хэрэгцээг хангадаг Монцемент компани ашиглагдаж байгаа усныхаа 90 хувийг дахин ашиглаж байна.

Монцемент үйлдвэр нь хуурай аргын технологиор цемент үйлдвэрлэдэг бөгөөд энэ нь нойтон аргын технологиос 5 дахин бага ус зарцуулагддаг аж.

Мөн үйлдвэрийн эргэлтийн усны 90%-ийг боловсруулан дахин ашиглах ус цэвэршүүлэх нэгдсэн системтэй эко үйлдвэр юм. Энэ үйлдвэрийн эко тодотголын онцлог нь тоосжилт, азот, хүхрийн ислийн ялгаруулах хэмжээ нь Монгол улсын болон Европын стандарт, шаардлагыг хангасан байгаль орчинд ээлтэй технологитой, эрчим хүч, түлшний хэмнэлт ихтэй, ахуйн болон үйлдвэрийн хаягдал усыг цэвэршүүлэн 90% – ийг дахин ашиглах технологитой, үйлдвэрийн хаягдал дулаан хийг ашиглан 5 мегаватт хүртлэх цахилгаан үйлдвэрлэх Монгол Улсдааанхны шинэ технологийг нэвтрүүлж байгаагаараа бусад цементийн үйлдвэрүүдээс онцлог давуу талтай болжээ.

Монгол улсын өнөөгийн уул уурхайд түшиглэсэн эдийн засгаас төрөлжсөн эдийн засаг руу шилжих хөгжлийг дэмжсэн, импортыг орлож гадаад валютын урсгалыг дотооддоо барих энэхүү үндэсний үйлдвэрлэл нь орон нутгийн төсөвт хөрөнгө бүрдүүлж, 500 гаруй шинэ ажлын байрыг бий болгож, бүс нутагт үйлдвэр дагасан туслах аж ахуй, жижиг дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, тэдний орлогын эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх маш чухал ач холбогдолтой юм.

ЭХ СУРВАЛЖ: ORD.MN

“Хүрэл үнэг”-ийг хэн ангуучилж байна вэ?

batzeveg — Tue, 22 Aug 2017 10:02:15 +0800

Биднийг алтан дээр сандайлсан гуйлгачин гэдэг үнэн ажээ. Сүүлийн үед монголчуудын сандайлсан алт, эрдэнэсийн талаарх мэдээллүүд дараалаад ил болдог болов. Саяхан Хармагтайн ордыг бид мэддэг болсон.

Хамгийн хачирхалтай нь бид сандайлсан эрдэнэсээ мэдээгүй байхад дэлхий хэдийнэ мэдчихсэн байдаг юм байна.

Тэгвэл энэ удаад дэлхийд Монголын "Bronze fox” буюу "Хүрэл үнэг” нэрээрээ аль 2008 оноос танил болсон ордын талаарх мэдээллийг хүргэе.

БНХАУ-ын хилээс 190 км зайд Дорноговь аймагт байрлах энэ орд нь Оюутолгой, Цагаан суваргын ордтой геологийн тогтоцоор нэг байршилд оршдог. Хайгуулын хүрээнд тус ордоос 0.5-1.5 хувийн зэсийн агууламжтай хүдрийн дээж илрүүлээд байгаа юм. Мөн алтны нөөц илрэх боломжтой. 1200 метрийн гүнд өрөмдлөг хийхэд тонн тутамд 1.5 грамм алт байгааг тогтоосон байна. Байршлын хувьд дэд бүтэц харьцангуй сайн хөгжсөн гэж Ашигт малтмал, газрын тосны газраас тодорхойлжээ.

"Bronze Fox” буюу "Хүрэл үнэг” төслийг хэрэгжүүлэгч нь "Kincora Copper” юм. Энэ ордын нийт талбай нь 22 мянган га газрыг хамардаг. Одоогоор хайгуулын лиценз бүхий нийт талбайн 10 орчим хувьд хайгуулын ажил хийж, 72 цооног өрөмджээ. Өрөмдлөгөөр зэсийн эрдэсжилт байгаа нь батлагдсан бөгөөд өрөмдлөгийн үр дүнд үндэслэн нөөцийг 0.4 хувийн зэсийн агууламжтай 300 сая тонн хүдрийн биет (1.2 сая тонн зэс) 0.55 хувийн зэсийн агууламжтай 500 сая тонн хүдэр (2.8 сая тонн зэс) үлдсэн нь тэр чигтээ алт байх боломжтой хэмээн компанийн зүгээс үзэж байгаа аж.

Сүүлийн үед Оюутолгойн бүлэг ордын төв хэсэгт байрлах нөөцөд "Хүрэл үнэг” төсөл хэрэгжүүлж буй Канадын "Kincora Copper”-ийн IP хөтөлбөр үр дүнд хүрсэн талаар тус компанийн албан ёсны цахим хуудаст мэдээлжээ. Ер нь энэ хөтөлбөрийг амжилттай хэрэгжинэ гэж үзэж байсан бөгөөд төсөл хэрэгжих талбайн зэс, порфирын нөөцийг нарийвчлан гаргаж, эдийн засгийн үр өгөөжийг тооцохоор төлөвлөжээ.

"Kincora Copper”-ийн хувьд саяхан Монгол дахь зэсийн хайгуулаа дуусгасан. Компанийн удирдлагууд энэ ажлыг хамгийн ирээдүйтэй гэж дүгнэжээ. Мөн хамгийн богино хугацаанд амжилттай дуусгасан төсөл болсон байна. Гэхдээ Монголын Засгийн газраас тус компанийн гурван ч төслийг цуцалсан ба эдгээрт нийт 106 лицензэт талбай багтаж байжээ.

"Kincora Copper”-ийн хайгуулын ажил өмнө нь ч гайгүй явж байсан. Гэхдээ хөрөнгийн захын нөхцөл муудсантай холбоотойгоор компанийн хувьцаа унаад байсан юм.

Харин Монголд үйл ажиллагаа явуулж байсан хувийн хоёр компанийн Оюутолгойтой нэлээд ойрхон лицензтэй тусгай зөвшөөрлийг өөрийн болгож авснаар "Kincora Copper”-ийн хувьцааны ханш өнгөрсөн жил 100 хувь өсч байв.

"Kincora Copper” нь Английн Виржинийн арлуудад байгуулагдсан компани юм. Тус компани Торонтогийн хөрөнгийн бирж дээр хувьцаагаа борлуулсаар даруй зургаан жил болжээ. Компанийн хувьцаа эзэмшигчид хувьцаагаа биржид бүртгүүлэх арга хэрэгслүүдийн нэг болох reverse take-over хийж, шаардлагатай хөрөнгө оруулалтаа олохоор ажиллаж байна. Reverse take-over гэдэг нь хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй хувьцаат компанид хувьцаагаа заран тухайн бүртгэлтэй компаниар дамжуулан хөрөнгийн бирж дээрээс мөнгө босгохыг хэлж байгаа юм. Лондонгийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй "Ориго партнерс” /LON:OPP/ ""Kincora Copper”-ийн 75 хувийг эзэмшдэг бөгөөд өөрсдийн хувийг Торонтогийн хөрөнгийн биржийн Венчер биржид бүртгэлтэй "Brazilian Diamonds” компанид /BZD:TSXV/ зарахаар гэрээ байгуулжээ. Ингэснээр "Brazilian Diamonds” компани төслийн 75 хувийг эзэмших бөгөөд нэрээ өөрчлөн "KincoraСopper Limited” болгох юм байна. Өөрөөр хэлбэл, нэрээ сольсон "Kincora Сopper Limited” компани нь "Kincora Group” компанийн 75 хувийг буюу "Хүрэл үнэг” /Bronze fox/ зэс-алтны хайгуулын төслийн 75 хувийг эзэмших юм. "Kincora copper Limited” нь хувьцааныхаа 40-45 хувийг "Ориго Партнерс”-т 12.5-15 сая канад доллараар худалдаж, үлдэх хувийг олон нийтэд санал болгох аж. "Ориго Партнерс”-ын хувьд Монголд алт, зэс, коксжих нүүрсний ордтойгоос гадна хайгуулын лицензтэй хэд хэдэн компанийн хувьцааг эзэмшдэг.

Эндээс үзэхэд, "Хүрэл үнэг” орд маань хэдийнэ гадныхны мэдэлд очжээ. Гэхдээ нэг сонирхолтой мэдээлэл байна. Тэр юу гэвэл энэ ордын хөрөнгө оруулалттай холбоотой асуудалд манай улсын нөлөө бүхий нэгэн улстөрч ихээхэн санаа тавьж явдаг тухай мэдээлэл бас бий.

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ” сонин

Цагаан хадны гаалийн хяналтыг зогсоохоор болов

batzeveg — Fri, 18 Aug 2017 09:58:19 +0800

Засгийн газрын хуралдаанаар сүүлийн өдрүүдэд нүүрс тээвэрлэлтэд тулгарч буй хүндрэлтэй зарим асуудлын талаар хэлэлцэж шийдвэр гаргалаа.

Өмнөговь аймгийн нутгаас нийт 104 аж ахуйн нэгжийн 6331 тээврийн хэрэгсэл нүүрс тээвэрлэх тусгай зөвшөөрөлтэй. Энэ хүчин чадлаар 2017 онд 24.2 сая тонн нүүрс экспортлохоор төлөвлөснөөс энэ оны долдугаар сарын байдлаар 50.3 хувийг нь тээвэрлээд байна. Хэрвээ төлөвлөсөн 24.2 сая тонн нүүрсээ бүрэн экспортолно гэвэл үлдэж буй хугацаанд хоногт 1600-гаас доошгүй тээврийн хэрэгслээр тээвэр гүйцэтгүүлэх шаардлагатай. Гэвч сүүлийн үед нүүрсний тээвэрлэлтэд зарим хүндрэл үүсээд байгааг Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцэж дараахь шийдвэрийг гаргалаа. Үүнд:

-Гашуунсухайт-Ганц модны хилийн боомтын нэвтрүүлэх чадварыг сайжруулах, гарч буй зөрчлийг бууруулах үүднээс орчин үеийн рентген аппаратаар тоноглохыг Сангийн сайд, Хуульзүй, дотоод хэргийн сайд нарт,

-Нүүрсний экспорттой холбоотой БНХАУ-ын талд гарч байгаа саатлыг арилгах талаар тус улсын талтай ярилцаж шийдвэрлэхийг Гадаад харилцааны сайд, Хуульзүй, дотоод хэргийн сайд, Зам тээвэр хөгжлийн сайд нарт,

-Богино рейсийн тээвэрлэлт хийж буй тээврийн хэрэгслүүд хөдөлгөөний эрчимд саад болох, мөн хил, гаалиар хориотой бараа тээвэрлэх боломж бүрдэж байгаа тул Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутагт байрлах Цагаан хадны гаалийн хяналтын талбайн үйл ажиллагааг бүрмөсөн зогсоохыг холбогдох сайд нарт тус тус үүрэг болголоо.

МОНГОЛ ЭРГЭЭД МООДОНД ОРОВ УУ

batzeveg — Fri, 11 Aug 2017 10:00:50 +0800

"Coal Mongolia-2017” нүүрсний салбарын худалдаа, хөрөнгө оруулалтын олон улсын чуулга уулзалт, үзэсгэлэн ирэх сарын 7-9 өдрүүдэд, Шангри-Ла Улаанбаатар зочид буудалд болох гэж байна. Уг чуулга уулзалт "Монгол Улсын нүүрсний салбарт хөрөнгө оруулалт татах, шинэ техник технологи нэвтрүүлэх, Азийн зах зээлд Монголын нүүрсний салбарын өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх нь” уриан дор Монгол Улсын Засгийн газар, нүүрсний салбарт хөрөнгө оруулагч гадаад, дотоодын түншүүдийн дэмжлэгтэйгээр жил бүр зохиогддог уламжлалтай.

Жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулагддаг уг чуулга уулзалтад оролцогч хөрөнгө оруулагчдын тоо жил ирэх тусам буурч, чуулга уулзалт үр дүн муутай байсан билээ. Тэгвэл энэ жилээс Монгол улс эргэн моодонд орж байгаа таатай мэдээ дуулдаж эхэллээ. Тодруулбал, ирэх есдүгээр сард болох тус чуулганд оролцох мандатын тоо аль хэдийн дуусчээ. Энэ талаар албаныхан хэлэхдээ анх удаа чуулган болохоос нэг сарын өмнө мандатын тоо дууссан гэлээ. Үүнээс өмнө 2011 онд буюу Монгол улсын уул уурхайн салбар гадныхныг татдаг байх үед тус чуулганд 1000 гаруй төлөөлөгч ирж, оролцож байлаа. Харин сүүлийн жилүүдэд 300, 400 орчим төлөөлөгч оролцох болсон юм.

Энэ жилийн хувьд чуулга уулзалтын үеэр "Монгол нүүрс ассоциаци”, БНХАУ-ын нүүрс ассоциациуд хоёр улсын нүүрсний салбарын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, нүүрсний худалдааг дэмжих зорилгоор эхний өдөр "Монгол-Хятадын нүүрсний салбарын бизнес форум” зохион байгуулах юм байна. Дашрамд дуулгахад, олон улсад нэр хүнд бүхий Хятадын www.sxcoal.comвеб сайтыг эрхлэгч Фэнвэй Энержи Информэйшн Техноложи компанитай түншилж, "Coal Mongolia-2017” чуулга уулзалт, үзэсгэлэнг энэ жилээс хамтран зохион байгуулахаар болжээ.

Ерөө голын амийг таслах нь... Ай халаг...

saikhnaa — Mon, 24 Jul 2017 12:18:01 +0800

Ард түмэндээ хариуцлага, амар тайван байдлыг амлан үнэмлэхүй ялалт байгуулсан МАН-ын удирдлага, УИХ-ын 65 гишүүн, сайд дарга нараа даврал, тэнэглэл, дээрэнгүй байдал чинь хэрээс хэтэрлээ. Монголчууд бидэнд хөгжил авчирч гавъяа байгуулдаггүй юм аа гэхэд уух ус, үзэсгэлэнт байгалийг минь л үлдээ гуйж байна. Зуны амралт зугаалгын цагаар, олны анхаарал суларсан сиймхийгээр АЛТ хайн гол ус руу дайрахаа зогсоо.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга
УИХ-ын дарга, МАН-ын дарга М.Энхболд
Монгол Улсын Ерөнхий сайд сайд Ж.Эрдэнэбат
Монгол Улсын Шадар сайд У.Хүрэлсүх нарыг шахан шаардаж байна.

Гол усанд ийм ойр хэн гэдэг эрхтэн дархтан үйл ажиллагаа хийх зөвшөөрлийг энэ компанид олгочихов. Унаган байгалийг хэдэн халтар мөнгөний төлөө ухан бохирдуулж буй хүмүүст олсон орлого нь хоол болох уу? Энэ replica watches rolex их техникээ ган болж буй Дорнод, Хэнтий аймагт Хэрлэн голоос усан сан татаж мал амьтанд буян болцгоо... Хавар, намар мал, зээр гөрөөс хатаж үхэж байхад байгаа хэдэн голоо АЛТ-ны төлөө устгаад суух нь зөв үү?

#МонголдТөрБайнаУу - #ЭрхМэдэлтнүүдИчтүгэй

Сэтгүүлч Н.Урантогтох

Асгатын түүх!

saikhnaa — Mon, 17 Jul 2017 09:57:11 +0800

Эдийн засгийн эргэлтэд оруулахаар яригдаж ирсэн стратегийн ордуудын нэг бол Асгатын мөнгөний орд. Гэхдээ улстөрчид өнгөрсөн жилүүдэд энэ ордтой холбоотойгоор их л маапаан тарьж байсан. Ямартаа л 2007 оны гуравдугаар сард "Асгат” ХК-ийн 49 хувийг эзэмшигчид Баян-Өлгийд хуралдаж өөрсдийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр "Монголросцветмет”-д уг ордыг бэлэглэсэн эрх баригчдыг буруутгаж байв. Хожим нь Монгол, Оросын Засгийн газар хоорондын комиссын 17 дахь удаагийн хуралдаанаар стратегийн ач холбогдол бүхий Асгатын мөнгөний ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах шийдвэр гарсан. Монголын талын эзэмшил 51 хувь, Оросын талын эзэмшил 49 хувийг хадгалах замаар хамтарсан компани байгуулах асуудлыг судлах ажлын хэсэг байгуулагдан ажиллаж буй гэх мэдээлэл гарч байв. Харин дараа нь анхаарал татсан мэдээллүүд гарах болсон. Юу гэхээр Асгатын мөнгөний ордыг эзэмшигч "Асгат” ХК-ийн хувьцааны 49 хувь буюу 47 мянга шахам хувьцааг Монголын 16 аймгийн 400 гаруй иргэн эзэмшдэг байтал "Асгат” ХК-ийг нууцаар, хууль бусаар татан буулгаж, 100 хувь "Монголросцветмет”-д шилжүүлсэн тухай мэдээлэл гарсан билээ. Улмаар үүнийг Засгийн газраас тогтоогоод 49 хувийг эзэмшигчдийг оролцуулсан хурлыг зарлан хуралдуулж, асуудлыг хуулийн дагуу шийдвэрлэх, шийдвэрийг эс биелүүлбэл хариуцлага тооцох заалт гаргасан байдаг. Энэ бүгдээс харахад Асгат тойрсон маапаан их.

Уг нь бол Асгатын мөнгөний ордын 51 хувь нь "Монголросцветмет” -ийн мэдэлд, 49 хувь нь Баян-Өлгийн ард түмний нэр дээр хувьчлагдсан байдаг ч, манай зүгээс "Полиметалл”-тай байгуулсан гэрээндээ Асгатын мөнгөний ордын дурмийн санг 32 сая ам.доллараар тохирч, улмаар "Полиметалл” компаниас 16 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийхээр болсон байдаг. Харин манай талаас өмнө нь хийгдсэн сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт болон лицензийн зөвшөөрөл зэргээ 16 сая ам.долларт үнэлэн хамтран ажиллахаар ярьж тохиролцсон талаар яригдаж байсан. Энэ нь "Монголросцветмет”-ээс тусдаа өөрийн мэдлийн 50 хувиа хуваах тухай гэрээ бөгөөд ингэснээр манайд Асгатын мөнгөний ордын 50 хувь л ногдож байгаа талаар, мөн Оросын Засгийн газрын мэдэлд байгаа 50 хувь, "Полиметалл” компанийн нэр дээр шилжээд байгаа 25 хувь хоёр цаагуураа нэгдэж байгаа гэх анхаарал татсан мэдээллүүд ч байдаг. За тэгээд Асгатын мөнгөний ордыг хууль бусаар "Полиметалл”-д шилжүүлэхэд "Монголросцветмет”-ийн захирал асан О.Эрдэнэ, ТӨХ-ны дарга асан Д.Сугар хүчин зүтгэсэн гэх мэдээлэл бий.

"Асгат” ХК-ийн удирдлага гурван жилийн өмнө ярихдаа "Энэ ордод геологийн хайгуул сайн хийгдсэн. Хоёр орны Засгийн газрын төвшинд энэ ордыг эдийн засгийн эргэлтэнд оруулах шийдвэр гарсан. Одоо технологийн туршилт хийж, технологио сонгох, хөрөнгө оруулагчтай хамтарч ажиллах ажлууд үлдсэн. Шинэчлэлийн Засгийн газар томоохон ордуудыг эдийн засгийн эргэлтэнд оруулах ажлыг идэвхжүүлж байгаа” гэсэн. Ингэж ярьснаас хойш цаг хугацаа ч өнгөрчээ.

Гол нь Асгатын орд яг хэнийх вэ гэдэг асуулт хариулт нэхсэн хэвээрээ байгаа юм. Ямартаа л тус ордыг "Асгат” ХК-ийнх уу, аль эсвэл АНУ-ын Apex Asia компанийн оролцоотой "Асгат мөнгө” компанийнх уу, ТӨХ-ны мэдлийнх үү гэхчлэн олон асуултыг хэвлэлийнхэн гаргаж тавьсан ирсэн. Нэгэнтээ тус орд стратегийн чанартай учраас тэр талаарх мэдээллийг хавсарган хүргэх нь зүйтэй юм.

Асгатын тухай

Үндэсний аюулгүй байдал, улсын болон бүс нутгийн эдийн засаг нийгмийн хөгжилд нөлөөлөх хэмжээний, эсвэл жилд Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний таван хувиас дээш хэмжээний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаа болон буюу үйлдвэрлэх боломжтой ордыг Стратегийн орд гэж хуулинд заасан байдаг. Монгол, Орос хоёр улсын Засгийн газар хоорондын гэрээ бүхий хамтарсан Монголросцветмет нэгдэл тусгай зөвшөөрлийг нь өнгөрсөн жилүүдэд эзэмшиж буй, Монголын баруун-хойд хэсэгт Оросын Холбооны Улсын Горный-Алтай муж ба Тува Улстай хил залгаа Баян-Өлгий аймгийн Ногоон нуур сумын нутагт оршдог Асгатын мөнгө- холимог металлын   ордын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл хүргэе.

Оюутолгой, Тавантолгой гэх ордуудтай харьцуулахад Асгатын орд газар нь бүс нутгийн дэд бүтцийн хөгжлийг түргэтгэх ордуудын нэг гэж яригдаж ирсэн.

Монгол, Оросын төр засгийн тэргүүнүүд харилцан айлчлал хийх үеэрээ Асгатын ордыг эргэлтэд оруулах асуудлыг хөндөн ярилцсаар ирсэн байдаг.

1973 онд   Монгол-Зөвлөлтийн Засгийн газар хооронд байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу Зөв лөлтийн геологичид манай улсын ЗХУ-тай хиллэсэн баруун хилээс зүүн хил хүртэлх 4438 км үргэлжилсэн газар нутгаас манай нутгийн гүнд 100 км-т геологийн судалгаа явуулжээ. Улмаар судалгааны хүрээнд 1980- аад оны сүүлээр   Асгатын мөнгөний ордыг, Хөвсгөлийн фосфорын ордыг, Цагаан чулуутын алтны ордыг тус тус илрүүлсэн аж.

Асгатын мөнгөний ордын геологи хайгуулын ажлыг Монголын геологичид Оросын геологичдын техникийн туслалцаатайгаар Монголын төсвийн хөрөнгөөр хийсэн бөгөөд далд малталтаар дөрвөн штольн нэвтрэлтийн ажлыг Зураг төслийн институтийн орлогч захирал,   доктор А.Базарын удирдлагаар Налайхын уурхайчид гүйцэтгэсэн аж.    Өдгөө тусгай зөвшөөрөл эзэмшдэг "Монголросцветмет” нэгдэл нь хөрөнгө оруулалт хийгээгүй бөгөөд лиценз эзэмших хугацаанд лицензийн болон бусад үйл ажиллагааны зардлыг гаргаж байжээ.

Эл орд нь өндөр уулын бүсэд уул-техникийн хүнд нөхцөлтэй, дэд бүтэц хөгжөөгүй алслагдсан дүүрэгт байрладаг. 1991 оны арваннэгдүгээр сарын 1-нд Улсын геологийн төвийн шинжлэх ухаан технологийн зөвлөлийн хуралдаанаар хэлэлцэж, ордын нөөцийг С1 2389 мян.тн хүдэр, 912 тн мөнгө, С2 1644 мян.тн хүдэр, 482 тн мөнгө, Р1 6000 мян.тн хүдэр, 2130 тн мөнгө гэж баталсан байдаг байна.

Мөн тус орд нь 12.2 мян.тн висмут, 106.6 мян. тн сурьма, 238.2 мян.тн зэсийн нөөцтэй болохыг тодорхойлсон бөгөөд   ордод хүдрийн таван биет судлагдаж үйлдвэрийн шинж чанартай нөөцтэй хэсэгт нь мөнгө 1000 гр.тн, зэс 0.5, марганц 0.25, сурьма 0.56, висмут 0.05, мышьяк 0.2, хар тугалга 0.02, төмөр 40 хувийн дундаж агуулгатай болох нь тогтоогдсон гэж доктор У. Мавлет бичсэн байна.

Харин салбарын яамнаас гаргаж буй мэдээлэлд   "Үйлдвэрлэлийн С1+С2 зэргээр 6,402.6 мянган тонн хүдрийн нөөц тогтоогоод байна. Хүдэр дэхь мөнгөний агуулга 351,08 г/т бөгөөд уг ордын металлын нөөцийг мөнгө-2247,8, зэс-72646,6, сурьма-31830,9, висмут-3319,8 тонноор тус тус үнэлжээ. Өнөөгийн байдлаар Асгатын ордын геологийн судалгаа хийгдсэн, технологийн туршилтийн үр дүнгээр ордыг үйлдвэрлэлийн аргаар ашиглах хэд хэдэн хувилбар тооцоо, урьдчилсан үнэлгээнүүд хийгдсэн.

Хүдрийг далд аргаар олборлоно. Үйлдвэрийн жилийн хүдэр олборлох хүчин чадал нь 350-600 мянган тонн байхаар тооцож байгаа. Уулын үйлдвэрт 4,548 мВт цахилгааны ачаалал шаардагдах тул Баян-Өлгий аймгийн төвөөс Асгат хүртэл 110 кВт-ийн 150 км урттай өндөр хүчдэлийн цахилгаан дамжуулах агаарын шугам татах, дэд станц барих, Ногооннуур сумаас Асгатын орд хүртэл 70 км, Асгатын ордоос Цагааннуурын дамжлага бааз хүртэл 110 км, нийт 180 км урт замыг сайжруулан засварлах, Асгатын голоос татсан усаар усан сан байгуулж усаар хангах хувилбарыг хэрэгжүүлэх шаардлагатай болж байна. Нүүрсний галлагаатай уурын зуухаар дулаан хангамжийг шийдвэрлэх бөгөөд КТМ – 1.25 маркийн зуухыг тосгоны зуухтай хамтад нь хэрэглэнэ. Асгатын ордын хүдрийг флотацийн технологоор баяжуулахад хүдэрт агуулагдаж буй металлын сульфидүүдийг хам баяжмал болгон ялган авах, түүнээс хорт хольцод тооцогддог мышьяк, сурьмагийн агуулгыг ялгах технологи, хам баяжмалыг борлуулах, эсвэл Монголд хайлуулах үйлдвэр байгуулах талаар судалгаа, тооцоо хийх хэрэгтэй байна.

Төслийн нийт хөрөнгө оруулалт 47.4 сая ам. доллар юм. Төслийн үргэлжлэх хугацаанд орж ирэх үйл ажиллагааны нийт мөнгөн урсгал нь 173.7 сая ам. доллар болох бөгөөд уг ашгийг жилийн 10 хувиар бууруулан, өнөөгийн мөнгөнд шилжүүлсэн цэвэр ашгаар тооцвол 97.9 сая ам. доллар болж байна. Нийт төслийн хугацаанд Асгатын ордоос 198 сая ам. доллар орох тооцоо гарч байгаа юм” гэжээ.

Мөн доктор У. Мавлет    хуучин нэрээр   БНМАУ-ын Геологи, уул уурхайн яам энэ ордын зам харилцаа, хүдэр нь баяжигдах эсэх талаар судлаад Асгатын мөнгөний ордод Монголын талаас орох замгүй, ЗХУ-ын талаас штольн малтаж байгаа гэж дуулсан тул ЗХУ-ын Геологийн сайд Е.А.Козловскийгоос Алтайн хязгаарын "Курайн” экспедицэд зочлох талаар зөвшөөрөл хүсч, улмаар 1983 онд Я. Нархүү, У.Мавлет, З.Барас, Л.Мягмар, Цэнд-Аюуш нар очиж "Курайн” экспедицийн штольны (далд хонгил) ажилтай танилцаж "Курайн”-аас Асгатын орд, түүний хүдрийн бүс биетүүдийн байршилд нисдэг тэргээр ирж, геологийн тойм зураглалын хэмжээнд танилцаж байсан тухайгаа өгүүлжээ.

Түүнчлэн, Яамны орлогч сайд З.Барас, Яамны ерөнхий геологич, төрийн шагналт Л.Мягмар нар уг ордын геологи хайгуулын төслийг боловсруулж, хайгуулын ажлыг Хов дын геологийн экспедици хэрэгжүүлсэн бөгөөд З.Барас, доктор У.Мавлет   хоёр    Ю.Цэдэнбал даргад ажил танилцуулах далимаар Асгат руу Монголын талаас зам тавиулахад шаардагдах 1.0 сая төгрөгийг Улсын төлөвлөгөөний комиссоор гаргуулж, замтай болсон түүхтэй юм байна.

Геологийн төв лабораторийн химич инженер Санжмятав, баяжуулагч ииженер Б.Цогт-Очир, Пүрэв-Очир нарын хэсэг мэргэжилтэн яамны даалгавраар Асгатын мөнгөний баяжигдах чанарыг тодорхойлох зорилгоор хам баяжмал гарган авч, түүнээс 100 гр.тн мөнгө, зэс 8-10, сурьма 15, висмут 20 хувийг авсан ч мышьякийг ялгаруулж чадаагүй бөгөөд үүнээс тус ордын мөнгөний холимог металлыг тийм ч хүнд биш технологоор олборлон баяжуулах бололцоотой гэсэн дүгнэлтийг гаргаж байжээ.

Мөн доктор У.Мавлет гуайн хэлж буйгаар Асгатын ордын лицензийг "Монголросцветмет” нэгдэлд шилжүүлсэн түүхийг цухас өгүүлэхэд "1996 онд Жасрай гуай түүнд "Асгаттай холбоотой бүх материалыг бэлдэж, надад танилцуул” гэж даалгажээ.   У.Мавлет доктор ч уг асуудлыг дэлгэрэнгүй танилцуулжээ. Тэгэхэд Ерөнхий сайд "Асгатын ордыг ашиглах цаг болсон. Хөөцөлдөх эзэнтэй болгох хэрэгтэй. Бор-Өндөр, Бэрх зэрэг далд уурхайтай, гадаад дотоодын байгууллагуудтай холбоотой "Монголросцветмет” нэгдэлд хөрөнгө оруулагч олох, далд уурхайн мэргэжилтэн бэлдэх үүднээс лицензийг нь тэдэнд өгвөл яасан юм бэ” гэж хэлж байж.

У.Мавлет доктор хариуд нь   "Хамтарсан үйлдвэрт орд газар өгч болохгүй” гэсэн ч П.Жасрай гуай "Бүрмөсөн өгч байгаа юм биш. Хөрөнгө оруулагч олж, уурхай байгуулах тохиолдолд хэлэлцээрээр зохицуулагдана” гэсэн бөгөөд удалгүй Засгийн газрын хуралдаанаар Асгатын лицензийг "Монголросцветмет” нэгдэлд шилжүүлэхдээ ямар ч үнэ өртөг, болзолгүйгээр тавиад туучихсан аж.

Гэхдээ лицензийг авсан "Монголросцветмет” зүгээр суугаагүй гэх мэдээллийг өгдөг. Тухайлбал, 1996 онд АНУ-ын "АПЕКС Силвер Майнинг” компанитай хамтарсан "Асгат мөнгө” ХХК, 2004 онд ОХУ-ын Алтайн Бүгд Найрамдах улстай хамтарсан "ЭМ-ЭС Асгат” ХХК зэрэг компаниуд байгуулжээ. Улмаар "АПЕКС Силвер Майнинг” компани нь     Асгатын геологи хайгуулд зарсан 5.0 сая америк долларыг хүчингүй болгох, Өлгий сумаас Ногооннуур сум хүртэл 110 квт-ын шугам татаж өгөх зэрэг болзол тавьсан, мөн тус аймагт дэлхийн стандартад тохирсон технологи байхгүй зэрэг шалтгаануудаас үүдэн үр дүнтэй ажил болж чадаагүй аж.

Харин эхэнд өгүүлсэнчлэн Полиметалл компани хэрхэн Асгатад оролцох болсон талаарх мэдээллийг албаныхан дараах байдлаар тайлбарладаг.

2006 онд ОХУ-ын "Полиметалл” нэгдлээс тавьсан Асгатын мөнгөний ордыг хамтран ашиглах талаарх саналыг,   Засгийн газар хоорондын комиссын Монгол, Оросын талуудад танилцуулснаар авсан зөвшөөрлийн дагуу хамтарсан "Асгат Полиметалл” компанийг үүсгэн байгуулах гэрээг 2006 оны арванхоёрдугаар сарын 8-ны өдөр байгуулжээ. Гэрээг байгуулахдаа "Мөнгө, зэсийн холимог хүдэр боловсруулах технологийн туршилтыг ОХУ-ын байгууллагууд урьд өмнө нь хийж байсан, Хайлуулах үйлдвэр Асгатад барьж байгуулах хугацаанд хам баяжмалыг худалдан авагч нь тээврийн зай, өртгөөс шалтгаалан ОХУ-ын металлургийн үйлдвэр байхаас өөр сонголт үгүй,   Энэ ордод хүрэх буюу ашиглахын тулд ОХУ-ын хилээр байнга орж гарч байх шаардлагатай гэсэн нөхцөл байдлуудыг харгалзан үзсэн аж.   Гол нь "Бороо гоулд” "Цайрт минерал”, Төмөртэйн төмрийн хүдрийн ордуудад гаргасан алдааг давтахгүйн тулд Асгатад зөвхөн баяжуулах үйлдвэр барьж, баяжмал зөөх төдийхнөөр ажиллахгүй.   Юуны түрүүнд баруун бүсийн томоохон орд газруудын ирээдүйг бодолцож, асуудлыг цогц байдлаар шийдэх ёстой гэдгийг мэргэжилтнүүд хэлж байдаг.

Эдгээр мэдээллүүдээс үзэхэп Асгатыг тойрсон хэд хэдэн компани байгуулагдаж байжээ. Гэсэн ч өдийг хүртэл эдийн засгийн эргэлтэд орсонгүй. Хүлээлгийн өрөөнд байсаар байгаа юм.

Э.Болор

“Эрдэнэс-Таван толгой” ХК 8.2 км авто замын ажлыг эхлүүллээ

zulaa — Wed, 05 Jul 2017 20:45:30 +0800
"Эрдэнэс-Таван толгой” ХК-ийн уурхайн амнаас Гашуун сухайт авто зам хүртэлх 8.2 км шороон замыг тусгай зориулалтын хүнд даацын авто зам болгох ажлыг 2017 оны 7 дугаар сарын 5-ны өдөр эхлүүлэхээр болов.

“Бийлэгжүү Нинжа”-ийн балгаар бэдэрч яваа малчид

saikhnaa — Thu, 08 Jun 2017 10:33:24 +0800

Төв аймгийн Сэргэлэн сумын нутаг Буурал хангайн өвөр, Адуун чулуутад нутаг минь бий. Эрх бага насанд нутагт минь тансаг энхрий цэцэгс зөөлөн зөөлөн үнэр тээж, тэнгэрт ойрхон урган, төгөлдөр зуншлага болдог байлаа. Тун чиг гоёхон зунд аялгуу нэмэх гэсэн шиг тэр хавийн уяач нар нэгдэн годон тар хийх нь даанч тансаг. Ийм нэг аядуу, намуухан дүр зураг ирэх бүрийд тосож угтахаа болиод удаж дээ.

"Адуунчулуут” гэдэг газрыг манлай уяач, мянгат малчин гэхээс илүүтэй алтны уурхайтай гэдгээр хүмүүс андахгүй болсон. Шороо хутгах хүрз, алт угаах түмпэнтэй л бол хүссэн нь ирж алт угаана. Шавилхан нэг нь олсон алтаа тушаасаар тэндээ бугшиж, бичил уурхай байгуулаад эзэн болж суурших болсоор нүд алдам ногоон тал минь өнөөдөр сэтгэл өвдөм алаг цоог болжээ.

Морь эргэв үү гэлтэй тоос татуулан цуварсан олон портер машинууд уулын орой руу янгир шиг дүүлэх нь өнөөх "Нинжа” нар аль нэг алтны уурхайн дарга, захиралд хөөгдөж яваа нь тэр. Хөөсөн, хөөгдсөн хоёрын алтны төлөөх тэмцлийн хөлд нутгийн хэдэн малчин бэдэрч явна.

Зөвшөөрөлтэй алтны уурхайнаас гадна зөвшөөрөлгүй бичил уурхай Адуун чулуутад олон. Улсад зохих ёсны татвараа төлөөд үйл ажиллагаа явуулж байгаа зөвшөөрөлтэй алтны компаниудыг яахав гэхсэн. Тэднээс гадна хөндий талаар жийп хөлөглөн давхилдах алтны уурхайн "хурган” дарга нар бас байна. Тэднээс зөвшөөрөл авч, албан ёсоор үйл ажиллагаа явуулдаг нь цөөн. Хүссэн газраа ухаж, сэндийчээд, шороо овоолж орхино. Эргээд нөхөн сэргээлт хийж, нүхээ бөглөдөг нь даанч ховор. Үр дүнд нь нутгийн хэдэн малчин гэртээ хариад зэлгээн цай залгилах ч завгүй өдөржин хонио дагаж өнжинө. Хониноосоо жаахан л нүд салгавал ухсан нүдэнд унах, алтны уурхайн шаварт зоогдож малаа хорогдуулах гэмтэй.

"Хурган” дарга нар алттай шороо руу малаа бэлчээлээ гэж даналзана. Булалгүй орхисон нүхэнд нь унасан малаа төлүүлье гэхээр "Хохь нь” гэх сийхгүй хэдэн нөхдийг нутгийнхан "Бийлэгжүү Нинжа” гэж нэрлэнэ. Тэд газар ухах ковш, шороо зөөх хово машинтайгаараа түмпэн, хүрзтэй нинжа нараас арай дөнгүүр. Тэрнээс алт ухах зөвшөөрөгдсөн талбайгүй учраас хүссэн газраа хагалж, хөрсийг нь хуулна. Ийн дураар аягладаг хэр нь газрын баялагаар жийп унаж, тансаг хаусанд аж төрж, тэд жинхэнэ утгаараа элит амьдарч чадаж байгаа. Гэвч улсад нэг ч төгрөгийн татвар төлдөггүй "увайгүй” баяжигчид. Хэн ч эсэргүүцэж тэмцдэггүй гол ус, байгаль бохирдуулдаг мөртлөө баян хүмүүс гэвэл энэ нинжа нар л байна.

Эдний алт угаах ажил сум болон гаднаас хүн амьтан ирлээ гэнгүүт нам зогсчихдог. "Захирал байхгүй ээ. Ойрд ирэхгүй байгаа” гээд манаач өвгөн гэмгүй царайлж, мал дурандаж жүжиг тавина. Эсхүл сум орон нутгийн газрын албаныханд хэд гурван "юм” атгуулчихаад дураар аяглана.

Ийм нэг даварсан, даналзсан хууль бус алт олборлогчид нутагт минь баяжсаар. Нөгөө талдаа үдшийн бүрийгээр адуу мал бүү хэл хүн явбал хөл гараа хугалж мэдэхээр сэндийчсэн нутагтаа малаа ч тааваар бэлчээж чадахгүй нутгийн хэдэн иргэд гундсаар тэдэнтэй ямар аргаар тооцоо хийхээ нутгийн эгэл бор ард бодоод олохгүй тэвдэж сууна.

"Бийлэгжүү нинжа” нарын тоос шороо, газрын эвдрэл, гэмтэл, хүн, малын эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж, ундны усны хомсдол үүсгэж эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах нөхцөлийг алдагдуулсаар өнөөдөр нутагт маань морь уях завтай, хүсэлтэй ч хүн байхаа больж. Хурдан морины тоосонд дарагдаж хийморио сэргээж явсан хөөрхий аав минь өдгөө "нинжа” хэмээх гар аргаар алт олборлогчдын машины тоосонд дарагдан, хонио дагаад гэлдрүүлж явна.

Гэрэл зургийг MPA.mn

Нутгийн эгч өдийд "Алгирмаадаж” хожоод намайг зөндөөн дуулуулдаг байснаа больж. Саахалтын ах ч нүд алдам ногоон талд гурван цээл уяа зоочихоод л нар аргамжиж, гийнгоо хадаахаа бүр больчихож. Бүгд л баясах зүйлгүй болсон мэт аль нэг зүйлд адгаж сууна.

Алт олборлогчдын том, том автомашин явж өнгөрсөн хөндийд дүүрэн цагаан тоос босч хавь ойрд нь нутаглаж байгаа малчдын гэр барааг шороо дарна. Ийм нөхцөлд идээ, цагаагаа борлуулах ямар ч нөхцөлгүй болж, ээж минь цайны сүү л авч үлдээд, үхэр тугалаа үргэлж ихлээр явуулдаг болсон гэнэ. Машины мөр хирсэн хөндийд өвс, ногоо ч ахар ургах болсон тул тугалаа зэлэнд уяж энэ их наранд турааж байхаар эхтэй нь явуулбал эрх биш ирэх өвөл онд орно биз хэмээн учирлаж байна.

Хуруу зузаан хурууд өвөртлүүлээд л буцаадаг ижий минь өнөөдөр "Хөгшинтэйгээ хот орж, хэдэн хүүхдээ барааддаг ч юм уу” гээд сэтгэлийн тэндээс сэнхийтэл санаа алдах нь хачин өрөвдмөөр. Төрсөн нутгаа орхихгүй ээ л гэдэгсэн. Хэзээ байтлаа ижий минь ингэтлээ санааширч суудаг байлаа даа.

Огтоос буй бүхнээрээ сэтгэл татдаг уул ус, угаасан усыг минь бичил уурхай нэрийн дор байгаль сүйтгэгчид үгүй хийж байна. Татвар төлдөггүй тэнүүлчин баячуудыг яах вэ?

Хүрз, түмпэнтэй, хово ковштой нинжа нарыг цэгцлэх цаг нэгэнт болсныг манай нутаг ч биш 500 гаран нинжад нуруугаа авахуулсан Говь-Алтай аймгийн Богд уулын хойд өвөр Хүрэнтийн амны Улаан толгой, 20 гаруй мянган нинжагийн өрмөнд судлаа таслуулсан Бигэр сумын Алтан уул, Завхан аймгийн Ургамал сумын Тосгуурын ам, 400 гаран нинжагийн химийн бодисонд хордсон Ховд аймгийн Дөргөн сум "Чоно харайхын гол”-ын сав гээд уйлдаг бол уйлахаар болсон уул усны учирлал нинжа нар ямар хар мөртэй, юу үлдээдгийг хэлээд өгнө.

Гэрэл зургийг MPA.mn

Г.Тэгшсүрэн

Эх сурвалж: Shuud.mn

Линк: http://www.shuud.mn/content/read/484341.htm

Т.Ганболд: Алтны компаниуд байгаль орчныг хариуцлагатай нөхөн сэргээдэг!

saikhnaa — Mon, 05 Jun 2017 10:44:43 +0800

Сүүлийн үед хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр алт олборлогчдыг нөхөн сэргээлт хийдэггүй, байгаль орчныг сүйтгэж орхидог гэсэн мэдээллүүд цацагдах болсон.
Нэг үеэ бодвол уул уурхайн компаниудын хариуцлага нэмэгдэж, нөхөн сэргээлтийг мэргэжлийн өндөр түвшинд хийдэг болсныг олон жишээн дээрээс харж болно. Бодит байдал дээр энэ бүхэн ямар хэмжээнд байгаа талаар Монголын алт үйлдвэрлэгчдийн холбооны удирдах зөвлөлийн дарга Т.Ганболдоос тодруулга авлаа.

-Төв аймгийн Заамар сумын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж буй компаниуд тус нутгийн газар шороог орвонгоор нь эргүүлэн, нөхөн сэргээлтийг хийлгүй орхигдуулаад байгаа талаар мэдээлэл саяхан цацагдаж байсан. Та энэ салбарын мэргэжлийн холбоог тэргүүлдэг хүний хувьд бодит тайлбарыг өгөх үү?

-Хэд хоногийн өмнө ажлын хэсэг Төв аймгийн Заамар суманд үйл ажиллагаа явуулж буй компаниудын үйл ажиллагаатай танилцаад ирсэн байна лээ. Ажлын хэсгийн тайланг телевизээр сонссон. Гэхдээ нэг зүйлийг хэлэхэд нэлээд хэдэн жилийн өмнө уул уурхайн компаниуд байгаль орчны нөхөн сэргээлтийн тал дээр нийгэмд сөргөөр ойлгогддог байсан. Өнөөдөр байдал эсрэгээрээ алтны компаниуд байгаль орчны нөхөн сэргээлтийг тэргүүн эгнээнд тавьдаг болсон.

Үйл ажиллагаагаа албан ёсоор явуулдаг нэртэй устай компаниуд зөв технологийн дагуу байгаль орчинд сөргөөр нөлөөлөхгүй ажиллаж байгаа. Өнгөрсөн 2016 оны байдлаар Заамарт үйл ажиллагаа явуулж буй 30 орчим аж ахуйн нэгжүүдээс нийтдээ 500 орчим га талбайд техникийн, 300 гаруй га талбайд биологийн нөхөн сэргээлтийг хийгээд байна.Холбогдох байгууллага, орон нутгийн удирдлагууд нөхөн сэргээсэн талбайтай танилцаад сайшааж байна. Байгаль орчныг сүйтгэдэг гэсэн нэрээс алтны компаниуд бүрэн салж байна.

Нөгөө талаар уул уурхайн ажил гэдэг өөрөө их онцлогтой. Өнөөдөр газар шороог ухлаа гэхэд маргааш нь битүүлээд, нөхөн сэргээлт хийнэ гэсэн ойлголт байхгүй. Тухайн ордын ашиглалтын хугацаа хэдэн жилээр төлөвлөгдсөн, тэрхүү төлөвлөгөөнийхөө дагуу тухайн хөрсөн доорх металлыг бүрэн авсны дараа нөхөн сэргээлтийг хийж эхэлдэг. 2-3 жил, бүр цаашлаад 4, 5 жилийн дараа ч нөхөн сэргээлт хийгдэж болно. Үүнийг нь иргэд хараад нөхөн сэргээлт хийлгүй орхилоо гэж ярьцгаадаг.

-Тэгвэл Архангай аймагт үйл ажиллагаа явуулж буй нэр бүхий компаниуд Орхон голыг бохирдуулаад байна гэх гомдлын дагуу Засгийн газраас томилогдсон ажлын хэсэг шалгаад зохих дүгнэлтээ гаргасан байх. Энэ талаар тодруулга өгөх үү?

-Ямарваа нэг асуудлыг олон нийтэд мэдээлэхдээ нэг талын байр суурийг бус, аль аль талын байр суурийг ижил түвшинд авч байх нь зөв юм шиг санагддаг.

Ноднин жил есдүгээр сард Уул уурхай хүнд үйлдвэрийн яам, БОНХАЖЯ, МХЕГ, Цагдаа тэргүүтэй албаны 5-6 байгууллагаас томилогдсон ажлын хэсгийнхэн Орхон голыг бохирдуулсан гэх энэхүү асуудлаар шалгалт хийгээд ирсэн. Дүгнэлтээ ч гаргасан байна лээ. Шалгалтаар "Алтан Дорнод Монгол”, "БНМС”. "Голденхаймер”, "Батбродерс” зэрэг компаниуд хуулийн хүрээнд бүх бичиг баримтаа бүрдүүлэн технологийн дагуу гол горхинд сөрөг нөлөө үзүүлэхгүй ажиллаж байна гэсэн дүгнэлт гарсан.

Орхон голыг бохирдуулаад байгаа тэрхүү асуудал нь хууль бус алт олборлогчид, болон нэр бүхий бусад компаниудаас үүдэлтэй байсан. Үүнийг ялгаж салгахгүйгээр салбарыг нийтээр нь муухай харагдуулах гэсэн хэсэг хүмүүс олширч байгаа нь харамсалтай.

-Засгийн газраас эдийн засгийн хүндрэлийг даван туулах. алт олборлолтыг нэмэгдүүлэх, салбарыг бэхжүүлэх зорилгоор "Алт 2” хөтөлбөрийг батлаад удаагүй байна. Байдал дээрээ салбарын холбогдох яамдын хүнд суртал хэвээр байгааг компаниуд их ярих болжээ?

-Анх "Алт-1 хөтөлбөр”-ийг 1992 онд буюу Монгол Улс зах зээлийн нийгэмд шилжих шилжилтийн үед хэрэгжүүлж байсан түүхтэй. Үнэхээр ч алт гэдэг шар металл тухайн үед дэлгүүрийн лангуун дээр давснаас өөр зүйлгүй шахам байх үед Монгол улсыг аварсан, хүнд нөхцөл байдлаас гаргасан. Харин одоо улсын эдийн засгийн хямрал, өр зээл гээд маш олон асуудлууд тулгарсан энэ хүндхэн цаг үед МУ-ын Засгийн газраас "Алт -2” хөтөлбөрийг баталлаа.

Энэ хөтөлбөрийн хүрээнд алт олборлогчдыг дэмжиж, энэ салбарыг мэргэжлийн түвшинд хөгжүүлэх, үр ашгийг нь нэмэгдүүлэх ёстой. Гэтэл бодит байдалд Засгийн газрын бодлогыг хэрэгжүүлэгч Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам, Байгаль орчны яам зэрэг төрийн байгууллагуудын хүнд суртал урьд өмнөхөөсөө илүү хэрээс хэтэрч байна. Бичиг цаас боловсруулалтын ажилд хугацаа их алдаж нэг яамны хэлтсийн дарга, мэргэжилтний үүдийг уурхайн компаниуд бүтэн сараар нь сахидаг боллоо.

Ганцхан жишээ дурдахад Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлийн хурлаар нөөцийн тайлан хэлэлцэх шинжээчийг томилох асуудал өмнө нь 7-10 хонодог байсан бол одоо нэг cap хүлээх нь энүүхэнд болчихоод байна. Ингээд хурлаа хийж шинжээчээ томилсны дараа хурлын тушаал дүгнэлт гарах гэж бас нэг cap хүлээх болсон. Байгаль орчны яаман дээр Байгаль орчны нарийвчилсан үнэлгээ, Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө батлуулах асуудал бүр ч ярилтгүй болсон.

Ингээд Засгийн газрын түвшинд батлагдсан ажлыг салбар яамнууд нь хэрэгжүүлэхгүй, хойш татаад байгаа асуудлыг юу гэж ойлгох вэ? Уул уурхайн салбар өөрөө их онцлогтой. Улирлын чанартай, маш бага хугацаанд амжиж хөрс шорооны ажлуудаа хийх ёстой. Энэ мэт саад бэрхшээлээс болоод алт олборлогчдын ажилд том саад болж байна.

Гацууртын ордоос ашиг хүртэх үү?

tonshuul — Tue, 23 May 2017 10:13:57 +0800

Б.ЗАЯА

Үндсэн орд нь 9-10 жил алт олборлох болон боловсруулах үйлдвэрлэл явуулахдаа Монгол Улсад 433.6 саяам.долларын татвар, төлбөр, хураамж төлж 1000 орчим ажлын байрыг бий болгоно гэсэн тооцоотой Гацууртынордын ашиглалтад шүүхийнхэн хориг тавьчихлаа. "Ноён уулаа аваръяа” хөдөлгөөнөөс Гацууртын орд дахь "Сентерра гоулд” компанийн эзэмшлийн дөрвөн лицензийг цуцлуулах нэхэмжлэлийг шүүхэд гаргасан. Шүүхээснэхэмжлэлийг шийдтэл лицензийг хөдөлгөөнд оруулахыг түр хориглов. Үнэндээ Гацууртын ордыг шүүхийншийдвэрээр ч бус улс төрийн нөлөөллөөр сейфнээс гаргаж чадахгүй байгаа. Ерөнхийлөгчийн сонгууль өнгөртөлорд ашиглалтыг эхлүүлэхгүй гэдгийг учир мэдэх хүмүүс хэлж байна.

Гацууртын ордыг олон нийтийн зүгээс эсэргүүцэж байгаа ч энэ ордыг хөдөлгөөнд оруулах ажил өнгөрсөнхугацаанд багагүй өрнөжээ. Ордыг ашиглавал Ноён уулан дахь түүх, соёлын дурсгалуудад нөлөөлнө гэсэнэмзэглэл олон нийтэд бий. Гэхдээ үүнээс дутахааргүй чухал асуудал нь хөрөнгө оруулалтын болон орд ашиглахгэрээ юм. Тэгвэл эдгээр гэрээг албан бусаар бэлэн болчихсон гэх мэдээлэл бий. Эдгээр гэрээнд ямар зүйл тусгасан, Монголын талд хэр ашигтай болов?

ОРД АШИГЛАХАД ХААЛТЫН САН БАЙГУУЛАХГҮЙ ГЭВ ҮҮ

Бидэнд олдсон мэдээллээр Гацууртын ордыг ашиглах болон хөрөнгө оруулалтын гэрээнд Монголын талд ашиггүй, нөгөө талд өгөөш болсон, судалгаа шинжилгээ муутай заалтууд олноор оржээ.

Уул уурхайн олборлолтын гэрээнд хаалтын сан гэж чухал заалт бий. Гэвч стратегийн хэмжээний ордыг ашиглахгэрээнд энэ тухай тусгаагүй мэдээлэл байна. Уурхайн ашиглалтын үйл ажиллагаа эхэлсэний дараа жилээс тухайнжилийн борлуулалтын орлогын тодорхой хувиар хаалтын сан байгуулж уг санг арвижуулан уурхай хаах бэлтгэлхангах талаар гэрээнд заавал тусгах ёстой.

Орд ашиглах гэрээнд нууцтай холбоотой асуудлууд ч олноор тусгагдсан нь олон нийтийн эсэргүүцэлтэй тулгарчбайгаа тус ордын хувьд байж болохгүй асуудал. Тэгээд ч байгаль орчин, байгалийн баялгийг ашиглахтайхолбоотой мэдээлэл хаалттай байх учиргүй. Монгол Улсын холбогдох хуулиар ч энэ тухай тусгасан заалтууд бий.

ЗАСГИЙН ГАЗРЫГ ЖИЖИГРҮҮЛСЭН ГЭРЭЭ

Хөрөнгө оруулалтын гэрээ. Энэ гэрээ бол Монгол Улсын хувьд хамгийн чухал гэрээ. Стратегийн ордыг ашиглахадМонгол Улсад ямар хөрөнгө оруулалт орох вэ, тэр нь хэр хэмжээтэй байх вэ гэдэг нь хүн бүрийн анхаарлын төвдбайгаа.

Хөрөнгө оруулалтын гэрээг Монголын Засгийн газрыг төлөөлсөн томоохон албан тушаалтнууд зурах бол хөрөнгөоруулагчийг төлөөлж "Сентерра гоулд Монголиа” компанийнхан гарын үсэг зурахаар тусгасан гэх мэдээлэл байна. Энэ нь манай Засгийн газрыг жижигрүүлсэн, тэнцүү бус хуулийн этгээдүүдийн хоорондох гэрээ болохоор байгаагмэргэжлийн хүмүүс онцолж байна. Түүнчлэн "Сентерра гоулд Монголиа” компанид Гацууртын ордоос алт, мөнгөболон түгээмэл тархацтай ашигт малтмал олборлох онцгой эрх олгосон ч гэрээн дээр "ашигт малтмал олборлох” хэмээн ерөнхий заасныг учир мэдэх хүмүүс хэлж байна. Үүгээр бол 300 га талбайтай тус ордоос өөр төрлийнашигт малтмал илэрсэн тохиолдолд компанийн мэдлийнх болж таарах нь.

Түүнээс гадна Монголын талын эзэмших хувь хэмжээ болох 34 хувийг ашигт малтмалын нөөц ашигласны тусгайтөлбөрөөр оруулсан тухай заалт нь гэрээний төсөлд тодорхой бус, 34 хувийг орлох хэмжээний тусгай төлбөрболох зүйл байхгүй гэх хүмүүс ч байна.

Борлуулалтын орлогын 69 хувийг Монгол Улсын төсөвт төлөх төслийн тооцоо гарч байгаа гэх. Тооцооноос үзэхэдэрүүл мэнд, нийгмийн даатгал, нэмэгдсэн өртгийн татвар зэрэг төсвийн орлого бус шимтгэл төлөгчдийн дансандорж, тэдний төлөө зарцуулагддаг, татвар төлөгч буцаан авдаг татварыг борлуулалтын орлого хэмээн томъёолсонтухай ч дуулдаж байна.

Үүнээс хамгийн чухал нь хөрөнгө оруулалтын зардал. Компаниуд хөрөнгө оруулалтын зардлыг өндөр тавьж ашгаахүртдэг бичигдээгүй хууль манайд бий. Гацууртын орд ч үүнийг тойроогүй бололтой.  Тухайлбал, эдүгээ Гацууртынордод 52.6 тэрбум төгрөгийн бүтээн байгуулалт хийсэн гэх тооцоо гарчээ. Гэвч өнөөг хүртэл ийм хэмжээний бүтээнбайгуулалт тэнд өрнөсөн үү. Зөвхөн 52.6 тэрбум ч бус 190.4 тэрбумын хөрөнгө оруулалт хийсэн гэх заалт ч гэрээндцохиж яваа гэнэ. Үндэслэл, тооцоо муу гэхэд ийм эргэлзээтэй байж болох уу. Нэгэнт олон нийтэд зарлаж гарын үсэгзурагдаж баталгаажаагүй байгаа гэрээнд ил болгож болох баримтууд иймэрхүү байна. Зөвхөн эдгээр баримтаас лГацууртын орд Монгол Улсад, Монголын ард түмэнд ашиг авчирч чадахгүй нь гэдэг нь тодорхой байна. Мэргэжлийнхүмүүс, холбогдох албаныхан эдгээр гэрээн дээрээ улам чамбайруулж улс эх орныхоо эрх ашгийг бодож байгаагэдэгт л найдъя.

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ” сонин

Нүүрс тээвэрлэдэг машин өдөрт 2-3 удаа осолддог

batzeveg — Sat, 20 May 2017 14:55:50 +0800

Өмнөговь аймагт нүүрс тээвэрлэдэг машины тоо 6000-д хүрчээ. Тэгэвэл нүүрс тээвэрлэсэн 2-3 машин осолдож байна. Шороо тоос ихтэй нарийхан замд аваарь осол их гарч, өдөрт 2-3 машин осолдож буйг орон нутгийн эх сурвалж мэдээлэв. Жолооч нар нэг удаагийн явалтанд 250 мянган төгрөгийн цалин байдаг байсан бол өнөөдөр 150 мянга болон буурчээ. Мөн Тавантолгойн – Гашуун Сухайтын чигллэлийн зам эвдрэл ихтэй, яаралтай засварлах шаардлагатай ажээ.

Сэтгүүлч Ч.Зэвэг

Жамц баян буюу бидний алдсан боломж

saikhnaa — Mon, 15 May 2017 15:48:06 +0800

Эдийн засгийн ухаанд алдагдсан боломж /opportunity/ гэх нэр томьёо байдаг. Энэ нь нөөцийн хомсдолт байдлаас шалтгаалан нэг хувилбарыг сонгоход цаана нь үлдэж байгаа буюу сонгож аваагүй хамгийн сайн хувилбарыг хэлдэг юм байна. Энгийн ухаанаар бодоход "Хүргэн хүү” киноны Жамц баяны дүр өөрийн эрхгүй санаанд буулаа. Авдрынхаа хажуугийн цоорхойг л бөглөчихсөн бол хамаг мөнгөө хулганы хөеө болгуулахгүй л байсан даа. Эсвэл хорин сайхан шараа ижил сүрэгт нь "амьд сэрүүн” байлгасан бол тааваараа нэг байж, хэдэн цаас болж хоёр гуравхан хулганад "зооглуулахгүй” байлаа гэж бодохоор инээд ч хүрэх шиг.

Хэдийгээр харамсавч "Энэ зэргийн юманд хотойх баян биш” гэж хэнэггүй мэт царайлж суудаг Жамц баяны үе эрт өнгөрч, өнөө цагийн нүүрэнд олон боломжийг алдсан монголчуудаа бодохоор инээх ихдэж, ханиах багадаад байх боллоо.

Тэр боломжийн нэг нь мөнөөх Тавантолгойн орд газар юм. Монголчуудыг маань хэдэн үеэр нь тэжээж тэтгэх их нөөцтэй гэгддэг Тавантолгойн орд дахь "хар алт”-ны их нөөцийг ашиглах талаар 10-аад жилийн өмнөөс ярьж эхэлсэн ч улстөржилтийн их шуурганд цөөнгүй ширвэгдэж, хэдэн Засгийн газар дамжсан ч бодит ажил хэрэг болсонгүй өдийг хүрлээ. 2015 оны хөрөнгө оруулалтын гэрээгээр дотоод, гадаадын хөрөнгө оруулагчид дөрвөн тэрбум ам.долларын санхүүжилт хийхэд бэлэн байгаагаа илэрхийлж байсан ч шийдвэр гаргах төвшинд гацаж, яриа хэлэлцээр зогссон байдаг.Түүнийг тууштай үргэлжлүүлэн эцэслэн баталчихсан бол Тавантолгойн бүтээн байгуулалт эхэлж улмаар төмөр замаар нүүрсээ тээвэрлэснээр экспортын хэмжээ нэмэгдэж, татварын орлого тодорхой төвшинд өсөхөөр байсан юм.

Дээр хэлсэнчлэн энэхүү алдагдсан боломжийн өртгийг тооцож үзвэл 6.4 тэрбум ам.доллар буюу 12 их наяд төгрөгийг улсын төсөвт төвлөрүүлэх байлаа. Энэ талаар уул уурхайн эдийн засагч Л.Наранбаатар "Бид цаг хугацаа их алдаж байна.

Энэ нь эдийн засгаа өсгөх боломжийг тавиад туучихаж байна гэсэн үг.Тодруулбал, алт, зэс, нүүрсний үнэ өндөр байх үед томоохон төслүүдээ хөдөлгөж чадсан бол хөрөнгө оруулалтаар 10 тэрбум, борлуулалтын орлогоор 15-20 тэрбум ам.доллар олох байлаа” гэсэн юм.Улс орны эрх ашигт нийцсэн том бодлого, хөтөлбөрийг ойлгодоггүй юмуу үл ойшоосон эсвэл, гадаад, дотоодын монополь компанийн захиалгаар улстөрчид энэ асуудлыг унагаж байгаа тухай эдийн засагч Ч.Ганхуяг халаглаж байсан.

Өнөөгийн амьдралд буцааж эс чадах дөрвөн зүйл байдгийн нэг нь цаг хугацаа, нөгөө нь алдагдсан боломж гэдгийг судлаачид онцлон анхааруулсаар байдаг.Гэтэл бодлого боловсруулж, тодорхойлдог хүмүүсийн энэ мэт шийдвэргүй алхам, хууль эрх зүйн орчны тогтворгүй байдлын улмаас гаднын хөрөнгө оруулалт бараг үгүй болсон. Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг 2009 онд байгуулж, "Рио Тинто” компани Монголын алт, зэсийн томоохон ордын лицензийг барьцаалж, гадаадын санхүүгийн арваад байгууллагаас 4.4 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг үе шаттайгаар авахаар болж, Оюутолгойг хөдөлгөж байгаагаас өөр дорвитой санхүүжилттэй бүтээн байгуулалт үндсэндээ байхгүй. АН-ын Засгийн газрын үед үйлдвэржүүлэлтийг эрчимжүүлэх зорилт тавьж, Аж үйлдвэрийн яамыг тусгайлан байгуулж, олон тэрбум ам.долларын хөрөнгө босгож, зээл авсан ч тодорхой ахиц гарсангүй. "Чингис” бондын 5-10 жилийн хугацаатай 1.5 тэрбум, 10 жилийн хугацаатай "Самурай” бондын 290 сая ам.долларын зарцуулалт тодорхойгүй.

Дээрээс нь Хөгжлийн банкны 580 сая, Хятадын Хөгжлийн банкны 162 сая, Кредит свисс банкнаас авсан 185 сая, Диссам бондын 175 сая ам.доллар гэхчилэн зээлийн тоо, хөрөнгийн хэмжээ хэдэн тэрбумаар хэмжигдэх боловч ард түмний амьдралд "наалдаж”, ахуй байдлыг нь дээшлүүлчихсэн нүдэнд харагдаж, гарт баригдахуйц өөрчлөлт тун ч маруухан байна. Тэгсэн атлаа АН-аас Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигчээсээ эхлээд намын дарга, тэр байтугай нийслэл, аймаг, сум, багийн намын даргад нэрээ дэвшүүлж "уралдахад” ч мөнгө төлдөг босготой болгосныг бодоход Монгол Улсын эдийн засгийн алдагдсан боломжуудыг тус намынхан "алтан бугуйл”-аар бугуйлдаж, өөрсдөдөө аваад ашиглачихсан юм биш үү гэх хардлагыг өөрийн эрхгүй төрүүлнэ.

Ямартай ч, Жамц баян шиг хотойхгүй их хөрөнгөтэй биш ч гэлээ "бүх ард түмний мэдэлд байдаг” газрын доорх баялгаа ашигласан шиг ашиглах цаг болжээ.Үүний тулд дэд бүтцээ сайжруулах, юуны түрүүнд төмөр замаа барихаас өөр аргагүй.Товчхондоо, Тавантолгой зэрэг алдагдсан боломжоо эргүүлэн ашиглах зам /хууль эрх зүйн орчин/-аа засах нөхцөл бүрдүүлэх хэрэгтэй байна.

Д.Мөнхжаргал

"Монголын үнэн”

Дубайн гэрээ Рио Тинто компанийн ээлжит луйвар байсан уу

munkhbat — Wed, 19 Apr 2017 11:10:06 +0800

Рио тинто Монголын хуулийн цоорхойг ашиглан Оюутолгойн далд уурхайг санхүүжүүлэх Дубайн гэрээгээр мөнгө хүүлэх боломжийг өөртөө олгосон байна.

Туркуаз хилл компаниас 2015 оны 12 дугаар сарын 14 ны өдөр гаргасан мэдээллээр /Туркуаз хилл нь хөрөнгийн бирж дээр бүртгэлтэй компани тул мэдээллээ олон нийтэд ил болгох үүрэгтэй байдгийг энд дурдъя/ Оюутолгой компанийн далд уурхайн бүтээн байгуулалтад шаардлагатай хөрөнгийг санхүүжүүлэх зорилгоор олон улсын арилжааны 15 банкнаас доод тал нь LIBOR +2.5, дээд тал нь LIBOR +4.75 хувийн хүүтэй 4.4 тэрбум долларын зээлийг 13-15 жилийн хугацаатай зээлсэн байна.

Тэгэхээр Ерөнхий сайд асан Ч. Сайханбилэгийн өнгөрсөн жилийн 5 дугаар сард Дубай хотноо Оюутолгойн төслийн далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжүүлтийн төлөвлөгөөнд гарын үсэг зурсаны үндсэн эдгээр зээлийг олон улсын банкууд Рио тинтод олгосон нь тодорхой юм.

Гэхдээ дээрх төлөвлөгөө буюу Дубайн гэрээг байгуулахдаа Рит Тинто компани Монголын Засгийн газар (гарын үсэг зурсан нөхдүүд санаатай зурсан, төөрөгдсөн байсан уу гэдэг нь тодорхойгүй) ард түмнийг төөрөгдүүлээд зогсохгүй, өөрсдийн байгуулсан Хувьцаа эзэмшигчдийн гэрээгээ зөрчсөн байна.   Оюутолгой компанийн Хувьцаа эзэмшигчдийн гэрээнд олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөгдсөн санхүүгийн байгууллагаас компани нь зээл авах замаар санхүүжүүлэлт хийж болохыг хүлээн зөвшөөрч, хувь нийлүүлэгч бүр олон улсын банкны зээлийг олж авахын тулд нөгөө талдаа болон Компанид зохих бүх дэмжлэгийг үзүүлэх үүрэг хүлээсэн байдаг.

Гэтэл Туркуаз хилл компанийн дээрх мэдээллээс харахад Оюутолгой биш, Рио тинто компани зээл авсан бөгөөд LIBOR +2.5, дээд тал нь LIBOR +4.75 хувийн хүүтэй зээл аваад түүнийгээ эргээд Оюутолгойд LIBOR +6.5 хувийн хүүтэй болгож зээлэхээр гэрээ хийжээ.   Хувьцаа эзэмшигчдийн гэрээнд Рио Тинто компани Оюутолгойн толгой компанид зээл олоход зуучилж, олон улсын банкнуудаас олгосон зээлийн хүүг дундаас нь нэмж, мөнгө хүүлэх талаар заасан заалт байхгүй.

Уг вэбсайтад мэдээлснээр дараах зээлүүдийг Оюутолгой компанийн нэр дээр авсан байна.

Зээлийн төрөл

Хэмжээ

Хугацаа

Жилийн хүү

Зээл

$0.8 тэрбум

15 жил

LIBOR + 3.78% төсөл эхлэхийн өмнөх шатанд; LIBOR + 4.78% төсөл эхлэсний дараа

Экспортын зээлийн агентлагуудаас авсан зээл

$0.9 тэрбум

$0.4 тэрбум

14 жил

13 жил

LIBOR + 3.65% төсөл эхлэхийн өмнө; LIBOR + 4.65% төсөл эхэлсний дараа

Олон талт хөрөнгө оруулалтын баталгааны Агентлагаар баталгаажсан зээл

$0.7 тэрбум

12 жил

LIBOR + 2.65 % төсөл эхлэхийн өмнө; LIBOR + 3.65% төсөл эхлэсний дараа

Зээл

$1.6 тэрбум

12 жил

LIBOR + 3.4% төсөл эхлэхийн өмнө; LIBOR + 4.4% төсөл эхлэсний дараа

Мөн уг вэбсайтад дурьдахдаа төслийн санхүүжилтийн гэрээ (Дубайн гэрээ юм уу, эсвэл Рио тинтогийн банкуудтай тохирсон гэрээ юу гэдэг нь тодорхойгүй байна) ёсоор Рио тинто зээлдүүлэгчдийн өмнө зээлийг хэрэгжүүлэх ажлыг гүйцэтгэх ба өмнө тохирсон гэрээнүүдийн дагуу Оюутолгой, Туркуаз хилл компаниуд нь Рио тинто компанид нийт зээлсэн зээлийн 2.5% тай тэнцэх хэмжээний жилийн хураамжийг төлөх бөгөөд үүний 1.9% -ийг Оюутолгой, 0.6% -ийг нь Туркуаз хилл төлнө гэсэн байх юм.

Дээрх 4.4 тэрбумын зээлийг Рио Тинто компанийн дансанд байршуулах бөгөөд энэ зээлээс Туркуаз хилл компанид Оюутолгой компанийн төлөх өмнөх өрийг төлөөд үлдсэнийг нь Оюутолгой компанийн далд уурхайн бүтээн байгуулалтад шаардлагатай хөрөнгийг гаргахад зарцуулах юм байна. Оюутолгой компаниийн төлөх зээлийн хувь нь LIBOR + 6.5% байх ба үүнд жилийн хураамжинд төлсөн хувь багтана.

Энд тоо бодоод байх шаардлага байхгүй байна, Рио тинто компани Оюутолгой компанийн лицензийг барьцаалж, олон улсын банкуудаас зээлээр авсан энэ их мөнгийг өөрийн дансандаа 12-15 жил байршуулаад хэрэглэх мөртлөө хүүг нь Оюутолгой компаниар төлүүлээд зогсохгүй, Оюутолгой компаниас дор хаяж 2 хувийн хүү нэмж авахаар гэрээ хийжээ. Дээр нь энэ их мөнгөний хадгаламжийн хүү чамгүй их мөнгө байх нь тодорхой бөгөөд түүнийг мөн Рио тинто аваад сууж байхаар харагдаж байна. Дашрамд хэлэхэд Оюутолгойн нэрээр зээл авсаныхаа дараахан Рио Тинто компани өөрийн гаргасан 1.5 тэрбум долларын үнэ бүхий өрийн бичгийг (компаниас гаргасан бонд) эргүүлж худалдаж авсан байх юм. Энэ бол Оюутолгойн нэр дээр авсан зээлээ өөрийн бусад төслүүдэд зарцуулж байна уу гэсэн хардлагыг яах аргагүй төрүүлж байна. Ер нь үндэс дамнасан кропорациудын хувьд ингэж шилжүүлэх нь түгээмэл үзэгдэл л дээ.

Монголын тал Рио тинто компаниас дараах зүйлүүдийг ил тод болгохыг шаардах ёстой. Үүнд:

Рио тинто компани Оюутолгойн зээлийг юунд зарцуулж байгаа, хэрэв бусад төсөлдөө зарцуулж байгаа бол Оюутолгой бус, тухай зээлийн мөнгийг хэрэглэж буй Рио тинтогийн бусад хамааралтай компани төлөх ёстой, хэрэв банкинд хадгалж байгаа бол хадгаламжийн хүү хэдэн төгрөг болсон, Оюутолгой компанид хэзээ тэр хүүг олгох вэ гэдэг асуудал

Яагаад банкнаас LIBOR + 2.65% - 4.65 хувийн хүүтэй авсан зээлийг Оюутолгой компани LIBOR + 6.5% хувийн хүүтэйгээр Рио тинто компанид төлж байгаагийн шалтгаан (Бодвол зээлийн менежментийг хийж буй төлбөр гэж тайлбарлах байх, тэгвэл бас зээлийн мөнгийг бусад төсөлд зарцуулж ямар ашиг олж байгааг тооцох)

Гэрээ ёсоор Рио тинто компанийн дансанд байгаа 4 тэрбум долларыг Оюутолгойн төсөлд зарцуулахдаа ТУЗ -өөс баталсан тухайн жилийн төсөвт үндэслэн Оюутолгой компани уруу шаардлагатай мөнгийг шилжүүлнэ гэж байгаа. Тэгвэл Оюутолгой компани зөвхөн өөрийнх нь дансанд орж ирсэн мөнгөний хүүг төлөх үү, Рио тинтогийн дансанд байгаа мөнгөний хүүг хэн төлөх вэ.

Зүй нь зээлийг тухайн компани өөрийнх нь дансанд орж ирсэн үеэс төлөх ёстой (хуулиар өөрийн дансанд орж ирээгүй зээлийн хүүг төлөх үндэслэл байхгүй). Гэтэл дээрх мэдээллээс харахад Оюутолгойн дансанд орж ирэх үеэс биш харин Рио тинто компанийн дансанд байхад Оюутолгой хүү төлөөд байхаар харагдаж байна. Тиймээс энэ дээр Рио тинто тайлбар хийх ёстой.

Компанийн тухай хуулинд толгой компанийн буруутай үйлдлээс хараат, охин компани хохирсон бол толгой компани нь охин компанийн өрийг хамтран хариуцах үүрэгтэй гэж заасан байдаг. Мөн компани өөрөө өрийн бичиг (бонд) гаргах замаар хөрөнгө босгох боломжийг Компанийн тухай хууль, Үнэт цаасны зах зээлийн тухай хуулиудад маш тодорхой тусгаж өгсөн. Компани өрийн бичиг гаргах нь ямар ч тохиолдолд банкнаас авсан зээлээс хамаагүй бага хүү төлдөг бөгөөд хувьцаа эзэмшигчдэд дарамт учруулахгүй байх сайн талтай. Өөрөөр хэлбэл, шаардлагатай мөнгөн хөрөнгийг заавал хувьцаа эзэмшигчдээс нэхээд тэд нар нь Монголын тал буюу Эрдэнэс Монгол шиг өр тавиад хүүгийн хүү төлөх шаардлагагүй. Жижиг, хөл дээрээ босоогүй компаниуд өрийн бичиг гаргахад хөрөнгө оруулагчид олдохгүй байж болно, харин Оюутолгой шиг том төслийн хувьд өрийн бичиг гаргаж, санхүүжилт босгох нь төвөггүй баймаар. Гэтэл яагаад энэ аргыг хэрэглэхгүй, олон улсын банкуудаас зээл авч, дунд нь Рио тинтод хүү төлөх, төрийн өмчит компанийг ногдол ашиг он удаан жил авахгүй байх нөхцлөөр гэрээ байгуулсаныг ээлжит луйвар гэхээс өөрөөр ойлгох аргагүй юм.

Жич: Дээрх мэдээллийг доорх сайтаас харах боломжтой.

http://www.marketwired.com/press-release/oyu-tolgoi-signs-44-billion-project-finance-marking-historic-milestone-toward-recommencement-nyse-trq-2081907.htm

http://www.afr.com/markets/debt-markets/rio-tinto-plans-to-buy-back-us15b-of-bonds-20160421-goccxi#ixzz4B2ly1wFQ

П.Булган

http://www.zaluu.com/read/112d41e54

Орхон голын эхийг алтны компаниуд ухаад эхэлжээ, Д.ОЮУНХОРОЛ САЙД АА!!!

munkhbat — Thu, 13 Apr 2017 11:45:37 +0800

Хаврын урь буусан энэ өдрүүдэд гол, мөрөн гэлтгүй горхи, шанд ч "мөсөн дээлээ тайлах”-аар яаран, цөн түрж, олонх нь мөсөө элээн халгилж, мяралзан урсах өдрүүдээ хүлээж ядаж буй биз ээ. Гэвч энэ хавар, ирэх зун, намар Орхон гол ахиад л улаанаараа эргэж, тунгалаг ус бус тунадастай, магадгүй элдэв химийн бодистой, хүн битгий хэл мал уухын эцэсгүйгээр урсах нь. Орхон голын эхээ авдаг тархин дээр алтны компаниуд ажиллаад эхэлсннйг орон нутгийн эх сурвалж хэлж байна. Хэдэнгээ очиж ‘Та нарын тусгай зөвшөөрлийн эрхийг БОАЖ-ын сайд тодорхойгүй хугацаагаар цуцалсан биз дээ. Та нарт энд үйл ажиллагаа явуулах, алт олборлох эрх байхгүй” гэж заргалдаад ч тусыг олохгүй дэмий л тэднийг тойрон халаглаж яваагаа ярьж байна. Уг нь бол Байгаль орчин аялал жуулчлалын сайд Д.Оюунхорол, эрх мэдэл бүхий байгууллагуудтай хамтран өнгөрсөн оны есдүгээр сарын 5-нд Орхон голын эх бүрэлдэх газарт ажиллаж, тэнд алт олборлож байсан 14 аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг тодорхойгүй хугацаагаар зогсоосон. Мөн техник, хэрэгсэл, шаардлагагтай бүгдийг лацдаж, МХЕГ, орон нутаг дахь байгаль орчны газрынхан хамтарсан пост гарган хянаж, "Орхон голыг ингэж л аварна” хэмээж байсан билээ. Гэвч уг тогтоол. шийдвэр биеллээ олсонгүй. Харин ч бүр эсрэгээрээ газар гэсэж амжаагүй шахам байхад өрөмдлөгийн болоод бусад том техник, хэрэгсэл, хүнд даацын автомашинуудаа голын эхэнд аваачиж, "зэвсэглэн”, зарим нь өрөмдөж эхэлснийг салбарын сайд хийгээд холбогдох албаныхан мэдэж байгаа болов уу.

Ш.МЯГМАР: ОРХОН ГОЛЫН ЭХЭНД АЛТ ОЛБОРЛОЖ БАЙСАН КОМПАНИУДЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ ЗОГСООСОН ШИЙДВЭР ХҮЧИН ТӨГӨЛДӨР БАЙГАА

БОАЖЯ-ны Газар захион байгуулалт, усны нэгдсэн бодлого, зохицуулалтын газрын дарга Ш.Мягмараас Орхон голын эхэнд алтны компаниуд үйл ажиллагаагаа эхлүүлж байгааг мэдэж байгаа эсэхийг болоод өнгөрсөн жил гаргасан сайдын шийдвэр хүчинтэй үгүйг тодрууллаа.

-Орхон голын эх бүрэлдэх газар буюу Шийрт, Өлт, Тээл, Бодонт, Харгуйт зэрэг хөндийд алт олборлогчид хүнд даацын машин, техник хэрэгслээ дахин байршуулж, үйл ажиллагаагаа эхлүүлж байна гэсэн мэдээлэл орон нутгаас ирлээ. Энэ талаар БОАЖЯ-ны энэ асуудлыг хариуцсан мэргэжилтнүүд мэдсэн болов уу?

-Өдийд уул уурхайн болоод алт олборлогч компаниуд бэлтгэл ажил болох засвар үйлчилгээгээ хийх зэрэг ажил л хийж байж мэднэ. олборлолт, өрөмдлөгийн ажил эхлэх хугацаа арай болоогүй байна. Гэхдээ тэнд нэг ч компани үйл ажиллагаа явуулах эрхгүй хэвээр байгаа.

-Өнгөрсөн жил Д.Оюунхорол сайд Орхон голын эхэнд үйл ажиллагаа явуулж байсан алтны компаниудын үйл ажиллагааг тодорхойгүй хугацаагаар зогсоох шийдвэр гаргаж байсан. Түүнээс хойш эрхээ албан ёсоор авсан компани бий юү?

-БОАЖ-ын сайд Д.Оюунхорол өнгөрсөн онд Архангай аймгийн Цэнхэр суманд ажиллах үеэрээ тэнд үйл ажиллагаа явуулж байсан алтны компаниудын үйл ажиллагааг уулын ажлын төлөвлөгөө, байгаль орчны үнэлгээ гэх мэт шаардлагатай бичиг баримтаа бүрдүүлэх хүртэл нь зогсоох шийдвэр гаргасан. Энэ шийдвэр өнөөдрийг хүргэл хүчинтэй байгаа. Нэг ч компани бичиг баримт болоод бусад шаардлагатай баримтыг бүрдүүлээгүй учир үйл ажиллагаа явуулах эрхээ аваагүй байгаа.

-Гэхдээ энэ шийдвэр гарснаас хойш бараг арваннэгдүгээр сарын дунд үе хүртэл алт олборлосоор, Орхон голыг бохирдуулсаар байсан гэдгийг орон нутгийнхан хэлж байсан?

-Сайдын гаргасан тушаал, шийдвэрийн хэрэгжилтийг МХЕГ-ын харьяа байгууллагууд хангаж, хяналт тавьж ажиллах чиг үүрэгтэй.

-"Монгол газар”, "Алтандорнод Монгол” зэрэг компаниуд, тэдний охин компаниуд шаардлагатай бичиг баримтаа бүрдүүлж, уулын ажлын болоод нөхөн сэргээлтийн төлөвлөгөөгөө хиичихвэл Орхон голын эхээс алт олборлох эрх нь бүрэн нээлттэй юм байна гэж ойлгож болох уу?

-Улс орон эдийн засгийн хямралтай энэ үед байгалийн баялгийг зүй зохистой, хуулийн хүрээнд ашиглуулах бодлогыг төрөөс баримталж байгааг бид мэднэ. Уул уурхайн яам ашигт малтмал олборлогчдод баялгийг зүй зохистойгоор ашиглуулах санал, чиглэлтэй ажиллаж байна. Байгаль орчин аялал жуулчлалын яам бол байгаль орчноо хамгаалах, нөхөн сэргээх, шаардлагатай зүйлсийг эдийн засгийн эргэлтэд хуулийн хүрээнд оруулах зарчмыг баримталж байна. Иргэний хөдөлгөөнүүдийн зарим нь эсэргүүцэж, зарим нь дэмжиж байна. Орон нутгийн удирдлагуудын хувьд байгалийн баялаг дагасан ажлын байр, орон нутгийн залуусын орлогыг дэмжих чиглэлийг илүүд үзэж, зарим нь бас баялаг ашиглахыг эсэргүүцэж байна. Энэ мэт тал талын өөр өөр байр суурь байгаа учраас энэ бүхний эрх тэгш байдлыг хангасан зөв, оновчтой шийдвэрийг Засгийн газраас гаргах ёстой юм. Саяхан "Алт-2” хөтөлбөр батлагдлаа. Усны бодлогын хувьд усны сан бүхий газрын онцгой болон энгийн хамгаалалттай бүсэд ямар нэг олборлолт явуулахгүй. Алт 2 хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж болно, эдийн засгаа сэргээх хэдэн ч ажил өрнүүлж болно. Гэхдээ нэгдүгээрт, хууль, дүрэм журамд нийцэж байх хэрэгтэй. Хоёрдугаарт, байгаль орчинд ээлтэй, эдийн засгийн тодорхой ашигтай байх, тухайн орон нутгийн хөгжлийн сан болоод ажлын байр гаргах, нөхөн сэргээлт хийх нь баталгаатай, байгаль орчинд ээлтэй технологи ашиглаж байвал болохгүй гэх юмгүй. Гэхдээ Усны сан бүхий газрын хамгаалалттай газрууд, Урт нэртэй хуулийн урсац бүрэлдэх газруудад орсон бол уул уурхайн олборлолт, ашиглалтын ямар нэг үйл ажиллагаа явуулахгүй гэдэг байр суурь хэвээрээ байгаа.

-Орхон голын эх бол яах аргагүй хамгаалах ёстой, ашигт малтмал олборлох ёсгүй газарт орно биз дээ?

-Ург нэртэй хуулийн урсац бүрэлдэх газруудын хэсэгт орж байгаа.

-Та Монголын усны бодлогыг хариуцаж байгаа албан тушаалтнуудын нэг. Тэгэхээр Орхон голын эхэнд алт олборлогчид үйл ажиллагаа явуулах нь голын урсацыг өөрчлөх, бохирдуулах, загас жараахай устах зэрэг сөрөг үр дагаврыг сайн мэдэж байгаа. Гэхдээ стандарт, шаардлагыг хангаж байвал тэнд алт олборлохыг та зөвшөернө гэсэн үг үү?

-Усны тухай бодлогын хүрээнд бид Орхон голын эхэнд ямар нэг үйл ажиллагаа явуулахыг эрс эсэргүүцэж байгаа.

ОРХОН ГОЛЫН ЭХЭНД ЯАГААД АЛТ ОЛБОРЛОЖ БОЛОХГҮЙ ВЭ

Орхон голын сав газарт найман аймгийн 53 сумын нутаг дэвсгэр ямар нэгэн хэмжээгээр багтдаг аж. Архангай аймгийн Булган, Өлзийт, Төвшрүүлэх, Хотонт, Орхон аймгийн Баян-Өндөр, Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзий зэрэг сумын нутаг бүтэн багтсан байна. Харин Архангай аймгийн Өндөр-Улаан, Чулуут, Эрдэнэмандал, Баянхонгор аймгийн Галуут, Булган аймгийн Гурванбулаг, Сэлэнгэ, Төв аймгийн Жаргалант, Заамар, Угтаалцайдам сумдын нутаг дэвсгэрийн тодорхой хувь нь Орхон голын сав газарт хамардаг. Өөрөөр хэлбэл, ийн улаанаараа эргэж буй гол найман аймгийн 53 сумын нутаг дамжин урсахдаа олон зуун хүн, хэдэн сая мал, амьтдыг унаалдаг. Энэ гол химийн болон бусад хорт бодисоор бохирдвол юу болохыг таахад бэрх. БОАЖЯ-ныхны "Орхон голын сав газрын усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн төлөвлөгөө”-нд "Орхоны сав газарт аймгиин төв дөрөв, сумын төв 25, баг 134 байгаагийн дотор Хангайн бүсийн тулгуур төв Эрдэнэт, Хархорин хотууд энэ сав газарт оршдог. 2010 оны байдлаар Орхон голын сав газарт Монгол Улсын хүн амын 8.6 хувь оршин сууж байсны 51.1 хувийг эмэгтэйчүүд эзэлж байна. Сав газрын хүн амын 37.3 хувь Орхон, 21 хувь Архангай, 17.8 хувь Сэлэнгэ, 12.6 хувь Өвөрхангай, үлдсэн нь Төв, Булган, Дархан-Уул аймагт ногдож байна. Насны бүтцээр нь авч үзвэл, 2010 оны байдлаар 15 хүртэлх насны хүүхэд 70 мянга, 15-34 насны залуучууд 83 мянга, 35-59 насны хүмүүс 68.5 мянга, тэтгэврийн насны 13.9 мянган иргэн байна. Түүнчлэн тус сав газрын хүн ам 2021 онд 262.4 мянга болно” гэжээ. Дээрх судалгаа нь Орхон гол бохирдож болохгүйн наад захын шалтгаан мөн. Уг гол 1124 км газар урсан Сэлэнгэ мөрөнд нийлж, улмаар ОХУ-ын Байгал нуурт цутгадаг.

АЛТ ОЛБОРЛОЖ Л БАЙВАЛ БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ СҮЙРЭЛ ТЭДЭНД ХАМААГҮЙ

Орхон голын бохирдол шинэ сэдэв биш. Өвөрхангай, Архангайчуудад бол бүр ч биш. Ингэж хэлэхийн учир нь 1999 онд Орхон голын эх Шийртийн ам, Өлзийтээл, Буданттээл, Өлт, Харгуйтын голын хөндийд алтны хайгуул, ашиглалтын тусгай эрхийг хэн хүссэнд өгч, улмаар 1999 оны аравдугаар cap гэхэд тус газарт алт олборлогч компанийн тоо 60-д хүрсэн байв. 2000-2006 онд Орхон голын хор болсон хэмээн зарлаж, олон тооны горхи, булаг ширгэсэн тухай хэвлэлийнхэн шуугиж байсан ч холбогдох албаныхан замбараагүй олгосон лицензэндээ чөдөрлүүлж, арга хэмжээ авч чадахгүйд хүрч байсан гэхэд болно. 2009 оны долдугаар сард Урт нэртэй буюу Гол мөрний урсац бүрэлдэх эх, усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс, ойн сан бүхий газарт ашигт малтмал хайх, ашиглахыг хориглох тухай хуулийг дагаж мөрдөх журмын тухай хууль батлагдсанаар Орхон гол арайхийн "амьсгаа” авсан гэхэд болно. Алт олборлогч компаниудын үйл ажиллагааг хуулийн хүрээнд зогсоов. Гэвч эрх мэдэлтэн, албан тушаалтнууд Урт нэртэй хуулийг батлагдсаны дараа сараас эхлэн эсэргүүцэж, уг хууль хэрэгжсэнээр гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалттай 827 ахуйн нэгж хохироход хүрсэн гэж байв. Түүнчлэн дээрх компаниуд хохирлоо улсаас нэхэмжлэх, нөхөн олговор авахаар Засгийн газраас журам хүртэл батлуулж байсан юм. Иймд Урт нэртэй хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар болж, хэлэлцэж явсаар 2015 оны долдугаас сарын 7-нд Засгийн газраас 120 тоот тогтоол гаргасан. Уг тогтоолоор ашиглалтын тусгай эрхтэй компаниудад холбогдох яам, мэргэжлийн байгууллагуудтай таван талт гэрээ байгуулан олборлолт хийсний дараа нөхөн сэргээлт шууд хийгээд явна гэх мэт тодорхой эрх үүргүүдлйг хүлээн, ашиглалтын талбайгаа ашиглаж, нөхөн сэргээлт хийх эрх нь нээгдсэн. Үүний хүрээнд 2015 оноос ашиглалтын лицензтэй компаниуд үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн ч Орхон голыг бохирдуулсаар байна. Тэд уг хөндийд 40 жилийн эрхтэй тусгай зөвшөөрөл эзэмшдэг. Уг эрхийг олгох өөр нэг шалтгааныг албаныхан улс орны эдийн засаг доройтсонтой холбон тайлбарлаж байгаа.

Урт нэртэй хуулийг дагаж хэрэгжүүлэх хууль батлагдсанаар үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлэх эрх сэргэсэн "Монгол газар”, "Батбродерс”, "Алтайголд”, "БМНС”, "Голден хаммер”, "Алтандорнод Монгол” гэх компанийн лицензийн эрх дээр 16 компани энд үйл ажиллагаа явуулж байсан. Засгийн газрын 289 дүгээр тогтоолд усан сан бүхий газрын эргээс 50 метр, энгийн хамгаалалтгай бүсээс 200 метр дотор алт олборлохыг хориглоно гэсэн заалт бий. Гэвч Орхон голыг бохирдуулж буй алт олборлогчдод энэ заалт үйлчилдэггүй.

"Алтандорнод Монгол”, "Монгол газар” компанийнхан Орхон голын эх дээр олборлолт хийснийхээ дараа нөхөн сэргээлт нэрээр өөр компаниудтай гэрээ байгуулан, үлдэгдэл дээрээ ажиллуулснаар голын усыг нь маш ихээр бохирдуулсныг мэргэжлийн байгууллагынхан удаа дараа тогтоосон. Тэр бүрт хэрэг нь хэрэгсэхгүй болж байсан бол өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сараас хэргийг нь сэргээн шалгаж эхэлсэн. Гэсэн ч тэд хашрахгүй, Монголын хууль, тогтоомжийг юман чинээнд бодохгүй байгаа нь илт байна.

ОЛОН УЛСЫН БАЙГУУЛЛАГУУДТАЙ ХАМТАРЧ ОРХОН ГОЛОО ХАМГААЛНА

Орхон голын бохирдлыг олон нийтэд үнэн, бодитоор хүргэгчдийн нэг болох "Орхон голыг хамгаалах хөдөлгөөн”-ий тэргүүн Д.Хишигдэлгэртэй холбогдож, алтны компаниуд Цэнхэр суманд очиж эхэлсэн талаар тодруулсан юм. Тэрбээр "Орхон голын эх бүрэлдэх газарт алт олборлодог аж ахуйн нэгж, компаниудыг дахиж алт олборлуулахгүй, өрөмдлөг хийлгэхгүй. Манай хөдөлгөөн Ерөнхийлөгчийн ивээл дор Орхон голоо аврахаар ажлаа эхлүүлээд явж байна. Цэнхэр суманд байгаа манай залуучуудын хэдхэн хоногийн өмнө өгсөн мэдээллээр тэнд хүмүүс алт ухах гээд техник, хэрэгслээ авчирчихсан байна гэсэн. Нөгөө хууль, тогтоомж, алт ухуулахгүй гэсэн сайдын тогтоол, шийдвэр хаачсан бэ. Орон нутгийн удирдлагуудын өмнө нь байгалиа хамгаална, өрөмдүүлэхгүй, ухуулахгүй гэдэг хандлага ч өөр болсон байна лээ. Шударга, үнэнч, байгаль орчноо хайрладаг жинхэнэ эх оронч цөөхөн байна. Орхон гол бол Монголын төдийгүй Азийн цэвэр усны ганц нөөц. Орхон гол үгүй болбол монголчууд цэвэр усгүй болно л гэсэн үг. Үүнийг эрх бүхий хүмүүс мэдэж байгаа хэрнээ яагаад юу ч хийхгүй байна вэ. Үүний цаана эрх ашиг, лобби л явж байдаг. Тиймээс бид олон улсын байгууллагуудтай хамтарч Орхон голоо хамгаална” гэлээ.

Д.ОЮУНХОРОЛ: ОРХОН ГОЛЫГ БОХИРДУУЛАХГҮЙ БАЙХ НЬ БИДНИЙ ҮҮРЭГ

Эцэст нь, өнгөрсөн оны есдүгээр сарын 5-ны өдөр Орхон голын эхэнд, алтны компаниудын төлөөлөл болоод орон нутгийнхантай уулзах үеэрээ БОАЖ-ын сайд Д.Оюунхорол Орхон голыг аврахын тулд бид үүнийг зайлшгүй хийх ёстой хэмээн хэлж байсан үгийг нэмэр хачиргүй дахин хүргэе. Тэрбээр "УИХ-ын гишүүд, орон нутгийн удирдлагууд, иргэд, уурхайн эзэд, ажилтан гээд бүх талын төлөөллийг оролцуулан Орхон голын бохирдол, нөхөн сэргээлтийн асуудлаар уулзалт, хэлэлцүүлэг зохион байгууллаа. Орхон голын бохирдлыг шалтгаан болоод бусад зүйлтэй газар дээр нь танилцлаа. Орхон гол улаанаараа эргэж, 13 км газрыг ухаж, гол руу шууд бохир усаа асгаж байгаа нь сэтгэл эмзэглүүллээ. Энд үнэхээр хариуцлагагүй уул уурхай ажиллаж байна. Лицензтэй аж ахуйн нэгжүүд үйл ажиллагаа явуулахдаа ТЭЗҮ-ээ батлуулаагүй, байгаль орчны нарийвчилсан үнэлгээ хийлгээгүйгээс үүдэлтэйгээр Орхон голыг бохирдуулах хэмжээнд хүртлээ ажиллажээ.

Тиймээс бид уул уурхайн компаниудыг нэщүгээрт, хууль, дүрмийн дагуу үйл ажиллагаагаа явуулах хүртэл лиценз ашиглаж байгаа аж ахуйн нэгжүүдийн үйл ажиллагааг зогсоохоор шийдлээ. Хоёрдугаарт, нөхөн сэргээлтийг хуулийн дагуу хийх ёстой. Нөхөн сэргээлт хийхийн тулд нөхөн сэргээлтийн барьцаа төлбер улсын төсөвт байршуулах ёстой. Үүнийгээ бүрэн байршуулахыг шаардаж байна. Гуравдугаарт, лиценз эзэмшигчдийг талбайдаа олон компани гэрээгээр оруулахыг хориглоно. Хамгийн ихдээ таван аж ахуйн нэгж байхаар заах хэрэгтэй гэж үзлээ. Өнөөдрийн байдлаар нэг талбайд 14 компани зэрэг ажилласан нь замбараагүй, хариуцлагагүй нөхцөл байдал үүсгэж, гол бохирдуулахад хүргэж байна. Дөрөвдүгээрг, одоогийн байдлаар хамгийн их анхаарал татаж байгаа асуудал бол Орхон голыг дахиад бохирдуулахгүй гэсэн баталгаа байхгүй. Бид ирээд, хэлэлцүүлэг хийснээр Орхон гол цэвэр, тунгалаг урьдын адил болчих юм биш. Тийм учраас уурхайн компаниуд гадаргын усыг ашигладаг байдлаа зогсоох хэрэгтэй байна. Усыг дахин ашиглах арга технологиудыг нэвтрүүлэх, бий болгох хэрэгтэй. Мөн далан шуудуугаа зориулалтын дагуу барих шаардлагатай. Орхон голыг бохирдуулахгүй байх нь бидний үүрэг. Хэн нэгэн хүний эрх ашгийн үүднээс ийм байдалд хүргэчихээд байгаа учраас энд үйл ажиллагаа явуулж байгаа бичиг баримтыг бүрдэл дутуу бүх уурхайн үйл ажиллагааг зогсоох шийдвэр гаргалаа” гэж байв. Өмнө нь буюу өнгөрсөн наймдугаар сард алтны компаниуд дур зоргоороо дургисны гороор Орхон голын бохирдол хэрээс хэтэрч байгааг цувралаар сурвалжлан хүргэхдээ манай сонин "Орхон голыг аврах боломж Д.Оюунхорол сайдад байна” хэмээн бичиж байв.

Тэгвэл цас ханзарч, яргуй дэлбээлж, гол мөрөн бүхэн холоос холд тэмүүлэн урсаж эхэлж буй энэ үед Д.Оюунхорол сайдад "Гол мөрнийг аврахаар гаргасан шийдвэр, тушаалаа хэрэгжүүлээрэй. Хэрэгжилтэд нь мэргэжлийн болоод орон нутгийн байгууллагуудтай хамтран давхар хяналт тавьж яагаад болохгүй гэж. Алтнаас болж байгаль дэлхийгээ сүйтгэгчдэд дахин сүйтгэх боломж бүү олгоорой. Бүү ухарч, няцаарай. Орхон голоос үнэтэй алтны компани, эрх ашиг гэж байх ёсгүй” хэмээн дахин дайя.

Б.ЭНХМАРТ /ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН/

Чилийн Коделко компанийн төлөөлөгчид манай улсын уул уурхайн салбартай танилцлаа

zulaa — Wed, 12 Apr 2017 11:43:54 +0800
"Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн удирдлагууд Чилийн Коделко компанийн төлөөлөгчдийг хүлээн авч уулзлаа.

“ПЕТРО ЧАЙНА ДАЧИН ТАМСАГ” МОНГОЛЧУУДЫГ ШАХАЖ, ХООРОНД НЬ ТАЛЦУУЛЖ БАЙНА

saikhnaa — Thu, 06 Apr 2017 11:37:08 +0800

Шинэ тулгар хөгжиж буй газрын тосны салбарын гол түшиц газар болох Тамсагийн хөндийд монголчууд ажлын байрны төлөө тэмцэлдэж байна. Нэг хэсэг нь багагүй хөрөнгө оруулалт хийж, нэгэнт эхлүүлсэн бизнес, ажлын байраа хамгаалахыг хичээж байгаа бол нөгөө хэсэг нь тэдний ажлын байрыг булаахыг завдаж байгаа юм. .

Дорнодын талд газрын тос олборлож буй "Петро Чайна Дачин Тамсаг” компани Монголын болон БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалттай 30 орчим туслан гүйцэтгэгч компанитай гэрээлэн ажилладаг. Тэдгээр компаниуд нь мөн л монгол, хятад эзэнтэй компаниудыг туслан гүйцэтгэгчээр авч ажиллуулдаг.

Аж ахуйн нэгжүүдийн хувьд энэ салбарт хөрөнгө оруулалт хийнэ гэдэг нэлээд эрсдэлтэй тул өөрсдөө хайгуул, олборлолт хийдэггүй юм гэхэд урт хугацаанд хамтран ажиллах түнш олох шаардлагатай болдог. Нэгэнт хөрөнгө оруулалт хийсэн бол тухайн ажлын байраа удаан хугацаанд хадгалахыг эрмэлзэх нь зүйн хэрэг. Учир нь зөвхөн тоног төхөөрөмж, техник хэрэгслээ зөөвөрлөхөд л маш өндөр зардал гардаг аж. Тиймээс туслан гүйцэтгэгчээр ажиллаж байгаа компаниуд хамтран ажиллах гэрээгээ аль болох ахиухан хугацаагаар байгуулах сонирхолтой байдаг юм байна. Харин "Петро Чайна Дачин Тамсаг”-ийн үндсэн туслан гүйцэтгэгчид тэдэнтэй гэрээг нэг жилээс илүүгүй хугацаагаар л хийж иржээ. Энэ нь ашиг сонирхлын зөрчилтэй зарим эрхмийн олз болж байгаа нь энэ юм.   Тодруулбал, "Петро Чайна Дачин Тамсаг”-ийн туслан гүйцэтгэгч Хятад талын өрмийн болон бусад өрмийн үйлчилгээний ангитай гэрээлэн ажилладаг, ажилдаа хэдийнэ туршлагажсан, ямар нэг зөрчил гаргаж байгаагүй компаниудын гэрээг цуцалж, "Баян эрхэт гүн”, "Цөм транс”, "Эко инээмсэглэл” зэрэг компанийг шинээр оруулж ирэхээр хэлцэл хийж байгаа мэдээлэл байна.

Газрын тосны салбарт үйл ажиллагаа явуулж байсан туршлагагүй эдгээр компанийг Уул уурхайн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Г.Нандинжаргал "балиашиглаж” байгаа хэмээн хардаж буй талаар "Дорнод аймгийн хүнд даацын технологийн тээвэр эрхлэгч, хөдөлмөрчдийн нэгдсэн нийгэмлэг” -ийн удирдлага хэлж байлаа.

Дээрх компаниуд энэ салбарт үйл ажиллагаа явуулж байсан эсэх, хэр туршлагатай вэ гэсэн асуултад хариулт хайж бага сага мэдээлэл олж авав. "Баян эрхэт гүн” ХХК нь 2011 онд анх бүртгүүлэхдээ гадаад худалдааны чиглэлээр зөвшөөрөл авч байсан бөгөөд газрын тосны салбарт үйл ажиллагаа эрхэлж болох зарим ажил, үйлчилгээний зөвшөөрлийг ердөө хэдхэн хоногийн өмнө буюу 2017 оны гуравдугаар сарын 30-ны өдөр авсан байх юм. Тухайлбал, авто машинаар ачаа тээвэрлэх, хүнд машин механизмын түрээсийн үйлчилгээ эрхлэх, техник хангамжийн үйлчилгээ эрхлэх зэрэг үйл ажиллагааны чиглэлийг энэ өдөр гэрчилгээн дээрээ бичүүлсэн нь цагаан дээр хараар дурайж байна. Түүнчлэн "Цөм транс” компани нь 2010 онд "хүнд машин механизмын засвар үйлчилгээ” чиглэлээр, "Эко инээмсэглэл” ХХК нь 2015 онд "гадаад худалдаа”-ны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар бүртгүүлсэн аж. Харин ажлын байраа алдах гэж буй компаниудын тухайд 2008 оноос хойш Өрөмдлөгийн-2, Өрөмдлөгийн-3 ангиудтай хамтран ажиллаж иржээ. Гэтэл хувийн хэвшил хоорондын гэрээнд төр хошуугаа дүрэх болсон байна. Хэрэв төр оролцох гээд байгаа бол монгол нь монголынхоо хоолыг булаахад оролцох биш харин гадныхныг цөөлж, аль болох олон монгол хүн Тамсагийн хөндийд зэрэгцэн ажиллах боломж нөхцөлийг бүрдүүлэхэд анхаарч ажилламаар.

Өөр нэг мэдээлэл нь өнгөрсөн хугацаанд үндэсний аж ахуйн нэгжүүд болон төрийн бус байгууллагууд, нутгийн иргэд өөрсдийн хүчээр дотоод дахь зарим тээвэрлэлтийн ажлыг гүйцэтгэх эрх олж авсан байдаг юм байна. Уг нь Бүтээгдэхүүн хуваах гэрээ болон хуульд зааснаар "Петро Чайна” компани нь Монгол Улсад бүртгэлтэй аж ахуйн нэгжийг туслан гүйцэтгэгчээр авах үүрэгтэй. Гэвч өнөөдрийг хүртэл энэ үүргээ биелүүлэхгүй байгаа, үүнд гэрээний нэг тал болох Засгийн газар хяналт тавихгүй байгаа талаар "Дорнод аймгийн хүнд даацын технологийн тээвэр эрхлэгч, хөдөлмөрчдийн нэгдсэн нийгэмлэг” –ийнхэн хэлж байлаа.

2014 онд УИХ-аас баталсан Газрын тосны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөлд "Монгол Улсын аж ахуйн нэгж” гэсэн нэр томъёо байсныг хуулийг батлахдаа "Монгол Улсад бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж” гээд өөрчилчихсөн байдаг. Энэ нь уг салбарт гадны хөрөнгө оруулалттай компани Монголд бүртгүүлээд үйл ажиллагаа явуулах нөхцлийг бүрдүүлээд өгчихсөн хэрэг. "Монголд бүртгэлтэй” гэх хятад компаниудаас гадна БНХАУ-д бүртгэлтэй компаниуд ч Дорнод аймагт үйл ажиллагаа явуулж байдаг юм байна. Тэд Монгол Улсад бүртгэлгүй болохоор татвар төлдөггүй, маш их хэмжээний мөнгө гадагшаа авч гардаг гэсэн мэдээлэл байна.

Ийнхүү Тосон-Уулын 19, Тамсагийн 21 дүгээр талбайд үндэсний компаниудын гүйцэтгэж болох ажлыг Хятадын хөрөнгө оруулалттай компанид шилжүүлэх замаар монголчуудыг хөдөлмөрийн зах зээлээс шахаж, дээр нь нэг монголын ажлыг нөгөө монголд нь шилжүүлэн өгч, хоолыг нь булаацалдуулж буй бусармаг ажиллагааг хэн, хэзээ, хэрхэн таслан зогсоох вэ?

Хувийн ашиг сонирхолдоо хөтлөгдөж буй УУЯ-ны төрийн нарийн бичгийн дарга, ноён Г.Нандинжаргалд тэргүүтэй албан тушаалтнуудад салбарын сайд нь ямар арга хэмжээ авах вэ гэдэгт тээвэр эрхлэгчид хариулт хүлээж байгааг уламжилъя.

Зууны мэдээ
Ч.Олдох

1072 хувьцаа ”амилах уу”

saikhnaa — Mon, 03 Apr 2017 11:32:30 +0800

Монгол Улсын иргэн бүрт "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн 1072 ширхэг хувцааг өгч байсан цаг саяхан. Харамсалтай нь сураг төдий байсаар байгаа энэхүү хувьцаа "амьгүй албат” гэдэг шиг тоо төдийнхөн байсаар өдийг хүрлээ. Яах вэ, зарим нэг нь оюутны сургалтын төлбөрт өгсөн байх. Зарим хөгшид хувьцааны мөнгөө авсан нь ч бий. Мөн 2016 оны сонгуулийн өмнө зарим хүмүүс 322 ширхэг хувьцаагаа 300 мянган төгрөгөөр зарсан. Түүнээс өөрөөр бол 1072 ширхэг хувьцаа амилаагүй. Харин Засгийн газраас энэ сарын 01-ний өдөр гэхэд "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК БНХАУ-ын "Чалко” компанийн өрнөөс гарна гэж байсандаа хүрч, гуравдугаар сарын 30-ны өдөр тус компанид өгөх ёстой байсан 110 сая ам.долларыг барагдуулсан юм. Өр дарсаныг нотолсон санхүүгийн баримтыг "Эрдэнэс-Тавантолгой” компанийн удирдлагууд өнгөрсөн сарын 30-ны өдөр Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбатад гардуулан өгч, хэсэгтээ л баяр хөөр боллоо.

Ер нь бол Монгол Улсын Засгийн газар "Чалко” компанид 350 сая ам.долларын өртэй байсан. Тэгвэл одоогийн "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн захирал Д.Ариунболдыг ажил хүлээж авахад 110 саяын өр үлдсэн байж. Мөн олборлогч компани болох ”ТТJVCO”- д 64 сая ам.долларын өртэй байсан аж.

Эдгээр өрийг долоон сарын хугацаанд барагдуулж дууслаа. Тэгэхдээ зөвхөн Зүүн Цанхийн нүүрсээр. Сардаа 600 тонн нүүрс олбоолоод, түүнийхээ 200-г нь "Чалко”-д өгч байсан юм билээ.   Одоо "Эрдэнэс Тавантолгой” компани нүүрсээрээ өр дарах биш, улсын төсөвт мөнгө оруулахаар боллоо. Дээрээс нь өнөөх алдарт 1072 хувьцаа "амь орох” нөхцөл ч бас бүрдэж байна. Тийм болохоор баярлахгүй гээд яах билээ.

Зөвхөн өрөө дарсанд ч биш, ард түмэн хувьцааныхаа ногдол ашгийг авах нь гэж баярлаж байгаа юм. Гэхдээ хэзээ, яаж, хэдэн төгрөг авах вэ гэдэг нь одоохондоо бүрхэг байна. Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат өр дарсан санхүүгийн баримтыг хүлээж авах үеэрээ "Авсан өрөө бүрэн төлсөн та бүхний энэ эхлэл булган сүүлтэй байхыг ерөөе. Одоо компаниа ашигтай, дээр нь иргэдийнхээ 1072 хувьцаанд ногдол ашиг хуваарилах боломж бүрдүүлэхийн төлөө ажилла” хэмээн "Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн удирдлагуудад хэлсэн. Харин тус компанийн зүгээс   өнгөрсөн сарын 31-ний өдөр хэвлэлийн бага хурал хийж, 1072 хувьцаа үнэд орох боломжтой хэмээн мэдээлсэн юм. Ер нь бол тус компани IPO хийх бэлтгэл хангаж эхлэх юм байна. Гадаадын бирж дээр гарснаар хөрөнгө босгоно.

Тэр хэрээр иргэдийн Тавантолгойн 1072 ширхэг хувьцаа үнэд орно. Ирэх жилийн сүүлчээр гаднаас хөрөнгө босгох боломж бүрдүүлнэ гэж үзэж байгаа гэдгээ хэлсэн. Мөн энэ жилдээ эхлүүлэх хоёр дахь ажил нь нүүрс баяжуулах үйлдвэр. Эхний удаад нэг сая тонн нүүрс боловсруулах хүчин чадалтай үйлдвэр байгуулна. Цаашдаа угсруулж барьснаар жилдээ таван сая тонн нүүрс боловсруулах хүчин чадалтай үйлдвэртэй болох аж. Цаашлаад 2020 он гэхэд нүүрс олборлолтыг 35 сая тоннд хүргэнэ. Ингэхдээ "Эрдэнэс тавантолгой” компани өөрсдөө тоног төхөөрөмж, техниктэй болж, олборлолт хийх боломжийг судалж эхэлжээ.

Мөн Цанхийн уурхайд олборлолт хийдэг болсон цагт ашиг нь илүү өндөр тусах тооцоо гарсан гэдгийг ч мэдээлсэн. Энэ дунд бас нэг бантан байгаа нь "Хүний хөгжил сан”-гаар дамжуулж иргэн бүрт тараасан 200 сая ам.долларыг "Эрдэнэс Тавантолгой” компани дээр өр байдлаар биччихсэн юм билээ. Энэ мөнгөний хүү нэмэгдээд, одоо 239 сая ам.долларын өр барагдуулах болчихоод байгаа аж.

Ерөнхий сайдын зүгээс энэ өр төлбөрийг оны төгсгөл гэхэд барагдуулж, компанийн санхүүгийн "өт”-ийг түүх үүрэг өгсөн юм байна. Энэ асуудлыг зөв менежментээр шийднэ хэмээн компанийн удирдлагууд яриад байгаа. Үүний дараа л тус компани IPO хийх боломжтой болох юм билээ. Тэгэхээр энэ жилдээ бол иргэд хувьцааны ашиг гордох хэрэггүй байх. Цаашлаад тус компанитай холбоотой бүтээн байгуулалтын ажлууд байна. Боловсруулах үйлдвэр, төмөр зам гэх мэт.

Гэхдээ нэг гэрэлтэй мэдээлэл бас бий. Тэр нь Баруун, Зүүн Цанхи зэрэг ажиллаад эхэлсэн. Тэр дундаа Баруун цанхийн нүүрсийг аман дээрээс нь 72.5 ам.доллараар нэг тонныг нь зарж байгаа. Зах зээлийн ханш руу нэлээд дөхсөн өртөг гээд байгаа. "Эрдэнэс-Тавантолгой” компанийн гүйцэтгэх захирал Д.Ариунболдын ярьж байгаагаар бол 2017 онд тус компани нийтдээ 11.5 сая тонн нүүрс борлуулж, улсын төсөвт 550 сая ам.доллар оруулах төлөвлөгөөтэй байгаа юм билээ. Төлөвлөсөндөө хүрч олборлолтоо хийгээд, үнэ энэ хэвээрээ байвал шүү дээ. Ямар ч байсан нэг үеэ бодвол манайд мөнгө орж ирэх нь. Гэхдээ тэрийгээ шууд ард түмэндээ ногдол ашиг байдлаар тараахгүй нь тодорхой байх. Бас нэг муухан мэдээ бий.

Тэр нь "Чалко”-гоос анх 350 сая ам.доллар зээлэхдээ байгуулсан гэрээ ёсоор дахиад таван жил тус компанид Зүүн цанхиас олборлосон нүүрсний 80 хувийг нийлүүлэх үүрэг хүлээж байгаа юм билээ. Одоохондоо "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн удирдлагууд үнээ өсгөх санал тавиад, хэлэлцээр хийж байгаа гэсэн. Хэрвээ үнээ бага зэрэг өсгөж чадвал манайд орох ашиг нэмэгдэнэ. Чадахгүй бол 20 хувиа л ахиухан үнэтэй зарах арга зам хайхаас өөр зам алга.

Гэрээ бол гэрээ. Ингээд бодохоор ойрын хэдэн жилдээ 1072 хувьцаа "амь орно” гэж найдаад хэрэг алга. Тэгээд ч Д.Ариунболд захирал "Иргэдийн 1072 хувьцаатай холбоотой бүртгэлийн асуудал нэг мөр шийдэгдээгүй байгаа. Бүртгэлийн асуудал цэгцэрсэний дараа манай компани дүрэмдээ өөрчлөлт оруулж, шинэчилсэн бүртгэл хийсний дараа Хөрөнгийн бирж дээр арилжаалах боломжийг бүрдүүлэхээр ажиллаж байна. Сангийн дэд сайдаар ахлуулсан баг иргэдийн 1072 ширхэг хувьцааг хэрхэн үнэд хүргэх талаар судалж байна.

Компанийн санхүү, өрсөлдөх чадвар сайжраад ирэхээр иргэдийн хувьцааны асуудлыг шийдэх бүрэн боломжтой болно. 2017 оны эцэс гэхэд "Эрдэнэс-Тавантолгой" компани өргүй болсноор иргэдийн 1072 хувьцаа илүү үнэ цэнэтэй болно. Ерөнхий сайдын өгсөн үүргийн дагуу иргэдийн 1072 хувьцаанд ногдол ашиг тараахын төлөө компани ажиллах болно” хэмээн ярьсан. Ер нь бол тодорхой зүйл одоохондоо алга. Эхлээд компани санхүүгийн бүх асуудлаа шийднэ. Дараа нь бүтээн байгуулалтуудаа явуулна. Тэр бүхний дараа л 1072 хувьцаа жаахан "амь орж”, бид 5, 10 төгрөгийн ногдол ашиг авч магадгүй л шинж харагдаад байна. 2020 оны сонгуулийн өмнө л гэрэлтэй мэдээ дуулдаж магадгүй болов уу. Ногдол ашгийн тухайд шүү дээ.

Эх сурвалж: Монголын мэдээ

Н.Пунцагболд

“Эрдэнэс Тавантолгой” нийт өрийнхөө 8 хуваасны 1-ийг дарлаа!

saikhnaa — Thu, 30 Mar 2017 13:31:23 +0800

"Эрдэнэс Тавантолгой” компани хятадын Чалкод төлөх ёстой өрийн үлдэгдлийг бүрэн төлж барагдуулсан гэх мэдээлэл өнөөдөр сайн мэдээгээр тодроод байна. Сүүлийн 6 жилийн турш хэвлэлийн хуудаснаа бичигдсэн Чалкод төлөх ёстой өр ийн барагдсан нь таатай хэрэг юм. Гол нь Чалкод өрөө төлснөөр Монголын нүүрс 70 ам.доллар гэсэн босгыг давж, чөлөөлөгдөнө, дэлхийн зах зээлийн үнийн түвшинд ойртох нөхцөл бүрдэнэ гэдэг асуудал яригдаж ирсэн юм.

Сануулахад, "Эрдэнэс Тавантолгой” ХК 2011 оны долоодугаар сарын 26-нд Хятадын төрийн өмчит Чалко компанитай Нүүрс худалдах, худалдан авах гэрээний урьдчилгаа төлбөр болох 350 сая ам.долларын өр тавьж байсан. Гол нь тэр мөнгө сонгуулийн амлалтад зориулагдаж, Хүний хөгжлийн сангаар дамжин, бэлэн мөнгө хэлбэрээр тараагдсан юм.

"Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн тухайд өнгөрсөн жилүүдэд зүүн цанхиас олборлосон нүүрсний 65 хувийг олборлогч "TTJVCO” компанид, үлдсэн 35 хувийг "Чалко” компанийн өрөнд өгч байсан. Ямартай ч Чалкогийн өрөө даржээ. Гэхдээ "Эрдэнэс Тавантолгой”-н өр ингээд дундрахгүй. Учир нь, тус компани 100 төгрөгийн орлого олохын тулд 136 төгрөгийн зарлага гарган ажиллаж ирсэн. 2011 оноос хойш нийт 24.2 сая тонн сайн чанарын коксжих нүүрсийг сорчилж олборлон экспортолсон ч хуримтлагдсан алдагдал нь 453 тэрбум төгрөг, өр төлбөр нь 822 тэрбум төгрөгт хүрсэн. Олны дунд яригддаг Чалкогийн өр үүнд 8 хуваасны нэг л болно гэдгийг нэр бүхий эдийн засагчид хэлж байгаа юм.

Эх сурвалж: Шуурхай.мн

“Оюутолгойг дахин нэг Бороо болгож хэрхэвч болохгүй...”

saikhnaa — Wed, 29 Mar 2017 12:16:23 +0800

Улс орны гүнзгий хямрал хийгээд оффшор данс, Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж, Ерөнхий сайд асан С.Баяр, Сангийн сайд асан С.Баярцогт зэрэг хүмүүсийн болзошгүй авлигын хэрэгтэй холбоотойгоор Оюутолгойн асуудал монголчуудын анхаарлын төвд дахин орж ирэв. Тэгвэл одоогоос 7 жилийн өмнө буюу 2010 оны 3дугаар сарын 31-ний өдөр Сү.Батболдын тэргүүлсэн МАН-АН-ын Засгийн газар Оюутолгойн гэрээ (Хөрөнгө оруулалтын гэрээ болон Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ) хүчин төгөлдөр боллоо хэмээн ихэд яаравчлан хугацаанаас нь өмнө зарласан түүхтэй.

Ингэснээр хууль тогтоомж зөрчсөн гэх хатуу нэхэл,дагуултай эдгээр гэрээ албан ёсоор хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд санхүү,эдийн засгийн хувьд Монгол Улс,үндэстэнд ихээхэн хохиролтой нь нэг их удалгүй үйл явцын өрнөлтөөр батлагдсан гэхэд болно.

Энэхүү урагшгүй байдлыг эдүүгээ төр,засгийн удирдлагын төвшинд ч хүлээн зөвшөөрч эхлээд буй. Тухайлбал, нөхцөл байдлыг сайн мэдэх үүрэгтэй Сангийн сайд Б.Чойжилсүрэн "Оюутолгойгоос болж Монгол Улс өрөнд орсон... 2009 оны гэрээ тийм сайн гэрээ болж чадаагүй” гэж 2016 оны 10дугаар сард УИХ-ын нэгдсэн хуралдаан дээр мэдэгдсэн нь үүний нэг жишээ юм.

Оюутолгойн гэрээ хүчин төгөлдөр болсныг зарлах хүртэл УИХ-ын арваад гишүүн, мөн гол төлөв эрдэмтэн,мэргэжилтэн,иргэний хөдөлгөөнийхнөөс бүрдсэн цөөхөн хүн гэрээг улс,үндэстэндээ ээлтэй болгож сайжруулах чиглэлээр ил тодоор,идэвх чармайлттайгаар эсэргүүцэн тэмцсэн байдаг. Тэдний нэг эдийн засаг судлаач Р.Эрхэмбаяр 2010 оны 3дугаар сарын 29-нд УИХ-ын гишүүдэд хандан уриалга гаргаж байжээ. Уг нийтлэлийг бид Оюутолгойн гэрээний түүхэнд холбогдох баримтын хувьд олон нийтийн сонорт дахин хүргэж байна.

Улс,үндэстнээ аюул,эрсдэл,хохирлоос сэргийлэн хамгаалах үүднээс эцсийн мөчийг хүртэл хуулийн хүрээнд бүхий л боломж,бололцоог эрэлхийлэн сүвэгчилж байсан нь эндээс юуны өмнө ойлгогдоно. Мөн тухайн үеийн УИХ-ын дийлэнх гишүүн Оюутолгойн ордыг хууль тогтоомжид нийцүүлэн төр,түмэндээ өгөөжтэй ашиглах эрин цагийн сорилтыг давж чадалгүй бүдэрч,улс орноо хүнд байдалд оруулахын сацуу үеийн үед үл мартагдах лай,нүглийг өөр дээрээ хураасныг өнөө цагийн өндөрлөгөөс бэлхнээ харж болох биз ээ.

Хавсралт:

МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ГИШҮҮН ТАНАА

Засгийн газар улайран зүтгэсээр Оюутолгойн гэрээг хүчин төгөлдөр болгох замыг засчихлаа

Оюутолгойн Хөрөнгө оруулалтын гэрээ хүчин төгөлдөр болох өдөр дөхсөн энэ цаг үед Монгол Улсын иргэд,сонгогчид ард түмний элч Таны байр суурь, үйлдэл, эс үйлдлийг анхааралтай ажиглан харцгааж байна.

Ингэхдээ нийт иргэн, улсын ашиг сонирхлыг эрхэмлэн баримтлах үндсэн дээр хууль тогтоох, гүйцэтгэлд нь хяналт тавих үүргээ хэлбэрэлтгүй биелүүлж, хууль дээдлэх зарчмыг үйл ажиллагаандаа чанд сахин мөрдөхийг Танаас хүсэн хүлээж, мөн шаардаж байна.

Оюутолгойн ордыг ашиглах асуудалд ноцтой алдаа,завхрал олон жил үргэлжлэн гарсны улмаас стратегийн ач холбогдолтой энэхүү гайхамшигт баялаг монголчууд бидний мэдлээс гарч гаднынхны эзэмшилд очих гэж байна. Монгол Улс, үндэстэнд асар их гарз, хохирол учирч, хэтдээ хэмжээлшгүй их гай,гамшиг тарих нөхцөл бодитойгоор бүрдлээ.

Энэ гэрээ хүчин төгөлдөр болвол монголчууд бид юуны түрүүнд хөрөнгө баялгаа цөлмүүлнэ. Монгол Улсын эдийн засгийн бие даасан болон аюулгүй байдал, хараат бус хөгжлийн зорилго,зорилт,хэтийн төлөвд маш сөрөг үр дагавар гарна. Үүнийг бид мэргэжлийн төвшинд шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр баттай хэлж чадаж байна. Ийм ч учраас Оюутолгойн гэрээг хохиролтойгоор байгуулвал тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээнд яригдах аймшигт гэмт хэрэг, дээд зэргийн террорист халдлага болно гэдгийг нэг жилийн өмнө олон түмэндээ хүргэсэн "Монгол Улсын иргэн Таны анхааралд” сонордуулгадаа дүгнэж сэрэмжлүүлсэн билээ (2009.04.06., http://archive.olloo.mn/News/1150876.html).

Төрийн дээд эрх барилцаж буй эрхэм гишүүн Та одоо эрс шийдэмгий алхам хийх сонголтын өмнө үйл явдлын өрнөлтөөр тулж очоод байна. Засгийн газар улайран зүтгэсээр Оюутолгойн гэрээг хүчин төгөлдөр болгох замыг засчихлаа.

Энэ бусармаг явдлыг таслан зогсоох бүрэн эрх УИХ-д бий. Иймд УИХ уг гэрээг бүрмөсөн хүчингүй болгох шийдвэрийг 4дүгээр сарын 5-ны өдөрт багтааж гаргах нь монголчууд бидний хувь заяанд амин чухал боллоо.

Эрхэм гишүүн Та энэ онцгой чухал асуудал дээр улс,үндэснийхээ язгуур эрх ашгийг нам,бүлэглэл,гадаадын компаниудын ашиг сонирхлоос хавьгүй дээгүүр тавьж, төрийн түшээгийн үүрэг,тангаргаа үнэнчээр, идэвх санаачилгатай биелүүлэх хэрэгтэй байна.

Нэр бүхий 11 гишүүний шаардлага энд чухал дохио,эхлэл боллоо. Таны сонголт ойрын өдрүүдийн үйлдэл,эс үйлдлээс Тань олон нийтэд бүрнээ танигдах болно. Их эрх мэдэл араасаа асар их хариуцлага дагуулдагыг монголчууд бид мартаагүй байна.

Оюутолгойн гэрээг "Ашигт малтмалын тухай” хуулийн 30дугаар зүйлийн тов тодорхой заалтыг балмадаар зөрчихийн зэрэгцээ УИХ-ын 40 ба 57 дугаар тогтоолоор Засгийн газарт өгөгдсөн үүрэг,даалгаврыг биелүүлэлгүйгээр байгуулсан нь хэнд ч илэрхий байна. Зөвхөн эдгээр хууль бус үйлдэл нь гэрээг УИХ-аас цуцлах хангалттай үндэслэл мөн юм. Бусад олон хуулийн заалт бас зөрчигджээ.

Гэрээг цуцлахаас өөр гарц,шийдэл монголчуудад одоо үлдээгүй нь туйлын харамсалтай. Цаг нь тулснаас, мөн бусад хүчин зүйлээс хамаараад өөр боломж үгүй болжээ. Хагас дутуу, хаяагаа манасан бөөрөнхий шийдвэр гаргадаг цаг биш болохыг энд бүр зориуд онцлон тэмдэглэж байна. Өнгөрсөн жилүүдэд ийм шийдвэрийг нэг бус удаа гаргаж, өөрсдийгөө болон өрөөлийг хууран аргацааж ирсний гор одоо ингэж аймшигтайгаар гарч байна. Улс,үндэснийхээ эсрэг гэмт хэрэг хийж буйгаа ч ойлгохгүй байгаа Засгийн газрын хууль бус үйлдлийг ингэж яаралтай зогсоохоос өөр арга алга.

Зайлшгүй анхаарах зүйл бол Оюутолгойн гэрээ хүчин төгөлдөр болмогц Монгол Улсын хувьд гэрээ эрх зүйн болон олон улсын харилцааны цоо шинэ нөхцөл үүсэх явдал юм. Ингэснээр гэрээг монголчуудад ашигтай байхаар дахин өөрчлөх, засч сайжруулах боломж олон арван жилээр үндсэндээ хаагдана.

Шаардлага гарвал хүчин төгөлдөр болсны дараа ч гэрээг өөрчилж,сайжруулж болно, бүх эрх мэдэл нь УИХ-д байгаа юм чинь гэх утгатай мэдээлэл цацагдаж байгаа нь сонирхсон этгээдүүдээс санаатайгаар тарааж буй ор үндэсгүй худал зүйл бөгөөд гэнэн нэгнийг тайвшруулах, хууран мэхлэх зорилгоос өөр юуг ч агуулагүй болно.

Гэрээ хууль тогтоомжийг зөрчиж байна, гэрээг хууль зөрчин байгуулжээ гэх мэт "зөөлөн” томъёололтой шийдвэрийг УИХ-аас гаргаад орхивол гэрээ хүчин төгөлдөр болох явцыг зогсоож чадахгүй байж мэднэ. Иймд гэрээ анхнаасаа хүчингүй байсныг тогтоож, бүрмөсөн цуцлах нь илүү баттай, маргах эргэлзэх зүйлгүй, тов тодорхой шийдвэр байх болно. Энэ нь гэрээний түншүүд Монголын төрийн шийдвэрийг үл зөвшөөрөн арбитрын шүүхэд хандах, тэнд заргаа авахад нь эрх зүйн хувьд илүү найдвартай хаалт болж өгнө.

Хатуу хүтүү шийдвэр гаргах зайлшгүй шаардлага гэрээ эрх зүйн талаасаа төдийгүй нэн ялангуяа гэрээний үндсэн агуулгатай холбоотойгоор урган гарч байгааг хэлэх хэрэгтэй.

Мордохын хазгай гэгчээр Оюутолгойн гэрээ уг үндсээрээ буруу болчихоод байгаа юм. Шүүмжлэлийн бай болсон Оюутолгойн техник,эдийн засгийн үндэслэл нь гэрээний агуулга дахь болж бүтэхгүй олон зүйлийн зөвхөн нэг хэсэг, тэгэхдээ бүр харьцангуй "жижиг” асуудал гэж ойлгож болно.

Урагшгүй байдал үүсэхэд УИХ-ын ноцтой алдаатай шийдвэрүүд, тухайлбал "Ашигт малтмалын тухай” 2006 оны хуулийн заалтууд, угтвар нөхцөл,үндэс суурь болсныг энд дурдахгүй өнгөрч болохгүй.

Уул нь бүхий л асуудлыг ийм гацаа,мухардал,ацан шалаанд оруулахгүйгээр зохицуулах боломж байсан билээ. Асуудлыг эхнээс нь зөв зүйтэй шийдвэрлэхийн оронд буруу гольдрил руу оруулан, цаг хугацаа алдаж улам даамжруулан хурцатгавал эцэс сүүлд нь улам их эрсдэлтэй, улам их хор уршигтай алхам хийх шаардлага гарна гэдгийг бид ашигт малтмалын салбар дахь бодлого, лицензийн эмх замбараагүй байдал, түүний дотор Оюутолгойн асуудалтай холбогдуулан олон жилийн өмнөөс анхааруулсаар ирсэн. Бидний тэрхүү сэтгэл түгшин, шийдвэрлэх,зайлсхийх арга замыг нь бодож эрэлхийлж байсан хүнд байдал одоо үүсчихжээ.

Нэгэнт ийм болсон тул эртний Грекийн домогт өгүүлдэг Гордын зангилааг ганц далайлтаар тас цавчиж тайлдагтай адилаар одоо энэхүү гэрээг эрс шийдэмгий зогсоож, түүний эргэн тойронд бий болсон дээд зэргийн бантагнал,алдаа,завхралыг эгнэгт эцэс болгож, асуудлыг зөв зүйтэйгээр шийдвэрлэх хэрэгтэй болсон байна.

Гэрээг цуцалснаар гадаад ертөнцөд Монголын талаар таатай мэдээлэл цацагдахгүй нь ойлгомжтой. Хөрөнгө оруулалтын орчин тогтворгүй, эрсдэлтэй гэх эргэлзээ, болгоомжлол улс төр,бизнесийн тодорхой хүрээнд нэмэгдэж таарна. Үүнээс зайлсхийх арга зам одоо үндсэндээ байхгүй. Энэ бол олон талаас тасралтгүй хэлж, анхааруулж, шаардсаар байхад ноцтой алдаатай гэрээг хууль тогтоомжоо бүдүүлгээр зөрчин байж, муйхарлан байгуулсны хор уршиг, нэг ёсны торгууль төлөөс юм.

Хэдий ийм ч нэр хүнд уначихна, хөрөнгө оруулагчид үргэчихнэ гэж айж эмээгээд буруу гэрээг хүлээн зөвшөөрч хэрэгжүүлж эхэлвэл бүр том алдаа,тэнэглэл болно. Гарз,хохирол харьцангуй бага байгаа дээр нь гэрээг зогсоож, асуудлыг зөвөөр зохицуулах нь яаж ч үзсэн хамгийн зөв шийдэл мөн. Зүйрлэж яривал, бэртэж өрөвссөн хуруугаа мэс заслаар авахуулаад амь үлдэх боломж байгааг эмч зөвлөсөөр байхад эрэмдэг,зэрэмдэг болж байснаас үхсэн нь дээр гэж мунхаглаж болохгүйтэй агаар нэг болой.

Гэрээг цуцлах нь гадаадын хөрөнгө оруулалт удаан хугацаагаар дорвитой татрах үндэслэл,шалтгаан болж чадахгүй хэмээн үзэж байна. Хөрөнгө оруулагчид үргэчихнэ, тэднийг үргээчихнэ гэх "хадны мангаагаар” монголчуудыг айлган сүрдүүлж, "номхотгож” байсан үе өнгөрч байна. Бодитой зүйл гэвэл, олборлож боловсруулахыг хүлээсэн үнэ цэнэтэй асар их баялаг манай хөрсөнд байна. Монголчуудын нөхцлөөр хамтран ажиллахыг хүссэн гадаадын хэнбугай ч бусад оронд тэр бүр олдоод байдаггүй үлэмж их ашиг,хонжоог олон арван жилийн туршид олж хүртэх боломж нээлттэй байна. Ийм учраас гэрээ цуцалсныг эсэргүүцээд гараад явах,эсвэл орж ирэхээ болих хөрөнгө оруулагч олон гарахгүй биз ээ.

Нөгөөтэйгүүр дургүйцсэн нэг нь гараад явбал хойноос нь гүйх шаардлага бидэнд байхгүй. Даварч хэтэрсэн нь түргэн зайлвал бүр сайн. Ер нь Монголын баялаг тэдний олз,өмч биш, монголчууд тэдний төлөө энэ хорвоод оршдоггүй гэдгийг сайтар ойлгуулах,мэдрүүлэх цаг аль хэдийн болчихсон билээ. Өнгөрсөн үед гаднынханд хэт найр тавьж ирсэн нь том алдаа байв. Тэдний дарамт шахалт,оролцоог багасгах нь монголчууд дотроо учир зүйгээ ололцож, эмх замбараагүй байдлаа гэтлэн давахад эерэгээр нөлөөлөх хөгжлийн нэгэн боломж ч байж мэднэ.

Өөр нэг асуудал бол Оюутолгойн одоогийн гэрээг хэрэгжүүлье гэж хүчээр зүтгүүлсэн ч бүтэлгүйтэх тавилантай гэдгийг эртхэн ойлгох нь эцсийн дүнд бүх талд ашиг тустай. Улс,үндэсний тулгуур эрх ашигт харшилсан, Оюутолгойг дахин нэг Бороо болгож хэрхэвч болохгүй гэсэн нийгмийн суурь зөвшилцлийг огоорсон энэ гэрээний хэрэгжилт түм,буман эх орончдын идэвхтэй эсэргүүцэл, ард түмний дургүйцэлтэй тулгарч цаашдаа гарцаагүй саатна, зогсоно. Иймд эрх баригчид, мөн гадаадынхан үргэлжлүүлэн мугуйдлах аваас нийгмийг улам ихээр доргиож, туйлд нь хүртэл донсолгож "дэлбэлэх” аюулыг л дагуулах болно. Оюутолгойн гэрээг цуцалснаар нийгэмд үүсээд буй хурцадмал байдлыг намжаахад тус нэмэр болох нь дамжиггүй.

Эрхэм гишүүн Таны анхаарлыг бас нэг зүйлд хандуулъя. Юу вэ гэвэл, өмч баялаг,эрх мэдлийн хуваарилалт зэрэг нэн чухал асуудлыг зохицуулсан Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ одоо болтол олон нийтэд байтугай УИХ-ын нийт бүрэлдэхүүнд ил тод болоогүй байна. Улс,үндэсний хувь заяатай холбоотой гэрээг ингэж хав дарж нууцалсаар байгаа нь сэжигтэй бөгөөд зохисгүй.

Гишүүн Та энэхүү гэрээний (гарын үсэг зурж батламжилсан) эцсийн хувилбарыг олж үзсэн үү? Тийм бол зүйл,заалтууд нь зөв зүйтэй болсон байна уу? Үзээгүй бол гэрээ байгуулсан хүмүүст бүрэн найдаад "харанхуйгаар” хүлээн зөвшөөрчихөж болж байгаа юм уу? Гэрээг Танд өгөхгүй байгаа бол төрийн дээд эрх барилцаж буй Танаас яагаад нууж хаагаад байна? Таны эрх мэдлийг хэн яагаад ингэж хязгаарлаад байна? Та эрх мэдлээ яагаад ингэж хязгаарлуулаад, дуугүй суугаад байна? гэх мэт өчнөөн асуулт Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээтэй холбоотойгоор урган гарч байна. Иргэд,сонгогчид хариултыг нь Танаас үнэн зөвөөр мэдэхийг хүсч байна. Бусдад битгий найдаач, гэрээг уншиж судлаач, нягталж хянаач гэж бид зөвлөж,мөн шаардаж байна.

Оюутолгойн Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд Засгийн газар эрх мэдлээ хэтрүүлсэн, УИХ-ын бүрэн эрхэд халдсан гэж үзэж болохуйц заалтууд тусгагдсан бий. Тухайлбал, нэгдүгээр бүлгийн 1.8. заалтад "нийт...хувьцааны 34 хувьтай тэнцэх ...хувьцааг...төрд шилжүүлснээр Хөрөнгө оруулагч нь Ашигт малтмалын тухай хуулийн 5дугаар зүйлийн 5.5-д заасны дагуу Хөрөнгө оруулагчийн хүлээх бүх үүргийг хангаж байгааг зөвшөөрч байна” гэжээ. Мөн 15дугаар бүлгийн 15.28. заалтад "Энэхүү гэрээг байгуулсан болон хүчин төгөлдөр болсон өдөр уг гэрээ нь 2009 оны 7дугаар сарын 16-ны өдрийн Улсын Их Хурлын 57дугаар тогтоолтой нийцэж байгааг Засгийн газар нотлов” гэжээ.

Эдгээр нь Засгийн газар хууль тогтоомжийг дур зоргоор тайлбарлахын зэрэгцээ хууль бусаар УИХ-ын өмнөөс яриад байна гэж ойлгогдож байгаа юм.

Эрхэм гишүүн Та гэрээ хүчин төгөлдөр болох өдрөөс өмнө буюу 2010 оны 4дүгээр сарын 5-ны дотор багтаж шийдвэрээ гаргах шаардлагатай байгааг дахин сануулъя. Ухарч булзах орон зай, хойшлуулж нөгчөөх цаг хугацаа одоо үгүй болжээ.

Эх орон,ард түмэн, гэр бүл,ахан дүүс, хойчийн олон үеийн монголчууддаа ээлтэй сонголт хийж зориглон хөдөлнө гэдэгт Тань бид гүнээ найдаж байна.

"ИРЭЭДҮЙТЭЙ ХӨГЖИЛ” ЗӨВЛӨЛ

2010 оны 3дугаар сарын 28-ны өдөр.

Нийтлэлийг бичсэн Монгол улсын иргэн

40 гаруй лицензтэй “Сентерра гоулд”-ын ашиг сонирхол Гацууртаар төгсөхгүй!

saikhnaa — Mon, 27 Mar 2017 11:32:25 +0800

Сангийн сайд хэлэхдээ өмнө нь яригдаж ирсэн дөрөв таван том төслөөс эхний ээлжинд Гацууртыг л энэ онд хөдөлгөнө гэсэн. Нөгөө Тавантолгой энэ тэр бол хүлээлгийн өрөөндөө байгаа харагдана. За харин Гацууртын тал дээр Засгийн газрын түвшинд авч хэлэлцээд байгаа. Өнгөрсөн нэгдүгээр сард засгийн хуралдаанаар нэгэн шийдвэр гаргасан нь Гацууртын ордыг ашиглах талаар хэлэлцээр хийхээр болсон явдал юм. Тодруулбал, стратегийн ач холбогдол бүхий Гацууртын алтны үндсэн ордын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч "Сентерра Гоулд Монголия” компанитай Хөрөнгө оруулалтын гэрээ болон Орд ашиглах гэрээ байгуулах талаар хэлэлцээ хийх үүрэг бүхий Ажлын хэсэг байгуулахаар болж, Орд ашиглах гэрээний хэлэлцээр хийх Ажлын хэсэгт Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам, Сангийн яам, Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яам, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны төлөөлөл, Хөрөнгө оруулалтын гэрээ, хэлэлцээр байгуулах, хэлэлцээр хийх Ажлын хэсэгт Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам, Сангийн яам, Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яам, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам, Гадаад харилцааны яам, Үндэсний хөгжлийн газрын төлөөлөл орсон юм.

Тэгэхээр засгийн түвшинд ийм ахицтай шатанд яваа харагдах асуудал нөгөө талд шүүхийн шатанд бас анхаарал татаж байгаа юм. "Ноён уулаа аваръя” хөдөлгөөнөөс Ноён уулын Гацуурдын орд дахь "Сентерра Гоулд” компанийн эзэмшлийн дөрвөн лицензийг цуцлуулах тухай нэхэмжлэлийг шүүхэд гаргасан байдаг. Уг асуудалтай холбоотой шүүх хурал арав гаруй удаа товлогдсон ч, тодорхой шийдвэр гараагүй. Хойшлогдсоор өдийг хүрч байгаа. Ер нь бол "Сентерра Гоулд”-ыг засгаас дэмжээд байгаа нь учиртай гэх зүйлийг хэлэгсэд ч бий. Тухайлбал, "Ноён уулаа аваръя” хөдөлгөөний тэргүүн О.Цэрэннадмид хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат "Сентерра Гоулд”-ыг өмгөөлж байгаа хэмээн ярьжээ. Тэр хэлэхдээ "Сэлэнгэ аймгийн Засаг дарга байхаасаа эхлээд. "Сентерра Гоулд” компани Ноён уул руу зам тавьсан цагаас өгсүүлэн бүх асуудалд одоо Ерөнхий сайдын албыг хашиж буй Жаргалтулгын Эрдэнэбат холбоотой. Бүр шууд холбоотой. Үнэнийг дэлгэхэд ичиж зовох, айж агших юм алга. Монголын ард түмэн бүгд харж, сонсч, мэдэж байгаа. Ж.Эрдэнэбатыг Засаг даргаар ажиллаж байх үед Ноён уул руу сайжруулсан зам тавигдсан. Миний харж байгаагаар тэр зам тавигдахад Монгол Улсад Урт нэртэй хууль хүчин төгөлдөр хэлэлцэгдэж байсан. Маш их хэмжээний ойн сан, усны сав газар, хүүхдийн амралтын зуслан хүртэл тэр замын трасст орсон. Ноён уул дахь алтны лицензүүд Ашигт малмалын хэрэг эрхлэх газар мэдэх хэрэг ч Ж.Эрдэнэбатын лоббигоор олгогдсон. Энэ нууц биш. "Сентерра Гоулд”, "Бороо Гоулд”-тай холбоогүй юм Ж.Эрдэнэбатад нэг ч байхгүй. Сэлэнгэ аймгийн Засаг дарга, дараа нь УИХ-ын гишүүн, өнөөдөр Монгол Улсын Ерөнхий сайд гэх энэ өндөрлөгт шат дараалан хүрэх хүртэл энэ хүн "Сентерра Гоулд”-ын талд үйлчилсээр байгаа. Хатуу үг гэдэг үнэн үг байдаг.Тиймээс хатуухан хэлчихэд "Сентерра Гоулд”-ын толгой компанийн захирал Жон Казакоф сэтгүүлч Б.Отгоны асуултад хариулахдаа хэлсэн дээ "Танай Монгол Улсын Их хурал болон Засгийн газарт манай лобби бүлэг ажиллаж байгаа. Танай "Урт нэртэй хууль”-ийг байхгүй болгоно, Ноён уулыг чинь ч ухна” гэж. Өөрөөр хэлбэл, танай байгаль хамгаалах хууль, ойн хуульд бид нөлөөгөө оруулж чадна гэсэн. Нялуунаас шулуун гэж үг бий. Шулуухан хэлчихэд, би түүнийг "Лобби бүлэг”-ийн удирдагч, "Гацуурт” төслийг санаачлагч гэж боддог. Тэрэндээ эрдээд шүүх хурал дээр Засгийн газрын ажлыг яриад байгаа байхгүй юу. Төрийн албан хаагчдынхаа цалинг тавьж чадахаа байчихна ч гэх шиг. Тэтгэвэр тэтгэмжээ өгч чадахгүй болно ч гэх шиг.”хэмээн хэлж ярьсан байдаг.

Сануулахад УИХ-ын 2015 оны 1 дүгээр сарын 23-ны өдрийн тогтоолоор Гацууртын ордыг стратегийн ач холбогдол бүхий ордод хамааруулсан. Мөн УИХ-ын 2016 оны 2 дугаар сарын 4-ний өдрийн тогтоолоор энэ ордод Засгийн газрын эзэмших хувь хэмжээг 34 хувиар тогтоосон юм. Тэгвэл бусад 66 хувьтай холбоотойгоор яригдаж ирсэн Канад улсын Торонтод төвтэй Сентерра Гоулд корпорацийн охин компани Бороо Гоулдын талаарх мэдээлэлд анхаарал хандуулъя.

Сентерра Гоулдын Монгол дахь эрх ашиг

Гацууртын ордод албан бусаар олборлолт явуулаад гол усыг хүнцлээр бохирдууллаа хэмээн асуудалд орж байсан, мөн Нидерланд улсад байгуулсан охин компаниараа дамжуулж Бороо Гоулд ХХК-ийн ноогдол ашгийн орлогоос ямар ч татвар төлөлгүйгээр Канад руу шилжүүлэн авч байсан гэхчлэн но-той асуудал олонтой тус компанид Монголд хийх ажил дуусахгүй янзтай байна.

Бороогийн алтны ордыг ашиглаад дууссан энэ компани тус уурхайгаас 35 км зайд орших Гацууртын ордын ашиглалтыг эхлүүлэх гэж Монголын Засгийн газартай албан тохироонд хүрэхийн тулд нэлээд цагийг зарцуулж байгаа нь үнэн. Гацуурын орд нь Урт нэртэй хуулийн хүрээнд түдгэлзүүлэгдчихээд байгаа орд гэдэг утгаараа тэдний хүсэл биелэхгүй саатаж байсан. Түүнээс гадна Ноён уулыг хөндөж болохгүй шалтгаануудын талаар ч дуугарч ирсэн хүмүүс олон байгаа учир тус ордыг ухах гадныхны хүсэл биеллээ олоход саад тээг болоод буй юм. Гэсэн ч Бороо Гоулд нэгнийх нь нөөцийг дуусгасан нөгөөгийнх нь нөөц рүү гүн орох гээд байгаа хоёр талбайг холбосон 55 км урттай замыг аль арван онд барьж дуусгасан гэх юм билээ.

Гацууртын ордын нөөцийг 2010 оны 12-р сарын эцэс гэхэд боломжтой нөөцийн хэмжээ 1.5 сая унц, бодитой болон баттай нөөцийн хэмжээ 426,000 унц, боломжтой баялагийн хэмжээ 491,000 унц гэж тооцоолсон байдаг.Түүнчлэн ил уурхайгаас олборлосон хүдрийг Гацууртаас Бороогийн үйлдвэр рүү тээвэрлэж, тэнд Гацууртын ордын өндөр агуулгатай исэлдсэн хүдрийг дараа нь Гацууртын сульфидын хүдрийг боловсруулах гэнэ. Мөн тус үйлдвэрт Гацууртын боловсруулахад хүндрэлтэй сульфидын хүдрийг биологийн аргаар исэлдүүлэх нэмэлт цех байгуулна гэх мэдээллийг өгдөг. Ерөнхийдөө бол манай талаас байгаль орчноо бодсон шийдвэрийг гаргасан бол Бороо Гоулдын талаас байгальд халгүй технологийн тухай ярьдаг байдалтай он он дамнаж байгаа юм.

Ер нь бол Бороо Гоулд компани зөвхөн Бороо, Гацууртын ордуудаар тогтохгүй. Тэдний эзэмшилд ашиглалтын 10, хайгуулын 4 лиценз байгаа бол Сентеррагоулд монголия компанийн нэр дээр ашиглалтын 7, хайгуулын 20 нийтдээ 41 лиценз байгаа талаар өмнө нь дуулгаж байсан. Тэгвэл тэдгээрийн нэг нь Aлтан цагаан овоо ордын хайгуулын лицензийг эзэмшигч нь тэд юм.

Дорнод аймгийн Цагаан Овоо сумын нутагт байрлах Алтан Цагаан Овоо ордыг анх 2010 оны 5 дугаар сард илрүүлсэн гэх. Гэхдээ анхны эзэн нь Францын Арева компанийн 100 хувийн эзэмшлийн охин компани болох "Коже Говь” компани байжээ. Тодруулбал, Алтан Цагаан Овоо орд нь "Коже Говь” компаниас 2010 оны 5 дугаар сард Сентеррагийн худалдаж авсан Цагаан Овоо лицензит талбайд оршдог бөгөөд тус ордоос олох цэвэр ашгийн 1.75 хувийг Арева-д төлөх нөхцөлтэй гэдгийг Бороо Гоулдын зүгээс өгүүлсэн байгаа юм.

Мөн түүнээс гадна Цагаан Овоо лицензит талбайтай зэргэлдээ орших Тариат, Хүрэн Толгой, Давхар Толгой гэсэн хайгуулын гурван талбайг Сентерра эзэмшдэг аж. Энэ дөрвөн лицензит талбай нийлээд ойролцоогоор 77,000 га буюу 35 км х 25 км орчим талбайг хамардаг. Энэ талбай нь Дорнод Монголын талд оршдог бөгөөд "Гол, мөрний урсац бүрэлдэх эх, усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс, ойн сан бүхий газарт ашигт малтмал хайх, ашиглахыг хориглох тухай” Монгол Улсын хуульд хамрагдаагүй хэмээн тодотгожээ.Тэгэхээр Сентерра Гоулдын тухайд Гацууртын төслийг албан ёсоор эхлүүлэх зөвшөөрөл автлаа хийх ажилтай, хөдөлгөх төсөлтэй өдийг хүрчээ.

Түүнчлэн тус компани Аревагийн охин компаниас дээрх лицензит талбайг худалдаж авснаасаа хойш 2010 оны 5 дугаар сараас 2011 оны 6 дугаар сарыг дуустал хугацаанд хайгуулын үйл ажиллагаа хийгээд үнэт болон суурь металлын томоохон эрдэсжилттэй болох нь тогтоогдсон байдаг.

Тэгэхээр энэ янзаараа бол Сентерра Гоулдын Монгол дахь ашиг сонирхлын цар хүрээ нэлээд өргөн харагдаж байдаг юм.

Эх сурвалж: Э.Болор, Шуурхай.мн

Туулын тархинд тачигнасан моторт хөрөөний жимээр...

saikhnaa — Thu, 16 Mar 2017 13:01:03 +0800

Хан Хэнтийн уулсаас эх авдаг Туул, Онон, Хэрлэн, Хараа, Ерөө гээд томоохон голууд Монгол Улсын хүн амын гуравны хоёр хувийг ундны усаар хангадаг. Тэр дундаас нийслэл Улаанбаатар хотын нэг сая гаруй хүнийг ундаалж буй нь Туул гол. Тиймээс Туул гол төдийгүй Хан Хэнтийн уулс, тэндээс эх авдаг гол мөрөнг, гол мөрөнг тэжээж буй ой тайгыг монголчууд бид нүдний цөцгий мэт хайрлаж, хамгаалах учиртай.

Гэтэл бүхэл бүтэн хотыг тэжээж буй Туул голын эхэнд, улсын хүн амын талаас илүүг тэтгэдэг гол мөрөнг бүрэлдүүлдэг Хан Хэнтийн улсын тусгай хамгаалалттай газраас их хэмжээний мод бэлтгэж байна гэх мэдээлэл өнгөрсөн өдрүүдэд олон нийтийн анхаарлыг татав.

Туул голын бохирдол, усны нөөц хомсдолын асуудал өнгөрсөн олон жилийн хугацаанд яригдсан ч саяхнаас л өндрөө авч УИХ, Засгийн газрын хэмжээнд хүрсэн. Улсын төсвөөс багагүй хөрөнгө зарцуулан тэмцэж эхэлтэл голынх нь эхэнд мод бэлтгэл нэрийдлээр татраах ажиллагаа явагдаж байна уу гэсэн хардлага төрөхөөр байна. Улсын тусгай хамгаалалттай газар нутгаас ямар зөвшөөрлөөр, хэдий чинээ мод бэлтгэх болов, энэ ажиллагааг хэн зохион байгуулж байгаа, түүнд нь тавих хяналт хэр байгаа зэргийг тодруулахаар Хан Хэнтийн улсын тусгай хамгаалалттай газрыг зорилоо.

"МӨНГӨ Л ОЛЖ БАЙВАЛ БАЙГАЛЬ СҮЙДЭХ НЬ БИДЭНД ХАМААГҮЙ”

Улаанбаатар хотоос гарч Налайх дүүргээр дайран Тэрэлжийн гүүр оров. Тэрэлжийн гүүрнээс Горхи, Тэрэлжийн тусгай хамгаалалттай газар эхэлж буй. Түүнээс цааш давхисаар Горхи, Тэрэлжийн тусгай хамгаалалттай газар, Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалттай газрын заагт хүрээд манай сурвалжлах баг зогслоо. Уг хилийн зааг бол Төв аймгийн Эрдэнэ сумын II багийн газар нутаг. Биднийг хүнд даацын автомашинуудад мод ачиж буй залуус угтав. Тэднийг тойруулан их хэмжээний цагаалсан мод буулгажээ. 10 гаруй хүн хоёр машинд зэрэг мод ачиж байв. Жолооч нар нь машиныхаа бүхээгт сууна.

Цас хаялсан, шуургатай байснаас хоёр залуу ил гал асааж, цай чанаж байснаа биднийг харуут асгачихав. Тэднээс хэдхэн алхмын цаанаас Хан Хэнтийн улсын тусгай хамгаалалтын газар эхэлж буйг илтгэх самбар харагдана. Яг дэргэд нь жижгэвтэр байшингийн модон рам зангиджээ. Хан Хэнтийн улсын тусгай хамгаалалтын газрын пост гэнэ. Мод ачиж буй залуусаас хаанахын ямар компанийн ажилтнууд болох, хэзээнээс ажил нь эхэлсэн тухай асуувал "Мэдэхгүй” гэхээс өөр зүйл хэлсэнгүй.

Удтал шалгаасны эцэст ахимаг насны эр "Бид амьдралаа залгуулахын төлөө энд ажиллаж байна. Өглөө мод ачих ажил байна гэхээр нь хүрээд ирсэн. Хаанахын ямар компанийг мэдэхгүй” гэв. Хаана, хэний захиалгаар ажиллаж байгаагаа мэдэхгүй эрсэд байгаль орчны асуудал хамаагүй болсон эсэхийг лавлавал мөнгө л олж байвал юу ч хамаагүй хийх цаг болсон гэж нэг залуу цаанаас дуугарав.

Уулнаас цагаалж ирсэн модод хэдэн арван машин болохоор харагдана.

Ямартаа ч тэдний хэлснээр ганц, хоёр өдрийн ажил гэж хэнд ч харахааргүй байв. Уулнаас цагаалж ирсэн модод хэдэн арван машин болохоор харагдана. Замын хоёр талаар эгнүүлж, машин ачихад бэлэн болгожээ. Модны холтос газраар хөглөрнө. Хот руу ачихаас өмнө постны дэргэд холтослодог бололтой. Холтослосон моддоо хүнд даацын шалаанз, маяти машинаар хот руу тээвэрлэдэг юм байна. Хаанахын ямар компани, зөвшөөрөлтэй эсэх мэдээллийг ажилтнуудаас авч чадаагүй учир дүгнэж хэлэхэд эрт. Харин нойтон мод бэлтгэх нь эрүүгийн хэрэгт татагдах хүртэл хуультайг хэн бүр мэднэ.

Гэтэл шалаанзад ачсан моддын дунд нойтон хуш хэд, хэд харагдлаа. /Зурагт үзүүлэв/. Түүгээр зогсохгүй Хан Хэнтийн улсын тусгай хамгаалалттай газрын барьж буй постны дээд хэсгийг нойтон хушаар зангидсан нь харагдав. Хуурай моддын дунд нойтон мод хавчуулсан, дээрээс нь хууль сахиулагч байгууллага нь нойтон модоор постоо барьж байгаа явдал хууль ёсных мөн үү.

Уулнаас ачиж ирсэн, хот руу ачиж байгааг хянах ямар нэгэн албан тушаалтан тэнд байсангүй. Байгаль хамгаалагч, байгаль орчны улсын байцаагч нар хянах учиртайг нутгийнхан хэлж байв. Гэвч биднийг очих үед тэдгээр хүмүүсээс нэг нь ч ирсэнгүй.

ХАН ХЭНТИЙН ТУСГАЙ ХАМГААЛАЛТТАЙ ГАЗРААС "ЭБЭ” КОМПАНИ МОД БЭЛТГЭЖ БАЙНА

Хан Хэнтийн улсын тусгай хамгаалалттай газрын постыг нойтон хушаар зангиджээ.

Постоос цааш 20 орчим км-ийн гүнээс мод цагаалж байгаа аж. Уг үйл явцыг сурвалжлахаар бид цааш хөдлөв. Хан Хэнтийн улсын тусгай хамгаалалттай газар уул хад ихтэй учир зам хэцүү, Туул голын мөсөн дээгүүр тээвэр хийдэг юм байна. Цаг агаар наашилснаас гол дээгүүр халиа гүйжээ. Гол дээгүүр мод тээвэрлэсэн хүнд даацын машины мөр илт харагдана. Машины мөрөөр голын мөс цөмөрсөн хэсэг нэлээд байв. Тийнхүү мөсөн дээгүүр 10 гаруй км явсаар Хаг Туулын бэлчирт хүрэв.

Уулын олон булаг шандаас бүрдэлдсэн жижигхэн Туул гол Хагийн голтой ирж нийлдэг хэсэг юм байна. Хаг Туулын бэлчрээс холгүйхэн мод ачсан "ЗИЛ-131” машины жолоочтой тааралдав. Дугуй нь хагарснаас ийн зогсчээ. Тэрбээр "ЭБЭ” компанийн гэрээт ажилтан гэж өөрийгөө танилцуулав. Сар шинийн баярын өмнө гурав, дөрөв хоног мод бэлтгээд буусан. Баярын дараа гарч ирээд гурав хонож байгаа гэв. Тэрбээр бас унасан, хуурай модыг л бэлтгэж байгаа гэлээ.

Хан Хэнтийн улсын тусгай хамгаалалттай газраас "ЭБЭ” гэх компани мод бэлтгэж байгаа юм байна. Тэд тусгай хамгаалалттай газрын Зуухт, Цахир цагаан чулуут гэх нэртэй хоёр ууланд отог гарган ажиллаж байхтай таарав. Цахир цагаан чулуут ууланд компанийн ажилтнуудын хоёр отог гарчээ. Харин Зуухт ууланд бидний харснаар дөрвөн отог байрлаж байв. Тэд Зуухт уулын арын шил дээр мод бэлтгэж байна. Нэг отог 3-4 хүнтэй бололтой. Нэг отгийнхон бололтой гурван залуу моторт хөрөөгөө засаж байхад нь явж очив. Бас л саяхнаас ууланд гарсан гэнэ. Компани нь ойн цэвэрлэгээ хийж мод бэлтгэх зөвшөөрөлтэйг гэж хэлэхээ тэд мартсангүй.

Тэд өнгөрсөн жил Горхи, Тэрэлжийн тусгай хамгаалалттай газарт ойн цэвэрлэгээ хийж мод бэлтгэжээ. Нөхөн сэргээлт хийгдсэн эсэхийг лавлавал хараахан хийж амжаагүй байгаа гэв. Тэдний отогийн үүдэнд шинэхэн хожуулууд харагдана. Саяхан унагаасан хуш бололтой. Цагаалж амжаагүй, ногоон саглагар мөчиртэй нь унагаагаад орхисон хуш, бас цагаалчихсан хушны дэргэд газраар хөглөрсөн ногоон мөчрүүд, энд тэнд моторт хөрөөний дуу тачигнахаас өөр чимээ аниргүй Зуухт уул ийнхүү угтсан юм.

Үргэлжлэл бий.

Том Ван Триян: Монголын тээврийн салбарын аюулгүй ажиллагаанд анхаарах зүйлс олон байна

saikhnaa — Thu, 16 Mar 2017 11:33:42 +0800

"Монголын тээвэрчид үнэхээр хүнд нөхцөлд ажиллах юм. Тэд том оврын машин явах боломжгүй нарийнхан зам дээгүүр нүүрс тээвэрлэж байна. Мөн Монголын замыг нимгэн асфальтаар барьснаас болж ирмэгээсээ эхлээд энд, тэнд том нүх гарсан байна. Ийм нөхцөлд машинууд мөргөлдөж, улмаар хүний амь нас эрсдэх аюул тулгардаг” хэмээн Голландын "PUM” олон улсын байгууллагын мэргэшсэн зөвлөх Том Ван Триян "Хөдөлмөр аюулгүй ажиллагааны нэгдсэн бодлого” сургалт, семинарын үеэр ярив.

Уул уурхайн ашигт малтмал болон нүүрс олборлолт хөгжсөн манай улсад хамгийн их тулгамдаж буй асуудлын нэг бол яах аргагүй тээврийн салбарынхны эрүүл мэнд, хөдөлмөр аюулгүй ажиллагааны байдал мөн.

Сүүлийн жилүүдэд нүүрс тээвэрлэдэг том оврын машины жолооч нар хөдөлмөрийн аюулгүй ажиллагааны дүрэм, журмыг хангаагүй нөхцөлд ажилласны улмаас осолд орох, эрүүл мэндээрээ хохирох зэрэг асуудлууд цөөнгүй гарах болсон. Үүний нэгээхэн баталгаа нь "PUM” олон улсын байгууллагын мэргэшсэн зөвлөх Том Ван Трияны Монголын нөхцөл байдлын өнөөгийн дүр төрхийг өгүүлсэн яриа болох биз.

Тэгвэл "Автотээврийн үндэсний төв” болон "Монгол Тээвэр Нэгдэл” ХХК-ийн "Хөдөлмөр аюулгүй ажиллагааны нэгдсэн бодлого”-ийг боловсруулсан байна. Ингэснээр тээврийн компани бүр тус тусдаа эрүүл мэнд, хөдөлмөр аюулгүй байдлын бодлоготой байсныг цэгцэлж, олон улсын стандартад нийцүүлж байгаа гэнэ.

Энэ үеэр "Монгол тээвэр нэгдэл” компанийн гүйцэтгэх захирал Э.Чимэддагва "Монгол тээвэр нэгдлийн үндсэн үйл ажиллагаа бол эрдэс баялаг, уул уурхай, нүүрсний тээвэрт чиглэн ажилладаг. Манай үйл ажиллагааны гол чиглэлд хөдөлмөр аюулгүй ажиллагааны дүрэм, журмыг маш нарийн тогтоож, баримтлан ажиллах шаардлага байдаг.

Харамсалтай нь өнөөгийн нөхцөлд Монголын тээврийн компаниудын үйл ажиллагаа ялангуяа "Эрдэнэс таван толгой”-гоос Гашуун Сухайтын хилийн боомт хүртэлх 240 орчим км зам дээр аюулгүй байдал, хүний амь нас эрсдэлтэй байдалд ордог. Энэ байдлаас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор Голландын "PUM” олон улсын байгууллагын хөдөлмөр, аюулгүй байдлын мэргэшсэн зөвлөхийг урьж авчирсан. Манай улсад долоо хоног компаниудын байран дээр ажилласан. Энэ хугацаанд жолооч, засварчид, ажилчидтай уулзсан.

Энэ хүрээнд бид өнөөдрийн сургалт семинарыг зохион байгуулж байна. Бидэнд хөдөлмөр, аюулгүй ажиллагааны баталсан бодлого, дүрэм, журам бий. Энэ дүрэм, журам нь олон улсын стандартад хэр ойртож очсон юм бэ гэдгийг мэдэх үүднээс олон улсын "PUM” байгууллагад хандсан юм” гэв. Тус компани нь 2010 онд анх байгуулагдаж уул уурхайн болон нүүрс тээвэрлэлтийн төсөлд үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн байна.

Одоогийн байдлаар тус компани нь үндэсний хөрөнгө оруулалттай 20 гишүүн компанийн 1,500 гаруй ажилтан 500 гаруй хөдлөх бүрэлдэхүүнтэйгээр авто тээвэр, логистикийн том бүтэц болон ажиллаж байгаа ажээ. Бид энэ үеэр "PUM” олон улсын байгууллагын мэргэшсэн зөвлөх Том Ван Триянтай уулзаж, цөөн хором ярилцлаа.

-"Монгол тээвэр нэгдэл”-ийн Эрүүл мэнд, аюулгүй ажиллагааны нэгдсэн бодлого болон өнөөгийн уул уурхайн тээвэрлэлтийн компанийн үйл ажиллагаатай танилцсан гэлээ. Энэхүү нэгдсэн бодлого олон улсын стандартад хэр нийцсэн байна вэ. Ямар зөвлөгөөг өгөх вэ?

-Монголын уул уурхайн тээвэрлэлтийн компанийн үйл ажиллагаатай хоёр долоо хоногийн турш өөрийн биеэр явж танилцлаа. Нөхцөл байдлыг өөрийн нүдээр харсан. Юуны өмнө Монголын ажилчид болон ажил олгогч эзэд, төр засаг нэг зүйл дээр анхаарах хэрэгтэй юм шиг санагдсан. Нэгдүгээрт, Монгол Улсад хөдөлмөр аюулгүй байдлын тухай хууль байдаг. Зохицуулалт, дүрэм журам байхгүй биш байдаг. Тун дажгүй хийгдсэн хууль, дүрэм журам байх юм. Хамгийн гол асуудал юунд байна гэвэл хуулиа хэрэгжүүлдэггүй. Хэрэгжилтэд нь хяналт тавих механизм байдаггүй юм болов уу гэж харлаа.

Энэ бол та бүхнээс онцгойлж гуйх зүйл юм. Хуулиа анхаарч, судалж, хэрэгжилтэд нь хяналт тавиач ээ гэж хэлмээр байна. Хоёрдугаарт, замын нөхцөл байдал маш муу байна. Манай барууны стандартаар тэр бол зам биш юм. "Таван толгой”-н уурхайгаас Хятадын хил хүрч байгаа эсрэг хоёр урсгалтай нарийхан зам байсан. Энэ бол зам биш. Тиймээс дэд бүтэцдээ анхаарах хэрэгтэй.

Эрүүл мэнд, хөдөлмөр хамгаалал, аюулгүй ажиллагааны талаар ажилчид нь ч, ажил олгогчид нь тоодоггүй. Төр засаг нь ч тоодоггүй юм байна. Тийм учраас үнэхээр хүн ажил хөдөлмөр эрхлээд албан ёсоор цалин хөлсөө аваад явъя гэвэл өөрийнхөө ажиллах орчинд эрүүл, аюулгүй байдлыг шаардах нь тухайн хүний өөрийнх нь заяамал эрх юм. Тиймээс аль аль талдаа анхаарч, харж үзэхгүй бол энэ байдлаараа цаашид хол явах боломжгүй гэж би харсан.

-Таны хэлсэнчлэн Монголын Засгийн газар, ажил олгогч эзэд, ажилчид төдийлөн хоорондоо сайн ойлголцолд хүрэхгүй байгаа. Энэ гурвыг нэгтгэж хуулийн хэрэгжилтийг сайжруулах ямар арга зам байна вэ?

-Барууны орнууд энэ асуудлыг хэрхэн шийдсэн жишиг байдаг вэ гэвэл, хөдөлмөр эрхлэгчид холбоо, эвсэл байгуулсан байдаг. Тэр эвслээрээ дамжуулан тулгамдаж буй асуудал, санаа бодлоо хамтатгадаг. Нөгөө талаас ажил олгогчид ч эвсэл, холбоо байгуулаад тулгамдаж буй асуудал, саналаа боловсруулдаг. Ингээд ажилчид болон ажил олгогчдын эвсэл хамтраад төр засагтаа гаргасан саналаа тавьж, асуудлаа хэлэлцдэг. Ажил олгогч, ажилчинг ч хохироохгүй байх тааламжтай байдлаар ажил хэрэгч харилцан яриаг өрнүүлдэг. Түүнийгээ тодорхой ажил хэрэг болгох зэргээр хамтарч ажилласаар байгаад энэ асуудлыг шийдсэн байдаг.

Нэмж хэлэхэд, Монгол Улсад дээр хэлсэнчлэн ашиг сонирхолын үндсэн дээр нэгдэх хандлага явагдаад эхэлсэн байна. Жишээлбэл, 18-20 гаруй тээвэр жуучлалын компаниуд нэгдэж, "Монгол тээвэр нэгдэл” корпорацийг бий болгосон байна. Энэ корпораци маань бие дааж 20 компаниа төлөөлөн Засгийн газар, Автотээврийн үндэсний төв, Зам тээврийн хөгжлийн яамтайгаа харилцан ажиллаж байгаа юм байна. Түүний үр дүнд би Монголд ирсэн. Тэгэхээр сайн эхлэл байна. "Монгол тээвэр нэгдэл” бол үүний нэг жишээ юм.

Эх сурвалж: Монголын мэдээ

Н.Батзаяа

“РИО ТИНТО” МОНГОЛ КОМПАНИЙН ГАЗРЫГ БУЛААЖЭЭ

zulaa — Tue, 21 Feb 2017 11:24:20 +0800
Энэ хэрэг бүр 2010 оноос эхтэй. Монголд төдийгүй дэлхийд том тооцогдох уурхай гэгдэх Оюутолгойнхон 2010 оны арваннэгдүгээр сараас эхлэн Монголын компанийн тусгай зөвшөөрөлтэй газарт дайран орж, гүний усны худаг, байгууламжаа барьж эхэлжээ.

Энэ өдрийн зурхай /2017.02.17/

munkhbat — Fri, 17 Feb 2017 09:09:59 +0800

Өнөөдөр аргын тооллын 2017 оны хоёрдугаар сарын 17. Баасан гараг. Билгийн тооллын XVII жарны "Муу нүүрт" хэмээгч Гал бич жилийн өвлийн адаг цагаагчин үхэр сарын 21. Сугар гараг. Салхины эх одтой, найман цагаан мэнгэтэй, хөхөгчин гахай өдөр.

Барилдлага: Үл зохилдох
Шүтэн барилдлага: Хурьцахуй
Суудал: Огторгуй

Өдрийн наран 7 цаг 48 минутад мандан, 18 цаг 18 минутад жаргана. Тухайн өдөр хонь жилтнээ аливаа үйлийг хийхэд эерэг сайн ба бар, туулай жилтнээ сөрөг муу нөлөөтэй тул элдэв үйлд хянамгай хандаж, биеэ энхрийлүүштэй.

Эл өдөр хууль цааз гаргах, батлах, хэрэглэх, хулгай дээрмийг номхотгох, гэмтнийг шийтгэх, мал адгуус номхруулах, сан тавиулах, угаал үйлдэх, нялхасын хурим хийх, огторгуйн үүдийг боох, их хүмүүнтэй уулзахад сайн. Газар ухах, худаг гаргах, сэтгэлд сэвтэй газар очих, балгадын суурь тавих, нохой худалдан авахад муу. Өдрийн сайн цаг нь үхэр, луу, морь, хонь, нохой, гахай болой. Хол газар яваар одогсод зүүн хойш мөрөө гаргавал зохистой. Тэрсүүд өдөр. Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй хэмээжээ.

Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй

* * *ӨРНИЙН ЗУРХАЙ * * *

ХОНЬ (3/21-4/19)

Ажил хэрэгч хүмүүст таатай өдөр. Түншүүдийн зүгээс дэмжлэг үзүүлэх, хөрөнгө оруулах тухай гэрээ хэлэлцээрүүд бүтэмжтэй болно. Энэ бүхэн нь танд хүндрэлийг даван туулах боломж олгоно. Найз нөхөддөө цаг гарга. Гадаадад сурах тухай бодож болно.

ҮХЭР (4/20-5/20)

Таны ажилын хувьд байнгын орлоготой байлгах боломж гарч ирнэ. Энэ нь ихээхэн төвөгтэй байсан ч танд өөр арга одоогоор алга. Үүнийг даван туулвал танд зөвхөн орлого төдийгүй илүү ашигтай албан тушаалд дэвшиж улмаар нийгмийн байр сууриа дээшлүүлэх боломж хожим ирнэ. Иймээс шургуу хөдөлмөрлө.

ХАМТАТГАХ (5/21-6/21)

Та ахмад, туршлагатай хүний үгийг сайн сонсох хэрэгтэй. Танд мэдлэг байгаа ч туршлага дутах асуудал тулгарна. Өөрийгөө төлөөлөн найдвартай туршлагатай хүнийг хэлцэлд оруулсан ч буруудахгүй. Бусдад итгэх хэрэгтэй болно. Хүнд итгэх хэцүү цаг үе ч эрсдэл гаргаад үз. Мөнгөний асуудал танд төвөг удсаар байна.

МЭЛХИЙ (6/22-7/22)

Чөлөөтэй юунд ч үл баригдах хүсэл танд төрнө. Энэ нь таны хайртад таалагдахгүй, маргаан гарна. Таны хувьд нууц амрагийн асуудал тийм ч чухал бус гэдгийг зөв ойлгуул. Хүсэл мөрөөдөлд чинь гай болх хардалтаас зайлсхий. Хайртыгаа зөвөөр ойлгож, хамтдаа ертөнц дээрх хамгийн аз жаргалтай гэр бүл болох зорилгоо хэн хэндээ итгүүл.

АРСЛАН (7/23-8/22)

Олон арслангуудад өнөөдөр шинэ соргог нөхцөлд ажиллах сайхан боломж гарна. Дотоод нөөц бололцоо хүчээ бүрэн дайчлан ажиллана. Хийж байгаа ажлынхаа дүрэм журмыг дагахгүй бол хов зөөдөг хүмүүстэй хэт зөрчилдвөл ажлын шаардлага хангахгүй шалтгаанаар ажлаасаа халагдаж болзошгүй. Иймд зарим талаар өөрийнхөө төлөө муу арга хэрэглэхээс аргагүй болно. Үүнийг тань бурхан, од эрхэс уучлах байх.

ОХИН (8/23-9/22)

Хайр дурлалдаа хэт өөрийнхөөрөө, шийдэмгий, шаргуу ханддаг бол энэ удаад тийм байдлаа хязгаарла. Үзэл бодол таныхтай өөр хүн л юм чинь яв цав адил байх албагүй гэдгийг ойлго. Дотоод сэтгэлтэй нь зөрчилдөх үйл бүү хий. Хэт ядрах, сэтгэлээх унах хэрэггүй. Өөрийн туулсанамьдралд дүн шинжилгээ хийж, өөрийнхөө ирээдүйд итгэх итгэлийг сэдэлжүүлэх хүчин зүйлийг олж харж хэрэгжүүл.

ЖИНЛҮҮР (9/23-10/22)

Ямар ч ажилд анхааралтай хандах өдөр. Зөвхөн ажил биш ойр дотныхноо анхааралтай ажигла. Хэт их нягт нямбай байдал, нарийн гүйцэтгэл шаардсан ажил хийж болохгүй байна. Биеийн эрүүл мэнд сул байна. Гэр орны ажилд та дарагдана. Орой сэтгэлийн ая тухтай байдал үүснэ.

ХИЛЭНЦ (10/23-11/21)

Санхүүгийн хохирол амсаж болзошгүй өдөр. Эд материалын байдал тогтворгүй, хэтийн төлөв тодорхойгүй хилэнцийнхэн нилээд бэрхшээлтэй тулгарах магадлалтай. Ийм үед дотны хүмүүсийн дэмжлэг, найдвартай ар тал тус болно. Худал үгэнд хууртан сандруу хийсэн наймаа алдагдал авчирна. Олз ашиг хурдан олох гэж яаралгүй зардлаа багасгаж түр амсхий.

НУМ (11/22-12/21)

Олон хүмүүсд өнөөдөр чухал ажил хэрэгт оролцох эсвэл хязгааргүй эрх мэдэл, хөдлөшгүй нэр хүндтэй болох боломж гарна. Таны зорилго бол хүмүүсийн жинхэнэ урам зоригийг өдөөж өгөх явдал юм. Хоол боловсруулахтай холбоотой асуудал үүсч магадгүй. Та хоолоо сойж өлсгөлөн байх зэргээр биеэ зовоож болзошгүй ба энэ нь биеийн ерөнхий эрүүл мэндэд таагүй нөлөөлнө.

МАТАР (12/22-1/19)

Од эрхэсийн нөлөөгөөр таны бодол, сэтгэл санаа, үйл хөдлөл зарим нэг талаар баримжаа алдсанаас үйл ажиллагааны тань хүрээнд хүндрэл учирч магадгүй. Найз нөхөд, нэг дор ажилладаг хүмүүстэйгээ харьцах харьцаанд тань хүндрэл гарах магадлалтай байна. Сандарч түгшин, өөрийгөө хуурмаг байдлаар өөрчилсний хэрэггүй. Сэтгэл хөдлөлдөө хөтлөгдөхгүй, ухаалаг, хянуур байхад л болно.

ХУМХ (1/20-2/18)

Сонирхолтой, үр бүтээлтэй өдрүүдийн нэг. Төлөвлөсөн ажил дажгүй бүтнэ. Арилжаа наймаа, худалдан авалтанд сайн. Гадаад болон чадвартай түншүүдтэй танилцана. Таатай боломжуудыг бүү алд. Гэр бүлд багахан асуудал үүсэх ч та төрөлхийн овжин байдлаараа зохицуулж чадна.

ЗАГАС (2/19-3/20)

Амжилт хадгалахын тулд байнгын хүчин чармайлтаар баталгаажуул. Ажил хэрэг амжилттай хэвийн явагдана боловч баяртай үйл явдал таагүй явдалтай ээлжилж, амжилт, амжилтгүй байдал холилдоно. Сэтгэлээр гэнэт унахаас зайлсхий. Өдрийн сөрөг хандлагыг засахыг хичээ, үйл явдлын үр дүн, ажил хэрэг таны хүсэл зоригоос хамаарахгүй.

“Эрдэнэт” үйлдвэрийг залилсан этгээдийг шийтгэжээ

saikhnaa — Thu, 19 Jan 2017 10:26:47 +0800

"Эрдэнэт” үйлдвэрийг саалийн үнээ гэж хэлж ярьсаар байгаад хэвшил болчихсон шахуу. Тэгвэл саалийн үнээг залилсан гэх хэргийн мэдээлэл гарах боллоо. "Баруун бүсийн босоо тэнхлэгийн төмөр зам” ХХК-ийн захирал Л.Рагчаасүрэн, уулын инженер Д.Баярсайхан нар өнгөрсөн оны нэгдүгээр сарын 12-ны өдөр "Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-тай "Trimble R10 Model 00” загварын хоёр ширхэг багажийг хоёр сарын хугацаагаар түрээслэн ажиллуулах гэрээ байгуулжээ. Гэтэл тэд түрээслэх гэрээ байгуулснаа мартаад, гэрээний хугацаа нь дууссан ч багажийг цааш нь өөр байгууллагад худалдан борлуулжээ. Тэгэхээр тун том толгой гаргацгаасан байгаа биз.

"Баруун бүсийн босоо тэнхлэгийн төмөр зам” ХХК нь баруун бүсийн таван аймгийг төмөр замаар холбох төсөл дээр төмөр замын хэмжилт хийнэ гэж Хамтран ажиллах түрээсийн гэрээ байгуулж багажийг авчээ. Улмаар Л.Рагчаасүрэн нь "Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-иас авсан хоёр багажаа цааш "М-ЭЙ-Жи” ХХК-д 52 000 000 төгрөгөөр зарсан байна. Гол нь тэд сул талыг ашиглажээ. Юу гэхээр "Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК- хоёр багажийг баталгаажуулж, бүртгүүлж амжаагүй байсан юм байна. Нэг нь тус үйлдвэрийн Геологи хайгуулын ангид, нөгөө нь инженер зураг төслийн төвд байжээ. Дээрх хоёр хүний худалдан борлуулчихсан "Trimble R10 Model 00” загварын багажийг 2014 оны 06 дугаар сарын 16-ны өдөр 86790 ам.доллараар худалдаж авсан байдаг аж.

"Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-иас хуулийн байгууллагад хандсанаар хэрэгт холбогдогчдод Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 148 дугаар зүйлийн 148.4-д зааснаар эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж эхэлсэн байна.   Түүнчлэн Орхон аймгийн Прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 148 дугаар зүйлийн 148.4-д зааснаар шүүгдэгч нарыг 2015 оны 01 сарын 12-ны өдөр "Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-тай "Trimble R10 Model 00” загварын хоёр ширхэг багажийг хоёр сарын хугацаагаар түрээслэн ажиллуулахаар гэрээ байгуулсан. Улмаар "Их хаадын хишиг” ХХК-д зарж борлуулан гэрээгээр халхавчлан залилан мэхэлж, 160 000 000 төгрөгийн буюу онц их хэмжээний хохирол учруулсан гэмт хэрэг буруутган шалгажээ.

За харин хэд хоногийн өмнө Орхон аймаг дахь Сум дундын Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүх Л.Рагчаасүрэн, Д.Баярсайхан нарт холбогдох хэргийг нээлттэй шүүн хэлэлцжээ.Шүүх хуралдаанаас Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулийн 24 дугаар зүйлийн 24.1.1, 208 дугаар зүйлийн 208.1.1-д зааснаар Орхон аймгийн Орхон аймгийн Прокурорын газраас шүүгдэгч Д.Баярсайханд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 35.6-д заасныг журамлан тусгай ангийн 148.4-д зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийг хэрэгсэхгүй болгож цагаатгасан бол шүүгдэгч Лхагваагийн Рагчаасүрэнг бусдын итгэмжлэн өгсөн эд хөрөнгийг завшиж үрэгдүүлсэн гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулийн 208 дугаар зүйлийн 208.1.1, 24 дүгээр зүйлийн 24.1.2-т зааснаар түүнд холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон байна. Улмаар түүний өмчлөлийн хөрөнгүүдийг Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх албанд шилжүүлж, Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 510 дугаар зүйлийн 510.1-д зааснаар 160 000 000 (нэг зуун жаран сая) төгрөг гаргуулж, "Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-д олгох шийдвэр гарсан байна.

Эх сурвалж: Шуурхай.мн

Архангай, Өвөрхангайд гар аргаар алт олборлогчид байгаль орчныг сүйтгэж байна

shagai — Mon, 16 Jan 2017 22:01:07 +0800
Дэлхийн Монгол ногоон нэгдэл” ТББ-аас өнөөдөр мэдээлэл хийж, нинжа нараас болж байгаль орчин хэрхэн сүйдэж байгаа талаар мэдээллээ. Тодруулбал тус байгууллагынхан 2015.10- 23-25-нд Архангай, Өвөрхангай аймгийн нутагт ажиллаад иржээ. Архангай аймгийн Цэнхэр сум, Өвөрхангай аймгийн Уянга, Нарийнтээл, Баруун баян-Улаан суман дахь алт олборлолтын үйл ажиллагаанд үзлэг хийхэд тухайн орон нутагт хууль бус үйл ажиллагаа газар авч, Монгол орны онгон дагшин байгалийг хайр найргүй сүйтгэж байгаа нь тодорхой байжээ.

Түүнчлэн Гол, мөрний урсац бүрэлдэх эх, усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс, ойн сан бүхий газарт ашигт малтмал хайх, ашиглахыг хориглох тухай болон Ойн тухай хууль ноцтойгоор зөрчигдөж, байгаль орчны эсрэг гэмт хэрэг үйлдэгдсээр байгааг мөн хэллээ.Тэд булаг шандны эхэн дээр ухаж ширгээх, нөхөн сэргээлт хийх нэрээр эрүүл газарт олборлолт явуулж сүйтгэх, малчдын өвөлжөөн дээр хүртэл ухаж байгаль орчноос гадна иргэдийн Үндсэн хуулиар олгосон эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг ноцтой зөрчиж байна гэсэн юм.

Мөн хөдөө орон нутгийн зарим аймаг сумдад байгаль орчны эсрэг хууль бус ажиллагаа газар авч, ямар ч хяналт шалгалтгүй байсаар байна. Хууль хяналтын байгууллага тус гэмт хэргийг шалгаж, таслан зогсоох үүргээ биелүүлэхгүй, хууль зөрчигчдийг хамгаалах тохиолдол элбэг байсан аж. Харин энэ бүхэнд хяналт тавьж ажиллах ёстой шат шатны байгууллагынхан ажлаа хийхгүй байгаа нь авлига авсан байх магадлалтай гэж үзэхэд хүргэж байна гэлээ.

Иймд "Дэлхийн Монгол ногоон нэгдэл” ТББ-аас төрийн гурван өндөрлөг болон холбогдох яам тамгын газарт энэ талаар яаралтай арга хэмжээ авч ажиллахыг сануулж, албан бичиг хүргүүлж байгаагаа мэдэгдлээ.


Зээлийн төрөл	Хэмжээ	Хугацаа	Жилийн хүү
Зээл	$0.8 тэрбум	15 жил	LIBOR + 3.78% төсөл эхлэхийн өмнөх шатанд; LIBOR + 4.78% төсөл эхлэсний дараа
Экспортын зээлийн агентлагуудаас авсан зээл	$0.9 тэрбум $0.4 тэрбум	14 жил 13 жил	LIBOR + 3.65% төсөл эхлэхийн өмнө; LIBOR + 4.65% төсөл эхэлсний дараа
Олон талт хөрөнгө оруулалтын баталгааны Агентлагаар баталгаажсан зээл	$0.7 тэрбум	12 жил	LIBOR + 2.65 % төсөл эхлэхийн өмнө; LIBOR + 3.65% төсөл эхлэсний дараа
Зээл	$1.6 тэрбум	12 жил	LIBOR + 3.4% төсөл эхлэхийн өмнө; LIBOR + 4.4% төсөл эхлэсний дараа