Сонин хачин - Өдөр тутмын мэдээ мэдээллийн вэб сайт

Мичнээс хүн үүссэн түүхийн асуудалд

zulaa — Mon, 07 Apr 2025 08:18:19 +0800

“Хүн дүрстэй мичнээс хүн төрхтэй бич, хүн төрхтэй бичнээс бичин хүн, бичин хүнээс оюун ухаантай хүн (хомосапиенс) анх зүүн хойд Африкт үүссэн” гэх дүгнэлт бол хөдөлшгүйгээр, тал бүрээсээ 100 хувь нотлогдсон үнэн биш, шинжлэх ухааны орчин үеийн салбаруудын ололт, туршилтаар давтан батлагдсан ч биш юм. Энэ талаар цөөн бус өөр онол, таамаглал буй.

Африкт анх үүссэн гэж үзэхэд хүргсэн баримт, материалын шинжилгээ, чанар нь ч орчин үед тавигдах ёстой шаардлагыг хангахгүй байгаа юм. Бичин хүнийх гэж үзсэн чулуужсан яс нь гавлын яс, гарын ясгүй байгаа нь, мөн уг ясны өндөр нь шимпанзегийнх гэхэр намхан, генетикийн шинжилгээ хийх боломжгүй байгаа нь эргэлзээ төрүүлдэг.

Гавлын ясгүй болохоор уураг тархины жин, хэмжээний талаарх мэдээлэл үгүй, гарын ясгүй болохоор “зэвсэг хэрэглэдэг, хөдөлмөрлөдөг” талаарх мэдээлэл мөн үгүй. Уг яс намхан, жижиг болохоор л эмэгтэй хүнийх гэж үзсэн нь ч учир дутагдалтай. Олон хүн барьсан болохоор бохирдсон, генийн шинжилгээ хийх боломжгүй. Уг ясыг олсон хүмүүс “хүний чулуужсан ясыг анх олсон” гэх нэр, төрд ихэд шохоорхсон гэх мэтийн субъектив үг, үнэлгээ ч мөн яригддаг... Хүн Африкт анх үүссэн гэвээс түүний тархалтын чиглэл, шалтгаан, тархаад хүрсэн, үлдсэн газар нутаг, арьсны өнгөний нь хувьссан байдал зэрэг нь бүгд л эргэлзээ, маргаан дагуулдаг. Хүмүүс заавал ч үгүй бэрхшээлтэй орчинд, хүнд нөхцөлд үүсээд, дараа нь тааламжтай орчин, нөхцөлрүү л нүүдэллэн тархсан байх учиртай. Энэний эсрэг байх үндэс, шалтгаан логикийн хувьд ч боломжгүй. Хүн бол байгалийн хувьслын бүтээгдэхүүн, байгаль-цаг уурын улиран үргэлжилсэн бэрхшээл, хахиршлын бүтээгдэхүүн, амьд үлдэхийн төлөө хийгдсэн сая сая жилийн тэмцэл, хөдөлмөр, зүтгэлийн бүтээгдэхүүн, хүн дүрстэй мичүүдийн, хүн төрхтэй бичүүдийн, бичин хүмүүсийн байгалийн шалгаралд тэсэн тэнцэн үлдсэний гайхамшигтай үр дүн, эцсийн нь бүтээгдэхүүн мөн болно.

Хүн дүрстэй олон зуун мичүүд, тэднээс шалгаран үлдсэн олон зүйл бичүүд, мөн тэднээс шалгаран үлдсэн цөөн зүйлийн бичин хүмүүс, тэрхүү бичин хүмүүсийн өрсөлдөөн, тэмцлээс тодрон гарсан, үлдсэн оюун ухаант хүн, хүмүүс – энэ бол хүн үүссэн хамгийн ерөнхий үе шат, арга зам, түүх юм.

Энэ түүх чухам хаана, аль тивд, аль бүс нутагт, хэдий хугацаанд болж өнгөрсөн юм бэ? Энэ түүхийн гэрч, баримт нь үлдэх боломжтой юу? Ямар хэлбэрээр, ямар биетээр үлдсэн юм бэ? Гэрч, баримт, үлдэгдэл гэгдэж байгаа зүйлс нь өнөөдөр гэхэд юу юу байна вэ? Тэр бүгдийг шинжилж, таньж, тогтоосон ажлын чанар ямар байна вэ? Анх хийгдсэн дүгнэлтүүдийг хэн, хэзээ эргэж шалгасан, шинжлэх ухаан-техникийн орчин үеийн ололт, амжилт, чадавхад тулгуурлан хаана хаана, хэн хэн дахин нягталсан юм бэ? Ийм ажлын тайлан, бүр нарийн мэргэжлийн судлаачдаар хэлэлцүүлсэн, зөвшөөрүүлсэн тайлан хаана байна вэ? Ийм чухал шинжилгээний тайлан нь экспертүүдийн (биологич, геологич, түүхч, палеонтологич, генетикч, хүн судлаачид г.м) өргөтгөсөн, нээлттэй, том комиссын хурлаар хэлэлцэгдэж сайшаагдсан, хамгаалагдсан байх ёстой. Энэ талаарх үнэн мэдлэг, зөв мэдээлэл огт үгүй хүмүүс ч өнөөдөр урьд өмнөх эргэлзээтэй дүгнэлтүүдийг тоть шиг давтацгаах болов. Шинжлэх ухаанд ч гэсэн худлаа үзэл, дүгнэлт байдаг. Гэхдээ тэр бүхнээ засаж залруулах ажил байнгад л хийгдэж байдаг жамтай. Хүмүүс анхандаа үр жимс, үндэс, навч, шувууны өндөг мэтээр хооллодог байсан бол аажимдаа анчид болцгоож, бүр малчид, тариаланчид, гар урчууд болжээ. Хоол олох, бэлдэхтэй холбоотой багаж зэвсэг хийж, тэдгээрээ ашиглан хөдөлмөрлөж, үйлдвэрлэж, орчин тойрноо таньж, мэдлэг хуримтлуулж, туршлага сууж, уураг тархи нь ч ихээхэн хөгжжээ. Амьтны яс, мөн хүний яс цөөхөн нөхцөлд л чулуужиж үлддэг. Чулуужсан яс бүтнээрээ олдох нь ч тун ховор. Олдсон чулуужсан яснаас үнэн мэдлэг, зөв мэдээлэл гаргаж авах боломж ч бага, нэн хэцүү. Анхны хүмүүсийн олон зуун мянган жилийн туршид хийж ашиглаж байсан чулуун зэвсэг үе үеэрээ ур хийц адилавтар, азийнхны, африкийнхны гэх мэтээр тод ялгаа байхгүй шахам. Анхны хүмүүсийн орогнож байсан агуйнуудаас олдсон зүйлүүд, ул мөр ч тун ойролцоо.

Африкт олдсон чулуун сүхтэй төсөөтэй сүх Азиас олджээ. Энэнд тулгуурлаад анхны хүмүүс Азируу уг сүхийг бариад Африкаас нүүжээ хэмээсэн дүгнэлт хийгджээ. Хэрчих, таслах, чавчих зориулалттай багаж адилавтар байх нь тодорхой. Одоо ч адилхан л байгаа.

Харин чулуун материал нь хаанахынх вэ гэдгийг тодруулах нь л чухал юм. Хоолны халбага, сэрээ, савх, аяга ч гэсэн бүгд л адилавтар шүү дээ... Чулуун зэвсгийн талаар ч худал дүгнэлт тун олон. Хүн анх Африкт үүссэн нь үнэн гэвэл тэр үед Африк хатуу ширүүн уур амьсгалтай болж, тэр хүнд нөхцөл наад зах нь хэдэн зуун мянган жилээр үргэлжилсэн байх учиртай. Тэгээд дараа нь аажмаар дахиад халуун дулаан уур амьсгалтай болж өнөөгийн байдалдаа орсон байх ёстой. Харин хахир хатуу уур амьсгалтай болохоосоо өмнө хүн дүрстэй мичүүдтэй, битүү шигүү ой модтой, үр жимс элбэгтэй, яг одоогийнх шигээ нөхцөлтэй байсан байх учиртай. Онцын тааламжтай (дулаан, чийглэг), угсраад нэн тааламжгүй (хахир хүйтэн, эрс тэс), дараа нь дахиад онцын тааламжтай (дулаан, чийглэг) байгаль-цаг уурын нөхцөл Кайнозоин эриний антропоген галвын үед Африкт байгаагүй, болж ч өнгөрөөгүй. Гэвч энэнийг дахин шалгах, тогтоох хэрэгтэй юм. Мичүүд модон дээр амьдардаг таатай орчин өөрчлөгдсөөр, хахиршсаар хүнийг буй болгоод, дараа нь дахиад л мичүүд модон дээр амьдардаг өнөөгийн Африк буй болсон гэх дүгнэлт нотлогдохгүй. Учир нь яг хэрэг дээрээ тийм юм болоогүй. Харин Ази тивд л мичүүдийг хүн болтол нь дасгалжуулсан өөрчлөлт явагдаж, тэнд үүссэн хүмүүс аажимдаа бусад тивүүдрүү тархан нүүдэллэсэн бололтой. Сэрүүн бүс нутагруу шилжин амьдрах болсон хүмүүсийн арьс цайж, халуун бүс нутагруу шилжин амьдарсан хүмүүсийн арьс улаан хүрэн өнгөөр дамжин хар өнгөтэй болжээ. Улаан арьстай индианчууд, хар арьстай негрүүд тэгж буй болоод одоо ч мөн тэр өнгөөрөө байж байна. Гэхдээ миний энд өгүүлж байгаа бүхнийг олон шинжлэх ухааны уулзвараас, орчин үеийн хамгийн нарийн багажаар эргэн шалгаж нотлох, батлах хэрэгтэй. Тэгж байж л үнэн төрж, худал нь няцаагдах ёстой.

Байгаль-цаг уурын удаанаар үргэлжилсэн их өөрчлөлтүүдээс шалтгаалж, нөхцөлдөж ер бусын гэхээр элдэв чадавхыг олсон, тэр чадавхаа ашиглаад бараг л хасах 100-аас нэмэх 100 хэмийн хэлбэлзэлтэй орчин нөхцөлд амьдарч чадаж байгаа макро болон микро амьтад өнөөдөр Азид, сэрүүн бүс нутагт л олон байгаа нь мөн нэгийг хэлээд байгаа юм.

Жишээ нь хүн анх Африкт үүссэн юм бол хүнтэй зэрэгцээд оюун ухаантай нь байг гэхэд өөр онцгой чадавхыг олсон дагалдах амьтад Африкт алга байна. Африкт дөрвөн улирал ч байхгүй, хүйтэн саруудыг ичиж өнгөрөөдөг амьтад ч үгүй, хөеө хураадаг мэрэгчид ч үгүй, хөлдөөд гэсэж амь ордог хоёр нутагтан ч үгүй шүү дээ. Мичүүд нь оюун ухаантай хүн болтлоо хувьссан байхад энэний адил ихэд хувьссан амьтад цөөн ч болов байх ёстой биз дээ? Гэтэл байгаль-цаг уурын өөрчлөлтөөс болж элдэв чадавхыг олсон амьтад Ази тивд л олон байгаа юм. Тэд дөрвөн улирлыг ажрахгүй даваад л (ичээд, хөеө хураагаад, ихээхэн өөх хуримтлуулаад, хөлдөөд гэсээд, үүр овоохой бариад, үс ноолуур нь ургаад), үржиж өсөөд л, (гэр оронтой, дулаан хувцастай, хүнсний их нөөцтэй, түлш, зуухтай, оюун ухаантай) хүмүүстэй зэрэгцээд л амьдарч чадсаар байгаа билээ. Байгаль-цаг уурын өөрчлөлт, бэрхшээл л тэднийг ийм чадвартай болгожээ. Тэд байгаль-цаг уурын өөрчлөлт, бэрхшээлийг дагаад бие, эрхтнээ ч өөрчилж, бас амьдрах олон аргыг ч сурчээ. Тэдний уураг тархи ч ихэд хөгжсөн нь тодорхой юм. Хүмүүс бид энэ бүхнийг бараг л тусгайлан судлаагүй нь үнэн шүү дээ. Ямар ч болов өвөл болдоггүй, өвөл нь ичдэггүй байсан үеийн тарваганы уураг тархи ичдэг болсон үеийнхээс нь хөгжлөөр сул л байгаа. Энэчлэн бодох, тооцох юм их байнаа! Бодож, тооцож олсон мэдлэг бидэнд ч, хүмүүст их тус болно шүү.

Гүнзгийрүүлээд, дэлгэрүүлээд бодох, бясалгах тусам л Африкт хүн анх үүссэн гэх дүгнэлт олон эргэлзээг төрүүлдэг юм. Наад зах нь л Африк тивийн хүн ам яахлаараа саяхан болтол маш цөөхөн байсан юм бэ? Тааламжтай орчин, нөхцөлд хүн ам нь дорхноо л ихэд өссөн байх ёстой биш гэж үү?

Тэнд анх хүн үүссэн юм бол хөгжил нь бараг л бусад тивийнхээс илүү шахам баймаар даа. Гаршуулж гэршүүлсэн амьтан нь ч цөөхөн байдаг. Ашигладаг багаж, зэвсэг нь ч нэн бүдүүлэг. Хэл ярианы хөгжил нь хоцрогдонгуй, ер хөгжил нь нийт дүнгээрээ бусад тивийнхээс доогуур гэхчилэн олон олон эргэлзээ буй болдог юм. Анх үүссэн тивдээ л хүмүүс ихэд өссөн, тархан суурьшсан баймаар... Шар арьстай хүмүүс байнгад хамгийн олон нь байжээ. Ази, Европруу хүмүүс Африкаас тархан суурьшаад арьс нь шар, бүр цагаан болтлоо олон зуун мянган жил амьдарсан юм бол Азиас Америкруу тархан байршсан хүмүүсийн арьс яахаараа улаан, хүрэн улаан болдог билээ? Энэ бол тун их хожуу үеийн тархан байршилт шүү дээ! Улаан арьстангууд цааш цаашдаа хар арьстан болж л хувирах байжээ гэхээр... Өнгөний шилжих байдал шараасаа цайж болох, бас шар өнгө өтгөрсөөр улаан хүрэн, хар болж хувирах учиртай. Энэчлэн гайхах, эргэлзэх зүйл тун ч олон доо... Дулаан, чийглэг, идэх уух зүйл элбэг, анхны хүмүүст бараг л диваажин мэт Африкт хүн үүссэн нь худал, тэр диваажингаас сэрүүн, хүйтэн, идэх уух бэлэн зүйл багатай Азируу аюул, бэрхшээлээс үл айн нүүдэллэсэн нь ч худал болж таарч байгаа юм. Тивүүд болж салаагүй, бүх хуурай газар хамтдаа нэг л том эх газар байсан цаг үеийн амьтан, ургамлын оршил ба хувьслыг судалж тодруулах аваас харин шинэ, сонин зүйл маш ихээр илрэх, нээгдэх болно. Хөхтөн амьтад, хүн дүрстэй амьтдын талаар ч шинэ мэдлэг, мэдээлэл буй болох байх.

Судлаач Д.Чулуунжав

Дэлхийн хамгийн гоёмсог музейгээр Японы “Simose” урлагийн музей тодорлоо

zulaa — Tue, 10 Dec 2024 11:59:28 +0800

Японы баруун нутагт орших “Simose” урлагийн музей дэлхийн хамгийн гоёмсог музейгээр тодорсон байна.

Тодруулбал, 2015 оноос санаачлан олгож эхэлсэн дэлхийн шилдэг архитектурын хэв маягийг тодруулдаг “Prix Versailles” шагналыг хүртэх байгууламжуудыг Парис дахь ЮНЕСКО-гийн төв байранд жил бүр зарладаг юм. Тэгвэл энэ оноос шалгаруулж эхэлсэн музейн гэх ангилалд Японы “Simose” музей нь Хятадын Ченду хотын А4 музей, Египетийн Гиза хотын Их Египетийн музей зэрэг зургаан музейн хамт нэр дэвшжээ. Түүнчлэн “Simose” урлагийн музейн барилгын хэв загварыг архитектурын салбарын Нобелийн шагнал гэгддэг Притцкерийн нэрэмжит шагналыг 2014 онд хүртэж байсан Японы архитекторч Шигэрү Баны бүтээл аж. Энэхүү музей нь найман хөдөлгөөнт галерейтай тул ямар үзэсгэлэн дэлгэгдэж байгаагаас хамааран өөр өөр зохион байгуулалт хийх боломжтой юм.

Түүнчлэн шагналын цахим хуудсанд уг байгууламжийг “усан дээр байгуулсан шөнө гэрэлтдэг өнгөт шилээр хийсэн хана бүхий галерей” гэж танилцуулсан байна. “Энэ нь Сетоучи арлуудын үзэсгэлэнт байдлыг илтгэн харуулж, Сето тэнгисийн байгалийн үзэмжийг улам тодотгож байна” гэж музейн далайн эрэг дээрх байршлыг онцлон бичжээ. Ш.Бан “Усан дээр хөвж буй хөдөлгөөнт галерей, модон байгууламж зэрэг шинэлэг арга барилыг хүлээн зөвшөөрлөө гэж би хувьдаа дүгнэж байна. Энэ бол надад загвар дизайныг чөлөөтэй гаргах боломжийг олгосон анхны тохиолдол юм. Энэхүү байгууламжийг барьж байгуулахад гар бие оролцсон бүх хүнд маш их талархаж байна” гэжээ.

Чулуутын хавцал хэзээ, хэрхэн үүссэн тухай сонирхолтой баримтууд

khulan — Fri, 16 Jun 2023 18:27:51 +0800

Тариатын галт уулын нөлөөгөөр хавцал үүссэн гэж үздэг

Оросууд судлаад Тариатын галт уулын талбайд газрын гүний дэлбэрэлтээс болж, 10 сая орчим жилийн өмнө 100-120м зузаан, нэмээд 3 сая орчим жилийн өмнө 40-60м зузаан (нийт 140-200м), 15км:24км талбай бүхий хүрмэн чулуу, цардас бий болсон бөгөөд идэвхжлийн үед цардас гол хэсэгтээ хэдэн арван км гүн байснаас халуун магма цардасын цууралтаар урсан гарч (500 мянган жил орчмын өмнө) зүүн тийш газрын уруу 100км урсахдаа, 4км өргөн, 90м гүн, 50км хавцал үүсгэсэн гэж цардасын давхаргыг судлан тогтоожээ.

Хоргын тогоо нь сүүлд дэлбэрч, үүнээс урссан лаав, магма хаалт үүсгэн Цагаан нуур бий болжээ. Сүүлчийн мөстлөгийн үе 20-10 мянган жилийн өмнө дууссан гэдэг. Хангай нурууны их мөстлөгөөс мөсөн гол, их ус Чулуутын хавцлыг уртасгасаар Цэцэрлэг сумын нутагт хүргэсэн бололтой.

Тариатын Шаврын Царамд үнэт чулууг 1970 оноос Оросууд олборлож байжээ. Мөн үүнээс холгүй Ангархайн уурхай гэж байсан ба эрдэнийн чулуу олборлодог, Оросууд том том ногоон хайрцагтай эрдэнэс цэргийн машинаар зөөдөг байсан гэж нутгийн хүмүүс ярьдаг.

Чулуутын голын дагуу урссан лаавын судалгаа хийсэн Орос геологчид Азаргын голын цутгалан хавиас урантай холбоотой эрдэс олж, одоогийн маргаан, тэмцэл болоод байгаа ураны ордыг гадарласан гэдэг.

Нэг геологч Тариатаас урсаж ирсэн лаавыг энэ хавийн хөрсөнд байсан нүүрс, занар, ураны эрдэс дэмжин (Азаргын голын адагт ямар нэгэн хүчтэй тэсрэлт болсон байх магадлалтайг дурдаад) халуун лаав идэвхжин цааш урссан байж болох талаар таамаг дэвшүүлсэн байдаг нь сонирхолтой юм.

Чулуутын хүрэм дэхь хадны сүг зураг энэ хавцлын түүхийг өгүүлдэг

5000 орчим жилийн өмнө (хүрэл зэвсгийн үед ) гол дагуу олон овог, хүмүүс амьдарч байсан ул мөр бий. Тэд загас жараахай барих, зэс алт, хольцтой металл түүж, хүрэл зэвсэг, элдэв зүйл хийж арилжих, мал амьтан гаршуулах зэргээр амьжиргаа залгуулдаг амьдралаа хадан дээр хүүрнэн үлдээсэн бидний холын өвөг байсан биз ээ.

Геологчид энэ үед гол дагуу алт, зэс, тугалга, мөнгө зэрэг металл, бага зэрэг холилдсон, дангаараа ч бараг ил шахуу байсан гэж үздэг. Дараа үе нь 2500 жилийн өмнө орчмоос (төмөр зэвсгийн үе) төмрийн хүдэр олборлон Орхоны хөндийд байсан Монголын төв хүртэл тээвэрлэдэг. Чулуутын хүрэмд халуун лаавд хайлсан сайн төмрийн бэлдэц олддог байж болох юм. Энэ үед Хүннү гүрэн Азид хүчирхэгжиж байсан.

Археологчид энэ үеийн Хүннү нарын сумны зэв, илд маш сайн төмрөөр хийсэн, хятадуудаас илүү байсан гэдэг.

Чулуутын голын дагуух оруулганууд, Гүнжийн зам, Хэжлүүр зэрэг нь төмрийн хүдэр олборлон тээвэрлэх зорилгоор засаж хийсэн байх магадлал их юм байна.

Н.Батхуяг

Олон унтраалгатай өрөөнд гацсан залуугийн түүх

zulaa — Tue, 07 Jun 2022 12:41:33 +0800

Хойд Солонгосын генералууд яагаад дайн тулаанд яваагүй мөртлөө энгэр дүүрэн одонтой байдаг вэ?

zulaa — Mon, 25 Oct 2021 18:26:50 +0800

1990-ээд онд Этиопын иргэний дайнд багахан хэмжээний цэргийн дэмжлэг үзүүлснийг эс тооцвол Солонгосын хойгийн дайнаас хойш БНАСАУ улс дайн

Зөнч Вангагийн 2020-2100 оны зөгнөлүүд

zulaa — Wed, 25 Nov 2020 16:44:16 +0800

Ирээдүйгээ харах чадвартай хүмүүст итгэдэг хүмүүсийн хувьд хамгийн алдартай нэр бол Нострадамус, Баба Ванга нар юм. Нострадамус Вангагаас

Италид ногоон арьстай гөлөг төржээ

zulaa — Sat, 24 Oct 2020 22:27:42 +0800

Италийн фермер Кристиан Маллочийн нохойноос ногоон арьстай гөлөг төржээ.

Төрсөн буйран дээрээ очиж хөрвөөдгийн учир...

saikhnaa — Tue, 08 Sep 2020 13:46:24 +0800

Төрсөн буйран дээрээ очиж ХӨРВӨӨДгийн учир "муу зүйлсээ гээж биеийнхээ шинэ сайн эрчим сэргээх” арга юм.

Хүний төрсөн нутаг анх төрөхөд "өлгийдөж авдаг” гэдэг юм билээ. Хүн төрсөнөөсөө хойш бүхий л хором бүрд орчлон хорвоогийн одод эрхэсээс, байгаль дэлхийгээсээ, өөрийн төрсөн нутгийн уул усаараа тэтгэгдэн "махан бодио биежүүлж хүчирхэгжүүлж” байдаг. Тиймээс л бор хоолонд орсон цагаасаа нас бие гүйцэтлээ таны биеийн ус шороо махан бодиуд тань байгалийнхаа шинж чанар бүтэцтэй адилхан юм. Тэр л төрсөн нутгаасаа эрчим юугаар тэтгэгдэж, хол байх аваас дутагдаж явдаг гэнэ.

Төрсөн нутаг газар шороондоо хөрвөөж муу зүйлсээ гээж шинэ сайн эрчим хурааж биеийнхээ эрчим юуг сэргээх монголчуудын арга "ухаан” байдаг. Хөгшчүүл бие хаа нь өвдөж чилээрхээд ирэхээр төрсөн нутагтаа очиж буйран дээрээ хөрвөөдөгийн учир энэ гэнэ. Тиймээс аль болох нутагтаа очиж байгаарай. Хүний нутгийн уул ус нь харж байдаг юм гэнэ лээ. Нутагтаа очсон хүний ХИЙМОРЬ гурван жилдээ сэргэдэг гэж ярьдаг юм билээ.

Эргүүлэн худалдахад үнээ алддаггүй 10 автомашин

saikhnaa — Mon, 31 Aug 2020 13:04:58 +0800

Америкийн Kelley Blue Book судалгааны агентлаг 5 жилийн дараа ч эргүүлэн зарахад үнэ цэнээ алддаггүй 10 машины жагсаалтыг гаргажээ. Монголд, унаж буй автомашинаа 3-5 жил болоод эргүүлэн худалдаж, солих нь зөв гэсэн ойлголт байдаг. Манай цаг уур, замын нөхцлөөсөө шалтгаалаад энэ нь буруу биш бөгөөд анх худалдан авсан үнийхээ хэдэн хувийг барих вэ гэдэг л гол асуудал болдог. Тэгвэл дараах автомашинуудыг буцаан зарахад үнийхээ 50-аас дээш хувийг олдог байна.

1. Toyota FJ Cruiser

Toyota брэнд нь хамгийн өндөр дахин борлуулалттай автомашин гэгддэг бөгөөд 1-рт нь FJ Cruiser бичигддэг. Түүний давуу тал нь гаднах өнгө төрхөөс гадна шороон замын туулах чадвар нь юм. FJ Cruizer-г эргүүлэн худалдаалахад 3 жилийн дараа 81 хувь, 5 жилийн дараа 70 хувь үнээ олдог.

2. Toyota Tacoma

Toyota Tacoma-г эргүүлэн худалдахад 3 жилийн дараа 74 хувь, 5 жилийн дараа 62 хувь үнээ эргүүлэн олдог байна. Tacoma дунд оврын ачааны зориулалтаар ихэвчлэн ашиглагддаг бөгөөд худалдан авагч нар шатахуун зарцуулалтад нь санаа зоволтгүйгээр, үнэ цэнээ алддаггүй давуу талыг нь сонгодог гэжээ.

3. Jeep Wrangler

Wrangler нь шороон замын туулах чадвараараа ялгардаг. Энэхүү автомашиныг үйлдвэрлэгчид ойрын үед илүү тансаг хэрэглээнд зориулах болсон тул олдоц нь ховордоод байгаа юм. Дахин борлуултад гаргахад үнээ алддаггүй жагсаалтад 2 жил дараалан 3-рт бичигдсэн байна. Дахин худалдахад 3 жилийн дараа 70.3 хувь, 5 жилийн дараа 59 хувь үнээ барьдаг гэсэн судалгаа байна.

4. Toyota 4Runner

Уг жагсаалтад 4 жил дараалан байраа хадгалсаар ирсэн автомашин бол Toyota 4Runner. Toyota 4Runner-г худалдан авагч нар нь түүнд найдвартай гэсэн үнэлгээг ямагт өгдөг. Дахин борлуулалтын үнэ нь 3 жилийн дараа 66.6 хувь, 5 жилийн дараа 56.2 хувь байдаг.

5. Chevrolet Corvette

Хэдэн жилийн өмнө Chevrolet corvette-ийн шинэ загварыг үйлдвэрлэхдээ хэрэглэсэн нэгэн төрлийн утас нь түүнийг дээд зэрэглэлд аваачсан нь хүссэн нь хоорондоо наймаалцахад төвөгтэй болгосон юм. Гэвч Corvette-ийн үнэнч хэрэглэгчдэд энэ нь асуудал болоогүй бөгөөд цаашид ч энэ жагсаалтад байр сууриа хадгалах магадлалтай гэгдэж байна. Эргүүлэн худалдаалахад 3 жилийн дараа үндсэн үнийхээ 67.5, 5 жилийн дараа 53.5 хувийг эргүүлэн олдог.

6. Toyota Tundra

Tundra нь Toyota-гийн бусад загваруудаас бага зэрэг онцлогтой. Дахин борлуулалтын үнэ нь 3 жилийн дараа 63.7 хувь, 5 жилийн дараа 52.3 хувь болдог нь бусдаас бууралттай гэсэн үг. Харин өндөр үнээр дахин зарагддаг автомашины жагсаалтад ороход худалдан авагчдынх нь сэтгэл ханамжийн байдал нөлөөлдөг. Tundra-гийн зарим тоноглолууд түүнийг өрсөлдөгчдөөс нь онцгой болгодог.

7. Chevrolet Camaro

Chevrolet Camaro нь америкчуудын анхаарлыг маш ихээр татаж байгаа төдийгүй бусад орны худалдан авагчдын анхааралд сүүлийн жилүүдэд өртөөд байгаа автомашин юм. Загвараасаа шалтгаалан үнэ нь янз бүр мөн 323-580 морины хүчин чадалтай. Дахин борлуулалтын үнэ нь 3 сарын дараа 63.7 хувь, 5 жилийн дараа 52 хувь болдог. Camaro-гийн энэ үзүүлэлт цаашид өсөх магадлалтай гэгдэж байна.

8. Honda CR-V

Honda нь брэнд нь энгийн болон найдвартай гэсэн тодотголтой. Honda CR-V нь эдийн засгийн хувьд хэмнэлттэй, шатахуун бага зарцуулдаг бусад машинтай харьцуулвал арчилгаа багатайгаараа давуу талтай юм. Дахин худалдахад 3 жилийн дараа 63 хувь, 5 жилийн дараа 50.7 хувь үнээ олдог.

9. Chevrolet Silverado 1500

Дахин худалдан авах үнэ нь 3 жилийн дараа 50 хувь, 5 жилийн дараа 50.6 хувь болдог. Сүүлийн 8 жилийн хугацаанд Chevrolet Silverado загвараа маш ихээр шинэчлээд байгаа юм. Энэ нь хэрэглэгчдэд нь автомашинаа ойр ойрхон солих шаардлагыг учруулж дахин худалдан авалтын эргэлтэд нөлөөлж байж магадгүй гэсэн байна.

10. Dodge Challenger

Dodge Challenger-ийн дахин борлуулалт нь 3 жилдээ 60.8 хувь, 5 жил хэрэглэсний дараа 50.5 хувь болдог байна. Загварлаг энэ автомашины 10-т ордог шалтгаан нь худалдан авагчид нь түүний хүчин чадалд нь сэтгэл ханамжгүй байдагт оршдог байна. Харин хэрэглэгчдийн анхаарлын төвд байдгийн шалтгаан нь боломжийн үнэтэйд нь байдаг ажээ.

Эх сурвалж: Эрдэнэ Эрдэнэс

68 настай эмэгтэй үр шилжүүлэн суулгаж ихэр хүүхэдтэй болжээ

saikhnaa — Thu, 23 Apr 2020 11:39:34 +0800

68 настай нигери эмэгтэй ихэр хүү, охин төрүүлсэн байна. Маргарет Аденуга ихэр хүүхэдтэй болохоосоо өмнө гурван удаа үр шилжүүлэн суулгуулсан ч амжилтгүй болж байжээ.

Тэрбээр 1974 онд нөхөртэйгөө гэрлэсэн ба 77 настай түүний нөхөр Ноа Аденуга CNN агентлагт өөрсдийн гэсэн хүүхэдтэй болохыг насаараа мөрөөдсөн тухайгаа хэлсэн байна.

Аденуга бүтэлгүйтсэн оролдлого болгоныхоо дараа огт шантарч бууж өгөөгүй гэнэ. Тэрбээр CNN-д "Би мөрөөдөгч. Миний мөрөөдөл биелнэ гэдэгт итгэлтэй байсан” хэмээн ярьжээ.

Хүүхдүүдийг жирэмсний өнгөрсөн мягмар гарагт Лагосын их сургуулийн сургалтын эмнэлэгт 37 долоо хоногтойд нь хагалгаагаар төрүүлсэн ч ээж нь тэнхэрсний дараа энэ мэдээг зарласан байна.

Хүүхдүүдийг эх барьж авсан эмч Адееми Окүново "Настай эмэгтэй, дээр нь анхан төрөгч ихэр хүүхэд тээж байсан учраас жирэмслэлт өндөр эрсдэлтэй гэж үзсэн ч бид жирэмсний хугацаанд багаараа хяналт тавьж ажиллаж чадлаа” гэжээ.

Өнгөрсөн онд Энэтхэгт 73 настай эмэгтэй үр шилжүүлэн суулгах аргаар ихэр охид төрүүлсэн бөгөөд тэрбээр хүүхэд төрүүлсэн хамгийн өндөр настай хүн болж байв.

Эх сурвалж: CNN

Хиймэл хөх амь насыг нь аварчээ

saikhnaa — Wed, 22 Apr 2020 16:09:57 +0800

Канад улсын Торонтод 2018 онд гарсан хэргийг мэргэжилтнүүд анагаах ухааны талаас дахин судалжээ. Тус хотод бууны суманд оногдсон 30 настай эмэгтэй цээжиндээ буудуулсан ч амь нас нь аврагдсан байна. Эмэгтэйн хиймэл хөх сумны чигийг өөрчилснөөр түүний амь насыг аварсан гэж судлаачид Sage анагаах ухааны сэтгүүлд хэвлүүлсэн нийтлэлдээ онцолжээ.

Хэргийн талаар тодорхой мэдээлэлгүй ч цээжиндээ буудуулсан эмэгтэй эмнэлгийн хүлээх авах дээр өөрийн биеэр алхаж иржээ. Мөн суманд өртсөн тухайгаа ярьж эхлэхэд нь эмнэлгийн ажилтнууд нүдэндээ ч итгээгүй байна. Цээжиндээ буудуулж, хүнд шархадсан өвчтөн хэрхэн эрүүл саруул хүн шиг алхаж, ярьж байгаа нь гайхшрал төрүүлжээ.

Түүнийг үзсэн эмчийн ярьснаар сум зүүн хөхийг нь оносон ч баруун хавирга нь хугарсан байжээ. Сум эхлээд цээжний зүүн талын арьсан доор нэвтэрч, зүүн талын хиймэл хөхөн дээр ойж, баруун хөх рүү чиглэж улмаар хавиргыг нь хугалжээ. Тиймээс хиймэл хөх сумны чиг, эрчийг сааруулсан гэж үзсэн байна. Эмэгтэйн хавирга, хиймэл хөх гэмтсэнээс бусдаар амь насанд нь аюултай шарх үүсээгүй ажээ.

Хэрэв сум цээжний зүүн хэсэгт нэвтэрсэн бол зүрх, уушгийг онож илүү хүнд шархдаж магадгүй амь насаа ч алдаж болох байжээ.

Эх сурвалж: CNN

Архангай аймгийн нутгаас олдсон богтог малгайн алтан цоховч болон сүүжин ээмэг

saikhnaa — Thu, 09 Apr 2020 11:24:16 +0800

Монголын Үндэсний музей нь албан ёсны цахим хуудсаараа сан хөмрөгтөө хадгалагдаж буй түүх, соёлын хосгүй үнэт үзмэрээ дээжлэн цувралаар хүргэж буй.

Уг цувралын өнөөдрийн дугаарт XIII-XIV зууны үед холбогдох "Богтог малгайн алтан цоховч, сүүжин хэлбэрийн алтан ээмэг” үзмэрийг толилуулж байна.

Холбогдох он цаг: XIII-XIV зуун
Материал: Алт, тана, оюу, номин
Хэмжээ: Урт 6.15см, зузаан 0.3см, жин 14.7гр

2006 онд Монголын Үндэсний түүхийн музей, Нүүдлийн Соёл Иргэншлийг Судлах Олон улсын Хүрээлэн болон БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны Соёлын Өв, Археологийн хүрээлэнтэй хамтарсан судалгааны баг Архангай аймгийн Хотонт сумын нутагт Дөрвөлжингүүд хэмээх дурсгалыг малтан судалсан байна. Уг дурсгал нь Уйгарын үеийн /745-840 оны/ үеийн дурсгалууд боловч "Хулхийн ам” хэмээх газарт буй нэгэн дөрвөлжинг малтах явцад тэнд хожим байгуулсан Монгол булшуудыг зайлшгүй малтан судлах шаардлага гарсан.

"Хулхийн ам”-ны 1 дүгээр Дөрвөлжин, 8 дугаар Монгол булшийг малтан шинжлэх явцад Богтог малгайн алтан чимэг, сүүжин хэлбэртэй ээмэг, гархи хэлбэрийн алтан ээмэг, сувд, үйсэн эдлэл зэрэг зүйлс олдсон байна. Үүнээс Богтог малгайн алтан цоховч, сүүжин ээмэг зэрэг олдворыг та бүхэндээ танилцуулж байна.

Тана оюу, номин зэрэг чулууг шигтгэсэн зургаан талт, хавтгай алтан чимэглэл олдсон уг булш нь биеэр жижгэвтэр залуухан эмэгтэй хүнийх байсан бөгөөд гавлын ясны дагзны доор наалдсан байдалтайгаар олдсон байна. Нүүр талын хавтгайн гурван талд зууван дугуй хэлбэрийн тана суулгасан, эдгээр танан шигтгээний завсарт оюу, номин зэрэг жижиг чулууг тусгай хоногт суулгасан байсны нэг чулуу нь гээгдсэн. Гол дундаа үймэр цагаан чулуун шигтгээтэй, алтыг цувин ургамлын гаралтай угалзарсан хээгээр нүүр талыг бүхэлд нь сүлжиж чимэглэсэн. Уг эдлэлийн ирмэгийг хөвөөлдүүлэн жижиг алтан үрлийг нэгэн жигд ойрхон гагнаж эмжсэн. Ар тал нь хавтгай, номин чулууны дээд талд гурван жижиг цоорхойтой.

Сүүжин хэлбэртэй алтан ээмэг нь эмэгтэйн аман хүзүүний ясан дээрээс гарсан нь мэрэгч амьтад зөөж тэнд аваачсан бололтой. Их биеийг нь алтаар хийсэн. Хоёр ширхэг сувдыг нэг ширхэг оюу чулууны хамт нарийн цувьсан алтыг голоор нь сүвлээд, төгсгөл хэсгийг нь их биед нь ороосон алтан ээмэг олджээ.

Эх сурвалж: Монголын Үндэсний музей

Долларын саятан хэрнээ гудамж цэвэрлэдэг бүсгүйн түүх

saikhnaa — Mon, 06 Apr 2020 18:17:29 +0800

Хятадын Юй Южен гэгч энэ эмэгтэй өдөр бүр шөнийн 3 цагт босч, хотын гудамжийг цэвэрлэдэг. Гудамжаар яваа хүмүүс шүүр барьсан, улбар шар хантаазтай түүнийг Уханийн байдаг л нэг цэвэрлэгч гээд бараг анзаардаггүй. Тэрбээр гудамж цэвэрлээд сар бүр 220 долларын цалин авдаг байна.

Гэхдээ Юй бусад цэвэрлэгч хийх шаардлагагүй саятан аж. Тэр анхнаасаа саятан болж төрөөгүй, сугалаанд ч асар их мөнгө хожоогүй. Тэр эд хөрөнгө, баялгаа нөр их хөдөлмөрийнхөө үр дүнд бүтээжээ.Юй өмнө нь жирийн нэгэн фермер байлаа. Нөхөртэйгөө борви бохис хийлгүй ажиллаж, гараа хумхиж суулгүй хөдөлмөрлөсөөр удалгүй тосгондоо анх удаа өөрийн гэсэн гурван давхар байшинтай болжээ.

Энэ байшингийн өрөөнүүдээ байр сууц хэрэгтэй болсон, тосгонд ирсэн хүмүүст түрээслүүлэх болов. Удалгүй тэдний бизнес цэцэглэж, эднийх дахиад таван давхар гурван байр бариулж, түрээсэлдэг болжээ. Одоо эхнэр нөхөр хоёр ийм 17 байртай болж, муугүй орлого олдог болсон байна. Зөвхөн энэ хөрөнгийг нь үнэлэхэд л 1,5 сая америк доллар болно. Тэгэхээр та энэ хятад эмэгтэйг ажил хийхгүйгээр амьдарч болох байж яагаад биеэ зовоодог юм бэ гэж гайхаж байна уу? Эсвэл баячуудын хачин зангийн илрэл гэж бодож байна уу?

Хятадад түрээсийн бизнес маш алдартай. Тиймээс Юй танилууд дундаа түрээсийн бизнес эрхэлж, мөнгөтэй болмогцоо зүгээр шахам орж ирсэн орлого гэж бодоод зөв зохицуулж чадахгүй, архины лангуунд орлого оруулж, казино тоглож үрдэг олон жишээг олж харжээ.

Юй хоёр хүүхэдтэй. Тийм болохоор хөдөлмөр бол амьдралын чухал зүйл гэдгийг өөрөө үлгэрлэн хүргэхийг хичээдэг гэнэ. Ямар мөнгө хөрөнгөтэй нь хамаагүй, үргэлж эмх цэгцтэй, улс орондоо чухал хүн байх ёстой гэж тэр үздэг. Энэ эмэгтэйн хүү нь таксины жолооч бол охин нь оффисын ажилтан. Ээж нь тэдэндээ "Хэрэв хэзээ нэгэн цагт ажил хийхгүй л байвал би энэ үл хөдлөх хөрөнгүүдээ улсад бэлэглэчихнэ шүү” гэж анхааруулжээ.

Залхуурал ямар үр дагаварт хүргэдгийг мэддэг болохоор тэр үр хүүхдээ ажилгүй суулгахыг хүсдэггүй байна. Тиймээс хятад бүсгүй долоо хоногийн зургаан өдөр үүрийн таван жингээр 3 километр зам цэвэрлэж, 15 жилийг ардаа үджээ.

http://lifestyle.mn/

Архангай аймгийн иргэн Р. Дашрагчаа эмгэнд хадгалагдаж байсан XV-XVI зууны үед холбогдох байлдааны ялтсан хуягт гутал

saikhnaa — Tue, 31 Mar 2020 14:40:51 +0800

Монголын Үндэсний музей нь албан ёсны цахим хуудсаараа сан хөмрөгтөө хадгалагдаж буй түүх, соёлын хосгүй үнэт үзмэрээ дээжлэн цувралаар хүргэж буй. Уг цувралын өнөөдрийн дугаарт XV-XVI зууны үед холбогдох байлдааны ялтсан хуягт гутал үзмэрийг толилуулж байна.

Холбогдох он цаг: XV-XVI зуун
Хэмжээ : Өндөр 47 см , урт 28 см, өргөн 9 см, жин 2.1 кг
Материал: Төмөр, савхи

Эдүгээ ижил төрлийн дурсгал байхгүй цорын ганц ялтсан хуягт гутал Монголын Үндэсний музейн IV дүгээр танхимын үзэсгэлэнд үзэгч түмний оюуныг мялаан байдаг.

Уг гутлыг 1953 онд Архангай аймгийн орон нутаг судлах кабинетийн эрхлэгч Самдан Архангай аймгийн Хангай сумын V багийн иргэн Раашнямын Дашрагчаа эмгэнд хадгалагдаж байсныг авч тухайн үеийн Төв музейд газарзүйч эрдэмтэн О.Намнандоржоор дамжуулан Улаанбаатар хотноо илгээсэн ажээ.

Эрдэмтэн Х.Пэрлээ гутлын тодорхойлолтыг бичиж хэвлүүлсэн нь эдүгээ уг үзмэрийн талаар өгүүлэх үнэт эх сурвалж болж үлджээ. Дайны, зуны бойв гутал нь боловсруулсан нимгэн булигааран гадартай, ялтсан дотортой түүний дотор нимгэн эсгий зөөлөвчтэй, зулагтай, товшмол ултай мөлгөр бөөрөнхий хоншоортой. Түрийнээс дээш өвдөг халхлах омгоос нарийн суран оосроор дээш татаж сойх зориулалттай татуургатай. Үүнийг "түнэ" гэдэг. Энэ гутлыг XV-XVI зууны үе Монголын түүхийн бага хаадын үед холбогдоно хэмээн эрдэмтэн Х.Пэрлээ үзжээ. Харин эрдэмтэн Бямбын Ренчин уг гутлыг XIII зууны үед хамааруулж үзэж байсан гэдэг.

Гутлын ялтас нь нэг ижил хэмжээтэй олноор үйлдвэрлэгдсэн, сайн боловсруулалтай байсныг судлаачид тэмдэглэдэг. Байлдааны ялтсан хуягтай гутлын доторх ялтсыг хэлхсэн байдал нь ижил буй нь ялтсан хуягт хувцасыг ялтсаар хуяглан хийх технологи нь адил буйг илтгэнэ.

Уг дурсгалыг 1995 онд Монгол Улсын Засгийн Газрын 241 дүгээр тогтоолоор "Хосгүй үнэт" дурсгалт зүйлээр батлаж гэрчилгээ олгожээ.

Эх сурвалж: Монголын Үндэсний музей

Шинжлэх ухаан Бурхан байдаг гэдгийг нотолжээ

saikhnaa — Mon, 02 Mar 2020 12:10:15 +0800

Германы шүдний эмч нар соёо нь гэмтсэн бард алтан соёо хийж өгчээ

saikhnaa — Fri, 21 Feb 2020 17:03:43 +0800

Караг 2013 онд Италийн Муньяногийн амьтан үржүүлэх төвөөс худалдаж аваад 2015 онд Германы Майсвайлер дахь Tierart дархан цаазат газарт нутагшуулжээ.

Шинжилгээний явцад барын соёо ихээхэн гэмтсэн байсныг тогтоожээ. Эмч нар энэ соёо нь хэзээ мөдгүй унаж, хугарч магадгүйг мэдээд олон улсын мэргэжилтнүүдийн тусламжийг гуйсан байна.

37 настай биологич Флориан Айзерло энэ тухайд хэлэхдээ энэ соёог хийхэд эмнэлгийн хамгийн орчин үеийн арга техник, шүдний хэв, хэт ягаан туяа зэргийг ашигласан гэжээ. Герман, Австри, Дани мэргэжилтнүүдийн групп 80 минутын турш мэс заслыг хийсэн байна.

Мэс заслаас хойш гурван долоо хоногийн дараа Кара хэвийн хоол хүнсэнд орсон бөгөөд одоо ястай махыг дуртайяа мэрж чаддаг болжээ.

Одоо Кара маань ёстой л "хайр татам сайхан инээмсэглэх” боломжтой болсон байна.

xopom.com

Дэлхий 4.6тэрбум настай!

saikhnaa — Tue, 07 Jan 2020 14:40:04 +0800

4.6тэрбумыг 46 жил гэж үзвэл хүн төрөлхтөн үүсээд 4 сар л болж байгаа.
Энэ харьцаагаар бидний аж үйлдвэрийн хувьсгал 1 минутын өмнө эхэлсэн бөгөөд энэ 1 минутанд бид дэлхийн ой модны талыг нь цааш нь харуулчихсан гэдэг.

Харин гал гаргаж, хувцас нөмөрдөг болоод ганц хоног гарантай болж байна. Хүрэл зэвсэг бүтээгээд 2 цаг, аж үйлдвэр машин механизм хөгжөөд 1 минут гарантай л болж байна даа. Нефть нэрж машин унаатай болоод 30 секунд, дэлхийн аж үйлдвэрлэлийн алтан үеээс хойш 15 секунд.

Энэ сүүлчийн 15 секундэд л хамгийн их байгаль сүйтгэсэн.
Ийм л байна даа. Хүн төрөлхтөн мөхвөл энэ дэлхий 3 секунтэнд бүрэн сэргэнэ.

Эрдэмтэд гар утсыг таван өдөр ажиллуулах чадалтай батарей бүтээжээ

saikhnaa — Tue, 07 Jan 2020 11:47:37 +0800

Австралийн эрдэмтэд нэг цэнэглэлтээр гар утсыг таван өдөр ажиллуулах, цахилгаан автомашиныг 1,000 км зам туулуулах чадалтай шинэ төрлийн батарей бүтээснээ зарлажээ.

Хэрвээ уг технологийг амьдралд нэвтрүүлбэл эрчим хүчний хэрэглээнд хувьсгал болно гэж үзэж байна.

Мелбурны Монаш Их сургуулийн эрдэмтдийн баг өнөөдрийн уламжлалт батарейнаас дөрөв дахин илүү багтаамжтай "lithium-sulfur” батарейг зохион бүтээсэн ажээ.

Тэдний бүтээлийг хэрэглээнд нэвтрүүлэхэд тун ойрхон болоод байгаа гэнэ. Өнөөдрийн "Lithium-ion” төрлийн батарейтай харьцуулахад "lithium-sulfur” батарей нь илүү их эрчим хүчний багтаамжтай, техник төхөөрөмжийг удаан ажиллуулах чадвартай гэгддэг.

Гэвч хэрэглээнд нэвтрүүлэхэд гардаг гол хүндрэл нь түүний удаан эдэлгээ даадаггүй сул тал байсан юм. Харин Австралийн эрдэмтэд энэ байдлыг засварлаж, өнөөдрийн батарей шиг ашиглалт өндөртэй болгожээ.

Эрдэмтэд шинэ бүтээлийнхээ патентыг Австралийн засгийн газраас авч, энэ оны сүүлээр ээлжит туршилтаа явуулахаар болсон байна.

"Lithium-sulfur” батарей нь бас үйлдвэрлэхэд хямд зардалтай, байгаль орчинд хортой хог хаягдал бага үүсгэдгээрээ онцлог гэнэ.

Эх сурвалж: CNN

Р.ТҮВШИН, IKON.MN

2020 ОНЫ ӨРНИЙН ЗУРХАЙ

zulaa — Thu, 02 Jan 2020 17:54:56 +0800

ХОНИНЫ ОРД

2020 он ихэнхи хониныхонд амаргүй жил байх болно. Гэвч шинэлэг зүйлсээс битгий айж, ухар. Таны зорилготой тууштай хөдөлмөрч байдал тань амжилт авчирна. Ганц бие хүмүүс хайр дурлалын асуудалдаа сонголт хийнэ.

Уутад баавгай дугуйчдаас тусламж хүсчээ

saikhnaa — Mon, 30 Dec 2019 15:16:21 +0800

40 хэмийн халуунд ундаассан уутат баавгай дугуйчдаас тусламж хүсчээ. Өнгөрсөн арваннэгдүгээр сараас хойш Австралийн өнцөг булан бүрт олон тооны түймэр гарсны улмаас тус тив бүхэлдээ гамшгийн байдалтай байна.

Нью Соут Уэльс мужид л гэхэд 427,600 га газар түймэрт автжээ. Энэхүү гамшгийн улмаас хамгийн их хохирч буй амьтад бол Австралийн бэлгэ тэмдэг болсон уутат баавгай юм.

Тасралтгүй үргэлжилж буй ойн түймрийн улмаас уутат баавгай идэх хоол, уух усгүй болж, тоо толгой нь ихээхэн хорогдож байна гэжээ.

Аз дууддаг гэх нэн ховор цагаан цаа бугын тухай...

saikhnaa — Fri, 13 Dec 2019 12:41:08 +0800

Норвегийн нэгэн зурагчин найзуудтайгаа ууланд аялж яваад авсан цагаан өнгийн хугашийн зургаа нийгмийн сүлжээндээ нийтэлжээ. Тэрбээр Норвегийн хойд хэсэгт дэлхийд нэн ховорт тооцогддог энэхүү амьтантай тааралдсан байна. Фэйсбүүкт тавигдсан тус зураг нь хоёр хоногийн турш 20000 хүнд хүрсэн байна.

Цагаан өнгийн цаа буга нь хүнтэй ойролцоо явж байсан ч цаснаас бараг ялгарч харагддаггүй тул олж харахад амаргүй байдаг аж. Шведийн хойд хэсэгт 2016 онд хамгийн сүүлд цагаан өнгийн цаа буга үзэгдсэн. Тэдний энэхүү өвөрмөц дүр төрх албино болж төрснөөс бус, харин үсэнд нь байх будагч бодис нь генийн өөрчлөлтийн улмаас алга болсноос үүдэлтэй ажээ.Скандивын орнуудад цагаан өнгийн цаа бугыг сайн сайхны бэлэг тэмдэг гэж үздэг байна.

Цагаан өнгийн хугаш нь зурагчнаас огтхон ч айгаагүйгээр барахгүй маш тайвнаар, дуртайяа зургаа авахуулж, хэдэн минутын турш түүнтэй хамт байж байгаад ойн захад хүлээж буй ээж рүүгээ очжээ. Хугашийн зургийг авсан норвеги залуу түүнийг "ид шидийн, үлгэрийн амьтан мэт” хэмээн өгүүлжээ.

http://amjilt.news/

Үнэт эрдэнэсээр чимсэн зул сарын модыг 15 сая ам.доллараар үнэлжээ

Mart — Mon, 09 Dec 2019 17:36:23 +0800

Марбелла хотын Kempinski зочид буудлын гацуур модны загварыг Деббие Винхам гэх уран бүтээлч гаргасан байна. Тус зочид буудлын зүгээс 15 сая ам.долларын үнэд хүрнэ гэж тооцоолж байгаа зул сарын гацуурыг улаан, цагаан, ягаан болон хар өнгөтэй алмазаар чимэглэжээ.

Үүнээс гадна тус гацуурыг Болгар улсаас авчирсан үнэт чулуу, 3D принтерийн оролцоотойгоор шоколадаар урласан тогос шувууны өд, тэмээн хяруулын өндөг, болон үнэртэй усны саваар чимж өгсөн байна.

Дэлхийн хамгийн өндөр үнэтэй зул сарын модоор нэрлэгдэж байгаа энэхүү гацуур тийм ч өндөр биш ч гэсэн маш чамин тансаг харагдаж байгааг онцолжээ. Сонирхуулахад, 2010 онд Арабын Нэгдсэн Эмирт Улсын Абу Даби хотод байрлах "Emirates Palace” зочид буудал 11 сая ам.долларын өртөг бүхий бугуйвч, хүзүүний зүүлт болон бугуйн цагаар чимэглэсэн зул сарын гацуур модыг олон нийтэд сонирхуулж байсан юм.

Энэ гацуур хамгийн өндөр үнэтэй гацуур модоор Дэлхийн Дээд Амжилтын номонд бүртгэгдэж байжээ. Мөн 2016 онд Японы Токио хотод 1.8 сая ам.долларын үнэ бүхий алтан утсаар зул сарын гацуур модыг чимэглэж байсан юм.

Нийтэлсэн: Moнголын мэдээ

Дэлхийн хүн амын талаас илүү хувь нь интернэт ашигладаг

zulaa — Tue, 12 Nov 2019 18:31:12 +0800

КИЕВ. /Ukrinform/. Дэлхийн хүн амын 53.6 хувь нь буюу 4.1 тэрбум хүн интернэт ашигладаг тухай НҮБ-ын дэргэдэх Олон улсын цахилгаан холбооны тайлан мэдээнд дурджээ.

Өнөөдөр ЯГААН САР мандана

Mart — Fri, 19 Apr 2019 12:13:34 +0800

Өнөөдөр хүн төрөлхтөн нэгэн гайхалтай байгалийн содон үзэгдлийн гэрч болно. Учир нь өнөөдөр шөнө тэнгэрт ягаан өнгийн сар мандана гэж "www.space.com" сайт мэдээллээ.

Хэдийгээр энэхүү сар өмнө нь мандаж байсан "цуст улаан сар" шиг өнгөний хувьд тодорхой харагдахгүй ч сайтар ажиглагдвал сарын өнгө ягаан туяа татуулж буйг ажиглах боломжтой юм.

"НАСА" агентлаг уг сарыг "цэцгэн сар" хэмээн нэрийддэг. Тус сарны өнгө тариалангийн талбайн ягаан цэцэгс шиг харагддаг учир ийнхүү нэрийддэг байна.

"Ягаан сар" хамгийн сүүлд 2017 оны зургаадугаар сард АНУ-ын Калифорни мужийн Малибу хотноо мандсан билээ.

Харин ирэх тавдугаар сарын 18-нд ягаан сар дахин мандах ба Европын орнууд уг сарын илүү ойроос харах боломжтой гэнэ.

Суварга хайрхан уулын тахилгын ёслолыг зургаадугаар сард зохион байгуулна

nomun — Wed, 27 Mar 2019 11:51:04 +0800

Архангай /МОНЦАМЭ/. Аймгийн ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн шийдвэрээр Төрийн тахилгатай, Суварга хайрхан уул, овооны тэнгэрийг тайх тахилгын ёслолыг 2019 оны 6 дугаар сарын 16,17-ны өдөр зохион байгуулах тов гарчээ.

Тус хайрханыг 2007 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар төрийн тахилгат уул болгож байв.

Суварга хайрханы тахилгын ёслолыг 2009, 2014 онд хийж байв.

Архангай аймгийн Цэнхэр сумын нутагт орших Суварга хайрхан уул нь далайн түвшнээс дээш 3117 метр өргөгдсөн. хангайн уулархаг мужид багтах уул юм. Тус хайрхан нь хормойгоороо ой модоор хучигдсан, нүцгэн оройтой, ноён оргилоосоо доохно, уулын энгэр талдаа тунгалаг нууртай, завилаад сууж буй хүн шиг сонин тогтоц бүхий уул юм. Нутаг усныхан болон ойр орчмын хүмүүс энэ уулыг эртнээс тахин шүтэж, эр хүн жил бүр ууланд гарч хийморио сэргээдэг уламжлалтай ажээ.

Эрт цагаас монголчууд уул овоог орон нутгийн хэмжээнд шүтэж, тахиж байснаас гадна түүхийн сурвалжид тэмдэглэснээр 13-р зууны үед Чингис хаан Бурхан Халдун уулыг тахиж шүтэж байхыг зарлигдаж байжээ.

Эх болсон байгаль дэлхийгээ хүмүүнчлэн үзэж хайрлан хамгаалах, газар нутгийнхаа бүрэн бүтэн байдлыг бататган бэхжүүлэх, ард иргэдийнхээ эх оронч, үндэсний үзлийг сэргээн бадраах утга санаа энэхүү тайлга тахилгын ёслолын ач холбогдолд оршиж буй гэнэ.

Манай улсад "Суварга хайрхан”, "Алтай таван Богд”, "Алтан хөхий хайрхан”, "Алтан овоо”, "Богд Хан-Уул”, "Бурхан Халдун”, "Говь гурван сайхан”, "Хан хөхий хайрхан”, Богд Очирваань Отгонтэнгэр”, "Сутай хайрхан” гэсэн төрийн тахилгат арван уулс бий. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч 2009 оны 7 дугаар сарын 7-ны өдрийн 32 дугаар зарлигаар "Төрийн тахилгатай уул, овооны тэнгэрийг тайх тахилгын ёслолын журам”-ыг баталсан байдаг.

ДЭЛХИЙН ХАМГИЙН НУУЦЛАГ НУУР, ЦӨӨРМҮҮДТЭЙ ХОЛБООТОЙ ХАЧИРХАЛТАЙ ДОМОГ

Mart — Wed, 20 Mar 2019 15:18:44 +0800

Цэвэр тунгалаг устай гол мөрөн, далайн эрэгт очсон хэнд боловч муухай мэдрэмж төрөхгүй нь лавтай. Харин цаанаа л нэг жихүүцэл төрүүлэм хар бараан, өмхий самхай үнэртсэн тогтоол устай газрыг харахад шууд л таагүй санагддаг билээ. Биднийг хүүхэд байхад ийм төрлийн тогтоол усны ёроолд аймшигт мангас байдаг гэж айлгадаг байсан шүү дээ. Дараах мэдээлэл танд сонирхолтой байх болов уу.

1Манчакийн намаг, Луизана муж, АНУ
Акадина болон Шинэ Орлеаны хооронд Ругару хүн чоно явдаг гэсэн домог байдаг. Гэхдээ ругару хүн бүтэн биеэрээ хувирдаггүй бөгөөд зөвхөн тал хэсэг нь чонын дүртэй гэнэ. Тэд Луизана мужийн Манчакийн намагт олноороо амьдардаг гэж хүмүүс ярьдаг аж. Гэхдээ энэ хавийн хамгийн аймшигтай зүйл нь энэ биш юм.

Нутгийн удган болох Жулия Брауны сүнс нь энэхүү хүн чоноос ч аймаар гэнэ. Жулия амьд байхдаа тийм ч таатай хөрш байгаагүй бөгөөд орчин тойрныхондоо дандаа муу ёрыг зөгнөдөг байжээ. Түүний зөгнөсөн бүхэн биелдэг байсан аж.

Жулия эмгэн нас барахынхаа өмнө маш хачирхалтай зүйл хийсэн нь олныг айдас түгшүүрт автуулсан гэнэ. Тэрээр "Би үхээд хүн бүхнийг араасаа дагуулж явна” хэмээн дахин дахин дуулж байжээ. Энэ дуу нь ч биеллээ олж, эмгэнийг нас барснаас хэсэг хугацааны дараа хүчтэй хар салхи босож, тэр хавийн гурван тосгоныг ор мөргүй арчиж хаясан байна. Өнөөдрийг хүртэл Манчакийн намгаас нас барагсдын цогцос олддог. Намгийн ойролцоо Жулиягийн дуулж байгаа сонсогддог гэнэ лээ.

2Окику худаг, Япон

Японы түүхэн барилгуудын нэг Химэдзи цамхаг жуулчдын дунд нэлээд алдартай. Цамхгийн эргэн тойронд нийт 83 модон барилга бий.

Энэхүү цамхаг нь үзэсгэлэнтэй зарц бүсгүй болох Окикутай холбоотой аймшигт түүх агуулдаг. Тэрээр самурай Аояма Тессаныд зарц хийдэг байсан бөгөөд эзэн нь түүнийг өөрийн нууц амраг болгохыг хүсэж, харин бүсгүй татгалзсан юм. Самурай бүсгүйг өөрийн болгохын тулд заль хэрэглэхээр шийдэж, эртний хамгийн үнэтэй тавгаа нууж, түүнийг хулгайн хэрэгт холбогдуулахыг хүсчээ.

Эртний Японы заншилд зарц шивэгчид нь ийм алдаа гаргасан тохиолдолд шууд амийг нь хороодог байсан аж. Харин Аяома бүсгүйд "Үх эсвэл минийх бол” гэсэн хоёр сонголт тавих зорилготой байсан гэнэ. Зарц Окику бүсгүй самурайн саналаас татгалзсан учир тэрээр уурандаа бүсгүйг худаг руу шиджээ.

Бүсгүйн сүнс одоо хүртэл худаг дотор байдаг бөгөөд тэрээр таваг гарган ирж дахин дахин эхнээс нь тоолж, ес хүрмэгц нэг таваг дутсаныг мэдээд маш ихээр уйлдаг гэнэ.

3Гарднера нуур, Коннектикут муж, АНУ

Энэ нь Салем, Монтвиль, Бозра гэсэн гурван хотын дунд оршдог маш олон нууц агуулсан нуур юм. Хэдийгээр нуурыг тухайн үеийн захирагчдын гэр бүлийн нэрээр нэрлэсэн ч аймшигтай хэмээн тодотгох болсон түүх нь худалдаачин Томас Леконт хэмээх хүнтэй холбоотой.

Тэрээр байр худалдаж аваад нуурын нэг эргээс нөгөө эрэг рүү зөөхөөр болжээ. Харин хэрхэн амархан зөөж болох вэ гэж нэлээд хугацаанд бодсоны эцэст Томас нуурын ус хөлдөхийг хүлээхээр шийдсэн байна. Ус хөлдчихвөл зүгээр л түрээд явах боломжтой гэж тэр тооцсон ажэ.

1895 оны өвөл Томас Леконт байшингаа зөөхөөр шийдэж, ажилчдынхаа тусламжтайгаар байшинг мөсөн дээр гаргаж, 91 метр түрсэн байна. Гэвч мөс гэнэт цөмөрч Томас байшингийнхаа хамтаар живсэн аж. Тэр цагаас хойш нуурын эргээр явж буй хүмүүс янз бүрийн чимээ сонсдог, элдэв хий үзэгдэлтэй таардаг болсон байна. Харин одоо нуурын орчин тойрноос төгөлдөр хуур дарж буй чимээ сонсогддог гэж загасчид ярьдаг.

4Лабынкыр, Орос
Якутын зүүн хэсэгт байрлах Оймяконы тосгонд Лабынкыр хэмээх нуур бий. Нутгийн ард иргэд энэхүү нууранд аварга том амтай чөтгөр байдаг гэдэгт итгэлтэй байдаг гэнэ. Тэдний хэлж буйгаар аварга том зэрлэг амьтны нүдний хоорондын зай нэг завины хэмжээтэй бөгөөд хамгийн аймаар нь тэр хуурай газарт гарч ирдэг явдал юм гэжээ.

Хамгийн анх энэхүү аймшигт амьтны талаар геологич В.И.Твердохледов 1953 онд бичсэн байна.

"Нэг амьд биет бидэнтэй маш ойрхон хөвж явсан. Эхлээд нуурын дагуу хөвж байснаа дараа нь бидэн рүү чиглэсэн. Үл мэдэгдэх биетийг ойртох тусам биеэр минь хүйтэн дааж, айдас төрсөн. Ойртоход нь ажиглахад асар том биет харагдсан бөгөөд биед нь мод мэт зүйл зоолттой байсан. Бид биеийнх нь жижиг хэсгийг харсан ч усан дотор аймшигтай том бие байсан гэдэгт итгэлтэй байна” гэж бичжээ.

5Роопкунд, Энэтхэг
Роопкунд нь Гималайн ууланд байрлах гүн биш нуур бөгөөд Гавлан нуур гэдгээрээ алдартай.

XIX зууны сүүл үеэс эхлэн энэхүү арлын эргэн тойронд их хэмжээний гавлын яс олдох болсон юм. 1942 онд эрдэмтэд Роопкунд арлыг зорьж очсоноор уг яриа үнэн болохыг баталжээ. Тэд далайн эрэг дээрээс 100 гаруй хүний гавлын яс олсон гэнэ. Харин 2004 онд энэхүү нуур руу Энэтхэг Европын судлаачид дахин иржээ. Хүн болон морины гавал яснаас гадна олон тооны гоёл чимэглэлийн зүйлс бас олсон гэнэ. Нас барагсдын цогцос ойролцоогоор 500-800 жилийн настай болохыг ДНК-гаар тогтоосон байна.

Эрдэмтдийн хэлснээр иргэдийн нас барсан шалтгаан нь том хэмжээний мөндөр орсонтой холбоотой гэнэ. Мөндрийн хэмжээ долоон см-ийн диаметртэй байсан учир иргэд хоргодох газаргүй л бол амьд үлдэх боломжгүй байсан гэжээ. Гэхдээ одоог хүртэл эдгээр гавал ясны талаар тодорхой баримт үгүй.

6Кэмерон нуур, Канад
Ванкуверын арал дээр байрлах Кэмерон нуур нь Канадын хамгийн аймшигтай газрын тоонд багтдаг. 1968 онд уг нууранд дөрвөн хүнтэй онгоц унаж, нас барагсдын цогцсыг 1983 онд л гаргаж авсан гэнэ.

Үүнээс гадна нуурын ёроолд аварга могой байдаг бөгөөд агаар амьсгалахын тулд уснаа үе үе гардаг гэх яриа ч бий.

7Йонагуни арлын далай
Йонагуны баримлыг Японы Йонагуны арлын далайгаас нэгэн шумбагч анх олж илрүүлсэн байна. Гэхдээ одоог хүртэл энэхүү баримал хэрхэн бүтсэн талаар мэдээлэл ховор. Хүний гараар бүтсэн үү, эсвэл байгалийн жамаар бий болсон уу гэдгийг хэн ч мэдэхгүй.

Судлаач нар баримал дээр төрөл бүрийн ханз, бух мэт амьтны дүрс байгааг олж илрүүлжээ.

8Шайтан нуур, Орос
Эрт дээр үед Шайтан нуурын орчимд хоорондоо байнга дайтдаг хоёр омгийнхон амьдардаг байсан гэнэ. Нэг омгийнхон нь сайн сайхан зүйлийн төлөө бурханд мөргөдөг байсан бол нөгөөх нь Шайтан-Кереметь гэх балмад зэрлэг бурхан шүтдэг байжээ. Нэгэн удаа хоёр омгийнхон шөнөжин тулалдсан байна. Гэтэл үүр цайх үед Шайтан буюу чөтгөр дайчдыг ховсдон төөрөгдүүлж, өөр хооронд нь тулалдуулж байжээ. Эсрэг омгийнхон нь өөрсдийнхөнтэйгөө тулалдаж байгаа болохыг сайн санаат омгийнхон харжээ. Харин байлдааны талбар дээр ихэвчлэн өөрийн омгийн хэн нэгний сум, зэвсгэнд оногдож нас барсан хүмүүсийн цогцос л байсан гэнэ. Энэ их хүнд ачааг даахгүй байсан учир тэр хэсгийн газар цөмөрсөн байна. Ингээд Шайтан нуур үүссэн гэнэ. Нуурын усыг харахад хар хүрэн цус мэт бараан өнгөтэй байх ч алган дээрээ хутгахад тунгалаг байдаг аж. Харин Шайтаны сүнс энэхүү нууранд хоргодсон бөгөөд түүнийг уурлахад нуурын ус буцалж, усан оргилуур мэт болдог гэнэ.

9Буцалдаг гол, Перу
"Гол руу амьд биетүүд орж байхыг би харсан. Ус руу ормогц нүдний алим нь цайрч цагаан өнгөтэй болж байсан. Тэд эхлээд уснаас гарахыг оролддог ч арьс нь үхжиж, хүчээ алдсанаар удалгүй живдэг” хэмээн Буцалдаг голын талаар геофизикч Андрес Рузо (Andrés Ruzo) бичиж байжээ.

Перугийн амазоны ширэнгэн ойн зүрхэнд Буцалдаг гол урсдаг бөгөөд урт удаан хугацааны турш энэ голтой холбоотой яриаг домог гэж үздэг байсан гэнэ. Испанийн хайгуулчид болон цэргүүд хамгийн сүүлчийн инкийн амийг хороосныхоо дараа алт хайхаар ширэнгэн ой руу очсон боловч алтны оронд зэрлэг могой, буцалдаг голын түүхийг бүтээсэн аж.

caak.mn

Монголоос олдсон эртний хүний гавлын ясыг судалжээ

Mart — Mon, 18 Feb 2019 09:54:29 +0800

Монголын зүүн хойд нутгийн Салхитын хөндийгөөс олдсон хүний гавлын ясыг судалж үзэхэд энэхүү бүс нутгаас одоогийн байдлаар олдсон хамгийн эртний орчин үеийн хүн болох нь тогтоогдсон тухай Оксфордын их сургуулийн судалгаанд мэдээлэв.

"Nature Communications” сэтгүүлд нийтэлсэн судалгаанд тэмдэглэснээр, гавлын ясын хамаарах үеийг радиокарбон ашиглан тогтоож, ДНХ-г шинжилсний дүнд Монголоос олдсон цорын ганц "Плейстоцен хоминин”-ы үлдэгдэл болох нь тогтоогдсон ажээ. Энэ төрлийн хүн нь ойролцоогоор 34-35 мянган жилийн өмнө амьдарч байжээ.

Уг гавлын яс бараг бүтэн байсан бөгөөд магнай болон хамрын яс нь хэвээр хадгалагдан үлдсэн байжээ. Оксфордын их сургуулийн судлаачид энэхүү төрлийн хүмүүсийг 34950-33900 жилийн өмнөх үед хамаарна хэмээн үзэж буй нь одоогоор тогтоогоод байгаа ижил төрлийн хүмүүсийн амьдарч байсан цаг хугацаанаас найман мянган жилийн өмнө аж.

Э.Хулан

Эх сурвалж: Монцамэ агентлаг

Өдтэй үлэг гүрвэлүүд нисч чаддаггүй байсан шалтгааныг тогтоожээ

Mart — Wed, 30 Jan 2019 14:30:40 +0800

Эртний өдтэй үлэг гүрвэлүүдийн нэг болох "Анчиорнис" шувуу шиг нисч чаддагүй байсан нь өдөн дэх уургийн дутагдалтай холбоотой болохыг БНХАУ, АНУ-ын эрдэмтэд тогтоожээ.

"Proceedings of the National Academy of Sciences” сэтгүүлд нийтэлсэн судалгаанд тэмдэглэснээр, шувуудыг нисэхэд бета-кератин хэмээх уураг ихээхэн ач холбогдолтой байдаг бол Анчиорнисуудад энэ уураг бага байдаг ажээ.

БНХАУ-ын Шинжлэх ухааны академийн харьяа Нанжины Геологи, палентлогийн институдын судлаач Пань Янхон болон АНУ-ын судлаачид өндөр нягтаршил бүхий дуран авай ашиглан чулуужсан өднүүдийг шинжилж, тэдгээрийн молекул бүтцийг судалсан байна.

Судлаачдын тогтоосноор, Анчиорнисын өд нь голчлон альфа-кератинаас бүрдсэн бөгөөд бүрэлдэх явцдаа бета-кератин бүхий ген нь устсан байж магадгүй ажээ.

Анчиорнис нь өдөрхөг жижиг биетэй, дөрвөн далавчтай үлэг гүрвэл бөгөөд 160 сая орчим жилийн өмнө Хятадад амьдарч байжээ. Энэхүү төрөл зүйл нь үлэг гүрвэлүүд шувуу болон хувирсан гэх таамаглалын гол нотолгоо болдог байна.

"Эдгээр баримт нь нисэхэд өдний оролцоо хэр их байдаг талаархи нэмэлт мэдээллийг бидэнд өглөө” гэж судалгааны багийн эрдэмтэн, Хойд Каролина муж улсын их сургуулийн Биологийн шинжлэх ухааны профессор Мэри Швейзер хэлжээ.

montsame.mn

Дэлхий нарнаас хамгийн хол оршиход Монголд зун, хамгийн ойр байхад өвөл болдог

zulaa — Wed, 19 Dec 2018 11:06:25 +0800

Дунд сургуульд суралцаж байхад газарзуйн хичээлийн багш бидэнд нэг удаа "мянгуужингийн үлгэр” шиг зүйл ярьж өглөө.

Японы бага сургуулиудад цэвэрлэгч байдаггүй

Mart — Fri, 07 Dec 2018 14:03:42 +0800

Японы бага сургуулиуд сурагчдаас 10 нас хүртэл нь шалгалт авдаггүй. Учир нь, тэд бага насны хүүхдүүд ном зааснаас зөв хүн болгох нь илүү чухал гэж үздэг байна. Тиймээс Японы бага боловсролын системд хичээлээр дамжуулан амьтдыг асрах, хүмүүсийг хүндлэх, байгалийг хайрлахаас эхлээд өөрийгөө хянах, хариуцлагатай, шударга байхын үнэ цэнийг ойлгуулдаг байна.

Японы ард түмний баримталдаг 2 гол зарчим бий. Энэ нь хариуцлагатай бөгөөд цэвэрч байдал юм. Тэд хүн болгон дор дороо орчноо тордвол бүгд сайхан орчинд амьдарч чадна гэж үздэг.

Япон хүмүүс ийм менталитигээр хүүхдүүдэд хүндлэх, хариуцлагатай байхыг заадаг. Өөрөөр хэлбэл, цэвэрлэгээ бол хүн болгоны хийх ёстой хариуцлагын асуудал гэдгийг заадаг аж. Тиймээс Японд улсын бага сургуулиуд цэвэрлэгч ажиллуулдаггүй аж. Хүүхдүүд сургууль дээрээ үдийн хоолоо идсний дараа ширээгээ цэвэрлэж, ус, ундаа, сүүнийхээ савыг дахин боловсруулах цэгт хүргэх ёстой.

Түүнчлэн багш, шавийн харилцааг ойртуулахын тулд тэд үдийн цайгаа хамт идэхийг эрхэмлэдэг гэнэ. Мөн хүүхдүүд ангийнхааа ханыг будах, зүлэг тэгшлэх ажлыг ч хийнэ. Хүүхдүүд багаасаа багаар ажиллаж, байгаль орчноо хайрлаж сурснаар энэ дадал нь насан туршид хадгалагдах болно.

Зарим сургуулиудад сурагчид хүнсэндээ хэрэглэх ногоогоо тарьж, хурааж, өөртөө зориулан эрүүл хоол бэлтгэж иддэг байна. Ийнхүү хүүхдүүдийг ажилд сургаснаар тэд биеэ даах, хариуцлагатай байх, ажлын этиктэй болж төлөвшдөг.

Учир нь боловсрол гэдэг бол зөвхөн оюун ухааныг хөгжүүлэх биш, харин хэрэгтэй хүн болгохыг хэлнэ. Харин сургууль бол шинэ чадвар эзэмших, зөв дадал зуршилтай болох сайхан боломж.

Цэвэрлэгээ хийснээр хүүхдүүд орчноо цэвэрхэн байлгахаас гадна хамтарч ажиллаж сурдаг. Энэ үед хүүхдүүд хоорондоо ярилцах боломжтой болдог тул уйдна гэж байхгүй. Японы нэгэн сургуулийн англи хэлний багш Майкл Ауслин "Сургууль бол зөвхөн номноос заах газар биш. Энд хүүхдийг нийгмийн гишүүн болгон бэлтгэдэг" гэжээ. Мэдээж хүүхдээ шал цэвэрлээд зогсож байхыг харах сайхан байхгүй.

Гэхдээ япон эцэг эхчүүдийн хувьд ийм хичээлийг ойлгож, ач холбогдлыг нь үнэлдэг байна. Тэд хүүхдийн оюун ухааныг хөгжүүлэхээс гадна хүн чанар, нигүүлсэнгүй сэтгэлтэй болгохыг хүсдэг аж.

Зальт шарыг урладгийн учир

Mart — Thu, 06 Dec 2018 17:55:18 +0800

Хүүхдийг элдэв гай барцдаас сэргийлхийн тулд уламжлалт арга болон домуудыг хэрэглэдэг. Үүний нэг нь эсгийгээр үнэг урлах юм. Дөнгөж төрсөн хүүхдээ тайван унтуулахын тулд мөн сэрүүн байхад нь саатуулахын тулд аав нь үнэг хайчилдаг заншилтай. Яагаад заавал үнэг гэж та бодож байна уу?. Үүний тухай нэгэн аман яриа байдаг. Хүүхдийг унтаж байхад нь үнэг ирээд " ээж чинь үхсэн, ээж чинь үхсэн " гэж хэлдэг. Гэтэл хүүхэд айснаасаа уйлах гэтэл үнэг "худлаа худлаа" гэж тайвшруулахад баярласандаа нойрон дундаа инээмсэглэдэг. Иймээс хүүхдийг унтаж байхдаа инээмсэглэхийг үнэгчлэх гэдэг байна.

Бараа бараа...

Хүүхдийг хахахаар "Бараа бараа" гэж дууддаг. Яагаад гэвэл бар бол хахаж үхдэггүй амьтан гэдэг. Хүүхдэд шүр маргад хамгийн ээлтэй. Иймд эдгээр чулууг хүзүүнд нь зүүвэл аливаа муу мухайгаас хамгаална. Мөн ногоолин чулуу хүүхдийг шөнө цочиж сэрэхээс хамгаалдаг. Харин галын чулуу буюу тунгалаг шар чулуу тайван амраадаг байна. Уулын болор хүүхдийг аливаа өвчнөөс сэргийлдэг.

Бор халзан туулай

Шөнө оройн цагаар хүүхдийг гадагшаа авч гарахаар бол хамар дээр нь хар хөө түрхэж домнодог. Үүнийг бид хар халзан туулай гэж нэрлэдэг.Иймд хүүхдийг шөнө оройн цагаар гадагш авч гарахдаа айж эмээхээс сэргийлэн бор халзан туулай болгон чөтгөрийн нүдийг хуурдаг домтой аж.

Хүүхэд шөнө унтаж чадахгүй хар дарж зүүдлээд байвал лаа асаан нар зөв тойруулан гурав эргүүлэн орчныг нь ариусган хамарт нь хөө түрхэн бор халзан туулайтай адилтган бодоод унтуулахад зүүдэлж дэмийрэхгүй болгодог домтой.

Буруу энгэртэй дээл

Хүүхэд тогтдоггүй айл эсвэл өвчин зовлонд өртөмтгий энхрий хүүхэдтэй айл элдэв зүйлийг цээрлэсээр ирсэн. Энхрий хүүхдэд нэр өгөх, хувцас өмсгөх, хоол унд өгөх нь бүгд учиртай. Тухайлбал хүүхэд тогтдоггүй айлын хүүхдийг тусгайлан барьсан гэрт эр хүн эх барьж авдаг. Төрөнгүүт нь нохойн идүүрэнд тосч аваад дараа нь эцгийх нь дээлний баруун ханцуйнд боож авдаг. Мөн ширмэн тогоо хөмөрч авах, гүзээнд боох, хэдэн долоо хоногоор айлд хонуулах эсвэл хэдэн сараар хөл хорьдог байна. Энхрий болон хүүхэд тогтдоггүй айлын хүүхдүүдэд Ухна, Майхантай, Овоохой, Хэнчбиш, Тэрбиш, зэрэг элдэв нэр өгдөг бөгөөд түмэн даавууны өөдсөөр дээл, өлгий хийж өгдөг. Ялангуяа эрэгтэй хүүхдэд эхнэр мөртэй дээл өмсгөж, зориуд "хүүхэн" хэмээн нэр өгч баруун чихэнд нь ээмэг зүүн зүсийг нь хувиргадаг.

Хүүхдийн эдлэх ёстой алба буюу ам гэмтэх

Ам нь гэмтсэн хүүхдийг эдлэх ёстой албаа эдэлж байна гэдэг. Учир нь хүүхдийн ам нэг удаа л гэмтдэг. Өнөө цагт хүүхдийн ам гэмтэхэд олон янзын аргаар эмчилдэг болжээ. Харин манай уламжлалд хүүхдийн ам нь гэмтсэн бол нагац ахынх нь морины халуун амгайг зуулгадаг байна. Хол ч бай, ойр ч бай хурдтай давхиж ирсэн морины амгайг авч хүүхдэдээ зуулгавал амны гэмтэл тэр дороо арилдаг.

Хүүхдийн адыг дарах дом

Үргэлж орилж бахираад, уур уцаар ихтэй болоод ирэхэд үйл явдал болж байгаа үед нь толгой дээр нь ус хийж уур омгийн нь ариусгалын дом хийдэг.

Насанд хүрсэн хүмүүс хүүхдүүдийн адил гайхамшигт итгэдэг

nomun — Wed, 05 Dec 2018 13:55:26 +0800

2018 онд Өвлийн өвгөний шууданд ирсэн захидлуудын гуравны нэг орчмыг насанд хүрсэн хүмүүс илгээжээ.

Улиран өнгөрч буй 2018 онд Өвлийн өвгөн Оросоос төдийгүй бусад орны иргэдээс нийт 76453 захидал хүлээн авсан нь өмнөх оныхтой харьцуулахад 4 мянгаар илүү байна. Нийт захидлын гуравны нэг орчим нь насанд хүрсэн хүмүүсээс ирсэн нь зөвхөн хүүхдүүд гайхамшигт итгэдэг биш гэдгийг харуулж байна.

Эмэгтэйчүүд голдуу хотын төв дэх байр, далайн аялал, тогтвортой ажил хүссэн бол эрчүүд цалингаа нэмэгдүүлэх, албан тушаал ахиулах, шинэ автомашин хүсчээ.

Захидал илгээсэн хүмүүсийн дунд ойр дотныхондоо сайн сайхныг, дэлхий дахинд энх тайвныг хүссэн хүмүүс байсан гэнэ. Харин тэтгэвэртээ гарсан хүмүүсийн дийлэнх нь материалын тусламж хүсч байсан ба өндөр дээд тушаалын түшмэдүүдэд гомдол мэдүүлсэн хүмүүс ч тэдний дунд байсан гэнэ.

Хүүхдүүдийн Өвлийн өвгөнөөс хүсч буй зүйлүүдээс дурдвал, сүүлийн үеийн шинэ загварын техник технологи, хүүхэлдэй, барби, 3D үзэг, даашинз, "Lego” тоглоом, удирдлагатай онгоц, машин зэргийг хүсч байсан бол шидэт дохиур, шидэт дагинын далавч, лусын дагинын сүүл, шидэт чулуу зэрэг нь хамгийн онцгой хүсэлтүүд байжээ.

Оросын Өвлийн өвгөний шуудангийн гол салбар нь Великийн Устюг хотын төвд байрладаг аж. Шууданг нээсэн цагаас хойш нийт 3,39 сая захидал ирсэн байна.

Алжаал тайлах ОНИГОО

Mart — Mon, 19 Nov 2018 16:17:30 +0800

Хоёр далай хоорондоо хэзээ ч уусдаггүй гэдэг нь худал

Mart — Mon, 19 Nov 2018 13:27:53 +0800

Номхон болон Атлантын далай уулздаг хэсэгт иймэрхүү дүр зураг ажиглагдана. Тухайн дүрслэлийг харсан хүмүүс янз янзаар л тайлбарладаг. Зарим нь хоёр далай хэзээ ч бие биедээ уусахгүйгээр ялгарч харагддаг хэмээн мэдээлсээр байна. Гэвч хоёр далайг заагладаг хэсэг бол Миссипи мөрний цутгал юм. Далайн ус давстай. Харин Миссипи мөрний ус цэвэр. Ингээд л давст болон цэвэр ус холилдох явцад зааг ялгаа харагддаг. Гэхдээ тэд хоорондоо холилдог. Харин холилдох хугацаа нь нягтаршилаас хамаарч удаан явагддаг учраас л ийнхүү зааг ялгаа нүдэнд тод харагддаг байна. Түүнээс хоёр далай хоорондоо уусдаггүй гэдэг мэдээлэл нь худлаа юм.

Хагас тэрбум долларын үнэтэй зүүлт

Mart — Fri, 09 Nov 2018 15:19:50 +0800

Гоёл чимэглэлийн нэртэй марк болох IF & CO хагас тэрбум долларын үнэ бүхий хүзүүний зүүлт бүтээжээ. 560 сая долларын үнэ бүхий зүүлт нь "хүүхэлдэйн баатрын” дүрс бүхий унжлагатай, үнэтэй алмааз чулуугаар бүрсэн зүүлт юм.

Зүүлтийг дуучин J Balvin-ны хүсэлтээр бүтээсэн байна. IF & CO брэндийн зохион бүтээгч Бен Баллер, зураач Такаши Муракамитай хамтран энэхүү зүүлтийг урлажээ. Зүүлт нь 18 грамм цагаан алтаар бүрсэн гинжтэй, Муракамигийн зургаар бүтээсэн хүүхэлдэйн баатрыг 42 карат жинтэй 5 мянган ширхэг жижиг алмааз чулуугаар бүржээ.

Айрагны тухай 10 баримт

zulaa — Tue, 30 Oct 2018 09:42:48 +0800

1. Айргийг Википедиад малын сүүг хөрөнгөлөн бүлж исгэсэн цагаан идээ болоод унд хэмээн тайлбарлажээ.

2. Гүүний сүү буюу саам болон үнээний сүүгээр энэхүү тансаг ундааг хийх бөгөөд Халх Монголчууд гүүний сүүгээр, харин Баруун Монголчууд гүү, үнээний сүүгээр айраг исгэдэг байна.

ТЭР ЖИЛИЙН НАМАР

munkhbat — Tue, 02 Oct 2018 21:51:48 +0800

Би гэдэг хүн сургууль номын мөр хөөж хотод ирсэнээс хойш хорь гаруй жилийн нүүр үзжээ.

Зүрхэн хээтэй навчис ганц нэгхэн будрах цас шиг хаялж, зүүрмэг цэнхэр уулс алтан хэвнэгээ нөмрөх намар оройн цагаар өрөвдөм хонгор насны гэгээн дурсамж өрцөн цаанаас ургаж цээжний чинадаас түлхэх...

Айлын ганц хүү болоод ч тэр үү алс явж, нүд тайлж шалиагүй байсныг ч хэлэх үү.

Мөнгөн цагаан хөлгөөр Буянт-Ухаагийн дэнжид газардаж, мөөмнөөсөө гараагүй жаал шиг ээжийнхээ гараас чаргууцалдсан горзгор нусгай их хотод хөл тавьсансан.

Одоог бодоход машин тэрэг, хөл хөдөлгөөн цөөхөн байсан ч юм үзээгүй надад бол дөрвөн уулын дундах их нийслэлд нэг хэсэгтээ л зүг чигээ олно гэдэг зүдэж ядарсан хэрэг байсан юм даг.

Хүүгээ оюутны дотуур байранд төвхнүүлж хүн амьтанд гайгүй сайн захиж аваад нутаг буцах зорилготой муу ижий минь баахан том жижиг чанамал жимсний шилэн саванд аньс нэрс хийчихсэн, бас болоогүй ээ онгоцоор ирж байж бүтэн хонины мах шуудайд хийгээд чирчихсэн ачаатай тэмээ шиг л хоёр хүн бууж ирсэнсэн.

Хөдөө сууринд нэг албан газар насаараа нягтлан бодогч хийсэн муу ижий минь ганц хүүгээ бас хүний дор оруулахгүй гангалчих санаатай цалингаасаа илүүчилсэн хэдэн бор төгрөгөө хийсэн цүнхээ өлгийтэй хүүхэд шиг өвөртөө тас тэвэрчихээд л намайг дагуулаад алхах.

Хотод ирсэний маргааш өдөр нь ээж бид хоёр Дэнжийн мянгын зах гарлаа. Тэр үед ямар түгжрэл гэж байсан биш, очих гэж ганц түгжирдэг газар нь тэгэхэд хойд зах л байсан юмдаг.

Бүх суудлаа авч хаяж оронд нь хэдэн модон явган сандал тавьсан УАЗ 469-д сууж, зах ордогийн даваан дээр хагас цаг түгжрэн байж нэг их олон хүн шавсан захын хашаа руу туугаад орлоо.

-"Их дэлгүүрийн шилэн үзэсгэлэнд дэлгээтэй

Ирээд үзсэн хүн авахаас аргагүй чанартай

Нохой зуусан ч даахгүй эдэлгээтэй

Норгож усалсан ч гандахгүй чансаатай сввхин хүрэм байна шүү, азтай нь аваарай" гэж ирээд л сөөнгө хоолойтой сөлир харцтай туранхай бор нөхөр хашгирч байна шүү

-"Алив хө наадахыг чинь би авъя, Үгүй би авах гэж байхад даа" гэж ирээд л тал талаас нь хэдэн хүн татаж чангааж зогсох. Хөөрхий хөдөөний гэнэн цайлган сэтгэлт ижий минь нэг мэдсэн ухасхийгээд нөгөө нөхөрийн зарах гэж буй савхин хүрэмний үэүүрээс шүүрээд авах нь тэр. -

"-Хэд гэж байгаа юм.

-Их дэлгүүрт 48 мянга гэж байгаа сайхан эдийг энд би ердөө 18 мянгаар өгч байна.

-Би хүүдээ наадахыг чинь авна" гээд л муу ээж минь бушуухан мөнгөө гаргаад тоолоо өгч байна.

"Бид нар өмнө чинь ирчихээд авах гэж байхад даа..." гээд нэг хүүхэн залуу хоёр булаацалдаж байна.

Ямар ч байсан өнөөдүүлийг ээж дийлж, үр зулзагандаа хоол зуун нисэх эх шувуу шиг над руу эрмэг гэгч нь царайлан яарсаар ирлээ.

За тэгээд хотын гангачуулын өмсдөг савхин хүрэмийг хяидхаан авчихсан додигор улс чинь захаас бас бус жаал зуул юм аваад сэтгэл хангалуун буцацгаав.

Хэд хоногийн дараа ээж "За миний хүү ч хоттой овоо танилцчихлаа. Сургууль соёлдоо ч бүртгүүлчихлээ. Ээж нь хоёр гурав хоногоос буцалгүй болохгүй нь. Ар дахь ажил төрөл хэцүүдлээ. Харин буцахаасаа өмнө хүүдээ өвлийн гутал аваад өгчихвөл болох нь тэр..." гэж байна шүү. Тэгээд ээжийн заасан ёсоор хоёулаа хуучин Гутлын 22--р дэлгүүр гэдэг газрыг эрж хайсаар очлоо. Тэгсэн тэнд ээжийн эрж очсон Оросын болоод дотоодын үйлдвэрийн гутал нэг ч байсангүй. Нэг богино түрийтэй, сүрхий зузаан ултай хар гутал л зарж байна.

-Хүүхээ ээ хаанахын гутал вэ?

-Аа эгч минь наадах чинь Тайланд гутал шүү дээ

-Хэд вэ миний хүү

-Хорин хоёр мянган төгрөг өө эгч минь

Ээж худалдагч хоёр наймаа тохирч аваад би гэдэг хүн ингэж Тайланд өвлийн гуталтай болох нь тэр ээ.

Ээж нутаг буцахаар боллоо. Нисэх буудал ирээд ээж явах зорчигчийн танхим руу орохын өмнөхөн өөрийн мэдэлгүй хоёулаа мэлмэрүүлж гарлаа. Ёстой нөгөө кинон дээр "99 ботго уйлуулж, 99 ээж уйлуул" гэдэг шиг л юм болох нь тэр. Ай та нар намайг шоолох л байх. Ямар хэцүү байсан гэж санана аа. Арав хоног ч бие биеэсээ холдож салж үзээгүй эх үр хоёр хагацана гэдэг мөн ч бэрх байж билээ.

Би ч эхлээд амьтан хүнээс ичиж гэрэвшээд хэсэг тэвчиж байснаа сүүлдээ ч бүр задгай асгаруулж орхив. Яг л их аадрын өмнө ганц нэг дусалж байснаа хувингаар ус цутгахтай адил ширүүсдэг шиг л юм болов. Арай л айхтар дуу шуу гаргаж орилж бахираагүй байх.

Ээж ч уйлаад, хүүдээ үг захиас хэлэх гэж ам нь ангалзавч үг хэл нь эвлэж гарч өгөхгүй асгаруулаад л...Бид хоёрын энэ нулимсан цунами дараад нь хот хооронд утсаар ярих тоолонд утасны хоёр үзүүрт мөн ч олон давтагдсан даа хөөрхий.

Ингээд ээж минь явлаа. Багшийн дээд-Кино үйлдвэр хоёроос өөр маршрут мэдэхгүй, төөрчихнө гээд 4, 5, 6 номерын троллейбусснаас өөр унаанд бараг суудаггүй би гэдэг хүн бие дааж үлдэв.

Намрын хонгор өдрүүд буцах шувуудтай цуг нисэн одож нэг л мэдэхэд анхны цас оров. Яг тэр нэг жихүүн хүйтэн өдөр үнэтэй савхин хүрэм, өвлийн тайланд гуталтай би вээр тэр үед тусламжаар ирж олон хүний хөл залгуулж асан Японы цэнхэр автобусанд чихцэлдэн оров. Олон хүний шахцалдаан, түлхэлцээн дунд ар нуруун тушаа нэг их шархийсэн дуу гараад мөрөн дээр хэрээний далавч шиг нэг их нэвсийсэн хар юм даваад ирэв. Өө тэгсэн өнөөх чинь үнэтэй хүрэмний минь гадар урагдаад давж ирсэн нь тэр аж. Бөөн уур автобуснаас буугаад шинэ орсон цасан дээр гишгэтэл гэнэтхэн өрөөсөн хөл хачин хөнгөрөөд ирэв. Тайланд гутлын минь зузаан ул дундуураа тас үсэрч өмрөөд, зам хөл хоёр зааглах юмгүй уулзах нь тэр.

Аз болж харанхуй байсан тул маарланд нааж тогтоосон нь хуу урагдсан лидринэн хүрэмтэй, торгоох улгүй өрөөсөн гуталт гуай хар хурдаараа байр луугаа харайлгалаа. Байрандаа орсон хойноо хүний гутал зээлж өмсөөд Төв шуудан луу харайлгаж хөдөө гэр хөөрхий ээж рүүгээ холбоо барилаа. "Хүрэм ч хулхи, гутал ч гурил байж..." гэж хөөрхий ээждээ хуурай агсам утсаар тавилаа. Маргаашийнх нь онгоцоор маний хуучин өмсч байсан хүрэм, өмнөх өвлийн арай ч урагдчихаагүй гутал маань ирж амь тариа залгав.

Ёстой л Японы тусламжаар ирсэн хуурай сүү, цагаан будааны тусламж авсан тэр цагийн хүмүүсийн адил бөөн баяр.

Бүхэл бүтэн 23 жил өнгөрчээ...Гэтэл. ..Миний муу ээжийг хуурч хуурамч бараа зарсан өнөө овжин наймаачдад одоо ч гомдол үл тайлагдах...

Сэр сэр салхилах намар оройн ийм өдрүүдэд сэтгэл нэг л хачин оргих. Үнэтэй бүхнээ үрдээ зориулж, байгаа бүхнээ миний төлөө л гэж барьж гүйсэн сайхан ижий минь одоо дэргэд алга.

Сансрын хөх салхи хацар алгадах зэврүүн орой, саналаа гээд ч надад дахиад заяахгүй ижийгээ л их өрөвдөх. Үг хүрэхгүй алс одчихсон ижийдээ үнсүүлж эрхлэх жаргалтай үе минь л диваажин байж.

Ай тэр жилийн намар аа гэж.

Ишцогийн Буянжаргал.

МОРИО ДЭЭДЛЭХ МОНГОЛ ЁС

munkhbat — Thu, 27 Sep 2018 14:51:59 +0800

Монголын нүүдэлчид эрт цагаас малаа өсгөх , түүний ашиг шимийг нь хүртэхийн тулд их зүйлийг сэтгэн зохицуулж иржээ. Нийгмийн хөгжлийн олон үеийн турш монголчуудын амьдралд адууны илчлэг мах, чанарлаг сүү цэгээ нь идээ ундааны сор болсоор байж. Адуу нь хол, ойрын уналга болон ахуйд чухал үүрэг гүйцэтгэж ирсэн тухай ардын аман зохиол, шаштир түүхнээ олонтаа тэмдэглэгджээ. Монгол хэлэнд "хүлэг морь”, "хүлэг баатар” гэж хэлдэг үгс бий. Ийнхүү хүний сүр жавхлан цог залийг "хийморьтой”, баатар эрсийг хүлэгтэй зүйрлэдэг нь адууг эрхэмлэн нандигнах монгол заншлын нэгэн илрэл гэлтэй.

Монгол хүний сүр сүлд болсон морин эрдэнийн тахилгын гол нь хийморь юм.Монголчууд өөрсдийн сүлд хийморио сэргээхийн тулд хийморийн дарцагийг гэрийнхээ гадаа, уулын овоонд хийсгэж бэлгэддэг аж. Морь дүрсэлсэн хийморийг онцлох нь монголчуудын ертөнцийг үзэх үзэл, ухаарал, өвөг дээдсийн сүлд, шүтээний уламжлалтай холбоотой. Сүр сүлдтэй , цог жавхаатай хүнийг хийморьтой хүн гэж хэлдэг.

Монгол хүн адууг хүслийг хангагч эрдэнэ, хүний дотно нөхөр, наадам цэнгэлийн бахархал хэмээн ойлгож адууны хөхөл сүүлээр туг сүлд хуур хөгжмийн чавхдасыг хялгасаар нь хийх зэрэг адууг эрхэмлэх зан үйл арвинтай билээ.

Эртнээс нааш монголчуудын шүтлэгт онгоны сэтэртэй морь байсан бөгөөд морь эвшээхэд үйлс бүтнэ гэх, хайртай морио үхэхэд толгойг өндөр уулын оройд эсвэл давааны өл овоонд тавидаг. Хазаарт морины цулбуур алхах гишгэхгүй , ямагт доогуур нь шургаж гарах, адуу агталж босгомогц гарсан цусыг дөрвөн туурайд нь арчин түрхэж сайн морь, сайн агт бол гэж тавих заншил байж. Тэрчлэн эмээлт морь дөрөөгөө зуух, хадуурхыг эзэнд ээлгүй гэх, эмээлийг мориноос авахдаа урд бүүргийг дээш харуулж тавих, морь юүлэхдээ ч гэсэн заавал эмээлээ газар тавьж байж нөгөө моринд тохдог ёс байжээ. Унаад явж байгаа морь хазаар дарах, газар үмхлэх , цас шүүрэх зэрэг зан гаргаж байгаа нь сайн морины бас нэгэн шинж юм. Уяан дээр зогсохдоо бусдын хүзүүн дээр толгойгоо тавих, ялаархахгүй атлаа хазаар дарах, ойр ойрхон эмээлээ шилгээх, эзнээ хараад эвшээх, ойртон очиход үнэртэх зэрэг онцгой ааль үзүүлж байхыг адуучин гярхай харваас сайн морь эзэмшиж эдэлж байгаагийн шинж аж.

Гийнгоо

Морио дээдлэхийн бас нэгэн илэрхийлэл бол морин уралдааны их нас гарах үед " Түмний эх” дууг дуулж морьдоо айргаар мялаадаг ардын уламжлалт заншил билээ. Тэрчлэн хурдан морь уяж сойх, гараанд бэлтгэх үед хүүхэд багачууд "гийнгоо аялах” нэн эртний гүн агуулгатай заншил үйлддэг. Энэ нь Гийнгоо хэмээх нарны бурхан хөрст дэлхийд хурдан морио хөлөглөн морь хүүхэд хоёр амгалан өлзийтэй байхыг бэлгэдсэн уриа юм. Монголчуудын нийтлэг хэрэглэдэг гийнгоо нь адууны тэнгэр Хаянхярваа бурханы зүрхэн тарни бөгөөд адууны сүлд бурхны ивээлийг тэтгэсэн утгыг агуулах аж. Гийнгооны уянгалаг аясанд хурдан морьд уярч гараагаа зөв олдог гэж үздэг.

Морь уралдуулах

Нүүдэлчин монголчуудын хөлөг морио уяж уралдуулах, сайн морийг шинжиж таних нь бие даасан урлаг, соёл иргэншлийн өвөрмөц мэдлэг ухаан гэж болно. Морины шинжийн талаар бичигдсэн судруудаас үзэхэд сайн морь бусдаасаа сэргэлэн цовоо, соргог зан аальтай , бэлчиж байгаа адууны хажууд очин исгэрэх, шивгэнэхэд сайн морь урьтаж шар харна. Хөөж яваа олон адууны өөдөөс буюу хажуунаас хүүе хаая гэж дуу өгөх, морины давхиагаар ширүүн ойртоход сайн морь тэр зүг рүү сэрвэсхийн ажигладаг аж

Адуу биеийн алжаалаа хөрвөөж тайлдаг. Хөлөрч ирсэний дараа зөөлөн шороо, шар бууцанд сайн морь бүх биеэрээ гүйцэд алдлан 1 – 2 эргэж хөрвөөдөг нь таних бас нэгэн шинж юм. Зогссон адуун сүрэг хөдөлж бэлчээрлэхэд сайн морь түрүүлж явах буюу сүүлдсэн ч заавал бусдыгаа гүйцэж түрүүлэх эсвэл захлах нь олонтаа. Энэ нь сайн морь бусдаасаа давуу гэдгээ сүрэг дундаа илэрхийлж байгаа хэрэг юм.

Сайн морь ижилсэг, нутаг усаа санамгайн улмаас нутаг ус ижил сүрэгтээн гүйх явдал их байдаг. Эзнээ дурсан нутаг усаа санан ижил сүрэгтээ гүйдэг тухай ахмадуудад хуучлахдаа "сайн морь эзнийхээ эмээлийг санадаг” тэр ч бүү хэл нутаг тийшээгээн толгойгоо харуулж үхдэг гэлцдэг. Манай малчид сайн морь, сайхан морь , хурдан морь зэргийг ялган бүхэл бүтэн соёлыг бүтээснийг Төв азийн болон нүүдэлчдийн түүхэнд оруулсан хувь нэмэр гэж эрдэмтэд үнэлсээр байгаа билээ.

Хүний хамгийн аюултай дайсан шумуул, хүн хоёр

zulaa — Wed, 22 Aug 2018 16:29:19 +0800
Махчин загас, могой, аалзнаас та айдаг уу? Бидний олонх нь эдгээрээс айдаг. Гэхдээ бидний тун гэм хоргүй гэж боддог нэг амьтан маш аюултай болохыг харамсалтай нь бид мэддэггүй аж.

ХЭРЭЭНҮҮДЭЭР ХОГ ТҮҮЛГЭЖ СУРГАЖЭЭ

munkhbat — Mon, 13 Aug 2018 11:49:54 +0800

Хэрээ ямарч химийн хорт утаанд хорддоггүй мөн сайн болоод муу мэдээг хамгийн түрүүнд дуулгадаг гэнэ. Мөн хосоороо амьдардаг амьтан бөгөөд нэг хостойгоо насан туршдаа амьдардаг гэнэ. Гэхдээ нэгнээ үхвэл дахин өөр нэгэнтэй ханилдаггүй үнэнч шувуу аж. Өндөр мэдрэмжтэй, зөнч бөгөөд түүнийг дэлхийн аль ч улсын бөө нар ихэд хүндэтгэдэг ажээ.

Диснейлэндийн дараа ордог Францын томоохон цэцэрлэгт хүрээлэн тэднээр ажил хийлгэж сургажээ. Тус улсын баруун Венди бүсийн Puy du Fou хүрээлэн нь Францын түүхийг харуулсан шоу, үзвэрүүдийг зохион байгуулдаг, аялал жуулчлалын чухал байгууламж юм.

Тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн захирал Никола де Виллер хэрээний овгийн шувуу болох зургаан ширхэг турлиахыг жижиг хэмжээний хог түүхэд сургаад байгаагаа AFP агентлагт ярьжээ. Тэд тамхины иш, хоолны сав зэрэг хогийг нэгэн хайрцагт авчран хийх бүрт нь хайрцагнаас тэдний дуртай амттанг автоматаар гаргаж өгдөг юм байна.

Монголын дундаж давхаргынхан жуулчны нүдээр

saikhnaa — Thu, 19 Jul 2018 15:19:47 +0800

Оросын нэгэн жуулчны нүдээр Монголын дундаж давхаргын айл ямар харагддагийг орчуулан хүргэе.

Мөнгө, бизнес, амьдрал ахуй нь тун боломжийн яваа хүмүүсийг хэрхэн тодорхойлох вэ? Мэдээж үл хөдлөх хөрөнгөөр нь тодорхойлж болно. Хэрвээ та сайхан байшинд амьдарч байгаа бол таны бүх зүйл хэвийн гэсэн үг. Харин монголчуудын хувьд ямар бол? Тэд нүүдэлчид, гэр хэмээх сууцанд амьдардаг хүмүүс шүү дээ.

Гэхдээ гэр хэмээх сууцанд нь ч ялгаа байдаг аж. Харахад ижилхэн мэт боловч баян, ядуу хүмүүсийн гэр хоорондоо маш их ялгаатай. Юугаараа гээч?

Монгол гэрийн хэмжээг квадрат метрээр биш, ханаар нь тодорхойлдог аж. Хананы тоо олон байх тусам гэр илүү баян гэсэн үг. Ядуу гэр 4 ханатай бол баячууд нь бүхэл бүтэн 7 ханатай.

Энэхүү 6 ханатай гэр дотор нэлээд баялаг хогшил байх аж. Бидний хэмжээсээр бол энэ бол нөгөөх дундаж анги. Энд ямар баялаг хогшил байгааг харж байгаа биз ээ. Гэр доторх хивсээр нэлдээ бүрхсэн бөгөөд зөндөө олон тавилгатай. Ийм гэрийг зөөвөрлөхөд ганц УАЗ, эсвэл цөөн хэдэн морь хангалтгүй. Бүхэл бүтэн авто цуваа хэрэгтэй.

"Дундаж" гэрийн ердөний зохион байгуулалтаар бол гэрийн төв баганын ойролцоо заавал зуух байна. Үүнд хоолоо хийж, хүйтэн цагт гэрээ халаана. Энд зөвхөн зуух төдийгүй хөлдөөгч хүртэл бий. Мэдээж бөглүү талын ганц гэрт хөлдөөгч байх нь ховор. Энэ нь ч мөн эздийнх нь бэл бэнчинг илтгэнэ. Учир нь хөлдөөгч байгаа юм чинь цахилгаан үүсгэж, хоногийн 24 цагийн турш ажиллах дизель генератор байна гэсэн үг. Тэгэхээр бидний хувьд энгийн мэт санагдах цахилгаан гэрэлтүүлэг ч байна. Энэ бол нүүдэлчдийн хувьд тансаг л зүйлд орно.

Тэгээд ч зогсохгүй мууртай байх нь нүүдэлчдийн хувьд гайхалтай зүйл. Монголчууд мууранд дургүй. Гэхдээ боломжийн амьдралтай хүмүүс илүү орчин үетэйгээ хөл нийлүүлсэн, илүү боловсролтой бөгөөд эртний мухар сүсэгт огт өөрөөр хандаж, муурыг тун энгийнээр хүлээн авдаг аж.

Д.МӨНх

http://erennews.mn/index.php?view=article&type=item&val=10942

113 жилийн өмнө живсэн Оросын эрдэнэс тээвэрлэгч хөлгийг Өмнөд Солонгосын эргийн ойролцоо олжээ

saikhnaa — Wed, 18 Jul 2018 15:33:33 +0800

Их хэмжээний алт тээвэрлэж яваад 113 жилийн өмнө живсэн гэгддэг Оросын байлдааны хөлгийг Өмнөд Солонгосын Улюн арлын орчмоос олсныг өчигдөр мэдээлжээ.

Дмитрий Донской гэх нэртэй уг хөлгийг сүүлийн хэдэн жилийн турш эрэн хайж байсан Өмнөд Солонгосын Шинил Групп далайн усны мандлаас 434 метрийн гүнд байгааг Ням гарагт олсон гэнэ.

"Бид Дмитрий Донской хөлгийн эх биеийг Улюн арлаас 1.3 км зайд, 434 метрийн гүнд байгааг Ням гарагийн 9:50 цагт илрүүллээ” гэж тус компанийн мэдэгдэлд өгүүлжээ.

1900-аад оны үед уг хөлгийг Орос-Японы дайнд ашиглаж байсан гэдэг. Дмитрий Донской хөлөг 1905 онд живсэн юм байна. Уг хөлөгт 5,500 хайрцаг алтан зоос, алтан гулдмай ачиж явсан гэх цуу яриа байдаг.

Хэрвээ энэ мэдээлэл үнэн бол зах зээлийн үнэлгээ нь 150 их наяд вон ($133.4 тэрбум) болох юм.

Шинил Групп хөлгийн эх биеийг уснаас гаргахаар ажиллаж байгаа ба хөлгийн эзэмшлийн асуудлыг хуулийнхантай зөвлөлдөж эхэлсэн гэнэ.

Эх сурвалж: Korea Times

ХӨЛБӨМБӨГЧДИЙН ХАМГИЙН ХАЧИРХАЛТАЙ ЁСЛОЛ, СҮСЭГ БИШРЭЛ

munkhbat — Mon, 18 Jun 2018 10:11:56 +0800

Хөлбөмбөгчид бүгд хэлдэггүй ч ихэнхийнх нь хувьд этгээд содон сүсэг бишрэл, ёслол мэргэжлийнх нь нэг хэсэг болсон байдаг ажээ. Эдгээр ёслол нь тамирчдын тоглолтын чанарт тодорхой хэмжээгээр нөлөөлнө гэж итгэхэд хэцүү ч тэд өөрсдөө үүнийг маш чухалд тооцдог байна.

Тэгвэл дэлхийн шилдэг хөлбөмбөгчдийн сүсэг бишрэл, ёслолтой холбоотой сонирхолтой мэдээллийг хөлбөмбөгийн ДАШТ зохиогдож буй энэ үед хүргэж байна.

ТОГЛОЛТЫН ӨМНӨ ОРОСЫН СОНГОДОГ ЗОХИОЛ УНШДАГ

Женнаро Гаттузог "Милан” хөлбөмбөгийн клубт байсан алдарт он жилүүдээр нь төдийгүй 2006 онд Германд болсон ДАШТ-д Италийн шигшээд хагас хамгаалагч байж, ялснаар нь хүмүүс сайн мэднэ.

Гаттузогийн хувьд тэмцээнүүдийнхээ өмнө Оросын уран зохиолын сонгодог болох Фёдор Достоевскийн бүтээлийг уншдаг аж. Чухам яагаад ингэдэг нь тодорхойгүй ч энэ нь нэг ёсондоо түүний хувьд ёслол болдог байна.

Хөлбөмбөгчний хэлснээр хөлбөмбөгийн ДАШТ-д зарим ёслол нь үнэхээр амаргүй санагдсан гэнэ. "Би эхний өдөр өмссөн хүзүүтэй ноосон цамцаа өдөр бүр өмсөж байлаа. Хөлс минь цувж, сэтгэл санаа хэцүү байсан ч тэр цамцаа тайлж болохгүй байлаа” хэмээн ярьжээ.

Тэрбээр "Би нэлээд сүсэг бишрэлтэй. Жишээ нь гэхэд би Чехтэй тоглохын өмнө чемодан саваа баглаад тавьж байлаа. Тоглолтоос хасагдах вий гэж тэр шүү дээ. Дараа нь үүнийгээ тэмцээн дуустал тоглолт бүрийн өмнө хийдэг болсон хэмээжээ.

ҮРГЭЛЖ БАРУУН ХӨЛӨӨР

Дэлхийн хөлбөмбөгийн хоёр удаагийн аварга, тоо томшгүй олон тооны шагналын эзэн Роналдо бол Бразилийн хөлбөмбөгийн тод гэрэлтэд оддын нэг билээ.

Түүний хувьд талбай дээр үргэлж баруун хөлөө эхлэн тавьдаг заншилтай. Энэ зуршлыг нь нутаг нэгтэн Роберто Карлос хүртэл залгамжилжээ.

Португалын од Криштиано Роналду "MahouTV”-д өгсөн ярилцлагадаа энэ ёслолыг мөн үйлддэг гэжээ. Тэрбээр "Бусад бүх тамирчны адил би сүсэг бишрэлтэй. Миний хувьд үргэлж баруун хөлөө талбайд түрүүлж тавьдаг. Түүнчлэн би тодорхой заншлыг дагахыг хичээж, өмнөх тоглолтуудад үр дүнгээ өгсөн зүйлсийг давтахыг боддог” хэмээн 2016 онд ярьсан байдаг.

ШИДЭТ БООЛТ

Нэгэнт баруун хөлийн талаар ярьсан юм чинь 1991 онд Либертадорес цомын тэмцээнд ялсан Чилийн "Коло- Коло” клубын тамирчин Хуан Карлоас Перальтуг дурдахгүй өнгөрч болохгүй. "Миний хамгийн этгээд үйлдэл бол би үргэлж баруун хөлдөө угласан гутлыг үддэг. Энэ нь гэмтэл бэртэлтэй огт хамаагүй. Зүгээр л анх би баруун үдээсээ үдэх үед манайхан ялж байсан юм. Тиймээс би үргэлжлүүлэхээр шийдсэн” хэмээн "La Cuarta” сонинд өгсөн ярилцлагадаа дурджээ.

Түүнтэй нутаг нэгтэн Иван Саморано баруун бугуйндаа үргэлж цагаан боолт зүүж тоглодог байсан. Анх тэрбээр бугуйндаа бэртэл аваад ийм боолт зүүж байсан боловч яг тэрхүү боолттойгоо тоглосноор Саморано гурван гоол оруулж, энэ заншлаа үргэлжлүүлэхээр шийджээ.

ОЙМСНЫ ТҮРИЙ ЭРГҮҮЛЖ ӨМСДӨГ

2010 оны дэлхийн аварга, 2012 онд Европын аварга шалгаруулах тэмцээний ялагч, "Реал Мадрид”-ын шилдэг тоглогчдын нэг байсан, өдгөө "Порту”-д тоглож буй Икер Касильяс мөн л маш их бишрэлтэй нэгэн.

"Испанийн хаалгач бол хамгийн сүсэг бишрэлтэй тоглогчдын нэг” хэмээн Испанийн Магса порталд бичиж байв. Тэрбээр футболкныхоо ханцуйг урж, оймсны түрийгээ эргүүлж тоглодог. Үүнээс гадна баг нь гоол оруулах тоолонд Касильяс хаалга руугаа эргэж, бага зэрэг үсрэн зүүн гарынхаа дэргэд байгаа шонд хүрдэг байна.

СЭТГЭЛ СЭРГЭЭХ ДУУ

Лоран Бланы удирдагч чанар, Зинедин Зиданы авьяас, Фабьен Бартезын шаламгай байдал, Францын багийн шийдэмгий байдал зэрэг нь 1998 онд Франц улс ДАШТ-д ялалт байгуулахад онцгой хувь нэмэр болсон билээ.

Гэвч нэг ёслолыг энэ ялалтад нөлөөлсөн гэдгийг дурдалгүй өнгөрч боломгүй. Францын багийнхан хувцас солих өрөөнд үргэлж л Глория Гейнорын "I Will Survive” хэмээх дууг сонсож байсан гэнэ. 1978 оны хит дуу 20 жилийн дараа хамгаалагч Венсан Канделагийн ачаар эргэн ирж, амжилтад нь хүргэсэн биз ээ.

Сүүлдээ энэхүү дуу нь Францын багийн албан бус сүлд дуу болсон гэдэг.

ЦЭНХЭР ДОТООЖ

Колумбын домогт хаалгач Рене Игитын цэнхэр дотоожны талаар дэлхий даяараа мэднэ. Түүний хэлснээр бүх зүйл мэргэч төлөгч дээр очсоноос болсон гэнэ. "1980-аад оны сүүлчээр "Атлетико Насьональ” баг "Миллионариос”-ыг хожиж чаддаггүй байлаа. Ингээд Карлос Переа бид хоёр мэргэж төлөгч дээр очсон юм. Мэргэч авгай ч биднийг шившиж, бүх тоглогчид бүс, цэнхэр дотоож явуулж билээ. Тэдгээр хэрэгсэл нь гайхалтайгаар нөлөөлж, бид эцэст нь "Либертадорес цом”-д түрүүлсэн” хэмээн хөлбөмбөгчин эр ярьсан байна.

ЗҮҮН ТАЛЫН БИЕ ЗАСАХ ГАЗАР

"Штутгарт”, "Бавари", "Фиорентина”, "Бешикташ” зэрэгт тоглогч байсан, 2013 оны Аваргуудын лигийн ялагч, "Супер Марио” нэрээрээ алдартай Марио Гомес тун өвөрмөц зуршилтай. "Тэр бие засах газрын хамгийн зүүн талын бие засах газарт үргэлж ордог” хэмээн ФИФА-гийн сайтад бичжээ.

Аргентины хаалгач асан Серхио Гойкоэчеа бие засах газрын илүү хүнд заншилтай. Энэ нь 1990 онд Италиад болсон хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий үеэр Югославтай шөвгийн дөрөвт таарч тоглох үеэр цуврал пенальтийн үеэр болсон аж. Хаалгач эр хувцас солих өрөө рүү гүйх цаг байгаагүй тул шууд л талбай дээр бие засч орхижээ. Аргентин тус тэмцээнд хожиж, Италитай хагас шигшээд бас л пенальти хийх болоход энэхүү ёслолоо давтсан байна. Аргентин мөн л ялалт байгуулсан гэдэг.

ТОГТВОРТОЙ БАЙДАЛ УР ЧАДВАРЫН ШИНЖ

Английн шигшээгээс Жон Терри огт ялж байгаагүй ч тэрбээр "Челси”-гийн багийн ахлагч байхдаа Премьер-лигт таван удаа түрүүлж, Английн цом, Аваргуудын лиг, Европын лигт ялалт байгуулж байсан түүхтэй. Түүнийг тухайн үеийн хамгийн шилдэг төвийн хамгаалагч хэмээн нэрлэдэг. Гэвч тэр өөрөөсөө илүү сүсэг бишрэлдээ итгэдэг байсан гэдэг.

"Би үргэлж автобусны нэг л суудал дээр сууж, оймсны түрийгээ гурван удаа эргүүлэн туузаар нааж, цэнгэлдэх хүрээлэн явах замдаа нэг л диск сонсож, Стэмфорд Бриж цэнгэлдэх хүрээлэнд тоглохын өмнөхөн машинаа нэг л газар тавьдаг байсан” хэмээн "Челси”-д тоглож байхдаа ФИФА-гийн сайтад өгүүлжээ.

Нэгэнт л бие засах газрыг дурдсаны хувьд Терри Стэмфорд Брижийн цэнгэлдэх хүрээлэнд нэг л суултуурыг ашигладаг байсан гэнэ.

ХАМГИЙН СҮҮЛД ГАРЧ ИРНЭ

Английн хөлбөмбөгийн домог Бобби Мур хувцас солих өрөөнөөс хамгийн сүүлд гарч ирэх дуртай байжээ. Тэрбээр хувцас нь үрчийчихнэ хэмээн шортоо хамгийн сүүлд өмсөхийг хичээдэг байв.

Түүнтэй нутаг нэгтэн Пол Инс (азаар тэд хамтдаа тоглож байгаагүй) мөн л хувцас солих өрөөнөөс хамгийн сүүлд гарч ирдэг бөгөөд замдаа футболкоо өмсдөг байсан гэнэ.

Зааны ясан эргийн Коло Туре ч бас талбай дээр хамгийн сүүлд гарахыг эрмэлздэг байлаа. Энэ зуршил нь түүний багийнханд 2009 онд Аваргуудын лигээр "Арсенал”-тай тоглох үед сөргөөр нөлөөлсөн юм.

Төвийн хамгаалагч тэрбээр багийнх нь тоглогч Вильям Галласын нурууны багахан гэмтэлд нь тусламж үзүүлэн, хувцас солих өрөөнөөс авч гарах хүртэл нь хүлээж суужээ. Үүний улмаас "Арсенал” эхний хоёр минутад талбай дээр есхөн тоглогчтой тоглосон гэдэг. Туре ийнхүү хүлээж байгаад талбайд гарч ирмэгц зөвшөөрөлгүйгээр талбайд гарч ирсэн хэмээн шар хуудас авсан гэнэ.

ИЛҮҮ ГООЛ ХИЙХГҮЙ БАЙХ ХЭРЭГТЭЙ

Английн шигшээ багийн Хари Линекер бие халаалтын үеэр жинхэнэ тоглолтын үеэр гоол орохоо больчихно хэмээн хаалганд бөмбөг оруулахаас татгалздаг.

Мексикийн шигшээ багийн домог, "Реал Мадрид”-ын тамирчин Уго Санчес ч мөн гоолоо барахгүй хэмээн ийм алхам хийдэг байна.
Өглөөний сонин
Э.Мөнхзаяа

Марианы хонхрын мангас

munkhbat — Wed, 06 Jun 2018 08:43:37 +0800

Номхон далайн баруун хэсэгт орших Марианы арлуудын ойр орчимд орших далайн бүс нутгийг дэлхийн ёроол буюу хамгийн гүн хэсэг хэмээн газар зүйн шинжлэх ухааны эрдэмтэд дуу нэгтэйгээр хүлээн зөвшөөрдөг.Анх 1925 онд Японы "Манжуур” хөлөг онгоц хүндрүүлэгч бүхий утсыг доош унжуулах аргаар явуулсаар уг газрын гүнийг 9814 метр гэж тэмдэглэсэн байдаг. Гэвч орчин үеийн шинжлэх ухаан үүнийг үгүйсгэж 10911 метр гүн болохыг нь тогтоожээ.

Уг аймшигт гүнд нэвтрэх технологийг бүтээхийн тулд удаан хугацааны турш Август Пиккар гэх эрдэмтэн ажилласны эцэст АНУ-ын тэнгисийн цэргийн хүчнийхэн хөрөнгө оруулалт хийж 1960 оны 1-р сарын 23-ны өдөр хоёр хүний бүрэлдэхүүнтэй баг гүний шумбагч онгоцны тусламжтайгаар 10911 метрийн гүнд очиж чадсан байна. Дэлхийн ёроолд хальпин загас болон сам хорхойнуудыг амьдардаг болохыг багийн гишүүд нүдээрээ харсан төдийгүй урьд хожид хэний ч харж байгаагүй манай гаригийн биш гэмээр өөр нэгэн амьтан олдсон юм.

Шинээр олдсон амьтныг нэрлэх нэр олдохгүй байсан тул "харийн загас” хэмээн нэр өгөв. Уг загас нь яг л харь гаригийн амьтныг санагдуулам бүтэцтэйгээс гадна нөхөн үржихүйн арга нь их өвөрмөц байлаа. Учир нь уг загасны дотор өөр нэгэн шимэгч амьтан амьдардаг бөгөөд амаа ангайх үед уг шимэгч нь харагддаг байна. Тэд жижиг загаснуудыг барьж дотор нь шимэгчээ шингээх аргаар үрждэг болохыг эрдэмтэд тогтоов. Дэлхий дээр ийм төрлийн бичил биетнүүд байдаг боловч амьтан байдгийг анх удаа тогтоосон нь энэ. Харин кино найруулагч уг амьтны тухай олж мэдсэн даруйдаа 1979 онд нээлтээ хийсэн "Alien” хэмээх киноны харь гаригийнханы дүрийг уг загасаар бүтээсэн түүхтэй. Харин сүүлд уг загас нь зөвхөн марианы хонхорт бүс дэлхийн хэд хэдэн өнцөг булан бүрээс далайн түвшнээс доош ердөө 1500 метрийн гүнээс илэрсэн байдаг.

Зүүд нойрны тухай хачирхалтай найман баримт

zulaa — Tue, 29 May 2018 10:06:11 +0800

1. Зүүдлэх нь суралцахад тус болж чадна

Хэрвээ та шинэ хичээл сурах гэж оролдож байгаа бол удаан хугацаагаар ном барьж суухын оронд түр зуур дугхийгээд авахыг илүүд үзэх хэрэгтэй.

Э.Цог-Эрдэнэ: Хиймэл оюун ухаан бүхий анхны программыг бичиж дуусгалаа

munkhbat — Mon, 16 Apr 2018 09:44:34 +0800

Б.СОЛОНГО

"Зууны мэдээ” сонин салбар, салбарын тэргүүлэгчид, шинийг санаачлагчдыг "Leaderships forum” буландаа урьж, Монгол Улсын хөгжлийн гарц, боломжийн талаар ярилцаж байгаа билээ. Тэдний сонирхолтой шийдэл, санаануудыг уншигчиддаа хүргэж байна.Энэ удаагийн зочноор "ЮУ ЭН АЙ ТИ ХХК”-ийн захирал, инженер Э.Цог-Эрдэнийг урилаа.

ГАДААД ХҮНИЙ МӨРӨӨДЛИЙГ БИЕЛҮҮЛЭХЭД СУРЧ МЭДСЭНЭЭ ЗОРИУЛАХАД ХАРАМСАЛТАЙ БАЙСАН

-Гадаадад мэргэжил эзэмшээд, тэндээ ажиллаж, амьдраад сайн сайхан явах боломж байсан л даа. Гэхдээ сурч мэдсэнээ гадаад хүний мөрөөдлийг биелүүлэхэд зориулмааргүй, толгойгоо гадаад компанийн хөгжлийн төлөө ажиллуулмааргүй байлаа.

Эх орондоо хийж болох маш олон санаа байгаа учир Монголдоо ирье, салбараа хөгжүүлэхэд хувь нэмрээ оруулья гэж шийдсэн. 2009 онд Азийн орнуудаас шилдэг инженерийг сонгон, тэтгэлгээр суралцуулах хөтөлбөр зарлагдсан юм. Америк, Хятад, Тайвань, Монгол гэсэн дөрвөн улсаас нэг, нэг хүн сонгогдож Японы Эзэн хааны нэрэмжит, Азийн шилдэг 10 сургуулийн нэг болох Тохоку их сургуульд хиймэл оюун ухаан, био инженерингийн чиглэлээр суралцаж төгссөн. Японы программ хангамжийн "Фүжи Инфокс Нэт” компанид 2011 оноос ажиллахдаа "Тоёота”, "Фүжицү” болон "NTT” групп байгууллагуудын олон төсөл дээр ажиллаж багагүй туршлага хуримтлууллаа. Тухайлбал, Нагояагийн Мекэй их сургуулийн ирцийн бүртгэлийн систем байна. Багш бүр андройд таблет ашиглаж лекцэнд суусан оюутнуудыг бүртгэх байдлаар их сургуулийн ирцийг автоматжуулсан.

Мөн Японд хамгийн шигүү байрладаг дэлхийн том түргэн хоолны сүлжээ болох Макдональдсын хүний нөөцийн программыг бичсэн. Тухайн компанийн онцлог нь 3000 салбартай, 100 мянга гаруй цагийн ажилтантай, бүх ажилтан нь цагаар ажилладаг оюутнууд байдаг тул тэднийг бүртгэх, гарах ээлжийг зохицуулах, шинэ ажилтанг сургах, сонгон шалгаруулах зэрэгт маш олон механик үйлдэл хийгдэж хугацаа их алддаг байсан. Эдгээр үйлдлийн процессыг судалж, автоматжуулснаар дээрх үйлдлүүдийг ганц, ганц товч дарж цаг алдалгүйгээр асуудлыг шийдвэрлэж, тайлан гаргадаг сонирхолтой төсөл болсон.

Одоо 2006 онд Монголд оюутан байхдаа найзуудтайгаа нийлээд байгуулж байсан "Юу Эн Ай Ти” компанийнхаа үйл ажиллагааг дахин сэргээж ажиллаж байна. Программ хангамж, технологийн салбарын хувьд Монголд том боломж бий гэж харж байгаа. Хийгдээгүй программ, систем маш их байна. Жишээлбэл, мал аж ахуйн салбарт мэдээллийн технологийг хөгжүүлэх том боломж байна. Мөн төрийн болон нийтийн үйлчилгээ байна.

Японд бүхий л процессыг хялбарчлаад шийдчихсэн, стресс, бухимдалгүй, ямар ч үйлчилгээнд дараалал байхгүй гээд амьдрахад нэн таатай. Харин энэ бүх боломжуудыг Монголдоо бий болгомоор байна. Энэ салбарын хөгжлийг ярихаар манайхны хуучинсаг үзэл гарч ирээд байдаг тал бий. Өөрөөр хэлбэл, программ хангамжийн хөгжил, мэдээллийн технологийн шинэ боломжуудын талаарх ойлголт төдийлөн төлөвшөөгүй. Бүх зүйлийг автоматжуулах, хөдөлмөрийг үгүй хийх гэх мэт буруу хандлагаар хандах гээд байдаг. Үнэндээ программ хангамжаар хөдөлмөрийг хөнгөвчилснөөр хүнд илүү хэрэгцээтэй зүйлдээ цаг хугацаагаа зарцуулах боломж гарч ирдэг.

БЛИЦ

Боловсрол:

-2003-2007 МУИС /бакалавр /

-2007-2009 МУИС /магистр /

-2009-2010 Tоhoku их сургууль / Судлаач/

-2010-2012 Tоhoku их сургууль

/Компьютерийн ШУ-ны магистр /

Ажилласан байдал:

-Багш, ЭША

/МУИС, Математик компьютерийн сургууль/

-Программ хангамжийн инженер

/Fuji Infox-Net Co.,LTD , Токио хот, Япон/

-Төслийн менежер

/Fuji Infox-Net Co.,LTD , Токио хот, Япон/

-Гүйцэтгэх захирал /Ай Эн Ай ХХК/

-Гүйцэтгэх захирал

/Unit LLC Програм хангамжийн компани /

Хийж гүйцэтгэсэн ажлуудаас:

-MacDonald Сүлжээний хүний нөөцийн системийн шинэчлэл (Япон улс)

-Арома гоо сайхны брэндийн Зочид буудлын Cloud удирдлагын систем (Япон улс)

-"Web Crawling System” NSFMC компанийн захиалгаар (Япон улс)

-"Assetview IT хөрөнгө болон хамгаалалтын систем” төслийн нэвтрүүлэлт, хөгжүүлэлт, удирдлага /Монгол Улс/

-EXCEL BI системийн add-in хөгжүүлэлт (Япон улс)

-NSFMC мэдээлэл хяналтын болон орчуулгын систем (Япон улс)

-NSFMC компанийн файлын удирдлагын систем (Япон улс)

-KMCI эрүүл мэндийн сүлжээ, хайлтын хөдөлгүүр (Crawling engine), (Япон улс)

-Нагоягийн MEIKEI их сургуулийн оюутны ирцийн бүртгэлийн систем /Android, Felica card/ (Япон улс)

-"TOYOTA” автомашины үйлдвэрийн SharePoint системийн сайжруулалт, засвар (Япон улс)

-UNIDIC Монгол Япон, Япон Монгол орчуулгын систем. (Япон улс)

Шинжлэх ухааны бүтээл

-"Entrainability of cell cycle oscillator models with exponential growth of cell mass” published placed: IEEE, 2014

МОНГОЛ ХҮН ТӨРӨЛХИЙН ПРОГРАММИСТ

-Монголын мэдээлэл технологийн боловсон хүчний талаар ярихын тулд эхлээд монгол хүний онцлогийн талаар ярих нь зүйтэй байх. Бид нүүдэлчид, хаана ч очсон дасан зохицох чадвартай байдаг. Программ хангамж яг тийм чадварыг шаарддаг. Сар бүр шинэ технологи гарч ирдэг. Түүнийг цаг алдахгүй сурч, мэдэх шаардлагатай. Тиймээс монгол хүнийг төрөлхийн программист гэж хэлж болно. Монгол хүний ажлын бүтээмж бусад орныхтой харьцуулбал их өндөр. Дутагдалтай тал гэвэл зөвхөн багаар ажиллах. Энэ тал дээр сайн ажиллаад өгвөл бидэнд өөр дутагдах зүйл байхгүй гэж харж байна.

Тиймээс программистууд шинээр төгсөөд л байх юм бол энэ салбарыг хөгжүүлэх боломж манайд бүрэн бий. Монголоос гадаадад ажиллаж байгаа залуучууд олон улсад энэ мэргэжлээрээ маш сайн ажилладаг. Google, Apple болон Microsoft гэх мэт дэлхийн том компаниудад ахлах болон дээд түвшний албан тушаалд ч ажиллаж чадаж байна. Японд л гэхэд хэлний мэдлэггүй байсан ч зөвхөн код сайн бичдэг хүмүүсийг ажиллуулахаар эрэлхийлж байна. Эндээс монголчууд технологийн хурдыг гүйцэж ажиллаж чадаж байна гэдгийг харж болно. Тиймээс Монголдоо мэдээлэл технологийн боловсролыг сайн эзэмшээд дээр нь нэмээд дэлхий дахинд ашиглагдаж багаа "Хиймэл оюун ухаан”, "Cloud технологи” болон "Big data” зэрэг шинжлэх ухаантай холбогдсон технологийг илүүтэйгээр судалж чадвал монголчууд бидний оюуны чадавхийг харуулсан салбаруудын нэг нь мэдээлэл технологийн салбар гэж харж байна.

ЭЗЭНГҮЙ ХАЯГДСАН ПРОГРАММ МАШ ОЛОН БИЙ

-Мэдээллийн технологийн дэвшлийг хэрэглэхгүй, ашиглахгүй салбар гэж үгүй. Бүхий л салбарт ашиглаж, өөрсдийн ажил үйлчилгээнд стрессгүй, бухимдалгүй, төвөггүй, энгийн соёлыг түгээж болно. Одоогоор энэ салбарын хөгжлийг сайтар ойлгохгүй байгаагаас хаана, яаж ашиглахаа мэдэхгүй байна. Монголын зах зээлд энэ чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг өрсөлдөгч компани олон байна, энэ сайн хэрэг. Гэвч түгээмэл дутагдалтай тал ажиглагддаг. Программ болон системийг хийх нь яг л барилга барихтай адил тодорхой зураг төсөлтэй байх ёстой. Хаалга, цонх нь тэндээ байна гэх мэтээр нарийн тодорхой зурж хийнэ гэсэн үг л дээ. Зөвхөн зохиогоод л орхичих биш үйл ажиллагааг нь байнга арчилж, тордож сайжруулж байх ёстой. Өөрөөр хэлбэл, программыг хийх үе шат болон цаашдын үйл ажиллагаа гэж хоёр салгаж үзэх хэрэгтэй гэсэн үг юм. Программ хийх нь нарийн зураглал, төлөвлөгөөний дагуу хийж, түүнийг сайжруулах, авч явах нарийн төлөвлөгөөг гаргаж ажиллах нь маш чухал байдаг.Ингэж үйл ажиллагааны хувьд хоёр салгаж, программыг зохиох болон цаашид сайжруулах зардлыг сайн тооцож, хийлгэж байгаа болон хийж байгаа талууд харилцан ойлголцох нь маш чухал. Манайханд энэ үйл ажиллагаа дутагдаж, гүйцэд хийгдэхгүй хаягдах, эсвэл засвар үйлчилгээ болон сайжруулалтын төлөвлөгөө байхгүйн улмаас цаашид ашиглагдахгүй болсон эзэнгүй программ маш олон болоод байна.

БОЛОМЖ ЗАЛУУС БИДНИЙ ГАРТ БАЙНА

-Зах зээлийн хуулиар технологийг сайн ашиглаж байгаа компани хөгжиж, муу ашиглаж байгаа нь хоцордог хөгжлийн зуунд бид амьдарч байна шүү дээ.Тэгэхээр улс орныхоо эдийн засгаа бодсон ч компанийнхаа ашгийг бодсон ч мэдээллийн технологи ашиглах зайлшгүй шаардлага тулгарч байгаа юм.

Бидэнд дээр хэлсэнчлэн зохиож болохоор маш олон төсөл хүлээгдэж байна. Жишээ нь төрийн байгууллагын үйлчилгээ удаан, хүнд сурталтай гээд шүүмжлээд байдаг. Үүнийг шийдэх бүрэн боломжтой. Төрийн бүх үйлчилгээг нэг процесс болгож задлан программд оруулчихаж болно. Иргэн гомдол гаргах, үйлчилгээ авах хүсэлт, албан бичиг өглөө гэж бодьё. Тэгвэл тэр бичиг хэдэн сарын хэдэнд хэн гэдэг албан хаагчид очсон, одоо ямар шатанд явж байгаа, хэдэн өдрийн дараа аль хэлтэс, тасагт очих гэх мэт үйлчилгээний бүх шатлал нь олон нийтэд нээлттэй, ил харагдаж байхаар зохиож болно. Өөрөөр хэлбэл, хэн дээр ажил гацаж байна, ямар асуудал тулгараад байна гээд бүхнийг харж, хянаж болно гэсэн үг. Энэ программыг хийх бүрэн боломжтой.

Мөн өдөр тутмын ажил, амьдралд хөдөлмөрийг илүү хөнгөвчлөх санаанууд байж болно. Жишээ нь хороолол, албан байгууллага бүрт зөвхөн тухайн хорооллын машиныг автоматаар таниад оруулж, гаргадаг хаалганы системийг суурилуулж болно. Зогсоолын үл ойлголцол шийдэгдэнэ гэсэн үг. Энэ нь мөн хүн орж гардаг хаалганы хувьд ижилхэн. Бид энэхүү системийг "Улаанбаатар төмөр зам” гэх мэт хэд хэдэн албан газар нэвтрүүлээд явж байгаа. Японд түргэн үйлчилгээний цэг гээд 24 цагаар ажилладаг газар олон бий. Тэнд үйлчилгээний хэд хэдэн машин байдаг. Канон, принтер, зураг угаах үйлчилгээг нэгэнд нь багтаасан байхад, нөгөөхөөс нь онгоц, автобусны билетээ захиалаад авчихдаг, сайтуудаас онлайн худалдаа хийчихдэг гэх мэтээр бүхий л хэрэгцээг нэг машинд багтаачихсан. Төлбөр тооцоог нь шууд хийх журмаар хөнгөн шийдчихсэн байна. Манайд ТҮЦ машин энэ жишгээр төрийн үйлчилгээг бага боловч хөнгөвчилж шийдсэн байдаг. Монголчууд дасан зохицохдоо сайн шүү дээ. Автобусны карт нэвтрүүлэхэд багагүй бухимдацгааж байсан. Одоо бүгд хэрэглээд сурчихсан. Одоо тэр картандаа мөнгө байршуулаад, нэг картаараа бусад бүх газарт адилхан үйлчлүүлдэг болчихвол илүү хялбар болох боломжтой.

ОЛОН УЛСЫН ЧИГ ХАНДЛАГА ХИЙМЭЛ ОЮУН УХААНД ЧИГЛЭЖ БАЙНА

-Миний магистр хамгаалсан сэдэв энэ л дээ. Хиймэл оюун ухаан гэдэг нь программ хангамж нь өмнө нь тодорхой процессын дагуу ажилладаг байсан бол одоо өөрөө бодож сэтгэж, өөрчилж, сайжруулж, нэг үгээр хэлбэл ухаалгаар ажилладаг болж байна гэсэн үг.

Хүүхэд амьдралд суралцаж өсдөг шиг суралцаж хөгждөг программ хангамжийг хиймэл оюун ухаан бүхий гэж нэрлээд байгаа юм. Амархан жишээ бол гүүглийн орчуулгын систем байна. Анх гарахдаа маш муу орчуулгатай байсан. Одоо харьцангуй дээшилсэн. Үүний цаана хиймэл оюун ухаан байна гэсэн үг.

Манай компани мөн нийгмийн сүлжээний хяналт, мониторинг болон анализ хийдэг системийг хийж дуусгаад байгаа. Энэхүү систем нь фэйсбүүк дэх монгол хэрэглэгчдийн пост, твиттерийн жиргээ болон сэтгэгдлүүд, мэдээллийн сайтуудын нийтлэлүүд болон сэтгэгдлүүдийг хиймэл оюун ухаан ашиглан цуглуулж, тухайн анализ хийж байгаа сэдвийн дагуу нийгмийн хандлага эерэг болон сөрөг байгаа эсэх, аль мэдээллийн хэрэгслээр түлхүү тараагдаж байгаа, нийгэм хэрхэн хүлээж авч байгаа эсэх гэх мэт олон талаас нь анализ хийдэг программ юм.

Зохиож дуусаад анх ажиллуулахад үр дүн муутай байсан боловч өдөр хоног өнгөрөх тусам өөрийгөө сайжруулж байгаа тул одоо сайн ажилладаг болоод байгаа. Монголд хиймэл оюун ухаан бүхий төстэй программ бичигдсэн эсэхийг сайн мэдэхгүй ч энэ төрлийн анхны төслийг хийлээ гэж бид өөрсдөө дүгнэж байгаа. Цаашид ч хиймэл оюун ухаан түлхүү ашиглах, энэ салбарыг хөгжүүлэх төлөвлөгөөтэй байгаа, учир нь боломж нь бидэнд байна.

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ” сонин

Европын зүүн хэсэгт улбар шар цас орчныг бүрхжээ

munkhbat — Tue, 27 Mar 2018 09:18:25 +0800

Их Британийн "Guardian" сэтгүүлд мэдээлснээр саяхан Европын зүүн хэсгийн бүс нутагт цас улбар шар өнгөтэй болжээ. Ингэснээр "Украйн, Орос, Болгар, Румыны уулархаг бүсийн ерөнхий байдал нь Ангараг гаригийг санагдуулам болж хувирсан” гэв.

Цаг агаар судлаачдын үзэж буйгаар Сахарын цөл дахь шороон шуурга цасыг улбар шар өнгөтэй болгодог аж. Энэ үзэгдэл ойролцоогоор таван жилд нэг удаа тохиодог байна.

Их Британийн Цаг уурын албаны цаг агаар урьдчилан мэдээлэгч Стивен Ктаз хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа "Эдгээр элсний ширхэг агаар мандлаас дээшилж бусад газарт хүрдэг.

НАСА-гийн хиймэл дагуулын зураг газар дундын тэнгисийн агаар мандалд их хэмжээний элс, тоос шороо хуримтлагдсаныг харуулсан” гэжээ.

Зүүн Европын цаначид энэхүү хачирхалтай улбар шар орчныг олон нийтэд харуулахын тулд цахим сүлжээнд зургаа нийтэлсэн байна. Энэ нь зүүн Европод болсон анхны тохиолдол биш бөгөөд 2007 онд үүнтэй төстэй нөхцөл байдал үүсч, Сибирийн өмнөд хэсгийн гурван дүүрэгт "тослог” улбар шар цас орж байжээ.

Эх сурвалж: chinadaily.com.cn

Хүний тархийг ХӨЛДӨӨЖ, мөнх амьдрахыг санал болгож байна

munkhbat — Mon, 19 Mar 2018 15:36:54 +0800

Netflix-ийн алдарт "Black Mirror" ба "Altered Carbon" цувралуудад гардаг үйл явдал бодит амьдрал дээр биеллээ олох магадлалтай болоод байна. Тодруулбал АНУ-ын Nectome нэртэй старт-ап компани дэвшилтэт технологи бүхий химийн арга ашиглан ирээдүйд хүний тархийг занданшуулж, мэдрэлийн эс ба мэдрэлийн эсийн холбоосуудыг хадгалах боломжтой гэж үзжээ. Мөн онолын хувьд тэд хүний оюун ухаан, дурсамжуудыг ч давхар хадгална гэж итгэж байгаа аж. Ингэснээр 100, тэр ч бүү хэл 1,000 жилийн дараа таны оюун ухааныг дахин сэргээх боломжтой гэж тус компани үзэж байна.

Гэхдээ бүх зүйл тийм ч амархан биш. Учир нь энэ үйл явцыг хийхэд "шинэхэн" тархи хэрэгтэй гэнэ. Өөрөөр хэлбэл амьд хүний тархи шаардлагатай болох бөгөөд энэ ажилбар нь "100% үхлийн аюултай" гэж Nectome компанийн үүсгэн байгуулагч, Массачусетсийн технологийн их сургуулийн төгсөгч Роберт Макинтайр өөрөө мэдэгдсэн байна. Хачирхалтай нь яг л галзуу эрдэмтний туршилт шиг сонсогдож байгаа уг төсөл нь 10,000 ам.долларын үнэтэй бөгөөд мөнх амьдрах хүсэлтэй 25 хүн аль хэдийнэ бүртгүүлээд амжжээ. Ингээд ч зогсохгүй АНУ-ын Үндэсний сэтгэцийн эрүүл мэндийн институт Nectome компанийн уг төслийн хөгжилд зориулж 960,000 ам.долларыг олгосон байна.

Эхний ээлжинд Nectome компани эдгэршгүй өвчтэй хүмүүсийг тусгай төхөөрөмжид холбож, гүрээний судсанд нь занданшуулдаг бодис шахах төлөвлөгөөтэй байгаа аж. Одоогоор тэд энэ үйл явцыг туршихаар хуульчидтай зөвлөлдөж байна. Дашрамд дурдахад Калифорни мужийн хуулинд эдгэршгүй өвчтэй хүмүүс өөрсдийн хүсэлтээр үхэх эрхтэй байдаг гэдгийг онцлох нь зүйтэй билээ.

Эх сурвалж: BURO247.MN

Хятадад зэрлэг заан, Энэтхэгт ирвэс хүн рүү дайрчээ

munkhbat — Tue, 13 Mar 2018 10:20:46 +0800

Хятадын Юнань мужийн нэгэн тосгонд зэрлэг зааны халдлагын хохирогч нь нэг эмэгтэй болжээ. Орон нутгийн оршин суугчид заан довтлох үед тариалан дээрээ ажиллаж байжээ. Заан мөн хэд хэдэн байшинг устгажээ.

Тэгвэл Энэтхэгт Индора хотын төвд хүн рүү ирвэс дайрчээ. Амьтныг барьж чадсан ч ирвэс үүнээс өмнө хүн довтолж амжсан байна. Яагаад ирвэсийг ширэнгэн ойгоос хот руу ирснийг тогтоож чадаагүй аж. Ирвэсийг унтуулж амьтдын эмнэлэгт хүргэж өгчээ.

М.Баяр

Дэлхийн хамгийн ганцаардмал далайн хав

munkhbat — Fri, 02 Mar 2018 13:25:24 +0800

Оросын Алс Дорнод нутагт Охотскийн тэнгист орших Тюлений арал дээр бусдаасаа өөр буюу улаан зүстэй төрснөөсөө болж, ижил сүрэгтээ гадуурхагдсан далайн хавны зургийг гэрэл зурагчин Анатолий Страков дарж, түмэнд түгээж, ганцаардмал далайн хавны тухай дэлхий дахин мэджээ.

2 сарын турш альбинос далайн хавны тухай сэдэв Оросын сошиал медиаг эзэлж, Зөвлөлтийн үеийн хүүхэлдэйн киноны баатартай төстэй учраас Нафаня нэрийг авсан бяцхан далайн хав 7900 км замыг туулж, Оросын тэргүүлэх аквариумд залрах болжээ. Аквариумд ирсэн даруйдаа өөрийг нь харахаар ирсэн шүтэн бишрэгчдийн хөлд дарагдсан Нафаня тун сайхан ааштай төдийгүй хоолны дуршил ч сайтай гэнэ. Анх бараг хараагүй гэгдэж байсан Нафаня зөвхөн нарны гэрэлд муу хардаг гэнэ. Харин одоо "олны танил, од" далайн хавыг Сочи хотоос Крымийн хойг дахь амьтны хүрээлэн рүү шилжүүлэх гэж байгаа гэнэ дээ.

ӨДӨР НЬ ЭНГИЙН ХҮҮХДҮҮД БОЛОВЧ ШӨНӨ ТЭДНИЙ БИЕД ӨӨРЧЛӨЛТ ГАРДАГ

munkhbat — Wed, 28 Feb 2018 17:09:04 +0800

Ах дүү Абдул Рашид, Шойаб Ахмед нар Пакистанд амьдардаг. Абдул 9 настай бол ах нь 13 настай. Хөвгүүд нэгэн тааварлашгүй, ховор төрлийн өвчнөөр шаналж байна. Тэд өдрийн цагаар энгийн л хүүхдүүд шиг боловч шөнө огт өөр байдаг гэнэ.

Нарийн дэлгэрүүлбэл нар шингэмэгц хүүхдүүд ухаангүй болдог байна. Зүгээр ч нэг унтах биш, комын байдалд ордог бөгөөд эргэн тойронд юу болж байгааг сонсдог ч ярьж чаддаггүй гэнэ.

Хөвгүүдийн аав тэднийг "нарын хүүхдүүд” гэдэг бөгөөд хүүхдүүдээ өдрийн гэрлээс эрч хүчээ авдаг байх гэж үздэг байна. Гайхалтай нь өдрийн цагаар хөвгүүд энгийн хүүхдүүд шиг л байдаг аж. Тэд өдрийн цагаар харанхуй өрөөнд тоглосон ч яах ч үгүй. Бороотой, бүрхэг өдөр ч ямар нэгэн өөрчлөлтөд ордоггүй.

Пакистаны Анагаах ухааны хүрээлэнгийн анагаах ухааны доктор Жавед Акрам энэхүү хачирхалтай үзэгдлийг судалж байна. Тэрбээр "Бид яг юу болоод байгааг тогтоохыг өөрсдийнхөө үүрэг гэж бодож байна. Манай мэргэжилтнүүд олон янзын судалгаа, шинжилгээ хийж, энэ хөвгүүд өдөр яагаад идэвхтэй байдаг, харин шөнө болохоор эрч хүчээ бүрэн алддагийг ойлгох гэж оролдсон. Хөвгүүд шөнө нүдээ ч нээж чадахгүй болдог” гэжээ.

Хөвгүүдийн эцэг Мохаммед Хашим сэтгэлээр ихэд унаж, хүүхдүүдийг нь юу зовоогоод байгааг олж чадахгүйгээ ихэд шаналж байгаа гэнэ. Тэрбээр сүсэг бишрэлтэй нэгэн болохоор хөвгүүдэд нь хэн нэгэн хараал хүргэсэн гэдэгт итгэдэг ажээ. Тиймээс ч тэрбээр эмч домч, мэргэч төлөгч бүхэн дээр очиж, энэ хараалыг тайлахаар ихэд зүтгэж байна.

Ах дүү хоёр 300 орчим судалгаа шинжилгээнд хамрагдсан боловч энэхүү хачирхалтай үзэгдлийн шалтгааныг нэг нь ч тайлж чадсангүй. Гэхдээ эмч нар үүнийг цус ойртсоноос үүдэлтэй генийн үзэгдэл байж болзошгүй гэж үзжээ. Учир нь хөвгүүдийн аав ээж нь үеэлүүд. Тэднийх зургаан хүүхэдтэй байсан бөгөөд хоёр нь бага насандаа энджээ. Хөвгүүд хоёр эгчтэй ч азаар тэд ийм хачин өвчинд нэрвэгдээгүй гэнэ.

"Нарны хөвгүүд”-ийн асуудал дэлхий нийтийн анагаахынхны толгойг гашилгаж байна. Одоохондоо эмч нар курс эмчилгээ хийж, хөвгүүдийг шөнө болоход л бүрэн ухаангүй болгочихолгүй байлгаж байна.

Өдгөө ах дүү хоёр оройн 10 цаг хүртэл идэвхтэй байж чаддаг болжээ. Тэдний хувьд өмнө нь нар шингэхэд л ухаан алдчихдаг байв.

Хэдийгээр Абдул, Шойаб нар хачирхалтай өвчтэй ч бусдаараа бол дэггүй, зүггүй энгийн л хүүхдүүд. Тэд эмч нарын анхаарал хандуулдагт маш их дуртай байдаг бөгөөд амттай хоол хүнс өгдөг, хэвлэлүүд тэдэнд анхаардагт дуртай байдаг гэнэ.

Ах дүү хоёрын ах нь том болоод сургуулийн багш болно гэсэн бол Абдул шашны боловсролоо үргэлжлүүлэхээр төлөвлөжээ.

Дэлхийн хэмжээнд ердөө гуравхан хүн ярьдаг хэл

tonshuul — Tue, 27 Feb 2018 08:08:00 +0800

ЛОНДОН. /Би-Би-Си/. Дэлхийн хэмжээнд ердөө гуравхан хүн ярьдаг хэлээр та хэдэн үг хэлж сурмаар байна уу?
"Би-Би-Си” телевизийн мэдээлснээр, нэгэн цагт Пакистаны хойд нутгийн алслагдсан цаст хөндийн оршин суугчид "бадеши” хэмээх хэлээр өргөнөөр ярьдаг байжээ. Харин өнөөдөр энэ хэлийг мэддэг гуравхан хүн л үлдээд байна. Өөрөөр хэлбэл, энэ хэл үндсэндээ мөхөөд байна.
"Би-Би-Си” телевизийн сурвалжилгын багийнхан бадеши хэлээр ярьж чаддаг гурван өндөр настныг азаар олж уулзаж чаджээ.
Тэр гурвын нэг болох Рахим Гюль ярихдаа "Биднийг бага байхад тосгон даяараа л энэ хэлээр ярьдаг байсан” гэжээ. Тэрбээр насаа мэдэхгүй аж. Гэхдээ 70 гарсан болов уу гэмээр харагдаж байна.

Тэрбээр цааш нь ярихдаа "Манай тосгоны эрэгтэйчүүд торвали хэлээр ярьдаг өөр тосгодоос эхнэр авч эхэлсэн. Ингээд хүүхдүүд ээжийнхээ унаган хэлээр ярих болсноор манай хэл мөхөж эхэлсэн дээ” гэв.
Рахим Гюлийн үеэл болох Сэйд Гюль ярихдаа "Одоо манай хүүхдүүд, ач зээ нар бүгд торвали хэлээр ярьдаг” гэлээ.
Тэдний тосгоны залуучуудын зарим нь ажил олж хийхийн тулд аялал жуулчлалын салбар нэлээд хөгжсөн Сват хөндий рүү явцгааж, пушту хэмээх хэлээр ярьцгаадаг болсон гэнэ.
Рахим Гюль, Сэйд Гюль нар бадеши хэлний үгээ нэг, хоёроор нь мартаж эхэлсэн бөгөөд бие биеэсээ асууж, нэлээд бодсоны эцэст зарим үгээ санадаг болжээ.
"Үнэхээр харамсалтай байна”

Бадеши хэлийг ашиглах боломж хомсын улмаас энэ хэлийг мэддэг гурван хүн ч хэлээ мартаж эхэлсэн байна.
Рахим Гюль ганц хүүтэй аж. Түүний хүү нь таван хүүхэдтэй гэнэ. Тэд бүгдээрээ торвали хэлээр ярьдаг байна.
Рахимын хүү ярихдаа "Миний ээж торвали хэлтэй. Ээж аав хоёр гэртээ бадеши хэлээр огт ярьдаггүй байсан. Хүүхэд байхад энэ хэлийг сурах боломж надад байгаагүй. Би энэ хэлээр цөөхөн хэдэн үг л мэднэ. Надад үнэхээр харамсалтай байна. Би одоо 32 настай. Надад энэ хэлийг сурах боломж алга. Аав минь нас дээр гарсан хүн. Энэ хэл удахгүй миний аавтай хамт бүр мөсөн мөхөх нь” гэлээ.

Хэл шинжээч Сагар Заман гэдэг хүн ярихдаа "Би олон жилийн өмнө энэ хөндийд гурван ч удаа ирж байсан. Оршин суугчид нь бадеши хэлээр ярих дургүй байсан. Би бусад хэл шинжээчийн хамт бадеши хэлээр 100 гаруйхан үг л цуглуулж чадсан. Цуглуулсан үгсээ судалж үзээд, бадеши нь Энэтхэг-Европ язгуурын Энэтхэг-Ари салбарын бүлэгт харьяалагдах хэл юм байна гэсэн дүгнэлтэд хүрээд байна” гэжээ.
Аврахад хэтэрхий оройтсон бадеши хэлээр Рахим Гюлийн ярьсан хэдэн өгүүлбэрийг доор сийрүүлсэн байна.
Meen naao Rahim Gul thi – Намайг Рахим Гюль гэдэг
Meen Badeshi jibe aasa – Би бадеши хэлээр ярьдаг
Theen haal khale thi? –Та сайн байна уу?
May grot khekti – Би хоолоо идчихсэн
Ishu kaale heem kam ikthi – Энэ жил энд их цас орсонгүй.

Г.Доржханд
Эх сурвалж: Монцамэ агентлаг

33-НЫ МӨЧЛӨГИЙН ДОМ ГЭЖ ЮУ ВЭ?

munkhbat — Wed, 21 Feb 2018 11:27:04 +0800

Хүний амьдралын хувь тавиланг 13, 25, 37, 49, жил орно засал сайн хийлгэ гэдэг тэгвэл түүнээс чухал 33-ны мөчлөг тохиох үед засал заавал хийлгэх шаардлагатайг анхаар!!!. 33 ны мөчлөг 10,10 үеэр хэсэгчлэн авч үзвэл хүүхэд эх эцгийн хайранд 13 хүртэл хаан шиг өсдөг. Үүнийг шилжилтийн нас зан ааш хүмүүжилд нь анхаарал их хандуулдаг. Зиа тэгээд 13 аас 23 нас руу өгсөх замдаа юм бүхэнд сонирхох сургууль соёл төгсөх орох анхны бүхэн эхлэдэг дэггүй халуун нас юм. 23 аас 33 өгсөн үе амьдралд алхам хийх шийдвэр гаргах хамгийн чухал амьдралын үе юм. Энэ мөчлөг хийхгүй алдсан хүний амьдралд гэр бүл салах, аваар осолд орох, тахир дутуу болох, амьдралаа алдах, шоронд орох, хамаг сайхнаа алдах, буруу эргэх энэ бүхэн нөлөөлсөн байдаг та нэг бодоод үзнэ биз. Тиймээс энэ 13 жилээр ээлжлэх он жилүүд өгсөж уруудах уул шиг давалгайлж үргэлжлэх амьдрал юм.

Цаашдын зам мөр хэрхэн явагдах нь энэ 33 насны мөчлөгөөс хамаардаг. Эрт үеэс уламжлан ирсэн зан заншил хүртэл байжээ. Мөчлөг тохиох жилдээ эцэг эхдээ гарыг минь ганзганд, хөлийг минь дөрөөнд хүргэлээ хэмээн баярласан сэтгэлээ илэрхийлж, элбэрэлт ижий, асралт аавдаа аман хүзүүний мах хамтдаа чанаж хувааж иддэг байсан байна. Ингэснээр эцэг эх нь үр хүүхэддээ сайн сайхан ерөөлийн үг өргөж, ЭВИЙ ДЭЭ ҮР МИНЬ ГЭЭД ҮНЭРЛЭХ ТӨДИЙД Л ЗАСАЛ болоод л явчихна даа хө.

33-ны мөчлөг засал.
Энэхүү заслыг хийснээр цаашдаа цээргүй, засал хийх хэрэггүй болдог гэж үзэж болно. Эх эцгийн ач хариулах дом. Шүүдрийн дуслаар цай чанаж өгөөгүй ч энэ ач холбогдолтой засал юм.

Энэ заслыг хүн бүр өөр өөрөөр хийх боловч энэ миний зүгээс түмэнд хүргэх өчүүхэн буян учир түмэнд түгээж анд найз нөхөддөө түгээж сайн сайхныг хүсэж дуулгах нь ямарч эд мөнгө баялагаас илүү сэтгэл гаргах түүнд тусалсан хэмжээлшгүй их сэтгэл юм.

Амьд буй эх эцгээ байгаа дээр нь хайрлаа эрүүл саруул өсгөж өдий болгосон хариуд нь зорин очиж хамтдаа тухлан хүндлэл үзүүлэх нь чиний цаашдын явах амьдралын хувь заяанд чинь дардам байх замыг чинь засах дом засал болон сайхан амьдрах чиг мөр болох нь дамжиггүй.

Хэрэв хэн нэгэн байхгүй хорвоогийн мөнх бусыг үзсэн бол араас нь нэхэж хээр өргөл хийж дуртай зүйлсийг дом болгон өөрийн яаж явааг хүүрнэн тоочиж дотор бугшсан гомдол харуусал мэгшилийг өчсөнөөр хацрыг чинь салхи үлээн чихэнд чинь шивнэн тэвэрч илэх шиг мэдрэмж төрөн хамаг бие сэргэн уйлах хашгирах доторхи бөглөө гарч бие тавирсанаар таныг сонсож уулчлан тэнгэрт буй сүнс сонсон таны сэтгэл тайтгарах учиртай юм.

Ер нь бол хий нас гэж ярьдаг угтуулж хийснээр зовлон үзэхгүй зол жаргалтайгаа болгож сайн сайхан явах замыг чинь өчүүхэн миний бие зааж өглөө.

Хэрвээ энэ жил таны 33-ны мөчлөг тохиож байгаа бол эцэг эхдээ баярлаж талархсан сэтгэлээ илэрхийлж сэтгэлийн бэлэг барьж, ерөөлийн үгийг нь заавал сонсоорой…. Магадгүй энэ ерөөлийн үг нь маш том засал болж мэднэ шүү….Тиймээс та бүхэн бүгд хичээнэ биз дор дороо.
Авах гээхийн ухаанаар биш албадан үүнийг таны төлөө хэллээ.

ДЭЛХИЙН УЛС ОРНУУД ХАЙРЫН БАЯРЫГ ХЭРХЭН ТЭМДЭГЛЭДЭГ ВЭ?

tonshuul — Wed, 14 Feb 2018 08:13:50 +0800

Гэгээн Валентины өдөр буюу 2-р сарын 14-ны өдрийг тохиолдуулан аз жаргалтайгаа учирсан хосуудад хайран баярын мэнд дэвшүүлье. Уг баярыг тэмдэглэх болсон түүхийг та бүхэндээ өгүүлье. III зууны үеийн эртний Ром-д Валентин гэдэг нэртэй нэгэн санваартан амьдарч байжээ. Тухайн үед II Клаудис хаан төр барьж байсан бөгөөд эзэнт улсаа хүчирхэг гүрэн болгохын төлөө нэгэн зарлиг буулгажээ. Уг зарлигт "Ромд амьдарч буй насанд хүрсэн ганц бие эрчүүдийг цэргийн албанд тат, хэрвээ хааны зарлигийг эс дагаваас цаазалсугай” гэжээ. Энэ зарлигийг хосууд эсэргүүцэн гэрлэлтээ баталгаажуулах гэж Христын сүмд очдог боловч ямар ч лам хааны зарлигийг зөрчиж эс чаджээ. Гэтэл хайр дурлалдаа шатсан залуу хосуудын хүслийг гүйцээхийн тулд хааны зарлигийг аймшиггүйгээр зөрчиж хосуудад гэгээн хайрынхаа зулыг асаах боломжийг Валентин гэгч санваартан олгон ариун сүмд гэрлэлтийг нь баталгаажуулах болсон аж. II Клаудис хаан үүнийг мэдээд ихэд хилэгнэж Валентиныг зарлиг зөрчин, залуусын гэрлэлтийг баталгаажуулж, цэрэгт явах залуусын тоог багасгаж, хаан эзнийг үл ойшоосон хэмээн түүнийг буруутган мөрдөн мөшгиж, гяндан шоронд хорьж, эцэс сүүлд нь 2-р сарын 14-нд цаазалжээ. Түүнээс хойш 2-р сарын 14-ний өдрийг Гэгээн хайрын өдөр буюу Валентины өдөр хэмээн хосуудын төлөө амиа зориулсан санваартаны нэрээр нэрлэн тэмдэглэх болсон байна. Эхлээд энэ баяр нь баруун Европоор тархаж сүүлдээ дэлхий нийтээр бүх хосууд тэмдэглэдэг болжээ.

Дэлхийн зарим орнууд энэ баярыг хэрхэн тэмдэглэдэг вэ?

Америк

Америкт ихэвчлэн хүүхдүүд бие биетэйгээ бэлэг солилцохоос гадна ангийн үдэшлэг зохиодог байна. Америкчууд Гэгээн Валентины өдрөөр нэг нэгэндээ ил захидал өгч түүнийгээ өөрийнхөө хүссэнээрээ чимэглэдэг гэнэ. (Далайн ургамал, хатаасан болон хиймэл цэцэг гэх мэтээр) Энэ өдөр хайртай хосууд бие биедээ ихэвчлэн цэцэг, шокалад, ил захидал, зурвас өгөхөөс гадна хайртай хосууд бие биедээ зориулан өөрсдийн гараар нэхсэн цамц, бээлий, ороолтыг бэлэглэдэг аж. Мөн зүрхэн хэлбэртэй дэрний уут ч хийж өгч бэлэглэж болдог байна. Энэ өдөр сэтгэлээсээ өгсөн бэлэг болгон аз жаргал, ариун нандин хайр сэтгэлийг шингээсэн байдаг ажээ.

Тайвань

Гэгээн Валентины өдрөөр залуу хосууд бие биедээ сарнай цэцэгс болон сэтгэл татсан хайрын нандин үгсээр дүүрэн чамин бэлэг сэлтийг илгээдэг аж. Тайваний ёс заншлаар нэг ширхэг улаан сарнай бэлэглэх нь "Ганцхан чамд хайртай” гэсэн утгыг агуулдаг бол 11 ширхэг сарнай нь "Чи надад таалагддаг” гэсэн санааг илэрхийлдэг байна. Мөн 99 ширхэг сарнай бэлэглэх нь "Yүрд хамт байгаач " гэсэн утгыг илэрхийлдэг учраас энэ өдөр сарнай цэцэг олоход маш хэцүү байдаг гэнэ шүү.

Япон, Солонгос

Япон, Солонгосчууд Гэгээн Валентины өдрийг 2-р сарын 14, 3-р сарын 14-ний өдрүүдэд тус тус тэмдэглэдэг гэнэ. Эхлээд 2-р сарын 14-нд эмэгтэйчүүд нь эрэгтэйчүүддээ бэлэг өгөөд харин 3-р сарын 14-нд эрэгтэйчүүд нь эмэгтэйчүүддээ хариу бэлэг өгдөг аж. Солонгосчуудын бэлэглэх дуртай бэлэг нь чихэр, харин Япончууд ихэвчлэн өөрийнхөө гараар хайртай хүндээ зориулж зүрхэн хэлбэртэй шокалад хийж бэлэглэдэг гэнэ. Солонгосчууд 3-р сарын 14-ныг "Гэгээн өдөр” гэж нэрлэдэг бөгөөд олон залуус бие биедээ хайраа илчилдэг байна. Мөн 4-р сарын 14-нийг хар буюу бүрхэг өдөр хэмээн тэмдэглэдэг аж. Энэ үеэр хар өнгийн хувцастай бөөнөөрөө цугларч хамтдаа Jajang гэдэг гоймон идэцгээдэг байна.

Герман

Германд Гэгээн Валентины өдрөөр гэрлэсэн болон гэрлээгүй хосууд бие биендээ цэцэг бэлэглэдэг. Yүнээс гадна зүрхэн хэлбэртэй эд зүйлс мөн хайраа илчилсэн зурвас буюу захиа, шүлэг бичиж өгдөг байна. Гэгээн хайрын өдрийг тэмдэглэдэггүй хосууд гэж байдаггүй гэнэ.

Испани

Испанид Гэгээн Валентины өдрөөр эрчүүд нь эмэгтэйдээ сарнай цэцгийн баглаа илгээдэг байна. Мэдээж энд мөн нандин хайрын үгс багтаж байгаа нь тодорхой.

Англи

Гэгээн Валентины өдрөөр Англид залуу хосууд бие биедээ зориулан хайрын үгстэй шүлэг, өгүүллэг бичдэг аж. Ёс заншилынх нь нэг хэлбэр нь хүүхдүүдийг дуу дуулуулж чихэр жимс, мөнгө өгдөг. Харин залуу хосууд бие биедээ жигнэсэн гурилан бүтээгдэхүүн, цэцэг, шокалад зэргийг өгдөг юм байна.

Итали

Италичууд Гэгээн Валентины өдрийг "Хаврын баяр” хэмээн тэмдэглэдэг аж. Урь унаж залуу хүмүүс ой модтой газар цугларан байгалийн сайханд хөгжим сонсож, шүлэг уншицгаадаг гэнэ. Харин Туринд үерхэж байсан хосууд 2-р сарын 14-н буюу Гэгээн Валентины өдрөөр сүй тавицгаадаг байна.

Сар шинийн барилдаанд хамгийн олон удаа Дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ түрүүлжээ

munkhbat — Tue, 13 Feb 2018 09:45:49 +0800

Монгол түмний уламжлалт Цагаан сарын баярт зориулсан үндэсний бөхийн барилдааныг 1963 оноос хойш тасралтгүй зохион байгуулжээ. Энэ жил 55 дахь жилтэйгээ золгож буй Улсын баяр наадмын дараа орох чансаа өндөр барилдааны сонин хачнаас хүргэе.

Дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ 13 удаа түрүүлж дээд амжилт тогтоожээ.

Алдарт хоёр Мөнх аварга 22 насандаа заан цолтойдоо түрүүлж байв. Энэ нь хамгийн залуудаа түрүүлсэн амжилт юм.

Улсын аварга Хадбаатар гурван удаа түрүүлэхдээ Ишгэн, Цэрэнтогтох, Долгорсүрэн нарын Өвөрхангайн бөхчүүдийн үзүүр түрүүнд орхиж байв.

Дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ 15 жил дараалан их шөвөгт шалгарч дээд амжилт тогтоожээ. /1988-2002/ Х.Баянмөнх 8, О.Балжинням Д.Сумъябазар нар 7, Ж.Мөнхбат Д.Мөнх-Эрдэнэ нар 6, Д.Цэрэнтогтох А.Сүхбат нар 5 жил дараалан их шөвөгт шалгарч байв.

Д.Цэрэнтогтох 5 удаа үзүүрлэжээ. Д.Сумьяабазар 4 удаа үзүүрлэснээрээ түүний араас бичигдэж байна.

1963, 1967, 1988, 2008, 2011 оны барилдаанд их шөвөгт аварга цолтон шалгарч байсангүй.

Аварга цолонд хүрээгүй зургаан бөх түрүү авсан нь Ч.Өвгөнхүү, Б.Ганбат, И.Доржсамбуу, Л.Сосорбурам, Ш.Мөнгөнбаатар, Ч.Санжаадамба нар юм.

Ж.Мөнхбат, Х.Баянмөнх, Д.Цэрэнтогтох, Б.Бат-Эрдэнэ, А.Сүхбат, Д.Сумъяабазар нарын аваргууд анх түрүүлэхдээ заан цолтой байв.

Улсын начин цолтой түрүүлсэн хоёр бөх байдаг нь хоёулаа Алдарынх юм. Гавьяат дасгалжуулагч Ч.Өвгөнхүү, ардын багш О.Балжинням нар улсын начин цолтойдоо түрүүлж байжээ.

Улсын цолгүй байхдаа түрүүлсэн анхны бөх бол Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба юм. Тэрбээр цэргийн хурц арслан цолтойдоо түрүүлж, бага наадмын түүхэнд нэгэн шинэ хуудсыг нээсэн юм.

Х.Баянмөнх аварга хамгийн олон удаа буюу 18 удаа их шөвөгт үлджээ. Б.Бат-Эрдэнэ 17, Ж.Мөнхбат 12, Д.Цэрэнтогтох 11 удаа их шөвөг буюу түүнээс дээш шалгарч барилдаж байв.

Улсын баяр наадамд 17 удаа шөвгөрч арслангуудаас дээд амжилт тогтоосон Уламбаярын Мижиддорж ганц удаа буюу 1967 онд л их шөвөгт шалгарч байжээ.

Улсын цолгүй байхдаа үзүүрлэсэн хүчтэн бол Батжаргалын Ганбат бөгөөд түүнээс хоёр жилийн дараа Ц.Магалжав үзүүрлэж байв. Харин хамгийн анх, улсын цолгүй байхдаа их шөвөгт шалгарсан хүчтэн бол Алтайн Дугарын Нэмэхбаяр юм. Нэмэх начин 1981 онд гурван дархан аваргатай үлдэж дуулиан тарьж байв. 2008 онд Ширбазарын Жаргалсайхан өнгөрсөн хоёр жилийнхээ түрүү бөхчүүдийг орхин шөвгөрч Нэмэхбаяр начингийн амжилтыг давтжээ.

Хоёр Мөнх аваргууд дөрвөн удаа тэргүүн байр булаалдаж гуравт нь бага Мөнх орхиж байв. Бат-Эрдэнэ Балжинням нар гурван удаа үзүүр түрүүнд шалгарч бүгдэд нь Бат-Эрдэнэ орхижээ.

Одоогийн байдлаар Хэнтий 13 түрүү, Төв 12 түрүү, Увс 11 түрүү, Өвөрхангай 5 түрүү, Архангай 5 түрүү, Булган 2 түрүү, Сүхбаатар 2 түрүү, Хөвсгөл, Сэлэнгэ нэг түрүү аваад байна.

Нийт 19 бөх л энэ наадмуудын түрүүг хуваан авчээ.

Цагаан сарын барилдаанд түрүүлсэн бөх тэр жилийнхээ улсын баяр наадамд түрүүлсэн тохиолдол 22 удаа давтагджээ. Хамгийн сүүлийн жишээ нь Г.Эрхэмбаяр аварга билээ.

Цагаан сараар түрүүлсэн бөх улсын наадмаар үзүүрлэсэн тохиолдол 8 удаа гарч байв.

Үзүүрлэсэн бөх улсын наадмаар түрүүлсэн тохиолдол Ж.Мөнхбат 66, 74 онуудад, Х.Баянмөнх 68 онд, Б.Бат-Эрдэнэ 99 онд, 2006 онд Д.Сумъяабазар

1965, 1967, 1969, 1971, 1973, 1976, 1980, 1985, 1987, 2003 онуудад цагаан сараар барилдаагүй бөхчүүд улсын наадамд түрүүлжээ.

Улсын начин цолтойдоо үзүүрлэсэн гурван бөх байдаг нь Л.Дашдаваа, Ё.Ишгэн, Ду.Батбаяр нар юм.

Эх сурвалж: МҮБХ

Хадаг юу бэлгэддэг вэ

munkhbat — Mon, 12 Feb 2018 12:13:49 +0800

Хадагны өнгө, бэлгэдлийн учир шалтгааныг ойлгож мэдэх нь олон талын ач холбогдолтой юм. Найр хурим, Цагаан сар, аливаа баяр ёслолын үеэр хэнд, ямар өнгийн хадаг барьж хүндэтгэл үзүүлэхээ та мэддэг үү. Мэдэхгүй бол дараах мэдээлэлд анхаарлаа хандуулна уу.

Монголчууд хадгийг тэнгэрээс гаралтай, энэ ертөнцөд байдаггүй эд хэмээн үүрийн цагаан гэгээ татах үеийн тэнгэрийн хаяаны өнгөтэй адилтган дүрсэлжээ. Тэнгэрийн эд учраас хөнгөн, зөөлөн, уян бас бат бөх чанарыг бэлгэдэн ертөнцөд түүнээс илүү эд байхгүй хэмээдэг.

Хадаг нь бурхан шүтээн, багш дээдсийн хөрөг, тэргүүтэнд тахих, тахилын шүтээнд мөргөх үед амгалан жаргалан, даатгах, мэнд амар мэдэх утгыг илтгэдэг. Тэр утгын дотоод сэтгэл нь хиргүй цагаан, торго мэт ариун байхын бэлгэдлийг илэрхийлж, харамж өргөх гэсэн утгыг агуулдаг.

Монголчууд эрт дээр үеэс хадгийг "Эдийн дээд нь хадаг” хэмээн хүндэтгэж ирсэн ард түмэн юм. Хадаг нь өлзийхутгийн шүтэн барилдлагыг бэлгэдсэн эд юм. Анхлан үүсэхдээ "Үлэмж ариун цагаан сэтгэл”-ийг бэлгэдэж үүссэн гэдэг. Хадаг нь цэнхэр, ногоон, улаан, шар, цагаан гэсэн таван үндсэн өнгөтэй байдаг.

Цэнхэр өнгийн хадаг мөнх, амар тайвны бэлгэдэл. Энэ өнгийг тэнгэрийн бэлгэдэл бөгөөд ерөнхийдөө хvндэтгэлийн бэлгэдэл болгодог. Цэнхэр өнгийн хадгийг өөр хоорондоо, ах дүүсдээ барьж золгодог.

Ногоон өнгийн хадаг дэлгэрэн арвижихын бэлгэдэл. Газар дэлхийн арвижихын бэлгэдэл бол ногоон өнгө. Энэ өнгийн хадгийг бурхан шашны таван махбодь бэлгэдсэн тусгай үйлд хэрэглэдэг бөгөөд хүмүүст барьж золгодоггүй.

Улаан өнгийн хадаг гал голомт бадран дээшлэхийн бэлгэдэл. Улаан өнгийн хадаг нь гал голомт бадран дээшлэхийг бэлгэшээдэг. Энэ өнгийн хадгийг бурхан шашны таван махбодь бэлгэдсэн тусгай үйлд хэрэглэдэг бөгөөд хүмүүст барьж золгодоггүй.

Шар өнгийн хадаг бурхан шашнаа дээдлэхийг бэлгэдэл. Бурхан шашны бэлгэдэл учир шар өнгийн хадгийг эрдэм номын багшдаа барьдаг бөгөөд өөр хүнд барих ёсгүй ажээ.

Цагаан өнгийн хадаг сэтгэл ариун бодь сэтгэлтэй, өглөгч буяны бэлгэдэл болдог байна. /Өглөг буян, сэтгэл ариусгахыг бэлгэшээж цагаан сүүтэй зүйрлэдэг. Цагаан өнгийн хадгийг маш том хүндэтгэлийн бэлгэдэл хэмээн үздэг. Энэ өнгийн хадгийг бурхан шүтээндээ өргөдөг бөгөөд хамгийн хүндтэй, ахмад хүндээ барих нь бий. Энэ өнгө нь хар муу санаа агуулаагүй, ариун байхыг илэрхийлдэг. Мөн шинэлэх, цагаалахад цагаан өнгийг бэлгэшээж, цагаан идээг дээд өнгөнд тооцдог. Цагаан өнгийг эхийн цагаан сүүтэй зүйрлэдэг билээ.

ОЧИРБАТЫН ДАШБАЛБАРЫН ЯРУУ НАЙРГИЙН "ТОЙРОГ ЗАМ"

munkhbat — Tue, 06 Feb 2018 12:14:40 +0800

Хэл ам хэрүүл шуугианд дуртай, хэн юу гэж ч "мөөрөх" надад хамаагүй. Би хийдгээ хийнэ. Хэнээр ч заалгаагүй, алсдаа ч заалгахгүй. "Очирбатын Дашбалбар" нэртэй ном хэвлүүлж байна. Хүнээс хуулаагүй, хэнээс ч гуйгаагүй. О.Дашбалбар гэдэг хүний тухай эхний болоод эцсийн ном. Дахиж юу ч бичихгүй гэдгээ нэг бус удаа хэлсэн. Зарим хүний мунхаг явдлыг хараад хүсэл байвч дур гутаад байх боллоо. Ивээн тэтгэж хэвлүүлсэн Дашбалбарын Индраад талархлаа.
Энэ бичвэрээ Дашбалбарын Индрад зориулж байна. Цахлайс хичнээн хашгиравч далай тэднийг үл тоодог юм.
ОЧИРБАТЫН ДАШБАЛБАРЫН ЯРУУ НАЙРГИЙН "ТОЙРОГ ЗАМ"
/шинжлэлт эсээ/
НЭГ.
Тойрог зам гэдэг зөвхөн сансарын ойлголт биш. Хүн ч ялгаагүй тийм "тойрог" замын эрхээр амьдарч, амьсгалж, бүтээж, бас үгүйсгэгдэж тодорхой цаг хугацааг энэ "орон зайд" туулдаг. Юмс хийгээд түүнээс шалтгаалсан үзэгдэл ч ялгаагүй. Шүтэн барилдах хийгээд үүдэн гарахын шалтгаан ч ялгаагүй. Яруу найрагт тэр л чанар "тойрог зам" мэт эргэлдэж, эвсэн нэгдэж, нэг л "найрсал" бүтээж байдаг. Тийм чанарыг Очирбатын Дашбалбарын яруу найргийн "тойрог зам"- аас тодорхой харж болно. "Хайр сэтгэл" түүний яруу найргийн гол тойрог замын эхлэл байсан юм.
Зургаан сарын цэцгийг таалсан
Зуны шөнийн одод нуугдана
Зуун жил чамаас хагалцалгүй
Зөөлөн бороонд зогсмоор байна /Бороотой үдшийн дуу/ гэх дэндүү ариун хүсэл, цаг хугацааны "зуун жил” хэмээх ойлголт түүний яруу найргийн нэгэн үеийг бүхэлд нь тодорхойлж байна. Магадгүй энэ нэгдүгээр замнал зөвхөн түүнд бус ертөнцийн бүх л яруу найрагчдад хамаатай байж болох юм. Яруу найргийн эхлэл "цэг” нь "хайр сэтгэл”-тэй гарцаагүй нягт холбоотой байдаг тогтсон таалал бий. Гоо сайханд бүрэн автах, үзэсгэлэнтэй сайхныг танин мэдэх явц нь хүний сэтгэлийн дотоод нууцыг илрүүлдэг гол "хүчин зүйл” гэдгийг онолын түвшинд хэдийнээ баталсан учраас л ямар ч эргэлзээгүйгээр бид яруу найрагчийн "тойрог зам”-ын эхний хүрд гэж үзсэн болно.
Бүтээгч чанараараа монгол яруу найргийн уламжлал, Б.Явуухулангийн үеийн яруу найрагчдаас тойрон ирсэн сэтгэлгээний залгамж анзаарагдана. Нөгөө талдаа Орос хэлт уран зохиолын Зөвлөлтийн үеийн яруу найрагчдын хүчтэй нөлөө байсныг ч үгүйсгэхгүй. "Оддын аялгуу" түүврийн шүлгүүдийн "романтик" өнгө аяс бүхэлдээ О.Дашбалбарын яруу найргийн давтагдашгүй төрх болж тогтсон билээ. Зөвхөн хайраас үүдэлтэй сэтгэлзүйн олон талстлаг хандлага хожим ч түүний яруу найргийн "тойрог зам" дотор бүрэлдэн тогтохдоо "ЭХ ОРОН" хэмээх шинэ уур амьсгалыг бүрэлдүүлж чадсан гэдгийг "Гол ус намуухан урсана" түүвэр харуулав. "Гэрэлт хайр" түүврээр улам "биелэсэн" О.Дашбалбарын " тойрог зам" тэр үеэс сансарын болоод цаг хугацааны, магадгүй оюун санааны хүчтэй "хурд" үүсгэв.
Бий болохын тулд бүх юм алга болдог орчлонд
Бид чимээгүйхэн аж төрж байна...
Сүүмэлзэх одод харанхуйд уйтгарлан
Сүүлчийн агшнаа хүлээж он жилийг үдсээр... хэмээх нэргүй шүлгийн мөрүүд шиг түүний яруу найргийн "тойрог зам” бидэнд "алга болдог орчлон” хийгээд "сүүлчийн агшнаа хүлээх” яруу сайхны талаар ойлгуулахыг олонтоо эрмэлзсэн сэтгэлээр дүүрэн байдаг. Зуурдын юм бүхний цаана орших үүрдийн зүйлс, түүний мөн чанар яруу найрагчийн сэтгэлгээний "тэлэлт” болж, ”бий болохын тулд алга болох” жамыг эрэлхийлж эхэлсэн байна.
Эндээс л огт өөр О.Дашбалбарын тухай ярьж эхэлнэ.

ХОЁР.
Тойрог зам гэдэг зөвхөн цаг хугацааны ойлголт биш. Түүнд оюун санааны ямар нэгэн нууцлаг хүч үйлчилж байдаг. Чухам ямар шинж тэмдэгтэйг бүрэн нотлож одоогоор чадаагүй байна. Хэрэв бүтэцзүйн үүднээс энгийн түвшинд атом мэт задрал явагдвал хамгийн түрүүнд нейтрон мэт нэг зүйл ялгаран харагдана. Тэр нь "хүчирхэг оюун санаа" юм. Яруу найраг ердөө хүчирхэг оюун санааны "далдын дуу хоолой" байдаг гэж үздэг. Тэр л ойлголт О.Дашбалбарын яруу найрагт шууд хамааралтай. Зөвхөн гоо сайхан, яруу сайхны төлөөх шаналал бус хүний оршихуй, эмзэглэл, мөн чанарын төлөөх "сэтгэл зовинол" болж хувирна.
Гол горхи хоржигнохгүй юм бол хавар ирээд яах юм
Гоё цэцэг дэлбээлэхгүй юм бол зун болоод яах юм
Алсаас гялалзахгүй юм бол одод байгаад яах юм
Алтарсан навчис хийсэхгүй юм бол намар байгаад яах юм /Яах юм бэ/ гэсэн "тулгалт” нь бүтэх, эс бүтэхийн заагаас алсарч
Алив юм цаг цагтаа л
Алтан дэлхийд хүчин төгөлдөр /Бүх юм цагтаа төгөлдөр/ хэмээх цэлсхийсэн шинэ "тойрог зам” бий болгож эхэлжээ. Үнэхээр алив бүхэн цагтаа төгөлдөр болохыг таних тийм хэцүү биш ч таньсан бүхэнд илэрхийлэх хувь байдаггүйд л хамаг учир нуугдаж байгаа юм. Бүгд моддыг, хаврын салхийг, намрын буданг харж мэдэрдэг ч түүнийгээ оюун санааныхаа хүрдэт сансарт эргэлдүүлж, тойрог зам үүсгэдэггүйд тун эртнээс сэтгэгчид хариулт хайж байсан гэдэг.
Тийм ойлгож ухаарах, танин мэдэх хүрээнээс, нөгөө хүрээнд шилжих явцад л яруу найрагчийн "тойрог зам" орон зай нь төдийгүй оюун санааны дахин тэлэлт явагддаг гэж уран сайхны онолд үзсэн тал байна. Тэрхүү тэлэлтийг тээгч "БУРХАНЫ МЭЛМИЙ" хэмээх яруу найраг, гүн ухааны түүвэр юм. Энэ үеэс энэрэн нигүүлсэхийн, хайрлан шаналахын шүлгүүд түүний "тойрог зам"-ын дотор бүрэлдэн бий болжээ.
Зам бүхнээр явах гэж
Ус бүхнээс амсах гэж
Од бүхэнтэй ярилцах гэж
Цэцэг бүхэнтэй шивнэлдэх гэж
Газар дээр би төрсөн юм /Миний төрсний учир/ гэж өөрийгөө таньсан нь яруу найрагчийн уран бүтээлийн хоёрдугаар "тойрог зам” бүрэлдэхэд шууд нөлөөлжээ.
Зарим яруу найрагчийн "тойрог зам"-ын хүрээ хумигдаж байдаг бол О.Дашбалбарын хувьд "эсрэг хүч" үйлчилсэн байна. Улам чөлөөтэй, модерн сэтгэлгээтэй, хэмнэллэг, хөгжимлөг чанар нь гойд яруусаж эхэлжээ. Нэгэнтээ зохиолч Г.Аюурзана" О.Дашбалбар модерн сэтгэлгээний яруу найрагч" гэж тодорхойлсон нь түүний яруу найргийн "шинэчлэгч" чанарт илүүтэй ойр тодорхойлолт болсныг тэмдэглэх хэрэгтэй.
Чөлөөт хэлбэрээс, тогтсон "хайрцаглалт" хэлбэрийн шүлгүүд "ЭХ ОРОН, ТУСГААР ТОГТНОЛ, ГАЗАР ШОРОО, БУРХАНЫ ЧАНАР" зэргээр "тойрог зам" улам томорсоор байжээ.

ГУРАВ.
Одоо түүнийг өөр тойрог замд шилжсэнээс хойш оршсоор байгаа хурдны эргэлт улам хүчээ авч буй. Сайн муу юу ч хүрэхээргүй алсад /магадгүй өндөрт/ түүний бүтээсэн "тойрог зам" дахин шинэ хүрээ бий болгож байна. Энэ нь түүнийг зөвхөн яруу найрагч бус ХҮН хийгээд ТЭМЦЭГЧ эсвэл "ҮНЭН ШУДАРГЫН ҮЛГЭР ЖИШЭЭ" болгож байна. Өөрийнх нь үзэл баримтлал ч түүний яруу найргийн хэлээр цаг хугацааг гатлан, бүгдийг гэтлэн дахин дахин шинэ "тойрог зам" бүтээж буйг анзаарах шаардлагатай.
Би-яруу найрагч

Цасан будрахад сэтгэл хөнгөрч, өнийг мєрөөддєг би,

Цаг мөч, шувуудын далавч шиг дэрэвсээр тэнгэрийн гvнд уусахад

Шvлгээн би та нарын гар дээр бvлээн талх шиг тавьдаг

Шvvдэр цуглуулж, цай чанаж өгснөөс дутуугvй баярладаг! /Эгэл хүн/ гэснээр яруу найрагч эгэл байх утга учиргүй гэх зарим үзлийг үгүйсгэсэн юм. Гэвч яруу найрагт нийгмийн хариуцлага байхгүй. Харин яруу найрагчид зайлшгүй байх ёстой гэж тэр үзэж байжээ.
Барууны эзэддээ л амласнаа эргэж тунгаа
Балагт дөрвөн жилийг нуруундаа үүрч бөхийлөө
Элбэгдорж минь чи мөнхийн ус уугаагүй
Эрлэгт очих өдрөө хааяа бас санаж яв /Үнэнийг хэлэхэд/ хэмээн зориуд цаг бусын хуурамч "нөхдөд” анхааруулан иргэнлэг дуу хоолойгоо цуурайтуулж байлаа.
Түүнээс хойш монгол зохиолчдын иргэнлэг дуу хоолойг ТЭД зориуд боож байна.
Монгол зохиолчдын оюун санааны, эрх чөлөөний "тойрог зам" хумигдаж байна.

ДӨРӨВ.
Түүний яруу найргийн сансарт эхлээд татсан тойрог "ХАЙР" байлаа. Удалгүй "ЭХ ОРОН" хэмээх эрхэмсэг оршихуйгаар хүрээг тэлэв. Дараахан "ТУСГААР ТОГТНОЛ" туг сүлд мэт О.Дашбалбарын яруу найргийг тодорхойлох болов. Бид цаашдаа орших уу? Энэ өнөөдөр хамгийн хүнд, хамгийн энэлэнтэй асуулт. Түүнд бардам хариулах чадал яруу найрагчдад бий. Учир нь бидний өмнө түүний бахдам "тойрог зам" эргэлдэж байна. Түүнд татагдаж, түүнтэй хамт оюун санаагаараа эргэлдэж асан миний үеийн зохиолчид байна. Гагцхүү хувийн "дов шов" хэл амнаас хол түүний яруу найргаар бүтээсэн" тойрог зам"-ыг танин мэдэхээр зорин тэмцэх ЗОРИГ хайрла.

ГАРЦААГҮЙ ПҮРЭВХҮҮГИЙН БАТХУЯГ
2017-10-27

Т.Баярхүү: Монгол угсаатны дээд шүтээн МӨНХ ГАЛ

tonshuul — Mon, 05 Feb 2018 08:18:46 +0800

Шинж тэмдэг дохионы онолын хураангуй

Түлхүүр үг:

Шинжинэ гэдэг эрдэмтэйнх

Шийднэ гэдэг ухаантайнх

Бэлгэдэл:

" Мөнх Гал" шүтээн.

Төв азийн нүүдэлч, малч угсаатай Монгол үндэстний тархи ой ухааны таньц, туршлагын мэдэц, далд нууцлаг ухагдхуун дүүрэн ертөнцийн явдал, аж төрөхүйн өргөн цараат эрдэм ухааныг Монголчууд өнө эртнээс " ШИНЖ ТЭМДЭГ ДОХИОНЫ ОНОЛ" гэж тоймлон нэрлэж иржээ. Энэ бол танилт тунгаалтын ухаан эрдэм мэдлэгийн ахиц хөгжил болно. Өдгөө манайхан эртний энэ гүн ухаанаа таг мартсанаас иймэрхүү утгыг " Орших уу, эс орших уу" гэж хариас махчлан орчуулснаа Шекспирийн ч юм уу, зохиолынх нь дүр Гамлетийн гайхамшигт гүн ухаан гэж шүүрс алдан худлаа магтацгаан ухаантан царай гаргах болж. Шинжээч эрдэмтэй хүн өдрийн од мэт цөөрч.

Нэгэнт шинжиж чадахгүй юм чинь агуу их ухагдхуун ойлголтуудыг хураангуйлан тэмдэглэж, түүнийгээ ямар нэгэн дохио чанар болгон ирээдүй хойчдоо удамшуулах тухайд ярихын ч хэрэггүй болж. Жишээ нь Монгол угсаатны дээд шүтээн МӨНХ ГАЛ шүтлэг нь нар, сар мандан ахуй цаг дор гал голомт мөнх утга бүхий нийт угсаатны МӨНХГАЛ шүтээн юм. Гэтэл харь энэтхэг самгарьд зүгийн сваямбу гэх нэртэй согдын ланз бичиг, хэлэхийн аянд соёмбо гэж нэрлэгдэх болсон нэрийг " өөрөө тодорсон", " аяндаа зөнгөөрөө бүтсэн" гэсэн утгатай хэмээн орчуулж " Үндэсний шүтээн" ээ болгож байгааг харахаас эхлээд энэ эмгэнэл үргэлжилнэ. Бидний өвгөдийн эрдэм ухаан орших эс орших ухагдхууныг энгийн хэллэгт " Байх уу? Үгүй юу? гэдэг. Энэ нь одоогийнхоор бол " Амьдрах юм уу? Мөхөх юм уу? " гэсэн санаа л даа.

Ээжүүд "Байх уу, үгүй юу" гэж асуун хонгон дээр хорстол алгадаж асан энэ санууламж яахаараа тэр " Орших уу эс орших уу" гэдгээс тэнэг байдаг юм. Их утгаараа бол " Өөдтэй хүн болох юм уу үгүй юу чи?", " Муу муухайг жигшиж сайн сайханд тэмүүлж амьдрах уу үгүй юу?" гэх мэтээр хэлэлцэх. " Үхэх юм уу, Сэхэх юм уу чи!", өөртэйгөө болон орчинтойгоо тэмцэж сэргэлэн хийморьтой амьдраач гэсэн санаа л даа. "Тэмцэх" гэдэг бол гол нь өөртэйгөө ажиллах өөрийн чармайлтаа дайчлах утгатай нэгдүгээр бие "БИ" д хамаатай илэрхийлэл. " Би зудыг давах гэж их тэмцлээ" , "энэ хэдэн өнчин хүүхдийг хүний зэрэгт хүргэх гэж тун их тэмцсэн дээ" гэх мэтээр ярина.Өөр бусадтай эв түнжин муудах, санал онол зөрж хагаралдахыг " Тэрсэл" гэнэ.

Өнөөгийн намууд өөртэйгөө тэмцэж онол гаргалгаа эрдмээ гаргахгүй зөвхөн суудлын төлөө хуурч мэхлэх зэрэг бүхий л аргаар дөргүй үхэр мэт үхэлдэн ТЭРСЭЛДЭХ ээ ТЭМЦЭЛ гэж гүехэн ойлгоод байна. "Орших" гэдэг үг нь хүний ухаан санаанаас үл хамаарах бодот байдал, оршихуй оршин тогтнохуй. Жишээ нь хөл дарагдан цжс мэнэрснээс бадайрч мэдээгүйжих, гадны ямар нэгэн айдас хүйдэст тархи ухаан нь автан ямар нэгэн хий өвчин үүдэх зэргийг хэлдэг үг. Оршил гэвээс эхлэл тайлбарлалт, оршуулах гэвээс амьгүй биеийг байгалд гадаалуулах санаа байх жишээтэй.

Тэгэхээр " байх уу үгүй юу" гэсэн тэмцэл нь байгалд дайсагнагчийн, өвчин хууч, даржин аж төрөл, үхэх сэхэх ээ үзэхэд хүрсэн тэрслийн ил далд ямар нэгэн шинж тэмдэг дохионы шалгуур байдаг. Тэнгэр газраа өглөө шинжих, хүн шинжих тэр дотроо хүүхэд шинжих, эр шинжих( нэр, гэр, төрөө авч явах эрхтэй хүн) эм шинжих( ухаалаг, нуруулаг, царайлаг эмхтэй хүн) өтлөлт шинжих( буурьтай, суурьтай, сургаалтай эсвэл тавитаргүй), амьтан араатны зан ааль, ухаан сэхээ, сүйхээ шинжих гэх мэтээс эхлээд морь шинжих, эцэг мал шинжих, билчээр шинжих, өвөлжөө, хаваржаа, зуслан, намаржаа нутаг ус, байгалын аюул, үер зуд, гангийн дохио тэмдэг шинжих, өвс ургамал шинжих, алс холын ган зуд, газар хөдлөлт, тэнгэр гараг шинжих, цаг агаар шинжих... гэх мэтчилэн олон ШИНЖЭЭ эрдмүүдийн далай цэлийж байдгийн дээр тэдгээрийн цаана тэр бүхнийг тэмдэглэсэн ТЭМДГИЙН СОЁЛ ( үг, тоо, нэр хоч, зүс им тамга, тахилга ёс зан үйл, жам нас үйл, сургаал ном, урлал бүтээлүүдийн утгажилт гэх мэт) ыг бидэнд өвлүүлсэн аж. Бас тэр бүх ШИНЖЭЭ тэмдгүүд нь ямар нэгэн дохио сэрэмж, мэдээлэл, мэдлэг агуулж байдаг бүхэл бүтэн тогтолцоотой арвин баян ухаан эрдмийн сан бүрдүүлж чадсан байжээ. Энэ эрдэм хүний аж төрлийг " Байх уу, үгүй юу?" гэдгийг шийддэг санж.

Эндээс ухаантан, авьяастан, хүчтэн гэж байхаас ид шидтэн гэж байдаггүйг тогтоосон нь бас нэг гайхамшиг. Тодруулж хэлбэл бидний өвөг дээдэст чөтгөр( чоутхари гэх харийн цол), зэтгэр( гай саад бэрхшээл учирахуй), шулмас( шимнус гэх харийн шашны ухагдхуун), сүнс (үхсэн амьтнаас үлдэх хий биет хийсгэлэн дүрт түүнийг дарах гэх шашны гол ухагдхуун), там( тама гэх харийн шашны үг), диваажин ( жаргалын орныг олж төрөх) хойд урд насанд дахин төрөх гэх мэт мунхарлын ухагдхуун ер байсангүй. Харин ой санаа, ухаан хүчний удамшил амин онго гэх хийдэм үнэн, онгод орохуй" Уг"- аа олж, дээдэс ихсийн онгоо сэрээх гэх ганцхан үнэн байсан нь тэнгэр шүтлэг бөө мөргөлийн үндэс байсан юм. Ой санааны дахин сэрэх ОНГО онгодын ерөнхий цаг хугацаа орон зай нь хүний үүслээс эхлэсэн удамшлын өв бөгөөд тэр нь бас хязгааргүй ирээдүй үр хойчийн удамшихуй ой санаа( ой билэг) , ухаан эрдмийн суурь болно гэх " МӨНХ ТЭНГЭР"- ийн онол, АНХ- ЭНХ- МӨНХ- ийн зурхайн ерөнхий ухагдхуун болсныг холбогдох сэдэвт өгүүльюү. Иймээс ээж аавууд үр хүүхэддээ дандаа сайн сайхныг бодож хичээж явахыг захидаг бөгөөд муу муухайг бодвол хойч үр хүүхдийн чинь үйлст гэм тавьдаг, сайн муу санаа адал үйл, ажил бүхэн заавал ямар нэгэн үр дагавартай байдаг гэж сургадаг түгээмэл хүмүүнжил байсан хэрэг.

Үүнийг нуршсан нь Монголчуудын ШИНЖ ТЭМДЭГ ДОХИОНЫ ОНОЛ- ын язгуур гал голомт нь өвөг ихсүүдээс заяадаг ХАЛУУН ОНГО ( ой санаа, билэг) болон үр хойчистоо өртөөлөн удамшдаг нийт угсаа үндэстний "МӨНХ ТЭНГЭРИЙН ОНОЛ" болтлоо Монголчуудад удамшсан ОЙ САНАМЖ болохыг цухас сануулах гэснийх билээ.

Үргэлжлэл бий.

"Монгол ухаан есөн эрдэм" номноос

Эдийн засгийн ухааны доктор Т.Баярхүү

Аавын адуус...

tonshuul — Mon, 05 Feb 2018 08:14:44 +0800

Аавынхаа адуусыг омголон догшиноор нь өсгөх гэж алтан нутгаа онгон дагшинаар нь үлдээх гэж ард олноо амгалан зөнгөөр нь байлгах гэж өнөөдөр эх орны эрэлхэг охид хөвгүүд босоогоороо тэмцэж байгаа нь туйлын зөв. Та таван тивээр хэрж долоон гайхамшигийг харлаа ч таанын үнэрт дуниартах эх оронтойгоо зүйрлэх газрыг хайгаад хайгаад ч олохгүй, таван одтой буудалд тансаглаж нэг үзэвч тараг цагаанд нэвчирсэн ээжийнхээ гэрээс илүү сайхныг эрээд эрээд ч олохгүй.

Эгэл ард маань тааваараа таван хошуу малаа талын нэг тараагаад таань мангираар цатгасан шиг хөдсөн дээлээ сугалдаргалаж хөх хомоол хөх харганаа өрдсөн шиг таван тэмээгээ хомнож тариа будаагаа хуурсан шиг тамхи тариагаа татаж найр наадмаа хийсэн шиг айраг цагаагаа исгэж адуу унагаа тамгалсан шиг байгаараа л байдаг ийм сайхан эх орон иргэншил энэ дэлхийд Монголоос өөр хаана ч үгүй. Ард түмнийхээ эдгээр үнэт зүйлийг хамгаалахаар арав хүрэхгүй хувийн ч хамаагүй эх оронч эрэлхэг охид хөвгүүд хорин нэгэн онд ч ерэн нэгэн онд ч өнөөдөр ч үргэлж босоогоороо байхад л хангалттай.

Аав ээж маань аль хэдийн бурхан болсон ч адуу мал нь өсөж үржин алтан нутагтаа америкийн мустангархуу юмнууд тааваараа бэлчиж байхад нь бэлчээрийг нь бичил уурхай олз омог нэрээр онгичон сэндийлж ус голыг нь ширгээж хаяад адууны мах экспортлох ашиг шимийг нь эрчимжүүлэх нэрийдлээр аавын минь адуусыг хааш нь ч гаргахгүй хашаад химийн бордоо хүчит тэжээлээр бордон үүлдэр угсаа сайжруулж байна гээд эрлийз хурлийз болгон биологийн аргаар хувилан олшруулан азарга адууг нь арав хорин мянга болгон өсгөж үржүүлэн агуу хятадын зах зээлд гарган ашиг хонжоо оллоо гэж бодоход монгол морьдын удмын сан нь үгүй болж биеэ дааж босож ч чадахгүй үс хөөвөргүй зүгээр л нэг чармай нүцгэн хувилсан амьтад болж хувирна.

Тэрбум хүнтэй зах зээлийг хангахын тулд тавин сая бордсон морьд ч тэдний зах зээлд багадна. Зөвхөн аавын адуус ч гэлтгүй уулын аргал янгир шиг талын таана мангир идэж өссөн таван хошуу мал маань ямтай ч гэсэн яах ч үгүй махыг нь идээд дархлаа тогтчихсон бидэндээ бол эмийн чанартай идэх хоол экологийн цэвэр бүтээгдэхүүн, харин тэдэнд бол аюулт бактерлогийн зэвсэг л гэсэн үг. Тээр жил Хиллари Клинтон хатагтай Монголд айлчлаад хөдөө айлд айраг амссанаас болоод аюултай юм амслаа гээд холбогдох хүмүүстээ зад зэмлүүлж байсан гэх яриа бий.

Янз бүрийн малын өвчний мэдэх мэдэхгүй нэр хочоор далайлган манайхаас мах авах нь бүү хэл орос хятад хоёрын хэн ч орж ирж зүрхлэхгүй олон жил болж байгаа нь манай тусгаар тогтнол аюулгүй байдалд нэгэн бодлын сайн хэрэг. Харин зуу хувь малаа эрүүлжүүлэхэд л экологийн цэвэр бүтээгдэхүүн гээд экспортлож авсаар байгаад тээр жилүүдэд баавгайн доньд бугын эвэр тарваган шуб гээд хойш нь урагш нь зөөгөөд дуусгасан халиун буга хүрэн баавгай хөндийн тарвага шигээ л юм болгох вий.

Эрүүл агаар ус мах сүү цагаан идээ онгон байгалийнхаа ачаар монгол хүн ялангуяа хөдөөний хүүхдүүд янз бүрийн өвчин эмгэгт дархлаатай байдаг бөгөөд арваад жил гадаадад тусгай үүрэг гүйцэтгэхэд янз бүрийн мэдэх мэдэхгүй ханиад томуу халдварт өвчний вакцин тариа хүчээр шахуулсаар байгаад нутагтаа ирээд анхны цаснаар л томуу тусч хүндэрч эдгэрэхгүй хэдэн сар болсноор миний бие монгол хүний дархлаагаа алдсанаа ухаарч, түүнийгээ одоо дэлхийд өөр хаана байхгүй экологийн цэвэр бүтээгдэхүүн ингэний айраг адууны мах хонины уураг Борхын чацаргана Тосонгийн нэрсээр л нөхөн сэргээж байна.

Химийн бордоогоор бордсон эрчимжүүлсэн мал аж ахуй монгол малын удмын сан генд нөлөөлөөд зогсохгүй түүнийг идэж уусан монгол хүний удмын санд бас нөлөөлж болзошгүйг генийн өөрчлөлттэй гахай тахиа хүнсний бүтээгдэхүүн идсээр байгаад өөрсдөө генийн өөрчлөлтөнд орж байгаа гадаад улс америкийн туршлагаас харж болно.

Америкад генийн өөрчлөлттэй хүнснээс (GMO - Genetically modified organism) авхуулаад бүх салбар нь үсрэнгүй хөгжсөн ч унаган байгалиа бодоод бодлогоор ганц хөгжүүлдэггүй салбар нь уул уурхай түүний дотор алт уран газрын тосны салбар бөгөөд тэд эхлээд дэлхийн бусад орны нөөцийг цөлмөж дуусгаад эх нутгийнхаа үүцээ хамгийн сүүлд задлана гэсэн хар хайрцагны бодлоготой нь холбоотой байдаг.

Өнөөдөр дэлхий тэр чигтээ хүнд үйлдвэржилт уул уурхай түүнээс үүдэлтэй агаар хөрсний бохирдолоос залхаж гүйцэн уух усгүй болж эрүүл мэнд аюулгүй орчныг дээд зэргээр эрэлхийлж онгон дархан газар нутаг унаган байгаль дэлхийгээ төсөөлөн байшингийнхаа орой дээр хүртэл хиймэл орчныг бүрдүүлж байна. Уул уурхайд сүйдсэн байгалийг сэргээхэд ухсан алт уранаасаа илүү ч зардал гардаг. Хамгийн гол нь тэнд хүн бүү хэл мал амьдрахад ч хэцүү Чернобыль шиг юм болохыг үгүйсгэхгүй.

Харин бид идэшний үеэр хаягддаг арван сая малынхаа сэвс цус хоёрыг хольж хорголжин хоол тэжээл болгон хатаагаад гадаадын баячуудын гахай нохой муурны хоол экологийн цэвэр бүтээгдэхүүн гээд экспортлоход л бурзайх боломж байна.

Япон Солонгосоос эхлээд гадаадынхан манай унаган байгаль ус агаар экологийн цэвэр бүтээгдэхүүнд нүдээ хужирлаад зогсохгүй, уул уурхай нэрийн дор байгаль орчин бохирдож бэлчээр ус хомсдон иргэдийн эрх зөрчигдөж байгаад санаа зовнисон олон улс НҮБ болон манай ард иргэд иргэний нийгэмийнхэн Монгол Улсыг байгаль орчны Аархусын конвенцид нэгдэх, иргэдийн эрх аюулгүй орчныг бүрдүүлэх талаар удаа дараа зөвлөж шахаж шаардаж байгаа ч Засгийн газраас чимээгүй л байна.

Байгаль орчны асуудлаар мэдээлэл авах, шийдвэр гаргахад оролцох, зөрчигдсөн эрхийг сэргээх тухай Аархусын конвенци нь 1998 оны 6 дугаар сарын 25-нд Дани улсын Аархус хотноо батлагдсан. Тус конвенци нь байгаль орчны асуудлаар иргэд олон нийт, төр хоорондын хамтын ажиллагаанд чиглэдэг, ялангуяа иргэд олон нийт төрийн байгууллагуудаас мэдээлэл авах эрх, шийдвэр гаргахад оролцох эрх, зөрчигдсэн эрхээ сэргээх, олон нийтийн хэлэлцүүлэг явуулах эрхийг баталгаажуулсан байдгаараа онцлогтой.

Монгол улс Аархусын конвенцид нэгдэн орсноор төр засаг нь байгаль орчин баялагын асуудлыг зөвхөн иргэдийн оролцоотой шийдэх, ирээдүй хойч үеийнхээ сайн сайхан орчинд амьдрах орчинг бүрдүүлэх үүргийг иргэдийнхээ өмнө төдийгүй олон улсын өмнө давхар хүлээхээс гадна эрх нь зөрчигдсөн тохиолдолд иргэд үнэ төлбөргүй төрийн байгууллага, албан тушаалтнаар гомдлоо шийдвэрлүүлэх боломжтой болно.

ОУ-ын зэвсгийн шинжээч, хурандаа Доржпаламын Эрдэнэцогт

ЛЭДИ ГАГА АЯЛАН ТОГЛОЛТОО ЦУЦЛАВ

tonshuul — Mon, 05 Feb 2018 08:02:05 +0800

ЛОНДОН. /Би-Би-Си/. Америкийн алдарт дуучин Лэди Гага Европын улс орнуудад хийхээр товлоод байсан 10 тоглолтоо өвчний улмаас цуцлах шийдвэр гаргажээ.

Лэди Гага өчигдөр "Твиттер” хуудастаа "Би шүтэн бишрэгчдийнхээ урмыг хугалж буйдаа харамсаж байна. Эмчийн зөвлөснөөр би эмчилгээ хийлгэж, гэртээ амрах зайлшгүй шаардлагатай болоод байна” гэжээ.

Дуучин бүсгүй "Joanne World Tour” дэлхийн аялан тоглолтынхоо хүрээнд энэ ням гарагт болон ирэх долоо хоногийн пүрэв гарагт Лондоны "O2” цэнгэлдэх хүрээлэнд тоглолт хийх ёстой байжээ. Мөн тэрбээр Манчестер, Цюрих, Кёльн, Стокгольм, Копенгаген, Берлин хотод тус бүр нэг, харин Парис хотод хоёр тоглолт хийхээр товлоод байсан гэнэ.

Өдгөө 31 настай тэрбээр "фибромиалги” хэмээх бүх бие янгинаж өвдөх, булчин хатуурах зэрэг шинж тэмдэг илэрдэг өвчин туссанаа өнгөрсөн оны есдүгээр сард нийтэд зарлаж, "Joanne World Tour” аялан тоглолтоо дуусгасныхаа дараа тайзнаасаа хөндийрөхөөр төлөвлөж буйгаа мэдэгдэж байсан юм.

Ийм өвчин туссан тохиолдолд нойргүйтэх, сэтгэл гутралд орох зэрэг шинж тэмдгүүд илэрдэг байна. Энэ мэт шинж тэмдгүүд нь тухайн өвчтний амьдралын хэв маягт ихээхэн сөргөөр нөлөөлдөг аж.

/>

Г.Доржханд

МОНЦАМЭ

Луйврын сүлжээг бодит технологиос хэрхэн ялгах вэ?

tonshuul — Thu, 01 Feb 2018 10:47:38 +0800

Цахим мөнгө

Ц.БАЯР

"Зууны мэдээ” сонин "Дижитал Эксейнж Монголиа” компанийн гүйцэтгэх захирал, Монголын цахим мөнгөний холбооны удирдах зөвлөлийн гишүүн Блокчэйн, криптовалют судлаач Б.Гантигтай хамтран "Цахим мөнгө” буланг бэлтгэж байна. Өмнөх цувралаар "Мөнгөний хувьсгал”, "Интернэт, цахим хөгжил, блокчэйн” нийтлэлээ хүргэсэн. Энэ удаа "Луйврын сүлжээг бодит технологиос хэрхэн ялгах” талаар танилцуулж байна.

Блокчэйн технологи дээр бид хэрхэн ажиллаж, амьдрал дээр хэрэгжүүлж өдөр тутмын хэрэглээ болгох вэ гэж хүмүүс ярих болсон.

Дэлхий даяар мэдээлэл технологийн салбарт маш их анхаарал хандуулж өнөөдөр дэлхийн топ 10 компанийн найм нь мэдээлэл технологийн компани байна. Тиймдээ ч юм уу, шинэ технологи үүсэх, хөгжүүлэхэд хэрэгтэй хөрөнгө оруулалт элбэг болсон цаг. Блокчэйн технологи дээр энэ байдал үүссэн гэхэд болно. 2017 онд нийтдээ энэ салбар руу 25 тэрбум ам.долларын бодит хөрөнгө оруулалт хийсэн гэх тооцоолол байна. Мөнгө санхүүгийн зах зээл дээр бага боловч шинэ зах зээлд бол их мөнгө. Сайны хажуугаар саар гэгчээр мөнгө босгох, хөрөнгө оруулах энэ үйл явцад луйврын шинж тэмдэгтэй блокчэйн гэх нэрийг барьсан олон компани байна. Энэ луйвар Монгол Улсад хүртэл ороод ирчихсэн бидний дунд цэцэглээд явж байгааг бид бүрэн ойлгож мэдэж авч чадахгүй л явна. Нэг мэдэхэд хажуу айлын хөрш, хамаатан садан маань мөнгөө луйврын сүлжээнд өгчихсөн байх юм. Тиймээс энэ удаагийн дугаартаа бид энэ луйврын сүлжээг хэрхэн таних, бодит технологийн дэвшилээс хэрхэн ялгаж салгах талаар ярилцья.

Ашиг амладаг

Хугацаа тогтоосон

Дэлхийд байхгүй өндөр хувийн өгөөжтэй

Дороо хүн элсүүлдэг

Олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй, гүүгл хэмээх хайлтын системээр ганц хайхад л гараад ирнэ.

Тогтсон хөрөнгө оруулах хэмжээтэй, багц сонгодог

Ямар ч эрсдэл байхгүй гэж сайхан яриа хөөрөөтэй залуус толгой эргүүлж чаддаг.

Энэ мэтчилэн зүйлсээс сэргийлж болно, өнөөдөр Биткойн аль эсвэл Этериум жишээлбэл энэ дээрх жагсаалтад орох нэг ч үйлдэл байдаггүй. Монгол Улсад санхүүгийн пирамид понзисхем нэлээдгүй хэдэн удаа дэлгэрч олон иргэн хохирч байсан түүхтэй. Бид энэ түүхээ хэдэн жилийн давхцалтай давтаад байгаа мэт харагдах юм. Та бүхэн сонор сэрэмжтэй хөрөнгө оруулалт хийх хэрэгтэй. Бид өнөөдөр энэ их мэдээллийн ертөнцөд амьдарч байгаагийн хэргээ гаргаж нягталж шалгаж байх хэрэгтэй гэдгийг сануулах гэсэн юм.

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ” сонин

Шүрэн хөөрөг атаа жөтөөг зайлуулдаг

tonshuul — Thu, 01 Feb 2018 10:38:45 +0800

Н.ДАЯН

Монголчууд амар мэндээ мэдэн хөөрөг солилцон тамхилах ёс дээр үеэс бий болсон. Хөөргийг эдэлж хэрэглэхээс гадна тухайн хүний эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлдөг талаар хүргэж байна.

ХАШ ХӨӨРӨГ

Чулуун зэвсгийн үеэс хүмүүс хашийг ахуй, амьдралдаа хэрэглэж ирсэн байна. Хаш хэрэглэсэн хүн бадамлянхуа цэцэг мэт ариухан сэтгэлтэй болдог аж. Түүгээр ч барахгүй гэмтсэн яс бороолох, эр эм хоёрын ариун ёсыг сахихад тусалдаг байна. Мөн зүрх сэтгэлийг амгалан болгож, догшин авирыг номхотгодог чадалтай ажээ. Хаш хөөрөг элэгдэх тусам өнгө орж, гөлгөр болдог байна.

МАНА ХӨӨРӨГ

Мана чулууны хувьд олдоц ихтэй учраас энэ чулуугаар хийсэн хөөрөг элбэг. Найрлага дахь хольцноосоо хамааран 30 гаруй төрөл байдаг. Тухайлбал, усан, халтар, ногоон, замагт гэнэ. Халтар мана саа, үе мөч татах өвчнийг анагаадаг бол шар мана солиорох өвчнөөс болон гэр бүлийн аз жаргалыг хамгаалдаг ажээ.

ШҮРЭН ХӨӨРӨГ

Шүр нь атаа жөтөө, хар хорын сэтгэлийг зайлуулж, муу бүхнээс хамгаална. Мөн аянга цахилгааныг зайлуулна, ой тогтоолтыг сайжруулж, шарх сорви эдгээж, хоолойн ангиныг анагаах увдистай аж.

НОМИН ХӨӨРӨГ

Биедээ байнга авч явбал яр шарх гардаггүй. Номин эдэлбэл хортой зүйлд осолдох, яр шарх, усны болон татах өвчин, үрэвсэл, түлэгдэлт, бэртэл гэмтэл, цус багадалт, мэдрэлийн ядаргаа, астмад сайн. Төрсөн жил, орд, гарал үүслээ бодолцон барих хөөргөө сонговол өөдрөг байна.

СУВДАН ХӨӨРӨГ

Сувд нь эрүүл мэнд, аз жаргал, урт наслахыг бэлэглэдэг.

ОЮУ ХӨӨРӨГ

Оюу бол аз жаргалын чулуу, үнэнч дурлалын бэлэг тэмдэг. Энэ хөөрөг хэрүүл тэмцлийг номхотгож, атаа хорсол, үзэн ядалтыг зөөлрүүлэн намжаах, гэр бүлийн гишүүний эв эеийг бататгадаг.

ЧҮНЧИГНОРОВ ХӨӨРӨГ

Чүнчигноров нь дотроо улаан, ногоон, хүрэн гээд олон янз байдаг. Хүний биед үүссэн элдэв яр шархыг эдгээдэг хэмээн ярьдаг. Ахмадуудын хэлснээр мэдрэлийн цочмог өвчнөөс үүссэн могой яр, сум яр өвчин эмчлэгдэхгүй үхэж байжээ. Тэгвэл эмчлэгдэхгүй байгаа энэ өвчинг жинхэнэ сайн чанарын чүнчигноров хөөргөөр эмчилж болно.

ГАРТААМ ХӨӨРӨГ

Энэ хөөргийг барьдаг хүн хэзээ ч саа өвчин тусахгүй гэж ярьдаг. Саа өвчнөөс болж нүүр, ам нь мурийсан хүмүүс гартаам хөөргөөр зөөлөн үрсээр байгаад эдгээдэг байна.

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ” сонин

Хөвсгөл нууран дээр шагай харваж чаргаар уралдана

tonshuul — Thu, 01 Feb 2018 10:23:25 +0800

"Хөх сувд-2018” олон улсын мөсний баярыг Хөвсгөл нуурын мөсөн дээр зохион байгуулахаар тов нь тодорчээ. Ирэх гуравдугаар сарын 3-4-нд болох уг баярын зорилго нь Монгол оронд өвлийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх, Хөвсгөл аймгийн үзэсгэлэнт байгалийг хамгаалах, хариуцлагатай аялал жуулчлалыг дэмжихэд чиглэж байгаа аж. 19 дэх жилдээ болох энэхүү баярт монголчууд төдийгүй гадаадын жуулчид ирж өргөнөөр оролцдог аж. Өнгөрсөн жил 10 мянга гаруй зочин хүрэлцэн ирж мөсөн хотхоноор аялж, шагай харваж, морин чарга хөлөглөн уралджээ. Энэ удаагийн баярт нутгийн уугуул иргэд гараар урласан бүтээлээрээ үзэсгэлэн гаргаж, Хөвсгөл далайн сэдэвт дууг дуулж өрсөлдөнө.

БИЛЛ ГЕЙТС ТӨГС ҮХЭР ЗОХИОН БҮТЭЭНЭ

munkhbat — Mon, 29 Jan 2018 10:23:22 +0800

"Microsoft”-ыг үүсгэн байгуулагч энэ удаа өлсгөлөн, ядуурлаас салахад туслахад ашгийн төлөө бус төсөлд оролцохоох шийджээ.

Энэ төслийн гол зорилго нь хүнд ширүүн нөхцөлд амьдрах чадвартай шинэ үүлдрийн үхэр гаргаж авах юм. Энэ үхэр нь халууныг амархан тэсвэрлэж, сүү сайн өгдгөөс гадна хүчтэй, тэсвэр тэвчээртэй байх ёстой. Ингэхийн тулд үхрийн онцгой эс зохион бүтээхээр төлөвлөж байна. Төслийн зохиогчид европ үхрийг африк үхэртэй хээлтүүлэх хүсэлтэй байгаа гэнэ.

Энэхүү шинэ үхэр нь Африк тивд нүүрлэсэн өлсгөлөнтэй тэмцэхэд асар их үр нөлөөтэй гэж үзэж байна. Африкийн амьтдын тэсвэр тэвчээр, хүчийг европ үүдрийн ашиг шим сайтай хослуулбал сүүний гарц 4 дахин нэмэгдэнэ.

Дашрамд сонирхуулахад Гейтсийн хөрөнгө өнөөдөр 72,5 тэрбум доллар байна. Хэдийгээр тэр үүнээс илүү орлоготой байх ёстой ч ашгийн бус төсөлд оролцож, сайн үйлсийн аян байнга өрнүүлдэг билээ.

Хацу башёд "Касүгано" дэвжээний гүрж бөх Точиношин түрүүллээ

munkhbat — Mon, 29 Jan 2018 09:28:20 +0800

Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн холбооны нэгдүгээр сарын тэмцээн буюу Хацү башё 15 өдрийн турш амжилттай явагдаж өндөрлөлөө.

Нэгдүгээр сарын тэмцээн Хацу башёд "Касүгано" дэвжээний гүрж бөх Точиношин түрүүллээ. Точиношин 14 даваатайгаар Хацу башёг өндөрлөж, европ тивээс мэргэжлийн сүмод түрүүлсэн гуравдахь бөх болов.

Тэрбээр мэргэжлийн сүмод 12 жилдээ барилдаж буй бөгөөд дээд зиндаанд 58 башё барилдаж түрүүлсэн байна. Энэ нь түүхэн дэх 4 дэх удаан түрүүлсэн амжилт юм байна. Маэгашира цолтон уудаас хамгийн сүүлд МУГТ Н.Цэвэгням 6 жилийн өмнө түрүүлж байжээ.

Точиношин "Касүгано" дэвжээний бөх бөгөөд жинхэнэ нэр нь Леван Горгадзе. Тэрбээр өдгөө 31 настай ба кареерынх нь турш 487 даван, 402 удаа өвдөг шороодож, 56 удаа өнжиж байжээ. Жюүрёо зиндаанд 3, макүшита зиндаанд 2 түрүүлсэн амжилттай. Дайчин бөхийн шагнал 5 удаа, техниктэй бөхийн шагнал нэг удаа хүртэж байсан. Кинбоши хоёронтоо гардаж байсан бөх юм. Оргил цол нь сэкиваке. Тэрбээр гуравдугаар сарын тэмцээнд сэкиваке цолтой барилдах нь тодорхой.

Точиношины гэргийн саяхан амаржин охинтой болсон. Тэрээр охиндоо Аваргын цомтой, шинэ цолоор бэлэг барьж байгаа юм.

Бэлтрэгээ алдсан чонын сүнс үхсэн хойноо ч анчин эрээс салсангүй

munkhbat — Tue, 23 Jan 2018 16:56:38 +0800

Батсайхан нийслэлийн нэгэн сургуульд физикийн багшаар ажилладаг аж. Тэр 2001 оны өвөл сурагчдын амралтаар Өвөрхангай аймгийн Хархорин суманд байх аавынхаа дүүгийнд зочилжээ.
Түүнийг очоод удаагуй байтал тус нутагт чонын бэлтрэг өндөр үнээр авна гэсэн гадаадын хэдэн хүн иржээ. Хархоринд Эрдэнэ- Зууг үзэхээр ирсэн гадаадын жуулчдын дийлэнх нь хориотой ан агнаж явдаг гэдгийг энэ дашрамд дурдъя. Тэгтэл угийн анд хорхойтой авга ах нь тогтож суухаа болин Батсайханыг ятгаж "Хоёулаа явж хийморио сэргээнгээ хэдэн бэлтрэг суйлж гадаадынханд заръя” гээд салахаа байжээ. Тэгэхээр нь Батсайхан зөвшөөрөн ахтайгаа бэлтрэг суйлахаар морьтой явсан аж. Тэр хоёр явсаар Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын нутгаас нэг чонын үүр олж бэлтрэгийг нь суйлсан байна…

Тэгэхдээ ах нь "Дөрвөн бэлтрэг байна. Нэгийг нь үлдээе. Тийм ёстой юм” гэж байсан ч Батсайхан их идсэн ч өмхий, бага идсэн ч өмхий гээд тоолгүй дөрвүүлэнг нь шуудайлаад хөдөлжээ. Ойр хавьд нь айл амьтангүй зэлүүд газар явж байсан учир ах нь жаахан жийрхэн "Чи бид хоёрыг гичий чоно дагах вий. Нэгийг нь үлдээдэг л байсан юм” гэж халаглаж явжээ. Тэгтэл ч удалгуй шөнө дундын үед ойр зайд чоно уртаар ульжээ. Үүнийг сонссон ах нь Батсайханд хандан "Хоёулаа тэр хадыг бараадан бууя. Гичий чоно бэлтрэгнийхээ араас яах аргагуй ирж” гэсэн байна. Тэгээд тэр хоёр ойролцоох хоёр том хадны нөмөрт буун гал түлээд гичий чоныг отжээ. Тэгтэл ч удалгуй сүүтийсэн хоёр амьтан тэднийг тойрч эхэлжээ. Сайн ажиглавал томоос том азарган чоно дагуулсан гичий чоно нааш цааш холхиж байж. Хоёр чоно сүүлдээ бур ойртон ирээд гичий чоно үе үе оцойн сууж гаслантайгаар ульж, азарган чоно араа шүдээ ярзайлган архираад эхэлж. Энэ үед айж сандарсан Батсайхан тэсгэл алдран шуудайн дотор гийнаж байсан бэлтрэгнүүдийг бууныхаа бөгсөөр гаслуулан чарлуулан цохиж гарчээ.

Тэгтэл ч азарган чоно тэдэн руу дүүлэн ирсэн байна. Энэ үед буугаа бэлдэн анаж суусан авга ах нь түүнийг ганц буудаад л унагачихаж. Тэгсэн чинь гичий чоно мөн архираад дайрчээ. Тэгэхэд нь түүнийг Батсайхан сохор азаар буудаад алчихжээ. Ингээд тэр хоёр бэлтрэгний олзтой, хоёр чонын арьстай харьсан байна. Удсан ч үгүй Батсайхан буцах болж өөрийн алсан гичий чонын арьсыг аваад гэртээ иржээ. Тэр ирэнгүүтээ нөгөө арьсаа том өрөөнийхөө хананд хадаж их л бахдалтайгаар хэрхэн алснаа найз нөхөдтэйгөө балга тагш юм уухдаа ярьж хөөрцөглөсөн аж. Тэгээд тэр хамт ажилладаг хэдэн хүнээ урьж хоол цай хийн бяцхан найр хийгээд шөнийн хоёр цагийн үед хэвтжээ. Тэгтэл шөнө дундын үед ямар нэгэн амьтан яг л чихнийх нь хажууд архирах шиг болжээ. Цочиж сэрсэн Батсайхан өндийн харвал юу ч байсангүй. Харин хананд өлгөөтэй чонын арьсны нүд цог шиг улайран гэрэлтэж харагдсан аж. Юу болоод байгааг ойлгоогүй Батсайхан орноосоо босвол яг ард нь яах аргагүй чоно архирах шиг болжээ. Тэгснээ өрөөн дотуур нь ямар нэг амьтан сүр cap хийн гүйх шиг болж. Энэ үед Батсайханын дотор давчдан хүйтэн хөлс нь чийхарч ирсэн ч "Би согтож дээ” гэж бодон буцаад унтсан байна. Үүнээс хойш гурав хоногийн дараа Батсайхан нэлээд оройхон харьж явтал яг түүний өмнүүр нэг том саарал нохой гүйн өнгөрснөө жаахан зайдуу очоод оцойн суугаад ульжээ. Батсайханд яагаад ч юм өнөө гичий чоно биш байгаа гэсэн бодол төрсөн ч өөрийгөө бараг шоолсоор харьсан аж. Тэгтэл тэр шөнө тэдний коридорт мөн л чоно улих чимээ гарсан байна. Тэр үед Батсайхан эхнэртэйгээ жижиг өрөөндөө унтаж байж. Тэр шөнөдөө түүний нойр хүрсэнгүй. Өглөө босоод хартал коридорынх нь хананы цаасыг ямар нэгэн амьтан самардаад хаячихсан мөр байжээ.

Харин дараагийнх нь шөнө Батсайхан нөгөө гичий чонынхоо арьсыг балкон дээрээ гаргаж тавиад унтжээ. Тэгтэл мөн л шөнө дундын үед балкон дээр нь чоно улих чимээ гарчээ. Тэгэхээр нь Батсайхан босч балкон руугаа харвал цонхны нь цаана сэрвээнийх нь үс сэгсийгээд босчихсон нэг чоно араа шүдээ арзайлгаад, цог шиг улаан нүдээр цоо ширтээд сэгсийтэл байж байсан байна. Үүнийг харсан Батсайхан бараг ухаан алдах шахан ор луугаа зутгэвэл цонх нь тар няр хийн хагарч өнөөх чоно яах ийхийн зуургүй түүнийг даран унажээ. Батсайхан ч айсандаа аймшиггайгаар бархирч, эхнэр нь ч сэрж гэрлээ асаан харвал өрөөнд юу ч байсангүй. Тэгсэн хэрнээ цонх нь юу ч үгүй хагарчихсан байж. Эхнэр нь айж салгалсан Батсайханыг тэр шөнөдөө эмнэлэгт хэвтүүлсэн бөгөөд тэр байн байн "Тэр чонын арьсыг шатаа” гэж орилоод байжээ. Тэрээр удалгуй эмнэлгээс гарч ажилдаа орсон юм. Үнэхээр ч мөнөөх арьсыг үгүй хийснээс хойш түүнд ямар нэг юм сонсогдож харагдахаа байсан аж. Үрийнхээ хойноос гансран тэмцээд алуулсан өлөгчин чонын сүнс үхсэн ч Батсайханаас салахгүй арьсаа даган ирж зовоож өшөө хорслоо авахаар тэмүүлсэн бололтой.

Эх сурвалж: Horiotoi.org

Энэтхэг бизнесмэн охиныхоо хуримыг тансаг хийлгүй ядууст хаус барьж өгчээ

munkhbat — Fri, 12 Jan 2018 11:26:35 +0800

Энэтхэгийн нэгэн баян бизнесмэн охиныхоо хуримыг тансаг хийхээс татгалзан ядуу иргэдэд хаус барин бэлэглэжээ. Тэрбээр нэгэн тосгонд арга хэмжээ зохион байгуулж байхдаа ядуу иргэдэд бодит тусламж л хэрэгтэй байгааг олж харжээ. Тиймээс ийнхүү тусламж үзүүлсэн байна.

Энэ тухай нүүр номны "Сайн сайхныг дэлгэрүүлэгч" найз ийм нэгэн пост оруулжээ.

"Сайн сайхныг дэлгэрүүлэгч

Энэтхэгийн баян бизнесмэн охиныхоо хуримыг тансаг хийхээс татгалзаж, 115 мянган доллараар 90 айлд хаус барьж, бэлэглэжээ. Үр тариа, хувцас эдлэлийн бизнесмэн энэ хүн нэгэн удаа тосгонд арга хэмжээ зохион байгуулж яваад ядуу иргэдэд бодит тусламж хэрэгтэй байгааг ойлгосон байна. Манай Монголын баячуудтай харьцуулах аргагүй юмаа..." гэжээ.

ИРЭХ ОНЫ ЗАГВАРЫН ЧИГ ХАНДЛАГА

tonshuul — Wed, 27 Dec 2017 08:01:51 +0800

МОСКВА. /Би-Би-Си/. Загварынхны санал болгосон 2018 оны загварын зургаан чиг хандлагыг та бүхэнд хүргэж байна.

1. Хөх ягаан өнгө
Хөх ягаан өнгөний сонголт бүхий л үед шинэлэг байдлаа алддаггүй. Энэ жилийн хувьд ч мөн адил. Хэрэв та 2018 оны загварын чиг хандлагыг сонирхож байгаа бол олон төрлийн хөх ягаан өнгөнөөс хувцсаа сонгон өмсөж болох юм.

2.Бараан өнгийн жинсэн хослол
Хуучны үеийг эргэн санах болжээ. Америкийн дуучин Бритни Спирс болон Жастин Тимберлайк нарын дууны клипэн дээр гардаг бараан өнгийн жинсэн хослолын загвар эргэн ирлээ. Хуучны уранхай жинсний загвар сүүлийн жилүүдэд илүү боловсронгуй, тансаг чимэглэлтэй болжээ.

3.Пластик буюу хуванцар загвар
Сүүлийн үед түрийтэй гутал болон цүнхийг нэвт харагддаг пластикаар хийх нь түгээмэл болжээ. Ус нэвтэрдэггүй, цэвэрлэхэд хялбар уг загвар нь 2018 оны чиг хандлагыг тодорхойлж байна. Эдгээр загварыг та "Шанел” болон "Калвин Клейн” брэндийн загваруудаас ажиглаж болох юм.

4.Цацагтай болон өдтэй загвар
Энэ загвар нь өдөр тутамд зориулагдсан биш ч та ямар нэгэн баярын арга хэмжээнд явахаар зэхэж байгаа бол цацаг болон өдтэй загварыг сонгоорой. Энгийн үед ийм загварын бошинз юм уу цүнхийг сонгох боломжтой. Харин эдгээр загварыг "Dior”, "Loewe”, "Celine” болон "Salvatore Ferragamo” брэндээс харж болно.

5.Вандуй
Бидний харж дассан сонгодог загварын цагаан дээр хартай вандуйн хээтэй загвар ирэх оны загварын чиг хандлагыг тодорхойлох юм байна. Эдгээр загварыг та "Carolina Herrera”, "Jason Wu” болон "Alexandre Vauthier” брэндийн загваруудаас олж харах боломжтой юм.

6.Цув
Таны шүүгээнд заавал байх ёстой хувцасны жагсаалтад цув орно. Ирэх оны цувны загварууд илүү гоёл чимэглэлтэй байгаагаараа хуучны загвараас ялгарч байна.

Э. Аянзаяа

600 нохой амиа хорлосон гүүр

saikhnaa — Tue, 26 Dec 2017 11:26:49 +0800

Энэ гүүрнээс одоогийн тоогоор 600 нохой нисч амиа хорлоод байгаа гэнэ.

Сүүлийн 50 жилийн ажиглалтаар сар болгоны тогтсон нэг өдөр дээгүүр нь эзэнтэйгээ болон ганцаар явсан нохой 15 метрийн өндрөөс доор байгаа чулуун дээр унаж үхдэг байна.

Эртний сонгодог загварын Овертуаны цамхаг байдаг энэ гүүрийн тухай хоёр домог яриа байдаг ба олон жилийн үл тайлах нууцат нохойн үхлээс сэргийлж пайз босгосон байдаг аж.

Домог нь.

Энд хоер гүүр байдаг ба нохой зөвхөн баруун гүүрнээс нисч үхдгийг ажиглажээ.

Судлаачид нөгөө талын гүүрний дор хулгана болон бусад өгөөшийг тавьж байсан ч тогтсон өдөр болоход эзэнтэйгээ явж байсан нохой мөн тэр орчинд нисч үхэхийг харжээ.

Энэ үзэгдлийн хувьд тайлбар олох гэж эрдэмтэд дахин дахин судалгаа явуулсан байв.

Олон онол, таамаглал нь

Gothic ордон Overtoun буюу Овертауны домгоос судлах явдал юм хэмээсэн байна.

Сүнсний тухай домог мэт яригддаг "Овертауны Цагаан эмэгтэй "гэж зуу гаруй жилийн турш нутгийн оршин суугчдын дунд яригддаг домог яриа байсан гэнэ.

Энэ нь Кевин Мин гэгч өөрийн төрсөн хүүхдийг энэ гүүрээс шидэж хаяхад нохой нь хүүхдийн хойноос үсэрсэн нэгэн домог байдаг аж.

Сайхан Уул.

Ядуу амьдруулдаг сэтгэлгээ

munkhbat — Fri, 01 Dec 2017 10:31:31 +0800

Би 12 жилийн турш сэтгэл мэдрэлийн эмчээр ажилласны хувьд ядуу хүмүүст нийтлэг ажиглагддаг 12 дадлыг онцолж харсан юм. Ядуу хүмүүс тэдгээр үйлдлээ байнга давтаж байдаг. Гэхдээ авьяас чадвар өндөртэй хүмүүс ядуусын дадлыг дуурайж, өөрсдөө ядуу болдог нь харамсалтай. Өөрийн ажигласан зүйлээсээ та бүхэнтэй хуваалцмаар байна. Та ч бас өөрийгөө шалгаад үзээрэй.

ДАДАЛ 1: Буруугаа тохох хүнийг хайдаг

Ядуу хүн хариуцлага хүлээх дургүй. Өөрийн бүтэлгүйтэлд хамт ажилладаг хүнээ, даргаа эсвэл тогтолцоог буруутгана. "Тэр байгаагүй байсан бол би аль хэдийнээ амжилтад хүрчихсэн байх байсан юм” эсвэл "Бүгд надад саад болж байна, би юу ч хийж чадахгүй байна” гэх мэтээр сэтгэдэг.

ДАДАЛ 2: Цаг алддаг

Бидэнд бага балчир байхаас л "Долоо хэмжиж, нэг огтол” гэж сургасан. Цаг хугацаа өнгөрсөөр л, харин та хэмжсээр л. Эцэст нь өмнүүр чинь өөр хэн нэгэн орж таны хэсгийг огтолчхоод яваад өгнө. Анхны алхмыг хийхээс айдаггүй, өөрийнхөө санааг бодит болгохоор зориглож, эрсдэл гаргаж чаддаг хүн л ялдаг.

Ядуу хүний сэтгэхүйтэй хүн цаг алдаж, гараа хумхиж сууснаа бусад руу чихдэг.

ДАДАЛ 3: Эрсдэл гаргадаггүй

Ядуу хүмүүс эрсдэл гаргах дургүй Тэд бага ч гэсэн тогтмол орлоготой байхыг илүүд үздэг. Үр дүнд нь цалингаас цалингийн хооронд амьдардаг.

ДАДАЛ 4: Үнэгүй суралцахыг хүсдэг

Ядуу хүн маш олон үнэгүй сургалт, тренинг, семинарт хамрагдана гээд хүсэлтээ илгээчихсэн байдаг. Гэхдээ ихэнхэд нь очдоггүй. Ингэж явсаар, тухайн хүнд өөрт нь байнга суралцаад байгаа мэт санагддаг боловч үнэндээ хөгждөггүй. Үнэгүй бяслаг хаана байдаг билээ дээ... Амжилттай бизнесмен болохын тулд сургагч багштайгаа нүүр тулан уулзаж, тавьсан зорилгодоо хүрэх тодорхой төлөвлөгөө гаргах хэрэгтэй. Сургалтын үнэ бол ирээдүйн амжилтын үзүүлэлт болохоос гадна таны сэдэл, зоригийн үнэ цэн юм шүү.

ДАДАЛ 5: Бусдын хөдөлмөрийг үнэлдэггүй

Ядуу сэтгэхүйтэй хүн бусдын хүч хөдөлмөрийг шулж амьдардаг. Дуу, кино эсвэл программ суулгамаар бол торрентоос үнэгүй татна. Түүний амьдралын философи бол үнэтэй эд зүйл, үйлчилгээг үнэгүй авах арга замыг эрэлхийлэх. Ядуус ядуустаа зориулж бүтээсэн торрент зэрэг хулгайн сайтууд түүний амьдралыг ихээхэн хөнгөвчилдөг. Үнэтэй бүтээгдэхүүнийг үнэгүй татсан бол хулгайлснаас өөрцгүй. Бусдын оюуны хөдөлмөрийг хулгайлах нь үргэлж ядуу амьдралаар амьдрахад яллаж байдаг юм.

ДАДАЛ 6: Өөрийгөө өрөвддөг

Хүмүүс хааяа асуудлын үндэс нь хүрээлэн буй орчинд байгаа гэдэгт итгэчихсэн байдаг. Амьдарч буй улс эсвэл хот нь таалагддаггүй, ядуу гэр бүлээс гаралтай зэрэг ядуу хүнд өөрийгөө өрөвдөх шалтаг мундахгүй. Гэхдээ өрөвдөх сэтгэл дээр хөрөнгө босгоно гэвэл худлаа.

ДАДАЛ 7: Гонгинож, гомдолдог

Мөнгөөр дутагдах нь сэтгэл санаагаар унах шалтгаан болдог гэдэг бол нууц биш. Баян сэтгэхүйтэй хүн бүтэлгүйтэл бүрийг зорилгодоо хүрэхийн тулд давах ёстой даваа гэж үздэг. Тэр хувь заяандаа гомдож, гонгинодоггүй. Мэдээж зарим үед хэн нэгэн чамайг өрөвдөөсэй гэж хүсэн тохиолдсон бүх зүйлээ яримаар санагддаг л даа. Гэхдээ тэглээ гээд юу ч өөрчлөгдөхгүй, түрийвчин дахь мөнгө чинь үржихгүй.

ДАДАЛ 8: "Хүмүүс юу гэх бол?” гэж боддог

Амжилттай хүн өөрийгөө хувь хүн талаас нь үнэлж чаддаг бөгөөд бусдын санал, бодлоос хамааралгүй амьдарч чаддаг. Харин ядуу хүн эсрэгээрээ – хүч хөдөлмөр, цаг завынхаа ихэнхийг бусад хүмүүсийн нүдэнд хэрхэн харагдах бол гэж санаа зовон, имижээ алдахгүйг хичээдэг. Өөрийгөө илүү хүчтэй, амжилттай нэгэнтэй харьцуулж тэрэндээ гутардаг. Тэгээд дахиад л гонгинож эхэлнэ дээ.

ДАДАЛ 9: Мөнгөө хий дэмий зүйлд үрдэг

Ядуу хүнд санхүүгийн стратеги гэж байдаггүй. Түүний зорилго бол – мөнгө олох, тэгээд үрэх. Харин баячууд олсон мөнгөөрөө хөрөнгө оруулалт хийж өсгөхийг боддог.

"Мөнгөгүй юм чинь юугаараа хөрөнгө оруулах вэ?” гэж боддог бол хамгийн буруу. Ирээдүйнхээ талаар бодохгүй байгаа болохоор мөнгөгүй байгаа юм. Баян хүн гэж мөнгө их олдог хүнийг биш олсон мөнгөө ухаантай зарцуулж чаддаг хүнийг хэлнэ.

ДАДАЛ 10: Хоромхон зуурын орлого олохыг хүсдэг

Ядуус шинэ зүйлд суралцахыг хүсдэггүй, ирээдүйнхээ төлөө ажиллая гэж боддоггүй. Тэд зөвхөн яг одоо, энэ мөчид л шууд мөнгө олохыг хүсдэг. Энэ бол бүтээгч биш хэрэглэгч хүний сэтгэхүйн жишээ. Аль болох бага хүч зарцуулж их мөнгийг тэр дор нь олохыг хүсдэг.

ДАДАЛ 11: Дургүй ажлаа хийдэг

Ядуу хүнд дургүй ажлаа хийх 1000 шалтгаан олддог. Тэр Баасан гарагийг мөрөөдөж, даргаа зүхэн байж өглөө бүр ажилдаа явдаг. Өөрийн дуртай зүйлээ хийх зориг түүнд байхгүй. Ийм байдлаар, юуг ч өөрчлөхгүй явсаар хөгширч тэтгэвэртээ гарах нас нь болно.

ДАДАЛ 12: Цагаа хий дэмий үрдэг

Ядуу сэтгэхүйтэй хүн "цагаа яаж нөхцөөх вэ?” гэж гашилдаг. Энэхүү туйлын сөрөг тохиргоотой асуултыг зөв асуулт болговол: "цагаа хэрхэн үр бүтээлтэй өнгөрөөх вэ?” гэж асууна.

Цагаа хэрхэн зарцуулдгаас бүх зүйл шалтгаалдаг – ядуу хүн цагаа нөхцөөж, баян хүн цагаа зөв ашиглаж, улам их баялгийг бүтээдэг.

ДАДАЛ 13: Бусдын амьдралаар амьдардаг

Ядуу хүмүүсийн сэтгэхүйд нэгэн алдаа байдаг. Тэр нь бусдын амьдралыг өөрийнх дээрээ тусгаж ойлгох. Төрөл бүрийн олон ангит кино, уран зохиолын ном эсвэл Холливудын оддын амьдрал гэх мэтчилэн. Бусдын амьдралд тохиолдож буй үйл явдлаар амьсгалж, бусдын амжилтын сүүдэрт дарагдсанаар ядуу хүмүүс хий хоосон ертөнцөд амьдардаг.

Үүний оронд өөрийнхөө хувь заяаг өөрөө босгож, айдсаа даван туулж бүхнийг шинээр эхэл!

Та дээрх дадлаас өөрт хамаатайг олж харсан бол сэтгэлээр унах хэрэггүй. Харин ч ямар талаа өөрчлөх хэрэгтэйг олж мэдсэндээ баярлах хэрэгтэй. Зоригтой алхам хийх сэдэл авсан гэж найдаж байна. Амжилт хүсье!

ЭЗНИЙХЭЭ АЛЛАГЫН "ГЭРЧ БОЛСОН" АМЬТАД

tonshuul — Fri, 01 Dec 2017 09:55:11 +0800

Царцаа

Энэ түүх хэдийгээр гэрийн тэжээмэл амьтны тухай биш боловч хамгийн сонирхолтой нь байж магадгүй юм. Шавж судлаач Гофф 1989 онд гэртээ халдлагад өртөж амь насаа алджээ. Мөрдөн байцаагч нар хэргийн газар шалгалт хийж, сэжигтнийг байцааж байх явцад хэргийн гогцоо болсон нэгэн баримтыг олсон юм. Сэжигтний хувцсан дээр царцааны хөл наалдсан байсан төдийгүй биеийнх нь зарим хэсэг хохирогчийн өмдөн дээр бас байжээ. Шинжилгээгээр шавжны биеийн хэсгүүд нэг царцааных болох нь тогтоогдсоноор сэжигтнийг ялласан аж.

Тоть

Хира нэртэй тоть 2014 оны хоёрдугаар сард амиа алдсан Нилам Шармагийн аллагын цор ганц гэрч байжээ. Гэмт хэрэгтэн аллагын үед зогсоо зайгүй хуцаж байсан нохойг хүртэл хөнөөчихөөд зугтсан юм. Хохирогчийн хамаатан нь Энэтхэгийн өдөр тутмын сонины сэтгүүлч Вижей Шарма байсан бөгөөд тэрбээр талийгчийн тэжээмэл тоть хүргэн дүү Ашутошийг нь харах, эсвэл нэрийг нь сонсмогцоо хашгиран сандчиж байгааг анзаарч цагдаа нарт мэдэгджээ.

Байцаалтын үеэр цагдаа нар Ашутошийн нуруун дээр шувууны хазсан сорви байгааг ч илрүүлсэн юм. Тэрбээр хамаатны эгч Ниламтайгаа мөнгөний асуудлаас болж маргалдан улмаар аминд нь хүрсэн байжээ. Харин Хира шувууны баатарлаг үйлс сонин хэвлэлээр нийтлэгдэж багагүй шуугиан тарьсан гэдэг.

Алуурчныг илчилсэн муурнууд

Амьтны дэлгүүрийн эзэн Лори Аукер 1989 оны тавдугаар сард гэнэт ор сураггүй алга болжээ. Энэ явдалд гэрийнхэн нь маш их түгшиж байсан бөгөөд гурван долоо хоног хайсны эцэст цогцсыг нь Пенсилвания мужаас олжээ. Цагдаа нар энэ хэрэгт Лоригийн салсан нөхөр Роберт Аукерийг сэжиглэсэн ч баттай баримт хэрэгтэй байлаа.

Хүмүүсийн хэлснээр Роберт сүүлийн хэдэн сар Лориг дагасан ба үхлийнх нь дараа машинаа засуулж, зарах гэж байсан аж. Харин засварын газрын ажилчид Робертын машинд муурны үс энд тэндгүй байсныг цагдаа нарт мэдээлжээ. Энэ үс нь Лоригийн тэжээвэр хоёр муурных мөн болох нь тогтоогдсоноор Роберт цаазаар авахуулах ял хүртсэн гэнэ

Амиа алдсан эзнийхээ өшөөг авч чадсан нохой

1998 онд Вашингтон мужийн Сиэтл хотын нэгэн байшинд алуурчдын халдлагад өртөж амиа алдсан хос, нохойн цогцос олджээ. Хэрэгт сэжиглэгдсэн Кен ба Жеорж нарыг мөрдөн байцаагчид их сонин байдлаар хэргийг нь хүлээлгэжээ. Хэрэг үйлдэх үеэр тэдний өмсөж байсан хувцсан дээр амь үрэгдсэн нохойн цус үлдсэн болохыг шинжилгээгээр нотолсон аж. Энэ нь хөөрхий нохой эздийгээ хамгаалахын төлөө эцсээ хүртэл тэмцсэнийг харуулж буй бөгөөд эцэст нь амиа алдсан хэдий ч өшөөгөө авч чадсан нь бахархууштай юм.

“Цасны хүн” буюу Алмас нь үнэндээ баавгай болохыг баталжээ

saikhnaa — Thu, 30 Nov 2017 16:21:49 +0800

Хималайн уулсаар үзэгддэг гэдэг "Цасны хүн” буюу алмас нь үнэн хэрэгтээ нэгэн төрлийн баавгай болохыг эрдэмтэд тогтоожээ.

Судалгааны тайлан "Proceedings of the Royal Society B” сэтгүүлийн сүүлийн дугаарт нийтлэгдсэн байна. Тодруулбал "цасны хүн” нь Хималайд амьдардаг баавгайны гурван дэд төрөл болох Азийн хар, Төвдийн хүрэн, Хималайн хүрэн баавгайнууд ажээ.

Дэлхийн дээврийн өөр өөр хэсэгт амьдардаг эдгээр баавгайнуудыг олон жилийн турш хүмүүс алмастай андуурч ирсэн гэж эрдэмтэд дүгнэсэн байна.

Судалгааг удирдсан Буффалогийн Урлаг, Шинжлэх Ухааны их сургуулийн дэд профессор Шарлот Линдквист "Алмасны гэгдэх биологийн ул мөрүүд нь нутгийн баавгайны төрөл зүйлүүдийнх болохыг бид баталлаа” гэж мэдэгджээ.

Тэд алмасны шүд, яс, арьс үс, ялгадас зэрэг олон тооны олдворуудад генийн шинжилгээ хийсэн байна. Мөн дэлхийн олон оронд хадгалагдаж байгаа цасны хүний гэгдэх олдворуудын дээжийг шинжилгээндээ хамруулжээ.

Энэ ажлын хүрээнд мөн Хималайд амьдардаг баавгайн төрөл зүйлүүдийн 23 ширхэг олдворыг шинжилж, сайн судлагдаагүй эдгээр амьтдын тухай мэдээллийг шинээр олж тогтоосон байна. "Төвдийн өндөрлөгт амьдардаг хүрэн баавгай болон Хималайн баруун хэсэгт амьдардаг хүрэн баавгай нь хоёр өөр төрөл болохыг тогтоолоо” гэж Линдквист ярьсан байна. Тэд нэг төрөл байгаад 650,000 жилийн өмнө буюу мөстлөгийн үеэр салж, тэр цагаас хойш бүрэн тусгаарлагдсан гэж үзжээ.

Өнөөдөр Хималайн хүрэн баавгайн төрөл зүйлийг мөхлийн ирмэгт байгаа амьтдын жагсаалтад оруулж, Улаан номонд бүртгэсэн байдаг. Өрнө дахинд 20 дугаар зууны турш "цасны хүн” байдаг тухай домог яригдаж байсан юм.

Анх 1921 онд Хималайд аялсан Британий хурандаа Чарльз Ховард Бюри хүний нүцгэн хөлнийхтэй адил мөр цасан дээрээс олсноо бичиж байжээ.

Дараа нь 1925 онд Royal Geographical Society буюу Хатан хааны Газарзүйн Нийгэмлэгийн гишүүн хүн дүрстэй амьтныг уулын мөнх цасан дунд алхаж явааг харснаа мэдээлсэн нь уг домгийг улам өргөжүүлсэн байна.

1950-аад оны үед хоёр ч экспедиц алмасны мөрөөр аялж, хөлийн мөр, үс зэргийг олж ирж байжээ.

Гэхдээ Линдквистийн ахалсан баг "цасны хүн” огт байхгүй гэж хэлэхээс татгалзаж байгаа гэнэ. "Бидний судалгааны ажил алмасны тухай домгийг судлахад цаашид тус болох байх. Хэдийгээр ийм амьтан байдаг гэх ямар ч баталгаа олоогүй ч бид бүхэлд нь үгүйсгэх боломжгүй юм. Хүмүүс нууцлаг зүйлд дуртай шүү дээ” гэж Линдквист профессор ярьжээ.

Эх сурвалж: AFP

Э.СЭМҮҮН, IKON.MN

Хормойн бузар

munkhbat — Thu, 30 Nov 2017 12:45:06 +0800

-Заа, тэр бол эр эмийн ариун холбоон дундуур тасар татахаар гүйсэн хөх утас гэж ойлгож болно. Ганцхан удаагийн журам алдсан харилцаа үр хүүхдэд нь ямар хатуу буудгийг хүмүүс сайн мэдэхгүй, ойлгохгүй байна.

Нэг л удаагийн биеийн жаргалын төлөө үр удам, гэр бүлийн хийморь лундаагаа бусниулж орхих нүгэл үйлдэж байгаагаа мэдэхгүй байгаа учраас л өнөөдрийн залуу гэр бүлүүд асар их хагацал зовлонг амсаж, өнчин өрөөсөн хүүхдийн тоо тоймоо алдаж байгаа юм шүү дээ.

Чи бод доо. Еврей хүмүүс яагаад өөрийн гэсэн улс оронгүй хэрнээ өнөөдрийг хүртэл ямар ч салбарт манлайлагч хэвээр байж чадаж байна гэж бодож байна? Яагаад гэвэл энэ хүмүүсийн өвөг дээдэс нь ч тэр, тэрнээс өмнөхүүд нь ч тэр гэр бүлийн ёс журмыг бурханы хишиг хэмээн үзэж, тэрнийгээ дээдэлж ирснийх.

Энэ нь үр хүүхдийнх нь оюун санаа, зүрх сэтгэл, сүнсэнд шингэж өдгөөг хүртэл бат бөх оршсоор байгаа хэрэг. Харин бид энэ сайхан ёс жудагаа алдсанаас болоод үр хүүхдийнхээ хувь тавиланд хүртэл нөлөөлөөд байгаа юм.

Аав нь ч юм уу, ээж нь ч юм уу үр хүүхдийнхээ нялхад, эсвэл бүр хэвлийд байхад нь журам зөрчөөд огт хөндлөнгийн хэн нэгэнтэй бэлгийн харьцаанд орсоноор тэр хүүхдийн хувь тавиланг бүрмөсөн баллаж орхидог. Бүр тодруулбал хиртэй гараар хүрэмгүй тэр сайхан амьтныг бузарлаж орхиж байгаа гэсэн үг.

Шувуу ч хүртэл өндгөн дээрээ сүүдэр тусахаар голж орхидог явдал байдаг шүү дээ. Энэ чинь зүгээр ч нэг тохиолдол биш юм шүү. Нэгэнт сүүдэр буусан тэр өндөг хар энерги, харанхуйн өнгөөр буртаглагдсан байдгийг амьтад анзаардгаас л тэр. Тэр өндгийг төрүүлэхгүйн тулд эх нь дахиж дардаггүй биз дээ? Сүүдэр буусан өндөг төрлөө ч гэсэн өвчин ээрэх юм уу, эсвэл амьдын хагацал үзүүлэхийн нигууртай болдгоос л тэр. Хүн ч бас ялгаагүй.

Бүр илүү хариуцлагатай байх ёстой амьтан. Оюун санаа, цус гэдэг ямар ч зүйлээр нөхөж барамгүй сэвийг олохдоо амархан байдаг учраас ээж, аавууд хүүхдийнхээ хувь тавилан, эрүүл мэндийг бат бэх байлгая гэж бодож байгаа бол хормойн бузараас цэрвэж цээрлэж л байх учиртай.

Ингэж сэвтсэн хүүхэд өвчин ээрэх нь элбэг, зүүд тааруу, зөн билэг муутай, хүн харахад эрүүл саруул юм шиг хэрнээ сэтгэл санааны хувьд, энергийн хувьд сэвтсэн байдаг. Зарим нэг нь бүр төрөхгүйгээр хэвлийд байхдаа буцаад явах нь ч бий. Тэр чинь аав, ээжийнхээ үйлдсэн нүгэлийг даахгүй байна гэсэн үг шүү дээ.
жич: эх сурвалж тодорхойгүй …

Харумафүжи Д.Бямбадорж: Багшийнхаа нулимсыг үзэж, итгэлийг нь дааж чадаагүйдээ маш их харамсаж байна

munkhbat — Thu, 30 Nov 2017 10:57:52 +0800

Японы мэргэжлийн сүмогийн 70 дахь ёкозүна Харумафүжи Д.Бямбадорж өөрийн хүсэлтээр зодог тайлахаар шийдсэн тухай ояката Исэгахама нь өнөөдөр өглөө мэдэгдсэн. Түүний хүсэлтийг өнөөдөр Японы сүмогийн холбоонд хүргэж өгсөн байна.

Ояката Исэгахама болон ёкозүна Харумафүжи Д.Бямбадорж нар дөнгөж сая хэвлэлийн хурал хийлээ. Тэрбээр сэтгүүлчпийн асуултанд хариулахаасаа өмнө "Ийм асуудал үүссэнд Сүмо бөхийн холбоо болон бүх сүмо бөх сонирхогчдоосоо уучлал хүссэн" юм. Түүний дараа сэтгүүлчдийн асуултад хариуллаа.

"Би өөрийнхөө багштайгаа зөвлөлдөөд зодог тайлах шийдвэр гаргалаа. Аварга хүн гэж ямар байх ёстой вэ гэдгийг ухамсарлаж энэ шийдвэрийг гаргасан юм шүү. Би одоог хүртэл архи уучихаад ийм явдал гаргасан удаа байхгүй.

Дахин хэлэхэд архи уугаад агсан тавьдаг, хүн шархдуулдаг хүн би биш. Яагаад ийм хэрэг гарахад хүрсэн бэ гэж үү: Ах хүн дүү нартаа зааж зөвлөж, алдааг нь засах нь өөрийн үүрэг гэж бодож явдаг.

Дүү бөхчүүдээ бэлтгэлээ маш сайн хийж, илүү өндөр амжилт гаргаасай гэж хүсдэг байсан минь ийм асуудалд хүргэлээ. Би анх 16 настайдаа анх Япон улсад ирсэн. Тэр цагаас хойш тусалж дэмжиж байсан бүх хүмүүст баярлалаа.

Анхны барилдаан Кюүшюүд байсан, озеки цол авсан маань ч энд, зодог тайлах башё маань ч гэсэн энд болж байна. Фүкүокагийн ард иргэддээ баярлалаа. Сүмод өнгөрүүлсэн 17 жил үнэхээр сайхан байлаа. Баярлалаа. Би сүмо бөхөд хайртай.

Бүх зүрх сэтгэлээ сүмод зориулж хөнжөөн дэмжигчдээ баярлуулдаг тийм аварга байхыг хүссэн. Такайновад хэлэхэд ёс зүйтэй зөв амьдраарай. Цаашдаа улам хичээгээрэй. Сүмо бөхийн ухамсар, хүндлэл гэж юу байдгийг сайн ойлгож ухамсарлаж яваарай" хэмээсэн юм.

Тэрбээр багшдаа хандан "Би 10 жилийн өмнө аавыгаа алдсан. Түүнээс хойш багшийгаа төрсөн аав шигээ бодож ирсэн. Энэ 17 жилийн турш багшийгаа баярлуулах гэж хичээж, зүтгэж ирсэн. Энэ асуудлаас болж багшийнхаа нулимсыг үзэж, итгэлийг нь дааж чадаагүйдээ маш их харамсаж байна. Багшаасаа сурсан бүх зүйлсээ санаж явах болно.” хэмээн мэдэгджээ.

Индонезид хулсны баавгай нутагшуулав

tonshuul — Thu, 30 Nov 2017 08:37:17 +0800

Саяхан Хятадын Сычуань мужийн хулсны баавгай үржүүлж өсгөх Волун баазаас эр эм хос пандаг Индонезийн зэрлэг амьтны хүрээлэнд шилжүүлсэн байна. 11-р сарын 26-нд Хятад, Индонезийн Хулсны баавгай хамгаалах, судлах хамтын ажиллагааг эхлүүлэх ёслол Индонезийн Богор хотод боллоо. Ёслолын арга хэмжээнд Хятадын Төрийн зөвлөлийн ерөнхий сайдын орлогч, хатагтай Лю Яньдун оролцож: Энэ үйл ажиллагаа хоёр орон хоорондын амьтан хамгаалах хамтын ажиллагаа шинэ шатанд гарсныг харууллаа. Хулсны байвгайд хайртай Индонезчууд удахгүй энэ хоёр хөөрхөн пандыг харах болно гэжээ. Энэ тухай ХОУР-гийн сэтгүүлч Сүнь Муннин мэдээлж байна.

Энэ жил 7 нас хүрч буй "Цай То”, "Хү Чүнь” нэрт хоёр панда Хятадын Хулсны баавгай хамгаалах, судлах төвийн Сычуаний Я-Аний салбар төвд төржээ. Тэд хүний хүчээр үржүүлж, өсгөсөн Хятадын 500 гаруй хулсны баавгайн дундаас төрсөн хос бөгөөд анх удаа Индонезод нутагшиж буй хулсны байвгай юм. Хятадын Зэрлэг ан амьтан хамгаалах нийгэмлэгийн нарийн бичгийн дарга Ли Чинвэнь энэ тухай танилцуулахдаа:

"2016 оны 8-р сарын 1-нд Индонезийн талтай хулсны баавгайг хамгаалах, судлах хамтын ажиллагааны хэлэлцээр байгуулсан. Гүй-Ян хотод болсон Хятад, Индонезийн хүмүүнлэгийн солилцооны механизмын хурлын үеэр манай нийгэмлэг Индонезийн Зэрлэг ан амьтны хүрээлэнтэй хамтран ажиллах тухай хэлэлцээрт гарын үсэг зурж 10 жилийн хугацаатай хамтран ажиллах зорилт тавин ажиллаж байна. Хятад улсын Хулсны баавгай хамгаалах судалгааны төвийн Волун баазын панда тус хамтын ажиллагааны хүрээнд багтсан юм.”

Хулсны баавгай хамгаалах судалгааны төвийн дэд захирал Чан Хэминь: "Цай То”, "Хү Чүнь” хоёр пандаг сонгон Индонезод нутагшуулж, судлахын учир нь удамшил зүй, менежмент, пандагийн биеийн байдал зэрэг олон хүчин зүйлийг ерөнхийд нь бодолцож гарсан зохистой шийдвэр юм. Хоёр панда орчиндоо түргэн дасан зохицож байна. Энэ нь орон нутгийн байгалийн тааламжтай орчин нөхцөл, Индонезийн ажилтнуудын хичээнгүй арчилгаатай салшгүй холбоотой юм” гэжээ.

"Маш сайн арчилж байна. Юуны түрүүнд эндхийн цаг агаар тааламжтай. Агаарын температурын дээд тал нь 28 хэм, доод тал нь 14 хэм юм. Энэ нь хулсны баавгайд тун тохиромжтой. Эндээс тус улсын Үндэсний парк тун ойрхон, газар зүйн байршил сайн. Манай хоёр панда өнгө зүс сайтай. Харин эм панда Хү Чүнь жаахан таргалсан байна. Иймээс өчигдөр тэдэнтэй ярилцаж, түүнийг 5-10 кг-аар тураах санал тавьсан. Эр панда нь 127 кг байгаа нь тун тохиромжтой хэмжээ. Эм нь 130 гаруй кг тул жаахан жин хасвал эрүүл мэндэд нь сайн гэж бид зөвлөсөн.”

Хулсны баавгайг сайтар арчлан хамгаална гэдэгт Индонезийн тал итгэлтэй байна. Панда арчлан тэжээх багийн Индонез ажилтан: "Хоёр хулсны баавгайн хоолны дуршил сайн, бие эрүүл, үсний сор сайхан байна. Бид мэргэжлийн ур чадвар, мэдлэгээрээ Хятад улсын эрдэнэ болсон энэ хөөрхөн амьтныг сайтар арчлан хамгаалах болно” хэмээн ярьж байлаа.

"Хоёр панда эрүүл сайн байгаа. Тэд Индонез дэх шинэ гэр орондоо нэгэнт дассан. Бидэнд хулсны баавгайг сайтар арчлан тэжээх боломж чадвар бий. Бид мэргэжлийн эмчтэй. Индонезийн Зэрлэг ан амьтны хүрээлэнд ч маш олон мэргэжлийн хүмүүс байдаг. Энэ талаар ямар ч асуудалгүй.”

11-р сарын 26-нд болсон ёслолын арга хэмжээний үеэр Хятадын Төрийн зөвлөлийн ерөнхий сайдын орлогч Лю Яньдун: "Хү Чүнь”, "Цай То” хоёр панда Хятадын ард түмний сайн сайхны ерөөлийн хамт алс далайг гатлан Индонезод ирсэн юм. Өхөөрдөм хөөрхөн хулсны баавгай улс орны зааг хязгаараас давсан их хайрыг хүмүүст түгээх нь лавтай гэсэн байна.

"Хулсны баавгай бол найрамдлын элч. Алаг панда хүмүүсийн сэтгэлийг ойртуулж, хоёр орны ард түмэнд сайн сайхны хамтын дурсамж үлдээхийг хүсэж байна. Сая Индонезийн Зэрлэг ан амьтны хүрээлэнгийн захирлын танилцуулгыг сонслоо. Эндхийн байгаль орчин маш сайн, Хятадын панда амьдрахад зохимжтой. Индонезийн хулс пандад таалагдаж байна гэсэн. Жин нь хүртэл нэмэгдсэн гэж сонслоо. Индонез бол тэдний хоёр дахь эх орон юм. Иймээс хоёр тал Панда хамгаалан судлах хамтын ажиллагаа өрнүүлэхээр боломж болгож, манай хоёр орны эдийн засаг, нийгэм, соёл, экологийн соёл зэрэг олон салбарын хамтын ажиллагаагаа тасралтгүй гүнзгийрүүлнэ гэдэгт эргэлзэхгүй байна. Эцэст нь, Хү Чүнь, Цай То хоёр маань Индонез хэмээх энэхүү үзэсгэлэнт сайхан оронд жаргалтай сайхан амьдрахыг хүсэн ерөөе.”

ХОУР

Америкруу үрчлэгдэхээр нисч яваа Вьетнам хүүхдүүд /1975 он/

saikhnaa — Fri, 17 Nov 2017 13:17:55 +0800

Вьетнамын дайны үед Нэгдсэн Улсын Ерөнхийлөгч Жеральд Фордын зарлигаар явуулсан "Babylift” ажиллагааны хүрээнд 1975 оны 4 сарын 3-26-нд 3000 нярай болон бага насны хүүхдүүдийг Өмнөд Вьетнамаас нүүлгэн шилжүүлсэн. Тэднийг богино хугацаанд яаралтай авч ирэхэд нисэх онгоц хомсдолтой байснаас Америкийн томоохон бизнесмэнүүд хувийн онгоцоороо туслан энэ ажиллагаанд оролцож байсны нэг нь Playboy сэтгүүлийн эзэн Hugh Hefner юм. Дайны дараа 10300 өнчин хүүхэд АНУ-с гадна Австрали, Канад, Баруун Герман болон Франц улсуудад өргөгдсөн байдаг.

https://www.facebook.com/healthlifenewworld/photos/pcb.128339937832610/128339847832619/?type=3&theater

Сониуч

Бүжиглэгч онгоц зохион бүтээжээ

munkhbat — Wed, 15 Nov 2017 10:25:27 +0800

13 нас 6 сартай япон хүү сургуулийнхаа бие даалтын ажлаараа "Бүжиглэгч онгоц" танилцуулав. Үүгээрээ тэрээр эдүгээ үйлчилж буй аэродинамикийн хуулийг хүчтэй өөрчлөх нээлтийг хийсэн талаар дэлхий даяар шуугиж байна. Google компани түүнд жилийн 250,000$-ын цалин санал болгов.

“Өвөг Монголчуудын хосгүй үнэт өв” үзэсгэлэнд Архангай аймгаас олдсон олдворууд дэлгэгджээ

munkhbat — Mon, 13 Nov 2017 16:11:50 +0800

"Өвөг Монголчуудын хосгүй үнэт өв” үзэсгэлэн Үндэсний түүхийн музейд нээгдлээ. Үзэсгэлэнд Улаанбаатарын их сургуулийн Археологийн музейн хосгүй үнэт олдворуудын дээжсээс дэлгэн үзүүлж буй юм.

Энэхүү үзэсгэлэнд 6000-3000 жилийн өмнөх шинэ чулуун зэвсгийн түүхэнд холбогдох чулуун зуулга иртэй ясан хутга, хүрэл зэвсгийн үеийн дурсгал болох "Чемурчекийн соёл”-ын чулуун аягууд, "Мөнххайрханы соёл”-ын хүрэл хутга, хүрэл зүү, ясан зүүлт, "Буган хөшөөт хиригсүүрийн соёл”, "Дөрвөлжин булшны соёл”-ын булшнаас гарсан том, жижиг чулуун шанага зэрэг олдворууд багтсан байна.

Мөн Архангай, Булган зэрэг аймгийн нутаг дахь хүннүчүүдийн булшнаас олдсон сүйх тэрэг болон морины алт, мөнгө, хүрэл тоног, чимэглэл болон хүннүчүүд алт, мөнгө, хүрэл, төмөр олборлон хийж байсан хүрэл тогоо, ваар, гүц, аяга, хундага, жадны гилбэр, сүх, хоёр талдаа иртэй шулуун сэлэм, тэдгээрийг ирлэж байсан билүү, гуранз зэрэг эдлэл хэрэглэлийг дэлгэжээ.

БУРХАН БАГШИЙН ДАГШИН ОРОН РАЖГИР

saikhnaa — Tue, 07 Nov 2017 11:17:31 +0800
Бодьгаяагаас зүүн тийш 70 км орчимын зайд Ражгир хүрэх бөгөөд энд Ражгирыг тойрон Ажташатрү хааны барьсан том хэрмийн туурь байх бөгөөд энэхүү хэрмийн дотор Бурхан багшийн болон Бурханы шашинтны олон дурсгалт газрууд байдаг.

Энд Бурхан багшийн Билиг барамидын ном буюу хоёр дахь номын хүрдэн эргүүлсэн Жаргод пүнбой риву буюу Тас цогцолсон уул байна. Энэхүү уулын орой дээр Бурхан багш хувь төгөлдөр их хөлгөний 500 шавь нартаа "Билиг чинадад хүрэхүйн судар”-аа айлдсан байдаг.

Энэ сацуу Бурхан багш хувилгаан биеэр залран "Цогт цагийн хүрдэний үндэс” дандрын ёсны номоо Шамбалын хаан Даваасамбуу болон тэнгэр, хүмүүн, лусын аймгийнханд номлосноор тус тусын оронд түгээн дэлгэрүүлжээ.

Дэлхийн өнцөг булан бүрээс эргэл мөргөлчдийн цуваа тасардаггүй.

Энд Бурхан багш нилээн хэдэн жилийн турш амьдарч, ном сургаалаа айлдаж байсан бөгөөд халуун рашаан оргилон буй уулын зүүн талд Маха Гашяб тэргүүтэй таван зуун архад зарлигийн анхны хураангуйг хийсэн хадан агуй байна.

эх сурвалж: ламын гэгээний " монгол сүнчой" тбб

УРТ СОНГИНО-той НАМРЫН ТУХАЙ...

saikhnaa — Mon, 30 Oct 2017 19:33:49 +0800

Л.Мөнхтөр /сэтгүүлч, яруу найрагч, хэлдбичгийн ухааны доктор/

Намар цаг зэлээ эвхэж, нандин цагаан хяруу гандсан өвний биеийг хааяа өвч бүрхэж хонох боллоо. Өвөл "жанжин”-ы илгээсэн элч намрын хөх тэнгэрээр салхи зайдлан ирж хоноод өглөө эртийн нарнаас ичингүйрэн байж арилан одох тийм үе бол намрын өтөл цаг юм. Энэ үед ирж буй өвөл хаврын зүтгүүг давах бэлтгэлээ хулгана зурамнаас эхлээд хүн хүртэл хийж эхлэнэ. Хадлан өвс, түлээ түлш, дулаалга халаалга, онгорхой цоорхойгоо цойлдох их ажил хот хөдөө, гэрт гадаагүй өрнөчихнө. Газар газар хүн бүрд адилгүй ч   сэтгэлийн ширхэг нэгтэй нь чухамдаа бүгд л өвөл хавартаа бэлтгэх болой.

Хөххотын намар. Өөрийн гэсэн өнгө аястай. Модод одооноос л /2017.10.30/   дуртай дүргүй зууралдан зүүгдэх навчнаасаа салж, хөхүүл хүүхдээ бор хоолонд оруулах эжий хүн шиг аашилна. Арав гаруй хоногийн өмнө орсон сэрүүн цагаан бороонд Далан хар уул ар бэлээрээ цас залсан удаатай ч тэгсхийгээд хайлчихсан. Тэр бол "өвөл бас бий шүү” гэж сануулаад авсан хэрэг л дээ. Энэ үед Хөххот уруу урт сонгино ачсан бага оврын ачааны тэрэгнээс эхлээд цухалдуухан алхах илжгэн тэрэг хүртэл цувсан. Энэ бол Хөххотын өвлийн бэлтгэлийн нэг урсгал яах аргагүй мөн юм даа гэж би дотроо ухаарсан. Хорь гаруй жил монголдоо "Ургацын далай” нэвтрүүлэг хөтөлж, намрын намарт тариа ногоон дундуур явсных намрыг би илүү их ойлгодог гэж яагаад ч юм бодох болсон хүн.

Тэр үед Булган аймгийн төвд Хатанбаатар Магсаржавын бунхант толгойн зүүн бэлээр энэ нутагт ирээд нутатгшсан Го-ёо-сан гэдэг луухааных байдаг. Олон хүүхэдтэй. Хүүхдүүүд нь бүгд л жаахан жаахан газар дээрээ ногоо тарина. Булганы ногоог тэр хэд нуруун дээрээ үүрч явсан үе бий л байх. Намар оройхон давхиж явахад тэд   хятад сонгино буюу мөнөөх "урт сонгино” гэдгийг байшингийн дээвэр дээрээ битүү дэлгээд тавьчихсан байдаг сан. Ногоо цагаа хөлдчихнө гээд ногоочид маань дээвэр туурга бүтээлэг болж байхад тэрхүү урт сонгино гэгч нь дээвэр дээр нар жавар ээлжлэн тосох өдөр хоногуудаа эхэлж байдаг сан. Хөлдөөж хадгалдаг ногоо тэгэхэд л би харсан. Тэгвэл сүүлийн хоёр намар энэхүү урт сонгино гэдгийг манайхан зун ноос тээж яваа юм шиг нэвсийтэл ачаад хот сууриндаа зөөж байхыг Хөххотод үзлээ. Урт сонгины цуваа хот уруу чиглээд ирэхээр намар дагаад хүрээд ирэх шиг санагдана. Хөххотчууд энэ сонгинооо савны хамжээ, хадгалах   газрынхаа зай багтаамжаар л зөөгөөд байна. Зөөж аваачаад цонхны завсар, тагтныхаа сэрүүн булан, за тэгээд байрныхаа гадаа хэц татаад борц хатааж байгаа юм шиг, орцон дотроо юм тавьж болох зайтай газар бүхэнд хадгална.

Урт сонгинын хулгайч гэж байдаггүй бололтой. Гадаа үүдэнд харж хандах боломжгүй газар бүхэнд л ногоон үзүүрээр нь зангидаж багцалсан боодол боодол сонгинууд ёстой "хөлөөр нэг хөглөрнө” гэгч болж байна.

Урт сонгино гэгч нь хүйтэн сэрүүнд тэсвэртэй, халуунд тэгтлээ тааламжгүй Хятадад анх тарьж эхэлсэн хүнсний тарималуудын нэг. Ер нь хятадын ихэнх нутгаар тариалдаг нийтлэг таримал аж. Зундаа навч нь эрт шарлаад эхэлвэл сэрүүн газарт шилжүүлэх хэрэгтэй ургамал. Дээд цэцэг нь их том. Ханиад шуухнаа хүрсэн үед буцалгаж ууж болохын зэрэгцээ хүнсэндээ тогтмол хэрэглэвэл луувангийн адил нүдний харааг сайжруулах үйлчилгээтэй. Үе мөчний өвчин хамар амнаас цус гарахыг тогтоох гээд сайн чанарууд түүнд бас байдаг. Урт сонгино бөөрөнхий ногоон сонгинуудын нэгэн адил уураг нүүрс-ус аскорбины хүчил, каротин, Вг В2, РР витамин, кали, магни төмөр болон бусад элементүүдийг агуулах ба ялангуяа аскорбины хүчлийг бөөрөнхий сонгиноос хоёр дахин илүү агуулдаг онцлогтой. Энэхүү сонгино хүйтэнд тэсвэртэй учир тусгай хадгалах онцлог шаарддаггүй. Урт сонгино дээр дурдсан бөөрөнхий сонгинуудын нэгэн адил ялзмаг ихтэй үржил шим сайтай хөрсөнд сайн ургана. Намар урт сонгино тарих хөрсийг гүн хагалж борнойдож боловсруулж усалгаа сайн хийнэ. Урт сонгино нь олон наст ургамал учир нэг газартаа олон жил ургах тул хамгийн үржил шим сайтай хөрсөнд тариалах шаардлагатай. Сонгино ургуулах талбайг намар 22-25 см гүнд хагалж борнойдоно. Хавар хөрсийг хагалахын өмнө 1 га-д бууц 20-60т, бодит жингээр суперфосфат 300-500кг, кали 200 кг, азот 300-400 кг тунгаар бордоод дараа нь 20-22 см гүн дахин хагалж борнойдож тэгшлээд хайрцаг, хамар гаргаж бэлтгэнэ. Хавар газрын хөрс гэсч эхэлмэгц тарихын емнө хөрсийг 8-9 см хиртэй маажуураар гүн сийрүүлж дараа нь сайтар усална. Энэхүү сонгиныг үржүүлэхийн тулд анхны жил үрээр, дараа жил төл coнгино тарьж, үндэс мөн цоорыг хүнсэнд хэрэглэж болно.

За ингээд хөххотын хөх тэнгэр доороос ногоон сонгинын тухай ярьлаа даа. "Тэмээ гэхээр ямаа гэгчээр” намар болж ахуйд ирэх хаврын тухай идэж уух тухай ярьсанд уучлаарай. Хаашаа л харна урт сонгино сэгсийтэл ачсан тэрэг, худалдсан худалдан авсан хүмүүс ...Урт сонгино болоод намар цаг нэг иймэрхүү.

Хавхыг хилээр оруулахыг хориглох эсэх нь Гаалийн ерөнхий газраас шалтгаалахаар боллоо

munkhbat — Mon, 30 Oct 2017 15:29:24 +0800

Амьтны тухай хуульд хавхаар ан хийхийг хориглосон байдаг. Гэвч монголчуудын ангийн хэрэгслийн нэг зэвсэг нь хавх хэвээр байсаар байна. Уг нь хууль, дүрэм, журмууд биенээ үгүйсгэдэггүй, баримтлах чиг нь нэг байж, мөрдөгддөг бол дээрх хуулийн хэрэгжилтийн хүрээнд хавхыг хэрэглээнээс хасах, хил, гаалиар оруулахыг хориглох байсан. Гэвч хөдөө орон нутгийнхны, ялангуяа чоно, үнэг, тарвага хууль бусаар агнадаг анчдын хамгийн хямд бөгөөд үр дүнтэй ангийн хэрэгсэл болсоор байгаа. Үүнийг өнгөрсөн гурван жилд баруун аймгуудад өрнүүлсэн "Хавх булаагүй ууланд хамаг амьтан жаргалтай” аянаас харж болох юм. Учир нь ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын санаачилгаар эхлүүлсэн тус аяны хүрээнд 1400 гаруй хавхыг иргэд сайн дураараа авчирч, эд зүйлсээр сольсон байдаг юм. Аяны ач холбогдол болоод үр дүнгийн талаар БОАЖЯ-ны Хүрээлэн буй орчин, байгалийн нөөцийн удирдлагын газрын мэргэжилтэн Н.Жамъянхүүгээс тодрууллаа.

-Баруун аймгуудад өнгөрсөн намар зохион байгуулсан хавхны эсрэг аяны зорилго, ач холбогдлын талаар хэлж өгөөч?

-Хүүхдийн санаачилга, оролцоотойгоор эхэлсэн хавх хураах аян энэ онд гурав дахь жилдээ үргэлжилж, 1434 хавхыг байгальд тавихаас сэргийлж чадлаа. Энэ нь нэг жилд хамгийн багадаа 14340 амьтны амийг аварч байна гэсэн үг. Анх 2015 онд Ховд аймгийн Эко клубийн сурагчдын дунд зохион байгуулагдаж, улмаар Ховд аймгийн Жаргалант хайрхан ууланд хавханд орсон ирвэсний дүрс автомат камерт бичигдсэнээс үүдэн энэхүү аян бүс, улсын хэмжээний аян болон өргөжсөн. Буугаар буудаж ан хийхийн оронд хавх тавих нь хууль хяналтынханд баригдахгүй байх нэг хэлбэр болдог. Ийм хавханд нэн ховор амьтад өртөж бэртэх, үхэж үрэгдэх тохиолдол их гарсаар байгааг таслан зогсоох зорилгоор Дэлхийн байгаль хамгаалах сан, БОАЖЯ-наас 2015 онд хавхны аяныг дэмжин жил бүр уламжлан өрнүүлж байна.

-Энэ жилийн хувьд ямар үр дүн гарсан бэ?

-Аяны дүнг зөвхөн хурааж авсан хавхны тоогоор нь гаргадаггүй. Байгаль тавихаас сэргийлсэн хавхны тоо болон тухайн аймгийн байгаль орчны газраас явуулсан сургалт сурталчилгааны ажлын дүнг үндэслэдэг. Энэ жилийн аяны нэгдүгээр байрт332 хавх цуглуулсан Баян-Өлгий аймаг, хоёрдугаар байрт 229 хавх цуглуулсан Увс аймаг, гуравдугаар байрт 100 хавх цуглуулсан Ховд аймаг шалгарч, тус бүр гурван мотоциклиор шагнуулсан. Харин Говь-Алтай аймаг 80, Завхан аймаг 34, Хөвсгөл аймаг 20 хавх хураасан дүнтэйгээр аяны хаалтын арга хэмжээнд оролцлоо. Энэ жилийн хувьд нийт дүнгээр792 хавхыг байгальд тавихаас сэргийллээ.Аймгуудын хувьд хавхны эсрэг аянд урьд жилүүдээс илүү идэвхтэй оролцох болсон нь дээрх үр дүнгээс харагдаж байна. Тухайлбал, хамгийн олон хавх цуглуулсан Баян-Өлгий аймгийн нэг улсын байцаагч тавиас доошгүй цуглуулах зорилт тавьж ажилласан байгаа юм. Мөн 12 сумын иргэдэд сургалт, сурталчилгаа хийж, урамшууллын арга хэрэглэсэн нь үр дүнгээ өгсөн байна. ХаринХөвсгөл аймгийн тухайд хавхаар ан хийх тохиолдол бусад аймгуудынхаас харьцангуй бага.Тиймээс урьдчилан сэргийлэх зорилготой сургалт сурталчилгааг түлхүү явуулсан нь харагдсан. Нэг хавхны цаана жилдээ 10 амьтны амь байдаг гэж бодохоор хөвсгөлчүүд 200 амьтныг аюулаас сэргийлсэн гэсэн үг.

-Аяны хүрээнд багагүй зөрчил илрүүлж, түүний хэрээр хавхны хор хөнөөлийн талаар сургалт, сурталчилгаа эрчимжсэн. Зөрчил буурах хандлага гарсан уу?

-Хавхны аян өрнүүлснээс хойш 2016 онд 514 хавххураан авч, зургаан сая төгрөгийн торгууль тавьсан байдаг. Мөн Гаалийн ерөнхий газраас гаргадаг хориглосон барааны жагсаалтад хавхыг багтаавал үүнээс илүү үр дүн гарах боломжтой гэдгийг орон нутгийн удирдлагууд тодорхойлох болсон. Ер нь торгож, шийтгэх бол төрийн байгууллагаас баримталж буй бодлого биш. Хууль тогтоомжийг таниулан сурталчлах замаар урьдчилан сэргийлэх нь илүү дүнтэй болох нь практик дээр батлагдсан. Тиймээс "Хавх булаагүй ууланд хамаг амьтан жаргалтай” аяныг Байгаль орчны хууль тогтоомжийн хэрэгжилт тэр дундаа Амьтны тухай хуулийн анг хавхаар хийхийг хориглосон заалтын хэрэгжилтийг хангах, хулгайн агнуураас урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсооход орон нутгийн байгууллагууд олон иргэдийн оролцоог сайжруулах зорилгоор хэрэгжүүлж эхэлсэн. Гэхдээ энэхүү аян цаашид амьтан агнах хориглосон арга хэрэгсэл болох хавхыг Монгол орны хэмжээгээр хэрэглэхгүй байх талаар сурталчлах, бусад аймагт сайн туршлага бий болгох ач холбогдолтой юм.

Хавхыг монголчууд ангийн зориулалтаар өргөн хэрэглэсээр байгаагийн нэг нотолгоо нь дээрх яриа мөн. Аяны хэдхэн хоногийн хугацаанд дээрх хэмжээний хавх цугларч байгаагийн цаана хил гаалиар хавхыг хэн дуртай нь оруулж ирдэг болохыг давхар илтгэж байгаа юм. Түүнчлэн орон нутгийн удирдлагууд, байгаль хамгаалагчдын зүгээс удаа дараа "Хавхыг хилээр оруулж ирдэг бараа, бүтээгдэхүүний жагсаалтаас хасуулахад буруудах юмгүй. Хавхыг хүмүүс ангийн зориулалтаар ашиглах гэж л худалдан авдаг. Хадгалах, гэртээ байлгах гэх мэт ямар нэг бэлгэдлээр бус хууль бусаар ан хийх гэж хадгалж, ашигладаг нь нууц биш. Бусад ангийн хэрэгслээ бодоход хамаагүй хямд өртөгтэй, эвдрэл гэмтэл гэхээр зүйлгүй, алга боллоо ч гарзгүй шахам зэрэг нь хүмүүст ашигтай. Тиймээс хилээр оруулж ирэхийг хориглох хэрэгтэй” гэсэн санал, хүсэлтийг шийдвэр гаргагчид, салбар яамныханд хүргүүлсээр ирсэн байдаг. Энэ дагуу БОАЖЯ тэргүүтэй холбогдох албаныхан Гаалийн ерөнхий газарт хавхыг хилээр оруулах бараа, бүтээгдэхүүний жагсаалтаас хасах хүсэлт хүргүүлээд байгаа юм. Энэ асуудал хэрхэн шийдэгдэж байгаа талаар болон жилд Монгол Улсын хилээр хэчнээн тооны хавх оруулж ирдэг талаар Гаалийн Ерөнхий газрын Хэвлэл мэдээлэл, сургалт судалгааны төвийн дарга н.Баасандоржоос тодрууллаа.

-Хавхаар ан хийхийг хориглосон хуультай ч орон нутагт энэ төрлийн хууль бус ан их гардагтай холбоотойгоор хавхыг хилээр оруулахгү, хориотой бараа, бүтээгдэхүүний жагсаалтад оруулж өгөхийг Байгаль орчин аялал жуулчлалын яамнаас хүссэн хүсэлтийг танай газарт хүргүүлсэн гэсэн. Энэ хүсэлттэй холбоотойгоор арга хэмжээ авахаар ажиллаж байгаа болов уу?

-БОАЖЯ-наас хавхыг хилээр оруулахгүй бараа, бүтээгдэхүүний жагсаалтад оруулахыг хүссэн хүсэлтийг Гаалийн ерөнхий газарт тавьсан байгаа. Энэ дагуу шаардлагатай, судалгаа, ажиллагааг чиг үүргийн мэргэжлийн хүмүүс үргэлжлүүлэн хийж байгаа байх. Одоогоор хориглосон ч юм уу, ямар нэгэн эцсийн шийдвэр, зөвлөмж гараагүй байна.

-Монгол Улсад жилд хэчнээн тооны хавх хилээр оруулж ирдэг вэ?

-2016 оны хувьд 120 ширхэг зүйл хавх гэсэн нэртэйгээр хилээр оруулж ирсний дийлэнх нь буюу 90 гаруй нь хулганы модон хавх, үлдсэн нь ангийн буюу хавх төмөр гэсэн ангилалаар оруулж ирсэн байдаг. Энэ оны хувьд 567 модон хавх хилээр оруулж ирсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, энэ онд ангийн зориулалттай төмөр хавх хилээр оруулж ирээгүй гэсэн үг.

Ямартай ч хавхыг хилээр оруулж ирэх барааны жагсаалтаас хасуулах саналаа БОАЖЯ холбогдох газарт өгч, саналын дагуу ажлууд хийгдэж, судлагдаж байгааг албаныхан ийн хэллээ. Гэхдээ санал хүргүүлнэ гэдэг ямар нэгэн шийдэлд хүрсэн гэсэн үг биш. Нэг хавхаар хамгийн багадаа 10 амьтны амь хөнөөдөг, нэн ховор, ховор амьтад хавханд орж гэмтэж, үхдэг тэр ч бүүхэл хүүхэд хавханд "орж” гэмтдэг гэх мэт бараан сүүдэр дагуулсан хавхыг хэрэглэхийг хориглох, хилээр оруулж ирэхийг бүр мөсөн хязгаарлах цаг нь болжээ. Нэн ховор төдийгүй ховор амьтдаа хавханд шаналж үхэх, бэртэж гэмтэх аюулыг таслан зогсоох эрх мэдэл, эцсийн шийдвэр одоо Гаалийн ерөнхий газрынхны л мэдэлд байна.

Х.Тэргэл

Хиймэл оюун ухаант робот Саудын Арабын хаант улсын иргэншилтэй боллоо

munkhbat — Mon, 30 Oct 2017 11:24:58 +0800

Хонгконгийн "Хэнстон Роботигс” компани "София" нэртэй хиймэл оюун ухаант роботыг зохион бүтээж сүүлийн жилүүдэд туршилт судалгаагаа сайжруулсаар байна. Өчигдөр Саудын Арабын хаант улсад зохион байгуулагдсан "Ирээдүйн хөрөнгө оруулагчдын санаачилга” нэртэй олон улсын үйл ажиллагаанд "София" робот оролцжээ.

Түүнд Саудын Арабын хаант улс улсынхаа иргэншлийг олгосон түүхэнд тэмдэглүүштэй үйл явдал энэ үеэр боллоо. Энэ бол дэлхийд хамгийн анх удаа хиймэл оюун ухаант робот улсын иргэншил авч байгаа явдал юм.

"София"-г индэрт урьж иргэншил олгож байгааг нь дуулгахад тэрбээр "Баярлалаа. Би онцгой нэр хүндтэй болж байгаадаа үнэхээр бахархаж байна. Робот хүн төрөлхтний дунд анхны иргэншлийг авч байгаа явдал нь түүхэн үйл явдал боллоо” хэмээн талархсан сэтгэгдлээ илэрхийлсэн байна.

Тус үйл ажиллагаанд оролцсон дэлхийн томоохон хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд, тэр дундаа АНУ-ын "Нью-Йорк Таймс" сонин, "Си-Эн-Би-Си" телевизийн сурвалжлагчид "София"-гаас "Та яагаад ийм их аз жаргалтай, мишээсэн царай гаргаж байгаа юм бэ" гэж асуухад "Би ийм их ухаалаг, баян чинээлэг, нэр нөлөө бүхий алдартай хүмүүсийн өмнө гарч ирж, ярилцаж байгаадаа таатай байна” хэмээн хариулжээ.

Энэ нь олон улсын анхаарлыг хамгийн ихээр татсан сэдэв болоод байна. Түүний хоолойны өнгө аяс, нүүрний хувирал, асуултад хариулахын өмнө бодох хугацаа зэрэг нь тус роботыг хөгжүүлэгчдийн хувьд хамгийн их цаг хугацааг зарцуулсан нь илт байсан юм.

Учир нь "София" яг л бодит хүн мэт бусадтай нээлттэй яриа өрнүүлж чадсан юм. Мөн тэрбээр бусдаас, өөрийгөө хүрээлэн буй хүмүүсээс бие даан суралцах чадвартай болсон байна. Энэ программыг хиймэл оюун ухаант бодьгал гэж зохион бүтээгчид нь онцолсон юм.

Түүнчлэн София "Би хүмүүстэй зэрэгцэн ажиллаж, амьдрахыг хүсэж байна. Ингэхийн тулд хүний сэтгэл хөдлөлийг илэрхийлэх чадвартай байх хэрэгтэй” хэмээн ярьжээ.

Археологичдын олсон хачирхалтай 3 олдвор

saikhnaa — Mon, 30 Oct 2017 11:20:26 +0800

Хятадын археологичид баруун хойд хэсгийн том уулс, элсэн манхануудтай Шинжианаас 2,200 жилийн настай Хан гүрний үеийн дөрвөн мумми олсон. Тэд мумми нарын хувцсыг ялзарч муудахаас сэргийлж тайлж авсан ба эдгээрийг өрхийн тэргүүлэгч, хоёр эхнэр болон нэг бяцхан хүү бүхий гэр бүл гэж үзсэн байна. Тэд сурвалжит гэр бүл бөгөөд даавуун нөмрөг, торгон ороолт, цайвар хонины арьсан гуталтай байсан аж. Мөн өрхийн тэргүүн ногоон торгоор чимэглэсэн бор улаан арьсан бүс зүүсэн байдалтайгаар олдсон юм.

Чилийн хүн чулуунууд

Чили улсын "Easter Island”-д эрт үед барагцаагаар 1,500-3,000 л хүн амьдардаг байсан. Гэвч газар нутгаас нь дээр үетэй холбогдох 900 орчим хүн чулуу олдсон юм. Ийм бага тооны хүн яаж ийм их хүн чулууг хийж чадах вэ? Дээр нь хүн чулуудын бие нь газар дор байдаг нь бас хачирхалтай. Эрдэмтэд эдгээрийг уяман зэрэг өвчнүүдээс сэргийлж хийсэн гэсэн таамаг дэвшүүлсэн.

Нуугдсан эрдэнэ

Газар дундын тэнгисийн орчмын уулнаас хүмүүсийн сийлбэр олдсон. Энд 11 эрэгтэй, дөрвөн эмэгтэй, хоёр хүүхэд, янгир ямаа болон бүргэд бий. Энэ бүс нутаг онгон дагшин. Цаашлаад олон тооны цамхагийн туурь байдаг, түүх шастиртай энэхүү газарт ирэхэд жуулчдад зам нь ялимгүй төвөгтэй учир нутгийн удирдлага энэ тал дээр арга хэмжээ авна гэсэн байна.

СЭТГЭЛГЭЭНИЙ ЯЛГАА...

munkhbat — Fri, 27 Oct 2017 08:49:38 +0800

- Чоныг ташуураар цохиод алчихдаг гэх юм. Үнэн үү?
- Үнэн үнэн.
- Нэлээд том ташуур хэрэг болох нь ээ дээ?
Харц нь нэг л ёжтой гялалзаад явчихав.
- За даа, сурцтай самбаатай хүнд бол төө сухай байхад л хангалттай гэлцдэг.
- Төөхөн үү? Энэ чинь хорьхон см шүү дээ.
- Тийм.
- За больдоо. Өөрөө ингэхэд нүдээрээ үзэж, биеэрээ туулсан юм уу?
- Үгүй, үгүй. Тэгэж л ярьцгаадаг юм.
- Тэгээд та түүнд нь хүүхэд шиг итгэдэг хэрэг үү? Овоо л хашир хүн шиг атлаа, тэнэг ч юм шиг...
- Итгэлгүй яахав. Энэ нь миний гэнэн тэнэгт биш, төөхөн ташуураар чоныг нам цохих боломжтойд л байгаа юм.
- Яаж...?
- Чоно сарьсан хамартаа их эмзэг гэдэг. Тэгээд дайраад ирсэн чонын өмнөөс нударгаа, эсвэл хормойгоо сэвж өгдөг байна. Үмхээд авахаар нь хормойгоо хусаад өнөөх төө сухайгаараа шударчихаар яг сарьсан хамарт нь бууна. Тэгээд л нам...
- Ха ха, арай ч дээ. Араа шүдээ арзайлгаад чоно хүрээд ирж байхад бас өмнөөс нь хормойгоо сэвээд зогсож байх уу?
- Яагаад болохгүй гэж?
- Та арай өөрөө тэгэж явсан юм биш биз?
- Үгүй үгүй. Надад тийм учрал тохиосонгүй.
- Тийм бол өөрөө үзсэн юм шиг юунд хүнд яриад байгаа юм.
- Араа шүдээ арзайлгаад дайран ирж буй чонын өөдөөс хормойгоо сэвэх хэмжээний зориг самбаа зарим хүнд хангалттай байдаг болохоор л би тийм итгэлтэй яриад байгаа хэрэг.
- Ха ха. Та гэрийн тооноор нь орж ирсэн ирвэсийн хэлийг атгаж аваад хутгалж алсан тухай бичсэн байсан. Бас л итгэж байсан уу?
- Тэгэлгүй дээ.
- Худлаа шаа....д л...
- Юутай ч улаан гараараа ирвэсийн сүүлний угаас атгаж аваад, сүүлний үзүүрийг нь нөгөө гараараа барьж, биеэ ороогоод, улаан сугаруу нь өшиглөсөөр байгаад муужруулчихсан нэг бус хүнтэй таарч л байсан юм даа.
- Тэр уулын догшин амьтан тэгээд нэг бакалтай нөхөрт гүйцэгдээд, сүүлдүүлээд, сугадуулаад байх уу?
- Тэгдэг л юм даа.
- Бас хажууд нь хараад зогсож байсан уу?
- Үгүй л дээ.
- Ха ха, тэгнэ л дээ. Намайг өөр шигээ гэнэн тэнэг гэж санаа юу? Нүдээр л үзээгүй юм бол үнэн юм шиг битгий ингэж итгэлтэй ярь. Үлгэр домогт итгэдэг үе өнгөрсөн шүү дээ. Хүүхэд ч дооглоно. Хоцрогдол гэдэг жинхнээсээ наадах чинь...
- Үлгэр домогт итгэхээ болихоор л бид чинь харин жинхнээсээ хоцрогдоод эхэлж байгаа юм шүү дээ.
- За за, тэр үлгэр домогтойгоо далд ор. Хачин балай юм сонсчихоод, түүндээ итгэж, бас хүмүүст ярьж явахдаа ичихгүй. Тэнэглэл. Уг нь сүрхий уншсан ч юм шиг байдаг. Шал худлаа.
- Боломж нөхцөл нь таарваас чамд түлээний хар шиндүүгээр чоно цохиж үзүүлэхсэн...
- Нэртэйгээр нь чүдэнзний модоор гээч, .... ха ха.
...
Суурин ба нүүдэл иргэншлийн сэтгэлгээний ялгаа юун дээр голчлон илэрдэг вэ?
Үргэлжийн өөрчлөгдөх байгал цаг агаар, уудам орон зай, орчин ахуйн огцом хувьсал, гэнэтийн явдалд хэзээ ч бэлэн байх нүүдэлчин сэтгэлгээ бол боломжийг маш өргөн хүрээнд хардаг. Тийм байж л аливаад дасан зохицох, хурдан суралцах, хувьсан өөрчлөгдөх өндөр чадвар чадавхитай байдаг байна. Эс тэгвээс мөхнө. Тиймээс бидэнд билгэ ухаан ихэд хөгжсөн. Хийсвэрлэх өндөр чадамжтай.
Харин суурин тариачин сэтгэлгээ бол эсрэгээрээ. Тарианыхаа шангын хэмжээнд үйл амьдрал нь өрнөж, ажил үйл нь үргэлжийн дахин дахин давтагдах учир боломжийг зөвхөн тэр хэмжээнд л хардаг. Тэд хувьсан өөрчлөгдөөд ирвэл л хурдан мөрнө. Өөрөөр хэлбэл өөрийнхөө чадахгүй зүйлийг өөр хүн ч чадахгүй гэж бодох, өөрийнхөө үзээгүйг, мэдэхгүйг хаана ч байх боломжгүй гэж үзэх нь хятад тариачны сэтгэлгээний онцлог. Тиймээс тэд аргад сүрхий. Илүү прагматик, илүү материалист. Тиймээс тэд эд, мөнгийг илүүд үзэх.
"Монгол хүн амны билгээр,
Хятад хүн гарын бэлээр..." гэж...
Нүүдэлчин монголчууд өөрсдийгөө тариачин хятадуудаас ихээхэн ялгаатай болохыг хэдэн мянганы турш тэмцэн тулж, зэрэгцэн оршиж ирэхдээ машид гярхай анзааран мэдэж, язгуур гарлаа хүртэл тэнгэр, лусаар зааглаж иржээ.

Алтайн магтаал, ардын үлгэрүүд хувийн өмч болсон гэнэ үү?

munkhbat — Tue, 24 Oct 2017 10:49:02 +0800

Хачирхалтай ч гэх үү, солиотой ч гэх үү шийдвэрийг Оюуны өмчийн газар гаргасан гэх. Хэн дуртай нь ардын гэх тодотголтой бүтээлүүдийг, ямар арга замаар өөрийн нэр дээр бүртгүүлээд амжсан нь сонирхол татна. Тодруулбал: Давга Гомбосүрэн гэх "Алтайн магтаал"-ыг 2006 онд өөрийн бүтээл мэтээр бүртгүүлсэн аж. тиймээс тэрээр энэ бүтээлийг ашигласан нэгнээс оюуны өмчид халдлаа хэмээн мөнгө нэхэмжлэсэн гэх.

Эртний өвгөдөөс өвлүүлсэн, эх орон ард түмний өмчийг ямар тэнгэрийн зарлигаар өчүүхэн улс ийнхүү эзэмшин эзэгнэн суух эрхтэй болсныг олон түмэн та бүхэн заалдан асуух нь зүй биз ээ. Алтайн магтаалыг туурвин зохиогч нь өдгөө цагт та бидний дунд амьд сэрүүн алхалж явахыг үзээд аль зуунд амьдраад байгаагаа ялгаж хэлж мэдэхээ байлаа. Монголын нууц товчоо, Гэсэр, Жангарыг туурвигч бас амьд сэрүүн алхалж яваа юм биш байгаа даа? гэх хардлага төрж байгаагаа нуухгүй байгаагаа зарим иргэд илэрхийлээд байна.

Хэрвээ өөр тийм магтаал зохиосон ч байлаа ардын аман зохиолын нэрийг бүрэн ашигласныхаа төлөө ард түмэнд харин ч татвар төлөөсийг нь өгөх ёстой бус уу? Өөрөө зохиосон мэт л нэр зааж бүртгүүлсэн байх юм. Үнэхээр им маягаар ажилладаг бол энэ байгууллага ажлаа мэдэхээ больсон бололтой.

Оюуны өмчийн газрыг Авилгатай тэмцэх газраас нэгэнтээ шалгах цаг болсон бололтой!



Ч.МӨНХБАТ

Отгонтэнгэр хайрханы тухай

munkhbat — Tue, 24 Oct 2017 10:29:52 +0800

Хойд мөсөн далай, Атлант, Энэтхэгийн далайнуудыг 200 сая жилийн, Гималайн нурууг 30-аад сая жилийн өмнө үүсэн бий болсон гэж үздэг бол Хангайн нурууны ноён оргил, Отгонтэнгэр хайрхан нь дэлхий анх галав юүлсэн усан далайгаар бүрхэгдсэн үед буюу гурван тэрбум жилийн өмнө усан доороос цухайснаар Монголд анх эх газар үүссэн гэдэг.
Ертөнцийн эх газрын анхдагч ч гэж үздэг билээ. Отгонтэнгэр хэмээх нэр нь түрэг, монгол хэлний дундынх гэгдэх "Отхан” буюу "Галын хаан, голомт сахигч”, монгол хэлний эртний үгийн санд "Этүгэн” буюу "Анхны эх газар” хэмээсэн унаган монгол үг ажээ. Монголчууд энэ уулыг эртнээс тахиж, "Сүмбэр уул”, "Очирваань хайрхан”, "Цаст цагаан уул”, "Отгонтэнгэр”, "Этүгэн уул” хэмээн нэрлэж, цай идээний дээжийг өргөж ирсэн түүхтэй. Монголчуудын хувьд хүрээлэн буй нутаг ус, байгалийн нөхцөл нь ихээхэн үүрэгтэй байсны дээр байгалийн хүчин зүйл, хүний хувь тавилан хоёрын харилцан шүтэлцээг далдын холбоогоор тайлбарлан, тахиж шүтсээр иржээ. Монголын түүхэн сурвалжуудад тэмдэглэснээр одоогоос 230 гаруй жилийн тэртээ буюу 1779 онд хайрханыг тахиснаас хойш жил бүрийн зуны дэлгэр цагт тахиж байхыг зарлигдсан байдаг юм билээ.
Хангайн нурууны ноён оргил мөнх цаст Отгонтэнгэр уул нь Завхан аймгийн Алдархаан, Отгон сумдын нутагт 4031 м өндөрт оршино. Отгонтэнгэрийг тойрсон 108 төрлийн халуун, хүйтэн рашаан, 108 булаг шанд, нуур, цөөрөмтэй. Мөн 108 гол горхи эх авч, эргэн тойрондоо Их, Бага Богд Мандалт Даян, Их мянган, Хатан бэйл, Дуут нуур, өвөр Бадархундага, Мөнгөт цохио, Гэрэлт ам зэрэг байгалийн үзэмжит сайхан тогтоц бүрдсэн.
Зуны цагт 2000 метрээс доош бороо, 2000 метрээс дээш цас ялгаран буудаг. Энэ уулын эх бие орчноор мөнх ногоон арц, вансэмбэрүү, ванжингарав, юмдүүжин, чихэр өвс, цэнхэр, шар дэгд, согоон сүмэн, алтан гагнуур, зэрэг 400-гаад эмийн ургамалтай. Урд өврийн Бадархундага нуур 1000 орчим метрийн өндөрт байрладаг. Отгонтэнгэр уулын ам жалга бүрээс олон зуун гол ундран урсах бөгөөд хамгийн том нь уулын ар талаас Идэрийн гол эх авч, хойд мөсөн далайн ай савд, өвөр талаас Завхан, Буянт голууд эх авч, Их нууруудын хотгорын ай савд усаа нийлүүлэн цутгадаг.
Уулын орчим бүхэлдээ эртний сөнөсөн галт уулын үлдэгдэл болон асар өндөр, эгц, цавчим хад байц бүхий гүдгэр, хотгор, хавцал, мөсөн голын ул мөр элбэг тохиолдох бөгөөд байгалийн өвөрмөц нэн сонин тогтоцтой.
Монгол түмний сүр сүсгийн дээд энэ их оргилд буга согоо, ирвэс, шилүүс, хойлог, ховор шувуу, ан амьтад нутагшин байдаг. Отгонтэнгэр уулын мөнх ногоон арц, халуун, хүйтэн рашаан хэдийнэ алдаршсан билээ.

Хатуу чанга хяналтын дор 5 жилд нэг удаа болдог ХКН-ын 19 дүгээр их хурлын тэмдэглэл

saikhnaa — Thu, 19 Oct 2017 14:14:15 +0800

Бээжингийн төвд, алдарт Тяньмины талбайн баруун талд сүндэрлэх Ардын Их Танхим (The Great Hall of the People) хэмээгч аварга барилгад урьд өмнө нь зочилж байсангүй. Харин 2017 оны 10 сарын 18-ны бороо шивэрсэн лхагва гаригийн өглөө олон улсын сэтгүүлчидтэй нэгдэн 5 жилд нэг удаа болдог улс төрийн хамгийн том арга хэмжээ болох ХКН-ын 19 дүгээр их хурлын нээлтийн ажиллагааг үзэж сонирхохоор анх удаа зочлов. Хаа газрын сэтгүүлчид гэдэг баахан аппарат хэрэгсэл чирч явдаг болохоор тэднийг нэг бүрчлэн шалгах процесс бараг л цаг үргэлжилж, урт дараалалд усан бороог халхалсан шүхрийн дор эгнэн зогссоор арай гэж нэвтрэн оров. Хурлын танхимаас шууд дамжуулалт хийхийг хориглосноор үл барам утасны сүлжээ унагагч тавьсан байсан нь ерөөс энэ барилга тэр чигтээ дан хурал зөвлөгөөн болдог газар болохоор анхнаас нь тэгж төхөөрөмжилсөн гэлээ.

1982 онд баригдсан уг барилга 171 мянга 801 метр.кв талбайг эзлэн оршдог, үүнээс 90,000 куб метрийг нь хурлын гол танхим эзлэх бөгөөд нийт 10,000 хүний суудалтай гэхээр манай төрийн ордны их танхимаас даруй 10 дахин том болж таарч байна. Хятадын өнцөг булан бүрт байх ХКН-ын 89 сая гишүүдийг төлөөлж ирсэн Их хурлын төлөөлөгчид нээлтийн чуулганы дараагаас өөр өөрийн танхимдаа хэдэн зэрэг хуралдаж, ХКН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ши Жиньпиний тавьсан 65 хуудас илтгэлд дурьдагдсан 5 жилийн ажлын тайлан болон ирэх 5 жилийн төлөвлөгөө, бодлого хөтөлбөрийг нарийвчлан хэлэлцэх юм. Шанхай танхим, Хэбэй танхим, Тяньжин танхим, Өвөр Монгол танхим гээд сонгуулийн нийт 40 тойргийн нэрээр нэрлэсэн 40 өөр танхим энэхүү барилгад багтжээ. Тэрхүү 40 тойргоос сонгогдсон/томилогдсон нийт 2287 төлөөлөгчид нэгдсэн чуулганаа тараад өөр өөрийн тэр танхимдаа хуваагдан хуралдаж, санал дүгнэлтээ ирэх өдрүүдэд нэгтгэнэ. Бас намын төв удирдлага болох Төв Хорооны 200 гишүүн болон саналын эрхгүй 160 альтернатив гишүүдийг сонгоход саналаа өгнө. Цаашлаад тэрхүү төв хороо нь үлдэж хуралдаад, дундаасаа 25 хүнтэй Улс төрийн товчоо, 7 хүнтэй УТТ-ны байнгын хороо буюу Хятад улсыг өдөр тутам удирдах гол ачааг үүрэх нийт 32 хүнийг томилно. Түрүүчийн хурал болсон 2012 оноос хойш Төв хороо, УТТ-ны бүрэлдэхүүнээс нэлээд хүмүүс авилгын эсрэг тэмцсэн хатуу "дайн”-д өртсөн болохоор тэдний орыг залгах хүмүүсийг хариуцлагатай сонгох үүрэг эдгээр 2287 хүнд оногджээ.

Си Жиньпин 2012 онд болсон ХКН-ын яг ийм хурлаас ХКН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдож, улмаар БНХАУ-ын Ерөнхийлөгч болсноосоо хойш авилгын эсрэг "дайн” зарлаж, намын гишүүдийн элдэв тансаглалыг таслан зогсоож, эдийн засгийн хөгжлийг түргэсгэх томоохон зорилт тавин маш амбицтай ажилласныг ажиглагчид дүгнэж байна. Үнэхээр ч тавхан жилийн дотор Хятад улс үсрэнгүй хөгжлийн замд шуудран орж, эдийн засгийн өсөлтийн хурд нь дэлхийн дунджаас 2,8 дахин өндөр буюу 7,3%-д хүрсэн билээ. Сүүлийн 5 жилд Хятадын 60 сая иргэн ядуурлын түвшингээс дундаж түвшин рүү шилжин орж чаджээ. Үүнийг тоо баримтаар батлаад байлтгүй, бараг л байнга ирдэг хүмүүсийн нүдэнд шууд ил харагдах факт болоод байгаа юм.
Цагт 300 км хурдалж чаддаг суман галт тэрэгний дэлхийд байхгүй хамгийн том сүлжээг ердөө тавхан жилийн дотор барьж байгуулж чадсанаар ёстой нөгөө "зам дагаж хөгжил” гээч нь бодитоор бий болсон байна. Бидний хэдэн нөхөд тэр суман галт тэргээр нь Бээжингээс 300км-ын зайд орших Тяньжин боомт руу цагийн дотор аялж очоод, тэнд шинээр байгуулагдаж байгаа Эко хотын төсөл, ажлын явцтай танилцаад ирсэн. Тэгж их хурдтай давхиж байгаа нь огт мэдэгддэггүй, дуу чимээгүй, илүү дутуугүй сайхан л эд байна лээ. За тэгээд сансар судлал, батлан хамгаалах, ногоон хөгжил, өндөр технологи, зам барилга, инновац гээд үсрэнгүй хөгжсөн олон салбарыг нэрлэж болно. Энэ бүх "гайхамшиг”-ийг 5-хан жилд багтаах гэж хэтэрхий том мега төслүүдийг ямар ч урьдчилсан хэлэлцүүлэггүйгээр асар хурдан шийдэж, "нүд ирмэх зуур” дэндүү хурдан барьж байгуулж байгаад санаа зовних хүмүүс ажиглагчдын дунд ганц хоёр байсан ч, нэгэнт түрүүчийн хурлаараа бодлого төлөвлөгөөгөө баталчихсан болохоор түүнийхээ дагуу харин ч сайн ажилласан, авилга багассанаар шийдвэр хурдан гардаг болсон хэмээн өмөөрөх хүмүүстэй илүү олон таарч байв.

За ингээд Си Жиньпины гурван цаг хагасын илтгэлээс ажигласан сонин сайхнаа хуваалцъя.
Өнгөрсөн 5 жилд юу хийв? Илтгэлийн эхний 30 минутыг тэрээр энэ асуултад хариулахад зарцуулав. "Өнгөрсөн таван жил: Бидний ажил – Түүхэн өөрчлөлт” нэртэй эхний хэсэгт тэрээр дэлхийн эдийн засаг хямралаасаа гарах гэж зүдэрсэн, эргэн тойрон элдэв мөргөлдөөн, шийдэхэд бэрх асуудлууд өрнөсөн гадаад орчинд харин ч ХКН болон Хятад улс өсөлт хөгжлийн хувьд гайхамшигт ололтонд хүрч чадсан гэдгийг тэрээр онцолсон. Тухайлбал дотоодын нийт бүтээгдэхүүний өсөлт 2012 онд 52 их наяд юань байсан бол одоо 80 их наяд юань болсон гэнэ. Ингэснээр дэлхийн эдийн засгийн хөгжлийн 30 хувийг Хятад улс дангаараа хангах болжээ. Илтгэл дээр дурьдсан дэд бүтцийн салбарт гарсан амжилтуудыг нь хараад "төрөөс хийх хамгийн гол зүйл нь дэд бүтэц юм байна, бусдыг нь хүмүүс өөрсдөө эрэлт-нийлүүлтийнхээ зарчмаар төрөөс хамааралгүйгээр аваад явчихдаг юм байна даа” гэсэн бодол эрхгүй төрсөн. Дээр дурьдсан суман галт тэрэгний асар том сүлжээнээс гадна хурдны замууд, том жижиг гүүр, боомтууд, онгоцны буудлууд зэргийг сүүлийн таван жилд ёстой "үйлдвэрлэх” шиг болж, Хятадын өргөн уудам нутгийг дэд бүтцээр бүрэн холбож чадсан байна. Ингэснээр нийт 80 сая хүн хөдөөнөөс хот суурин газар луу шилжин ирж төвхнөжээ. Бүс нутгийн эдийн засгийн хөгжлийг хурдасгах хамтарсан төслүүд "Нэг бүс Нэг зам” санаачилгын "ач”-аар зөвшилцөл ойлголцлын аливаа төвөгөөс ангид байж, хурд нь түргэссэн гэнэ. Тийм ч учраас Бээжин-Тяньжин-Хэбэй районы Эко хотын төсөл болон Сингапур-Хятадын худалдааны чөлөөт бүсийн төслүүд маш амжилттай урагшилж байгаа гэлээ.

"Өнгөрсөн 5 жилд Хятад улс иноватор улс болж чадсан” гэдгийг Си Жиньпин бахархалтайгаар илтгэв. Учир нь шинжлэх ухаан технологийн салбарт асар их ахиц гарч, улмаар Тиангон-2 хэмээх сансрын лабраторыг амжилттай хөөргөсөн ажээ. "Өнөөдөр Хятад улс худалдаа, хөрөнгө оруулалт, хөрөнгийн зах зээлд дэлхийн тэргүүлэгч улс болж нэгэнт чадлаа” гэсэн Си Жиньпины дүгнэлт танхим дүүрэн алга ташилтаар мялаалгуулав.

Өөрчлөлтийг гүнзгийрүүлэхэд бид үзэгдэхүйц алхам хийж чадсан гэсэн хэсгийн гол санаа нь засаглалыг сайжруулах, хүнд суртлыг арилгах чиглэлд хийсэн 1500 орчим эрх зүйн реформоо багтаажээ. Мөн ардчиллын хөгжилд алхам урагшилсан гэж цохон тэмдэглэв. Өмнөх хэсгүүдэд тэрээр "socialism with Chinese characteristics” буюу "Хятадын онцлогтой социализм” гэх үгийг хэрэглэж байсан бол энэ хэсгээс эхлээд "socialist democracy” буюу "социал демократ”, "socialist consultative democracy” буюу "социалист зөвшилцлийн ардчилал” гэх хэллэгүүдийг түлхүү хэрэглэж эхэлсэн нь сонирхолтой санагдсан. Юутай ч хуульд үндэслэсэн засаглалыг (манайхан хуулийн засаглал гэж нэрлээд байдаг) хөгжүүлнэ, энэ улсыг ард түмэн удирдаж байгаа, нам бол манлайллыг л хэрэгжүүлж байгаа гэсэн санааг тэрээр онцолж, өнгөрсөн таван жилд яг энэ чиглэлээр олон ажил хийгдэж, өөрчлөлт бүх шатанд гүнзгийрсэн гэлээ.

Үзэл суртал, соёлын салбарт үлэмж ахиц гарсан. "Хятадын онцлогтой социализм”, "Хятад мөрөөдөл” гэх уриалгууд ард түмний сайшаалыг хүлээж, ирээдүй хойчдоо итгэх тэмүүлэлтэй болсон. Ингэснээр нийтийн ёс зүй дээшилж, ёс зүй биеэ авч явах байдлын стандарт маш түргэн хэвшил болж чадсан гэлээ. Энэ хэсэг бол ч яахын аргагүй үнэн гэдгийг Хятад руу ирж очдог хүмүүс бараг мэднэ дээ. Хэдхэн жилийн өмнө Бээжингийн гудамжинд гишгэх газар олддоггүй, нэг их дуу чимээ гаргаад л нус цэрээ "бахархалтайгаар” хаядаг байсан улс нэг л мэдэхэд энэ муу зуршлаасаа ор мөргүй салчихсан байсан. Одоо Хятадыг тийм байсан гэдгийг хүмүүс бараг мартаж эхэлж байх шиг… За тэгээд бүх нийтийн биеийн тамирыг хөгжүүлсэн, Хятадын онцлогийг дөвийлгөх болсноор хүмүүс өв соёл өвөрмөц байдлаараа бахархаж, соёлын зөөлөн хүчний бодлогын үр дүнд Хятадын соёл дэлхийн тавцанд танигдаж, байр сууриа эзлэх болсон гэсэн дүгнэлт мөн л удтал нижигнэсэн алга ташилтаар мялаалгасан. Энэ бол бахархлын алга ташилт байсныг танхим дотор сууж байсан хүний хувьд мэдэрсэн шүү.

Амьдралын чанар ард үлдсэн таван жилд айхтар дээшилсэн гэж Си Жиньпин илтгэв. Ядуурлын түвшин 10,2% байснаа одоо 4 хувиас ч багассан байна. Боловсролын салбарт бодит ахиц гарч, 13 сая ажлын байр шинээр нэмэгдсэнээр өрхийн орлого эрс дээшилжээ. Дэд бүтэц хөгжсөнөөр хот хөдөөгийн амьдралын чанарын ялгаа эрс багасаж, дундаж давхарга жил ирэх бүр өсөн тэлж байгаа гэлээ.
Социалист улс болохоор нийгмийн халамжийн тогтолцоог дурьдахгүй байхын аргагүй. Орон сууцны хөнгөлөлтийн бодлого олон сая хүмүүсийг тохилог орон гэртэй болгосон, мөн төрийн хамгаалалтын хамгийн том салбар болох улс орны батлан хамгаалахын салбарт шинэ шинэ амжилтууд нэвтэрсэн гэнэ. Батлан хамгаалахын салбар нь зөвхөн дайн тулааны зорилгоор биш, нийтийг хамарсан байгалийн гамшиг, осол аваарын үед аврах ажиллагаа явуулах, терроризмтай тэмцэх, олон улсын энхийг сахиулах үйл хэрэгт оролцох зэрэгт ашиглагддаг өргөн үүрэг хүрээтэй болжээ. Энэ ч чиглэлээрээ техник технологи элдэв хэрэгслүүд нь орчин үеийн өндөр түвшинд хүрч бэхэжсэн байна.

Си Жиньпиний илтгэлд дурьдагдсан бас нэг "амжилт” бол Хятадын "шүдний өвчин” гэгдэж байсан Хонг Конг, Макао, Тайванд явуулах бодлого нь ихээхэн дэвшилттэй байгаа явдал гэнэ. Хонг Конг, Макао-гийн хувьд "Нэг улс-Хоёр систем” хэмээх бодлогын ачаар тэнд заавал засаглалын тогтолцоог нь өөрчлөх гэж хүчлэхгүй орхисноор намжмал байдал бэхжиж, харилцаа гүнзгийрэн хэвийн байдалд орсон гэнэ. Тайваны хувьд ч улс төрийн намжмал байдлыг эрхэмлэх болсноор энх тайван тогтож, элдэв сөргөлдөөн, үл ойлголцол гарахаа больсон гэлээ.

За тэгээд намын дотоод дахь шинэчлэл буюу авилгатай хийсэн "дайн”-ыхаа ялалтын агшнуудыг дурдсанаар түүний "тайлан”-гийн хэсэг өндөрлөсөн юм. Түүнээс цааших 3 цаг нь ирээдүйн хөгжлийн бодлого, төлөвлөгөө, төсөөлөл нь байлаа. Энэ тухай зав гараад, сонирхол төрвөл үргэлжлүүлэн бичихээ амалъя.

(Зарим гэрэл зургийг Хятадын олон улсын радиод ажилладаг найзуудаасаа авав)

Цагааны Оюундарь
Oyundary Tsagaan

Эх сурвалж: https://www.facebook.com/ts.oyundary/posts/10155845754878035

Огт санамсаргүйгээр чөтгөр тонилгосон бүсгүй

munkhbat — Mon, 16 Oct 2017 11:08:05 +0800

Энэ зүйлийг надад ярьсан хүүхнийг Болорчимэг гэх ба анх харсан хүнд сэтгэцийн өвчтэй ч юм уу даа гэсэн
сэтгэгдэл төрүүлэх. Харин сүүлдээ ярианд нь автаад, түүний ярианд үнэний хувь байх шиг санагдаж билээ. Тэрээр ийн хуучилсан юм.
"Манай их нагац эгч Янжингийн нөхөр зуурдаар нас барсан мэдээ хүлээж аваад хүргэн, бэрээ дагуулаад бид бөөнөөрөө шахуу хэдэн машиндаа чихэлдээд Өвөрхангай аймгийг зорилоо. Тэднийх Өвөрхангай аймгийн Баруун Баян-Улаан сумын айл. Хүргэн ах маань өчигдөр оройхон нь л зүв зүгээр даалуу тоглож, инээж хөхрөн "Маргааш ууланд гарч мод хийнэ” гэж байсан гэсэн. Гэтэл тэр шөнөдөө л гэнэт нас барчихсан байна. Эгч Янжин тэр шөнө найз хүүхнийдээ дарвиж хоносон болохоор маргааш өглөө нь хажуу айлын авгай хүргэн ахынд маань орж ирээд нэгэнт өнгөрснийг нь мэдээд орь дуу тавьж, сүйд болохгүй юу даа. Нэгэнт ийм юм болчихсон болохоор өрхийг нь бүтээгээд "Одоо Янжингийн царайг яаж харна аа?” гэж дор бүрнээ аймсч байцгаажээ. Гэвч харахгүй гээд яах билээ дээ. Ойр хавийн хүмүүс нэг илүү гэр босгон хүлээж байтал Янжин эгч ч гурван настай бага хүүгээ дагуулсаар их үдийн алдад иржээ. Эгч маань гэнэтийн явдалд их цочирдсон юм гэсэн. Зогсоо зайгүй уйлаад байхаар нь хүүтэй нь хамт илүү гэрт оруулж төвхнүүлээд энд тэнд байдаг ах, дүүд нь хэл хүргэх, талийгаачийн ажил явдалд хэрэглэгдэх зүйлсийг зэхэн дор бүрнээ л эрвийх дэрвийхээрээ зүтгэсэн юм байх.
Бид тэр өдрийн орой нь Өвөрхангай аймгийн төв Арвайхээр хотод ирж садангийндаа хоноод маргааш өдөр нь талийгаачийнд очлоо.
Янжин эгчийг өрөвдөж хэдэн бэр, охид түүнийг шавчихсан ер нь бэрхтэй талдаа байцгааж байсан юм. Цэл залуухан насандаа хань ижлээсээ хагацсан хүн ямар байдаг билээ дээ. Яг л тийм байна. Ингээд мунгинаад л гарч, ороод байж байтал үдийн алдад илүү гэрээс аймшигтайгаар цурхиран уйлах дуу хадах нь тэр. Хүмүүс сандран гүйлдэж орвол Янжин эгч нэг их хачин царайтай болчихсон, үстэй толгой өрвийм муухай дуугаар чарлан бархирч, гурван настай ганц хүүгээ газар унагаачихсан багалзуурыг нь шахаж байх юм. Хүмүүс бүгдээрээ "Хүүе, энэ чинь цочирдохдоо галзуурчихсан байна. Амь шигээ хайрладаг ганц үрээ өөрийн гараар алах нь. Хурдан салгаарай” гээд хоймор дахь хивс рүү уралдан гүйцгээв.

Харин би Янжин эгчийн дэргэд сууж байгаа хачин зүс царайтай хүнийг олж харлаа. Гэрт орсон хүмүүс Янжин эгчид анхаарал тавиад тэр хүнийг анзаараагүй юм уу, олж хараагүй юм уу, бүү мэд. Бүгдээрээ л хүүхдээ багалзуурдаж буй Янжин эгчийг хүүхдээс нь салгаж байв. Тэр хүн цэлдэн хөх биетэй атал шав шалдан, сэгсийсэн үстэй, тэр орог саарал халимган дороос нь нулимс дүүрсэн том хар нүд, эрүүл бусаар цонхийсон нэг л аймшгийн царайтай эмэгтэй хүн байв. Тэр хачин авгай хоёр гараа цээжиндээ зөрүүлээд элгээ тэвэрчихсэн над руу хараад танимхайрах мэт дотносог инээмсэглэж байсан. Үнэхээр зэвүүн байсан юмдаг.

Би тэр үед гэрт шахцалдах шахам орж ирээд байсан ах дүү, элгэн садандаа хандан "Энэ муухай авгайг гаргаач. Юун хүн бэ?” гэтэл бүгд над руу харсанаа "Юун авгай вэ? Чи бас ядаж байхад юу донгосоод эхлэв ээ?” гэлээ. Яг тэр үед хойморт сууж байсан нөгөө муухай авгай босч ирээд над руу үсрэх шиг болсон. Би айсандаа гэрээс ухасхийн гараад өөрийн ганц мэддэг хатуу тарниа уншиж эхэлтэл нөгөө авгай дороо зогтусаад хөл, гараа савчаад эхэлсэн юмдаг. Би түүнээс үхтлээ айсан учраас хэл, ам эвлэж өгөхгүй салгалж, чичрээд тарниа ч олигтой уншиж чадахгүй болох тэр үед нөгөө авгай чинь дороо дэвхцээд юу ч юм бэ дотор арзганатал хашгичаад эхэлсэн. Тэр үед миний дотор нэг юм тэсрэх шиг болоод тэр авгай руу нулиман хариу хашгирснаа муухан санадаг юм.

Тэгсэн нөгөө муухай авгай чинь намайг ойртохоор бас над руу хариу ойртох гэнэ. Тэгэхээр нь "Ум базарваань хум пад” гээд гурвантаа хэлээд алгаа таштал мөнөөх авгай наранд уусах мэт алга болчихсон. Удалгүй намайг ах, дүүс маань тойрчихсон зогсч байлаа. Намайг тийнхүү тарни уншиж байхад Янжин эгч хүүгээ тэвэрчихсэн, намайг халуу дүүгсэн дулаан гараараа хөтөлчихсөн уйлаад л "Миний нөхрийг Хөшөөтийн ганц модны хөх чөтгөр хорлосон юм байна шүү дээ. Намайг бас хүүгээ ал гэж ятгаад байсныг би одоо саналаа” гэж хэлсэнсэн. Харин би гайгүй болж, бүх хүн тайвширсан хойно Янжин эгч надад "Эгчийнх нь нүдэнд янз бүрийн юм харагдаад их хэцүү байлаа. Ашгүй чиний хатуу тарнийн хүчээр тэр муухай сүг сүүдрээс саллаа” гэж байсан юм” хэмээн ярьсан билээ.
Эх сурвалж www.wikimon.mn

Aloe гэж юу вэ?

zulaa — Thu, 12 Oct 2017 14:21:42 +0800

Бид хамгийн сайн чанарын зуун настаар хамгийн дээд зэрэглэлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг.

Казахуудын Монголд нэгдсэн түүхээс

saikhnaa — Thu, 12 Oct 2017 13:45:17 +0800

Монголын казакууд нь Түрэг угсааны үндэстэн юм. Казак гэдэг нэрийн хувьд Казах, Хасаг гэх мэтээр олон дуудагддаг. Хасаг хэмээн дуудахад казакууд ихэнхдээ дургүйцэж монголчууд хятадуудыг хужаа гэж дууддагтай адил юм.

Казакууд одоогоос 120 гаруй жилийн тэртээ Алтайн нурууг даван нүүдлэн ирсэн гэж өөрсдөө ярьж бичих нь олон. XIX зууны эхэн хагаст одоогийн Баян-Өлгий аймаг байсан газарт нэг ч казак айл байгаагүй бөгөөд дан ганц Урианхайн нутаг байжээ.

Урианхай Казак хоёр бол хоёр өөр үндэстэн хийгээд түүхэн үйл явцын дүнд бий болсон үндэстэнүүд юм. Монголын казакууд нь одоогийн ойлгоод байгаа Казакстанаас бус харин Шинжанаас тасран ирсэн байна. Тэд XIX зууны дунд үеэр Алтайн өвөрөөс Шинжан хүртэл нутаглан зуны улиралд Алтайн нуруу даван Урианхайн нутаг луу орж ирэн зусаж намар нь Алтайг даван ургаш нүүдэг байжээ. Тэд Шинжаны Бухтарм голын эх Эрчис мөрөн хавиар нутаглаж байсан байна. Баян-Өлгийн өнөөгийн казакууд чухамхүү эндээс л тасран наашаа гарсан байна.             Казакууд Алтайг даван наашаа орж ирсэн явдал нь дараах хэд хэдэн шалтгаантай байжээ.

Үүнд:

1. 1850-иад оны үед Хятадад Тайпины бослого гарч үүнийг дагаад Мусульман шашинтнууд ч гэсэн даган хөдлөж энэ нь Шинжаныг бүхэлд нь хамарч дайн дажинаас дүрвэсэн хүмүүс алтайг давахад хүргэсэн бололтой.

2. Бас нэг шалтгаан нь овог хоорондын зөрчил байсан бөгөөд жижиг дорой овогууд нь бусад овогийнхоо эрхшээлд орохгүйн тулд Алтайн зүг зугтсан байна.

3. Гуравдахь гол шалтгаан нь XVIII зууны дунд үе гэхэд Алтайн уулархаг нутагуудад Манжийн ноёрхол арай л хүрч амжаагүй байсан бөгөөд энэ нь эрх чөлөөг хайн ирсэн хүмүүст аятай сайхан газар байсан юм. Казакууд алтайг даван орж ирээд мал маллахад тохиромжтой, бэлчээр байгалын баялаг сайтай газар нутаг гэж онцолсон бөгөөд Урианхай нартай хэлэлцээр хийж Даян нуур хавиар зусдаг байснаа сүүлдээ давран олноороо өвөлжих болсон байна.

Улмаар сүүлдээ давран Урианхайн нутгаас явалгүй XIX зууны хоёрдугаар хагас 1869 оноос бүр мөсөн суурьшиж эхэлжээ. 1870 оноос Урианхай Казакуудын хооронд газар нутгийн маргаан байнга гарах болж хэрүүл маргаан нь сүүлдээ томоохон зэвсэгт мөргөлдөөн болж байсан байна. Тэр ч байтугай хасагууд сүүлдээ "Бидэнд газар олгож өг” хэмээн Манжийн хаанд хүсэлт өргөдөл гарган өгч байсан юм.

Урианхайн томоохон ноёдууд хасагуудад газрыг түрээслэн олгон хариуд нь таван хошуу мал алт эрдэнэс, ангийн үс түлээ түлш авдаг байжээ. Казакууд нь 1911 он хүртэл Манжийн харьяанд байсан ба 1911 оны хувьсгалын дараагаар автономит монголын харьяанд Богдын зарилгаар орсон юм. 1921 онд ардын ардчилсан хувьсгал ялсны дараа казакуудад газар нутаг бэлчээр олдон Урианхайн нэгэн адил эрх тэгш эрхтэй болсон юм.

1930 онд Намын төв хороо, Засгийн газар Казакуудад газар нутаг олгох тухай тогтоол гаргажээ. Уг тогтоол ёсоор урд тал нь улсын хил, зүүн ба хойт талаар Дэлүүн, Хонгор өлөн, Хатуу, Өлгий, Орогтоос урагших газрыг Урианхайтай хамтран тэгш эрхтэйгээр эдлэхээр олгожээ. 1930-аад оноос эхлэн нам төрөөс казакуудын талаар зарим арга хэмжээг авсан байна. Сургууль эмнэлэг дэлгүүр хоршоо гэх мэт. Гэсэн хэдий ч тэд тогтож сууж чадалгүй удаа дараа хорлон сүйтгэх арга хэмжээ явуулж байсан юм. 1931 оны хавар казакын овогийн удирдагч нар өөрсдийн ард олныг дагуулан алтайг даван нүүх болжээ. Энэ явдлыг зогсоох гэж оролдсон нам төрийн ажилтан албан хаагчдыг алж устган зэвсэгт мөргөлдөөн хүртэл гарсан байна.

Тэдгээр алтайг даван нүүсэн ард олон 1932 онд эргэн ирсэн боловч мөл хөрөнгөө алдан ядуурлын туйлд хүрсэн байсан юм. Казакын ноёдууд монголын казакуудыг салгахын тулд янз бүрийн арга зохион зэвсэгт бослого гарган мөн гоминданчуудтай хуйвалдан 1943-1948 оны хооронд монголын баруун хязгаарт үймээн гаргаад дарагдсан билээ.

Османы тухай та бид сайн мэднэ. Түүний тухай дараа бичнэ. Казакууд 1931 он хүртэл Чандмань уул аймгийн харьяанд байгаад 1940 онд бие даасан Баян-Өлгий аймаг болжээ. 1991 онд ЗХУ задран түүний бүрэлдэхүүнд байсан Казакстан улс тусгаар бие даасан улс болсны дараа 20,000 гаруй өрх айл казакстанд очсон боловч төдий л аз жаргалтай байж чадалгүй ихэнх нь эргэн буцаж ирсэн байна. Казакуудын Монголд нэгдсэн түүх товчхондоо ийм байна.

Т.Сүхбаатар

Номзүй

[1] Б.Цэрэл. "Дөрвөн Ойрад ба Ойрадын холбоонд багтах үндэстэн ястнуудын угсаа түүхийн зарим асуудал” УБ.1997 он. 215.х

[2] Т.Сүхбаатар. "Монгол улсын аюулгүй байдлын түүх” УБ.2010 он. 127.

ЧОНО 9-16 КМ-ИЙН ЦААНААС СОНСДОГ

saikhnaa — Wed, 11 Oct 2017 17:45:02 +0800

1. Чонон сүрэг 2-3 уул байх нь бий. Харин олноороо бол хэдэн арваар тоологдоно.

2. Өлсгөлөн чоно нэг удаад 10 кг махыг ч идэж чаддаг.

3. Бэлтрэгнүүд нүд төрөхдөө цэнхэр, найман сартайгаасаа шар өнгөтэй болдог байна.

4. Дэлхий дээр одоогоор чонын зураг, дүрс тоймгүй олон. Гэвч хамгийн эртний зургууд 20 000 жилийн настай гэнэ. Ийм зураг Европт олджээ.

5. Цаг агаарын маш таатай нөхцөлд чоно сайн сонсдог. Ойд ойролцоогоор есөн км, тал газарт 16 км-ийн цаанаас сонсох чадвартай.

Б.Баатарцогтын хууль бус шийдвэрээс болж малчид, алтны компаниудад дарамтлуулж байна У.Хүрэлсүх сайд аа!!

munkhbat — Mon, 09 Oct 2017 10:27:50 +0800

Ашигт малтмал, газрын тосны газрын дарга Б.Баатарцогтын гаргасан буруу шийдвэрээс болж Баянхонгор аймгийн Галуут сумын иргэд алтны компаниудын дарамт шахалтад ороод байна. Эх нутгаа хамгаалж, алтны компаниудад газар, нутгаа сэндийчүүлэхгүй гэсэндээ Галуут сумын Өлзийт голын эмэгтэйчүүд алтны компанийн хүчит техникийн шанаган дотор зогсчихоод "Та нар биднийг алчихаад энэ нутгийг ухуулаарай. Бид хэдэн үеэрээ нутаглаж ирсэн нутгаа та нараар ухуулчихаад юу бодож суух юм” гэж уйлаад зогсож байсан нь саяхан. Намрын харанхуй шөнө хүйтэн төмөрт хайруулан зогсох эмэгтэйчүүдийг алтны компанийн ажилтнууд "Ашигт малмал газрын тосны газраас ухах зөвшөөрлийг нь өгчихсөн юм.

"Эндээс хурдан зайлахгүй болно ална шүү” хэмээн заналхийлж, ам руу нь салаавч чихэн доромжилжээ. Мөн өдгөө Төв аймгийн Заамар сумынхан Ашигт малтмал газрын тосны газраас "Нутгийг минь битгий ухуул. Энэ газрыг л үлдээчих. Заамар сум тэр чигтээ овоолсон шороо болсон. Одоо ганц үлдээд байгаа бэлчээрийн сор болсон газрыг үлдээчих” гэж аргаа баран гуйж байна. Монголын 21 аймаг 300 гаруй суманд алтны компаниуд, нутгийн иргэдийн газар нутгийн төлөөх тэмцэл өрнөж байна. Бүр хүний амь нас эрсдэх аюул өндөр байна. Алтны компаниуд малчдын өвөлжөө, намаржаа, гол усны эхэнд алт олборлохоо газар ухаж, хөдөөгийн малчдыг хамгаалалтын албаны залуусаар айлган сүрдүүлж дарамталж байна, У.Хүрэлсүх сайд аа.

Саяхан гэхэд алтны компанийн ажилтан хөдөөгийн малчид руу хугга барин дайрч байгаа бичлэг олон нийтийн сүлжээнд тавигдсан байна лээ. Ингэж л Монголын хөдөөд алтны төлөөх дайн энд тэндгүй дэгдэж байна. Тэгвэл энэ бүхний буруутан хэн бэ. Сүүлийн үед алт хайгууль, болон олборлолтын зөвшөөрөл авсан алтны компаниудын ихэнх нь хууль зөрчиж, зөвшөөрөл авч байгаа. Бүр тодруулбал, нутгийн иргэдийн зөвшөөрлийг авч, сум, багийн ИТХ-аар шийдвэрлэж зөвшөөрсний дараа уул уурхайн хайгуулалт ашиглалтын зөвшөөрөл олгох ёстой. Гэтэл алтны компаниуд нутгийн иргэдээс санал асуулга хийж, мэдэгдэлгүйгээр зөвшөөрөл авчихдаг болжээ. Тэгвэл энэхүү хууль зөрчсөн шийдвэрийг Ашигт малтмал, газрын тосны газар, цаашлаад дарга Б.Баатарцогт гаргаж байгаа юм байна. Үүнийг та бүхэнд баримттайгаар хүргэе.

ТӨВ АЙМГИЙН ИТХ, ЗААМАР СУМЫНХАН ХАЙГУУЛАЛТЫН ЛИЦЕНЗ ОЛГОХГҮЙ ГЭСЭН ШИЙДВЭР ГАРГАВ

Төв аймгийн Заамар сумын Төмөстий багийн нутаг Өвөрнамганы гэх газарт "Эрдэнэсийн эрэг” гэх нэртэй компанид алтны хайгуул эрхлэх лиценз олгогдсон байдаг. Ашигт малтмалын газар хууль зөрчин дээрх компанид лиценз олгох болсон талаарх баримтыг хүргэе. Ашигт малтмал, газрын тосны газраас Төв аймгийн Заамар сумын II багийн нутаг дэвсгэрт 21 мянган га талбайд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл хүссэн санапыг Заамар сумын ИТХ-д өнгөрсөн гуравдугаарсарын 13-нд орон нутагт ирүүлсэн гэнэ. Дээрх бичигт Ашигт малтмалын тухай хуулийн 19.2-т заасны дагуу 30 хоногийн дотор хуулийн үндэслэлтэй хариу өгөөгүй тохиолдолд зөвшөөрсөнд тооцно гэсэн утга бүхий албан бичиг байсан гэнэ. Ингээд Ашигт малтмал, газрын тосны газарт лиценз олгохыг зөвшөөрөх үү эсвэл эсэргүүцэж байна уу гэдгийг шийдвэрлэхээр багийн Иргэдийн нийтийн хурлыг өнгөрсөн гуравдугаар сарын 15-нд хийсэн байна.

Мөн сумын ИТХ хоёр хоногийн хуралдаж хэлэлцжээ. Дээрх хоёр хурлаар Заамар сумын Төмөстий багийн нутаг Өвөрнамганы гэх газарт лиценз эзэмшүүлэхгүй гэх шийдвэр гарчээ. Нутгийн иргэдийн гаргасан шийдвэрийг үндэслэн албан бичиг бүхий хариуг Ашигт малтмал газрын тосны газарт хүргүүлсэн байна. Нутгийн иргэд болох ИТХ-ын гаргасан шийдвэрийг үндэслэн уул уурхайн лиценз олгох уу, үгүй юү гэдгийг шийддэг. Өөрөөр хэлбэл, нутгийн иргэдийн санал хамгийн гол нөлөө үзүүлдэг гэсэн үг юм. Нутгийн иргэд зөвшөөрөөгүй тохиолдолд ямар ч эрх мэдэлтэн лиценз олгох ёсгүй. Шууд хууль зөрчсөн үйлдэл болдог аж. Заамар сумынхан хурлаас гарсан шийдвэрээ аймгийн ИТХ -д хуулийн дагуу мөн л хүргүүлсэн байна. Аймгийн ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн хуралдаан өнгерсөн гуравдугаар сарын 21-нд хуралдаж сумын удирдлага, малчдын төлөөлөл бүхий найман хүн уг асуудлаар саналаа хэлжээ. Үүний дагуу Төв аймгийн ИТХ-ын ээлжит бус хуралдаан тавдугаар сарын 30-нд хуралдаж Төв аймгийн Заамар суманд хайгуул, ашиглалтын лицензээр олгосон талбайгаас бусад газар нь бэлчээрийн зориулалтаар тусгай хэрэгцээнд 2015 оны долдугаар сарын 28-нд авсан өмнөх шийдвэрийг үндэслэж 2017 оны энэ өдрөөр дахин баталгаажуулж аймгийн тусгай хэрэгцээний газарт давхар авах нь зүйтэй гэж үзээд тогтоол гаргаж АМГТГ-т хүргүүлжээ. Өөрөөр хэлбэл, Заамар сумын ИТХ-аар зөвшөөрөөгүй, Төв аймгийн ИТХ ч мөн л Заамар сумын Төмөстий багийн нутаг хайгуулалтын лиценз эзэмших зөвшөөрөл олгохгүй гэх шийдвэр гаргажээ. Ингээд зогсохгүй Төв аймгийн ИТХ-ынхан лиценз олгох нь битгий хэл бэлчээрийн зориулалтаар ашиглах өмнөх шийдвэрийг сунгачихсан байна.

Б.БААТАРЦОГТ ХУУЛЬ ЗӨРЧСӨН НЬ

Гэтэл Ашигт малтмал газрын тосны газрын дарга Б.Баатарцогт нар 2017 оны дөрөвдүгээр сарын 5-нд нээхээр хугацаа заасан хаалттай тендерийг зарласан байдаг. Өөрөөрхэлбэл, Төв аймаг, Заамар сумын иргэдийн шийдвэрийг эсэргүүцсэн гэсэн үг юм. Хаалттай тендер зарлагдсан өдөр Нутгийн удирдлагын байгууллагаас тендерийг нээлттэй явуулахыг шаардаж иргэд жагсахаар бэлтгэж эхэлсэн гэнэ. Гэтэл хаалттай тендерийг хойшлуулсан гэж тэнд ажилладаг мэргэжилтэн албан бусаар хэлж жагсагчдыг хүчний байгууллагын хүчээр тараасан байна. Гэсэн ч баг, сум, аймагг лиценз эзэмшүүлэхийг зөвшөөрөхгүй гэдэг хүсэлтээ удаа дараа өгсөөр байжээ. Гэтэл Ашигт малтмал газрын тосны газрын дарга Б.Баатарцогт "Эрдэнэсийн Эрэг" гэх нэртэй компанид хаалттай тендерийн сонгон шалгаруулалтаар уг тусгай зөвшөөрлийг өнгөрсөн долдугаар сарын 27-нд олгочихсон байжээ. Өөрөөр хэлбап, тусгай хэрэгцээнд авсан байсан нийт 21 мянга га талбайгаас тахилгатай уул болох Түмэнгийн дөрөлж, Хэрмэн дэнж.Шороон Бумбагар гэсэн түүхэн газрууд байрлах 5628.5 га талбайг үлдээгээд, Өвөр намганы 15.541.08 га тапбайг тус компанид олгочихсон байна. Б.Баатарцогт дарга ингэж л илтэд хууль зөрчсөн үйлдэл гаргажээ.

Монгол Улсад ингэж Ашигт малтмал, газрын тосны газраас түүхэндээ бараг анх удаа ийнхүү хууль зөрчиж хайгуулалтын лицензыг "Эрдэнэсийн Эрэг” гэх нэртэй компанид хаалттай тендер нэрийн дор олгочихсон байна.

Б.БААТАРЦОГТ УИХ-ЫН ГИШҮҮН Б.ДЭЛГЭРСАЙХАНД ХУУЛЬ БУС АРГААР 15 МЯНГА ГА ЛИЦЕНЗ "БЭЛЭГЛЛЭСЭН” ҮҮ

Б.Баатарцогт юуны учир "Эрдэнэсийн Эрэг* гэх нэртэй компанид Өвөрнамганы 15 мянган га гарыг хууль бусаар "бэлэглэв” гэсэн асуулт гарч ирж байгаа юм. "Эрдэнэсийн Эрэг” гэх нэртэй компани нь Аймгийн нутаг дэвсгэрт, ашигт малтмал болон байгаль орчныг нөхөн сэргээх чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхлэн явуулах эрхтэй нэг сая төгрөгийн дүрмийн сантай "Төв эрдэнэс” орон нутгийн өмчит аж ахуйн тооцоотой үйлдвэрийн газартай холбоотой мэдээлэл гарч ирэх юм. Тодруулбал Төв эрдэнэс " ОНӨААТҮГ-ын 60 гаруй хувийг "Эрдэнэсийн эрэг” компани эзэмшдэг аж. Мөн 'Эрдэнэсийн эрэг” компанийн цаад ззэн нь УИХ-ын гишүүн Б.Дэлгэрсайхан гэх мздээллийг эх сурвалж онцолж байсан. Өөрөөр хэлбэл УИХ-ын гишүүн Б.Дэлгэрсайхан МАН-д өгсөн хэдэн тэрбум төгрөгний хандивныхаа оронд Б.Баатарцогт гэх өөрийн хүнээ Ашигт малмал газрын тосны газрын даргаар тавьсан. Тэгвэл Б.Дэлгэрсайхан, Б.Баатарцогт нар ийнхүү Заамар сумын 15 мянган га газрыг авахаар улайрч байна уу гэх хардаж болохоор байгаа юм. Сүүлийн үед МАН сонгуулийн санхүүжилтээ олохын түпд төрийн албан тушаал зарж 60 тэрбум төгрөг босгосон гэх асуудалтай ч холбоотой байж мэдэх юм.

АМГТГ-ынхан хувийн компаниудаас цалин авдаг ноцтой зөрчил илэрчээ

Засгийн газрын яам, агентлагуудад Авлигын эсрэг хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг хэрхэн хангаж байгааг АТГ-ынхан өнгөрсөн хавар шалгасан. Дээрх шалгалтаар Уул уурхайн яам, харьяа агентлаг болох Ашигт малтмал, газрын тосны газарт хийсэн шалгалтаар төрийн албан тушаалтнууд хувийн компанид давхар ажиллан цалин авч буйг тогтоосон байна. Тус газрын мэргэжилтнүүд нефть, алт, нүүрс зэрэг ашигт малтмал олборлодог гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалттай компанид шинжээчээр ажиллаж, үйл ажиллагааных нь тайланг гаргаж өгөөд, тухайн компаниудаас хамгийн багадаа гурван сая, дээд тал нь 20 сая төгрөгийн давхар цалин авч байжээ Үүнээс Ашигт малтмал, газрын тосны газрын ажилтнууд ашиг сонирхлын ямар нэг зөрчилтэй байгааг харж болох юм. Тиймээс АТГ-ынхан эрүүгийн хэрэг үүсгэн нарийвчилсан шалгапт хийхээр болсон гэдгийг АТГ-аас мэдэгдэв. Улс эх орны эдийн засаг хүнд, төрийн байгууллага санхүүжилтээ нэмж байхад Ашигт малтмалын газрын тосны дарга Б.Баатарцогг хуучин машинаа акталж, шинэ "Ланд 200” авч байсан. Уул уурхайн компаниуд хайгуулалт хийгээд, ашиглалталт олборлолтын зөвшөөрөл авахаар Ашигт маптмал газрын тосны газарт бичиг баримт бүхий нөөцийн тооцоолбороо өгдөг. Гэтэл хамгийн ашигтай талбай бүхий газрыг нь өөр компаниудад ашиглах зөешөөрөл хууль бусаар олгодог гэх ноцтой мэдээлэл ч зарим эх сурвалжаас ирж байгаа юм.

Г.БАТЗОРИГ /ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН/

Баабар: Эрлийз хурлийзийн “хэрэгт” хүн амын 80 гаруй хувийг эзэлдэг халх ястан холбогддог

munkhbat — Tue, 03 Oct 2017 11:40:25 +0800

Эрлийзүүд ба түүний дайснууд

1. Наяад оны дундуур манай хүрээлэнгийн таван ажилтан Югославт томилолтоор сар явлаа. Би ахалж явсан юм. Ирсний дараа манай хариуцах яамнаас хүрээлэнгийн захирал бид хоёрыг дууддаг юм байна. Томилолтоор явсан мэргэжилтнүүдийн дунд хятадын эрлийз нэг эмэгтэй ажилтан багтсан нь яам түргэн авах шалтаг болжээ. Захирал бид хоёрыг улс төрийн сонор сэрэмжгүй гэж тархи эргэтэл загналаа. Дараа нь НАХЯ-ы бас нэг төлөөлөгч ирж сонор сэрэмжийн талаар суртчилан дараа дараагийн томилолтоор хэн хэнийг явуулж болохгүй талаар сурган эрлийз хурлийз, өвөрлөгч нарын жагсаалт гаргаж өглөө. НАХЯ-д бүртгэлтэй ийм хүмүүс манай хүрээлэнд дөрөв тав байдаг аж. Бид тэрийг нь сонирхож ч байсангүй үнэхээр улс төрийн сонор сэрэмж үгүй байсан бололтой.

2. Хөдөө суманд ажиллаж байлаа. Сургуульд цэрэгжлийн хичээл гэж нэг марзан юм орно. Сургуулийн нэг танхимын цонхыг төмөрлөж битүүлээд сурагчдаар ээлжилж мануулна. Сурагчид модон буугаар сургуулилна, харин битүүмжилсэн танхимд ганц ширхэг жинхэнэ АК автомат бий. Аймгийн цэргийн хэлтсээс нэг хошууч шалгалтаар ирдэг юм байна. Тэрээр мөнөөх ориг АК-г хэрхэн хадгалж байгааг шалгаад цонхны төмөр сараалжийг найдваргүй хэмээн голов. "Энэ бууг хулгайлчих хүн энэ суманд байгаа юм уу?” хэмээн хэрэгт дурлаад асуучихсан чинь хошууч миний тэнэгийг гайхаж байгаа бололтой толгой сэгсрэн сургамжилсан нь "Энэ суманд жаран хоёр онд урьдаас орж ирээд нутаг заагдсан хоёр айл бий. Тэд юу ч хийж магадгүй. Сэхээтэн хүн байж мөн ч сонор сэрэмжгүй байна даа” хэмээн эелдгээр тайлбарлаж өгөв. Олон хүүхэдтэй багын багш нэг авгай, мөн сургуулийн мужаан хийдэг өвгөнийх хоёр мөнөөх нутаг заагдагч нар болохыг мэдэж авав. Хүүхдүүд нь том болсон авч тэдний хэн нь ч аймгийн төв орж үзээгүй гэнэ. Сумын хэлтсийн төлөөлөгчийн хараанд байдаг аж. Хэлтсийн төлөөлөгч залуутай хожим нь танилцаж дотно болсон. Түүний нэг чухал үүрэг нь мөнөөх нутаг заагдагч нарыг харж хандаж байх аж. Орой болгон гэрийнх нь гадуур сэм өнгөрч ам бүлийг нь бүртгэдэг байж билээ.

3. Би Арьс ширний үйлдвэрт нормын ажилчин, дөрөвдүгээр зэргийн эсгүүрчин байлаа. Цехээс нэг хөдөлмөрийн баатар төрөв. Үйлдвэр том хүлээж авч дараа нь баатарын гэрт лут найр боллоо. Найран дээр манай цехийн хамгийн аварга эсгүүрчин бут агсам тавьж сүүлдээ хутга шөвгөндөө тулж баатрын гуянд, цехийн даргын даланд тонгорог зоогдож, намын үүрийн дарга авгай хамраа нээлгүүлсэн. Агсамын шалтгаан тодорхой болов. Тэрээр бүх уралдаанд түрүүлдэг, хамгийн сайн эсгүүрчин боловч надтай адилхан дөнгөж дөрөвдүгээр зэрэгтэй аж. Дээд эсгүүрчин долдугаар зэрэгтэй болдог юм. Түүний аав нь хятад хүн байсан шалтгаанаар үргэлж гадуурхадаг, амралтын почоонк ч өгдөггүй байж. Баатраас хавьгүй илүү боловч ингэж гадуурхагдаж дарамтанд явсан гомдол нь зад татжээ. Хөөрхий шорон явсан, баатар хутгалсан хэргээр том ч ял авсан, хожим дуулахнаа шорондоо үхсэн гэнэлээ.

4. Далан есөн онд улс төрийн хэргээр шоронд оровоо, би. Эрүүгийнхэн цагдаагийн хяналтанд тусдаа байдаг бол мань мэтийн улс төрийнхөн НАХЯ-ы мэдэлд Ганцын буланд тусгай маягтай хоригдоно. НАХЯ-ы тусгай төлөөлөгчийг хамт архидаж суугаад хутгалчихсан нэг тавьтаргүй өвгөн, хил давж оргож орж ирсэн нэг өвөр монгол залуу бид гурав нэг камерийн улс төрийнхөн. Өдөрт гурван удаа жорлон ороход эрүүгийнхэнтэй холилдоно. Мөн ч муухай өвгөн байж билээ. Өнөө муу өвөр монгол залууг эрүүгийнхэнд янз бүрээр худал хов зөөн хатгаж жорлонд зодуулдаг байсан. Нэг удаа би зэргэлдээ өрөөнд байцаагдаж байхдаа өвгөн өөрийн байцаагчид юу гэж бүлтэрч байгааг сонссон. Дайсны тагнуул өвөр монголыг зовоосноор эх оронч үйлдэл гүйцэтгэж хийсэн алдаа гэмээ цайруулж байгаа хэрэг гэж ярьсан шүү. Өвөр монгол залуу сүүлдээ жорлон явахаас айж хоолныхоо түмпэнд шээгээд цонхоор цацдаг болчиж билээ.

5. Танил маань саяхан одонгоор шагнуулжээ. Ресторанд нэлээд халамцуу байхад нь тааралдав. Надад ихэд талархан бүр үнслээ. "Хужаагийн хүү намайг элдэвээр гадуурхалгүй өдий болтол хүн шиг хүндэтгэж явсанд чинь би маш их талархдаг. Намайг сая одонгоор шагналаа. Ёстой зүүдлээгүй явсан юм” гэж яриад уйллаа. Үнэндээ би түүний гарал үүслийг огт мэддэггүй байсан. Гэхдээ ямар их дарамттайгаар энэ оронд 50 гаруй жил амьдарсныг нь ойлгон өрөвдөж эгээ л дагаад уйлчихсангүй.

6. Нэгэн дээд сургуулийн таньдаг багш маань жараад оны үед Монголд орж ирсэн өвөрлөгч. Тархи толгой гайгүйтэй сүрхий эрдэмтэн боловч лав мэдэхээс ерэн он хүртэл мөн ч их гадуурхагдсан даа. Эрдмийн зэргээ хамгаалах гэж ёстой үйлээ эдэлсэн. Шагнал урамшал курс сургууль, гадаад томилолтоос дандаа хасагдана. Намд орох гэж зөндөө хөөцөлдөөд "идэвхитэн” гэдэг ангилалаас дээш гаргаагүй. Өөрөө ч үүндээ дасаад барагтай хүний доромжлолыг тоохоо больсон юм. Харин ерэн оноос хойш мань хүн шал өөр нэгэн болж хувирсан. Таарсан болгоныг эрлийз хурлийзаар нь дуудна, хэн нэгний тухайд гарал үүслийнх нь талаар үнэмшмээргүй зүйл ярина. Ялангуяа мань эртэй муудалцсан нэгэн шууд л гадаадын тагнуул болж хувирна. Хүмүүс залхдаг ч юм уу, төвөгшөөдөг ч юм уу түүний "атаман” гэдгийг аяндаа чимээгүй зөвшөөрлөө. Одоо тэрээр сургуулиа тэр чигээр нь атгачихсан, хүн болгоныг айлгана.

7. Батлан хамгаалах яаманд үзэл суртал хариуцаж байсан нэгэн надад ингэж ярьсан юм: "Одоо энэ хятадуудын эсрэг чанга орилж гүйгээд байгаа залуусын ард урьд офицер байсан эрлийз хурлийзууд байдаг юм билээ. Эд бүгд бүртгэлтэй, байнгын хараанд байсан. Ахмадаас дээш цол олгохыг зөвшөөрдөггүй байлаа. Шагнал урамшуулал бол бүр горьдолтгүй. Ингэж дарамтлуулж гадуурхагдаж байсныхаа өшөө хорслыг одоо авдаг болсон юм шиг билээ”.

8. Манлайбаатар Дамдинсүрэнг дагаж 1911 онд олон баргууд Халхад орж ирсэнд Богд хаанаас газар заан өгчээ. Энэ нь одоогийн Төв аймгийн урд сумд юм. Тэд "Ээж хад” хэмээх шүтээнээ хүртэл босгосон. Нэр алдар бүхий нэгэн эрхэм нэлээд хэдэн удаа ярилцлага өгөхдөө "голын урдуур баргууд байдаг, Дулмаа барга, би харин голын хойтхынх, жинхэнэ боржгон халх” гэж давтан өгүүлнэ. Уг нь тэрийг нь хэн ч сонирхоогүй л дээ, гэхдээ бүхэл бүтэн зуун жил өнгөрчихөөд байхад гоморхлын ул мөр арилдаггүй ээ.

9. ХХ зууны эхээр Өвөр Монголын Харчин хошууны ноён Манжийн хаантай заргалдан муудалцжээ. "Харчингуудыг үхрийн баас шиг цувуулна” гэж хаан занаад одоогийн Сүхбаатар аймгаас Ховдын хил хүртэл шинэ өртөө буй болгон харчингуудыг өртөөчин болгосон байна. Хожим нь цагийн явцад уусан алга болж тэд хэдхэн газар төвлөрчээ. Дундговийн урдуур, Өмнөговийн бас нэг хоёр сум гэх мэт. Зуу гаруй жилийн өмнөх юм ярьж байна шүү дээ. Гэвч тэдний нэлээдийн энэ комплекс үе дамжин үлдсэн байдаг. Эрлийз хурлийзын тухай, цусны ариун цэврийн тухай ярьдаг хашгичидаг хүмүүсийг сонирхоод байхад ийм нэгэн комплекс дөрвөн үе дамжин үлдсэн байх юм.

10. Сүхбаатар аймгийн урд хэдэн сум бас л зуугаад жилийн өмнө Гадаад Монголд багтдаггүй, Хаалганд хамаардаг байжээ. Хошуу захирагчийг нь өхрийдаа гэх маягтай нэрлэдэг, Бээжингээс томилогддог байсан бололтой. 1942 он хүртэл Дотоод яамны мэдэлд Жавхлантшарга аймаг нэртэй байсан. Сүхбаатар гэнэт Монголын удирдагчаар тодрох үед Жавхлантшаргыг Дорнодын болон Хэнтийн хэдэн сумтай нийлүүлж шинээр Сүхбаатар аймаг байгуулжээ. Бас л бөөн комплекс. Тэндэхийн цус шинжээчид мөн ч олон доо.

11. 1945 онд Барга, Үзэмчингээс нэлээд олон айл Монголд нүүн ирж суурьшсан. Заримд нь тусгай сум хүртэл байгуулж өгсөн. Харин тэр нь 1990 он хүртэл НАХЯ-ы хатуу хяналтанд байлаа. Үр хүүхэд нь сургууль номд явах, ер нь шилжин суурьших зэрэг нь мөн ч хязгаарлагдмал байжээ. Өсөрхөл үүсэх том шалтгаан мөн биз?

12. Дөрөв таван үеийн өмнө урдаас орж ирсэн гэх авч өдгөө мартагдвал мартагдахаар болсон хэсэг этгээд ерэн оны ардчилалын дөнгөж дараа цусны ариун цэвэр үзэж тогтоодог бүлэг (холбоо?, эвлэл?, нийгэмлэг?, байгууллага?) байгуулжээ. Монголын төрийн өндөрлөгт буй хятадын эрлийз гэх 500 хүний нэрийн жагсаалт гаргасан байна. Ингээд "хэрэгт холбогдогч” нарт өнөөхөө үзүүлж шантаажилдаг байгаа. Нэг багашаархан намын дарга өнөөх жагсаалтанд орчихжээ. Тохиролцож мөнгө төгрөг өгч авалцсаны дараа жагсаалтаас нэрээ "албан ёсоор” хасуулав. Одоо мөнөөх намын дарга дахин ийм хэрэгт орохгүйн тулд цус цэвэр байх тухай, хэн хэн ийм хэрэгт орсон тухай зурагтаар байнга ярьдаг болсон.

13. Ерэн оноос Монгол Хятадын харилцаа хэвийн болж харилцан зорчих явдал нээлттэй болов. Ар монголчууд өвөрлөгч нараа үл тоохоор барахгүй элдэвээр басамжлан хужаа хувхайгаар нь дуудах болов. Хүн гомддог юм байгаа биз дээ. Ингээд зарим ирсэн гийчид зориудын хагалан бутаргах явуулга хийж эхэлжээ. "Монгол дахь хятадын эрлийзүүдээс Хятадын дарга Зянь Зэминд бичсэн захидал” гэгч тухайн үедээ шар сонин болгон дээр хэвлэгдсэн. Тагнуулын байгууллагынхан этгээдийг саатуулан шалгахад хятад монгол хэлээр өөрөө бичин тараасан болох нь ил болсон. Тэдний зарим нь Монголд улс төрийн тавцанд гарч ирсэн болгоныг эрлийз хурлийзаар нь зарлах ажлаар дагнах болж билээ.

14. Эрлийз хурлийзийн "хэрэгт” хүн амын 80 гаруй хувийг эзэлдэг халх ястан холбогддог. Хасаг, буриад, дархад ястан ийм хочоос ангид. Төв халхын "дурак” Лундаажанцан УИХ-ын дарга болоход түүнийг антропологийн шинжлэх ухааны үүднээс хятадын эрлийз болохыг нь зарласан хэвлэлийн бага хурал болж байсныг хүмүүс мартсан болов уу? Гэхдээ энэ бол МАХН-ын (Одоогийнхоор бол МАН) төлөөлөгч ийм хэрэгт орсон бараг анхны тохиолдол. Учир нь МАХН байвал цэв цэвэр монгол, харин Ардчилсан хүчнийхэн бол хуйгаараа хужаа. Цаад байгууллагынх нь инерци л юм болов уу даа.

15. Сонгуульд нэр дэвшигч шууд хужаагаар зарлагдана. Энэ бол хорин жил тогтсон ёс горимтой уламжлал. 2005 оны ерөнхийлөгчийн сонгуульд дөрвөн нэр дэвшигч өрсөлдөв өө. Гурав нь цусны шинжилгээгээр хужаа болох нь шууд л батлагдсан. Ирсэн гарсан, цагаачин ногоочноороо ярьвал үлдсэн ганц цэвэр цустай нь гурав дахь үеийн цагаач байсан нь харин хувь заяаны шоглоом юм даа.

16. Хужаагийн хэрэгт орсон хүн эргээд өөрөө хамгийн лут цус шинжээч болдог. Хятадын далд бодлого гэх маягийн хүн үнэмшмээргүй үлгэр бүхий л мэдээллийн хэрэгслэлээр цацаж суудаг "төгс мэргэн үзмэрч” болон хувирна. Парной өвчинтэй болчихдог юм уу, эсвэл үнэхээр "но”-той болоод булах гэж ядаад байгаа юм уу, юутай ч нэг комплекс байх шиг байгаа юм. "Намайг хужаа гээд бодчих (мэдчих?) вий” гэсэн айдас!

17. Интенэтийн сүлжээнд сэтгэгдэл бичих нь хорслоо тайлах хамгийн таатай хэрэгслэл болсон. Монголын улс төрийн тайзанд гарч ирсэн болгон бараг зуун хувь хужаа. Ингэж нэр усгүй нуугдан бичиж сэтгэлийн шархаа эдгээдэг 100 хүрэхгүй хүн байдаг. Гэвч интернэт бол яг л телефон утас шиг заавал мөрөө үлдээдэг хог л доо. Терроризмтай тэмцэх нэрээр хэн хаанаас бичиж байгаа нь амархан илрэх болжээ. Сэтгэгдэлчид бараг бүгдээрээ гүн комплекстой, арилшгүй гомдолтой хүмүүс болох нь тогтоогдсон.

18. Бусдыг хужаагаар дуудах нь нэг ёсны эх оронч үзлийн илэрхийлэл боллоо. Гэвч энэ нь гэмт хэргээ цайруулах, рэкет хийх, комплексоо нуух хэрэгслэл байдаг. Бараг бүх тохиолдолд. Үхсэн малын махаар хоол хийж зарж байгаад баригдсан нэгэн "Энийг хүнд өгөх гэсэн юм биш, хужаа нарт өгөх гэсэн юм” гэж мэдүүлжээ. Ямааны мах Хятадаар дамжуулж Иранд гаргах гэсэн юм гэсэн тайлбар хийж байгаа наймаачныг бүлтэлзүүлж байгаа сэтгүүлчдийн луг нэвтрүүлгийг зурагтаар харсан уу? Сэтгүүлчид наймаачныг махаа Иранд гаргах гэж байгаа бол ч яахав, гэхдээ л худлаа тэгэж байгаад замдаа богооноо суллаад хятадуудад идүүлнэ дээ хэмээн хардана. Хөөрхий наймаачин монгол ямааны махыг лалын ах дүү нартаа идүүлнэ хэмээн бараг л цусаараа тангараг тавьж уйлагнана. "Хүн алж болохгүй, нохой хужаа нарыг бол алж болно” гэсэн эх оронч зарлалын самбар зам дагуу тавьсан байхыг бодвол олон хүн хараа биз.

19. Үйлийн үр заавал эргэж боловсордог. Өнгөрсөн нийгэм хэдэн арван жилийн турш нийгмийн зарим гишүүдээ гарал үүсэлтэй нь холбогдуулан хүний ёсноос гадуур дарамталж зовоон гадуурхаж хэдэн үеэр нь арилшгүй сэтгэлийн гүн шарх үлдээсэн. Одоо эргэж үйлийн үрээ амсаж элдвээр хараалгаж тэрэндээ комплексдож зовж шаналж, ичсэнээсээ болон гадаад дотоодгүй зохиомол дайсан бий болгож түүнтэйгээ тэмцэж буй нэрээр улс орныхоо эрх ашигийн эсрэг ухамсартай болоод ухамсаргүйгээр хорлон сүйтгэж яваа нь үйлийн үр л юм. Системийн гажиг нүглийг олон жилийн дараа иргэд нь хувь бие дээрээ амсаж буй нь энээ, бас. Олон жил хураагдсан өсөрхөл эргэж дэлбрэхээрээ ийм л үр дүн гарах нь хууль.

Жич: Зориуд өөрийгөө хужаа гэж нотолдог эсрэг үйлдэл бас байдаг нь их марзан. Гадаадад улс төрийн цагаачлал гуйхдаа өөрийгөө эрлийз хурлийз хэмээн нотлож Монголд гадуурхагдан зовж шаналж байгаа гэсэн өргөдөл бичиж орогнол авсан хүн мундахгүй бий. Шалгаад үзэхэд Монголд үнэхээр ийм гадуурхал өргөн тархсан байдаг нь нотлогддог. Улс төрийн орогнол ч ашигтай л даа, байр хоолоор хангана, үнэгүй хэл зааж өгнө, дараа нь ажилд оруулна. Харлаж зовж байснаас хавьгүй гоё.

2011.02.20

Ачааны МОТОшин

munkhbat — Thu, 21 Sep 2017 09:51:32 +0800

Архангай аймгийн Хашаат сумын бензин бага иддэг ачааны МОТОшин. Уг мотошинийг Төмөр хэмээх Дамба гуай хийсэн хэмээж байна.

Төвдийн өндөрлөгт хайлсан мөнх цэвдэг газрын гүнээс оргилж эхэлжээ

saikhnaa — Fri, 15 Sep 2017 13:15:40 +0800

Өнгөрсөн долоо хоногт нэгэн Төвд малчин байгалийн ховор сонин үзэгдлийн дүрсийг гар утсаар буулгаснаа олон нийтэд хүргэсэн юм.

Тэгвэл энэ үзэгдлийг хайлсан мөнх цэвдэг газрын гүнээс оргилон гарч ирж байгаа явц гэж Хятадын эрдэмтэд тайлбарлажээ.

Есдүгээр сарын 7-нд Хятадын Циньхай мужийн Юшу хошуунд галт уулсын лаав шиг оргилсон мөнх цэвдэг фургон машин, гэр зэрэг эд зүйлсийг эвдсэн байна.

Харин хүн гэмтэж бэртсэн тухай мэдээлэл ирээгүй байгаа юм. Мөнх цэвдэг бол хөрс, чулуу, тунадасны холимог бөгөөд жилийн туршид тэс хөлдүү байдаг.

Төвдийн өндөрлөгийн нэлээд хэсэг нь мөнх цэвдэгээр бүрхэгдсэн байдаг юм.

Дээрх явдлын дараа төвд үндэстэн 40 гаруй иргэнийг орон нутгийн эрх баригчид нүүлгэн шилжүүлжээ.

Ийм үзэгдэл өмнө нь маш ховор тохиолдож байсныг хэвлэлүүд бичсэн байна. Сүүлийн өдрүүдэд энд орсон их усархаг борооны нөлөө гэж дүгнэж байгаа ч ерөнхийдөө дэлхий нийтийн цаг уурын дулаарлын нөлөөгөөр ийнхүү хөрсний мөнх цэвдэг гэсэж эхэлсэн гэж эрдэмтэд үзэж байгаа ажээ.

Эх сурвалж: South China Morning Post

Р.ТӨМӨР

Дэлхийн хамгийн том молор 500 кг жинтэй

munkhbat — Mon, 11 Sep 2017 17:31:45 +0800

Хүн төрөлхтөн молорыг маш эртнээс хэрэглэж иржээ. Уралын нуруунаас неолитийн үеийн давхаргаас хурц ирмэгтэй молорын хавтгай анх олджээ. Молор нь шар, алтан шар өнгөгүй, ягаан, цэнхэр, улаан шаргал, ногоовтор, хүрэн гэсэн олон янзын өнгөтэй. Хуучин цагт шар өнгөтэй чулуу болгоныг молор хэмээн нэрлэдэг байжээ. Гэвч энэ нь шар кварц болох болох цитрин байдаг байв. Хамгийн алдартай молор эрдэнийн нэг болох Португалийн титэмд байрлуулсан "Браганза”-г /1680 карат/ удаан хугацааны турш алмаз хэмээн андуурдаг байжээ. Топазын үндсэн ордын зэрэгцээгээр түүний шороон орд байдаг. Молор буюу топаз нь биндэръяа, болор, халтмар зэрэг эрдэстэй хамт байх тохиолдол багагүй байдаг байна. Молорыг гоёл чимэглэлд хэрэглэнэ.

Молор эрдэнэ нь талсттай, шилэн гялгартай ихэвчлэн өнгөгүй байдаг. Ягаан өнгөтэй нь нэлээд үнэд хүрнэ. Ихэвчлэн бриллиант маягаар засч өнгөлөх бөгөөд хэт ягаан туяанд өнгө нь хувирдаг ажээ. Том хэмжээтэй молор ховор бөгөөд 500 кг молор ОХУ-аас олдож байжээ. Мөн Норвегийн Сетерсдалаас 62 кг өнгөгүй молор олдсон байна. Бразил, Шриланк, АНУ, Япон, Австрали, Пакистан, Нигери, Норвег зэрэг улс молор эрдэнийн орд ихтэй. Монголчууд молорыг эрт дээр үеэс эрхэмлэж морин толгойн чинээ молор эрдэнэ олохыг ерөөдөг байв. Монголд молор хайх явцад бага хэмжээний молор олж байжээ. Молорын хайгуулийг тусгайлан хийж байгаагүй бөгөөд судалгааны материал ч ховор. Төв, Өмнөговь, Дундговь, Сүхбаатар, Хэнтий, Баян- Өлгий, Ховд, Завхан, Ховд, зэрэг аймгаас цэнхэр голдуу өнгөтэй молор олддог байжээ.

Ихэр цамхаг нурж 2983 хүний аминд хүрсэн “Хар" өдөр

munkhbat — Mon, 11 Sep 2017 09:43:01 +0800

Америкийн нэгдсэн улсын түүхэнд "хар" өдөр хэмээн түүхэнд тэмдэглэгдэн үлдсэн үйл явдал одоогоос 13 жилийн өмнөх энэ өдөр болсон. Хамгийн өндөрт тооцогддог "ихэр цамхаг" 2001 оны есдүгээр сарын эл өдөр террорист өртөн хоромын дотор сүйрэн 2983 хүн амь алдсан билээ.

-Ихэр цамхагийн түүх-

Дэлхийн худалдааны төвийг барих санаачлага нь Нью-Йорк хотын удирдлага Дэлхийн худалдааны корпораци байгуулан  Манхэттэн дүүрэгтээ худалдааны төв байгуулахыг зорьж байсан 1946 оноос эхлэлтэй байсан аж. Ийнхүү төслөө 1964 онд батлуулж 1966 онд барилгын ажлыг хэрэгжүүлж эхэлжээ. Цамхагийг бүрэн ашиглалтанд ороогүй байхдаа буюу 1970 онд доод давхаруудаа ашиглалтанд оруулсан байдаг. Нэгдүгээр цамхаг нь 1972 онд харин хоёрдугаар цамхаг нь 1973 онд ашиглалтанд орсон бөгөөд 10.000 гаран ажилчид барилгын ажлыг гүйцэтгэж байх явцад найман үйлдвэрийн осол болж байсан гэдэг. Тус хоёр худалдааны төв нь 1973 оны дөрөвдүгээр сарын 4-ний өдөр албан ёсоор нээлтээ хийжээ.

1368, 1362 футын өндөртэй 110 давхар ихэр цамхагууд 1974 онд Сирс Тауэр баригдах хүртэл дэлхийн хамгийн өндөр, хамгийн том барилгад тооцогдож байжээ.

Ихэр цамхагийн нурсан шалтгааныг олон янзаар тайлбарладаг.

1. Америкийн нэгдсэн улсын тухайн үеийн ерөнхийлөгч George.W.Bush халдлагын мэдэгдэл хийхдээ ард түмэн рүүгээ нулимстай харцаар харан ирак руу хамаг хүчээ илгээх тушаал хийсэн билээ. Гэвч энэ шалтгаан жил ирэх тусам няцаагдсаар ирсэн бөгөөд энэ үйлд явдал нь дэлхий дахины тархийг угаасан америкийн нэгдсэн улсын явуулсан ухуулга буюу дайн эхлүүлэх өдөөн хатгалга хэмээн үзсэн байна.

2. www. serendipity.li сайтад Ихэр цамхгийг Боинг 707 онгоц мөргөхөд тэсвэртэй байхаар барьсан гэдэг. Энэ онгоц нь Өмнөд цамхгийг зүсэн орсон Боинг 767-тай жин, хэмжээ, хурдаараа адилхан. Хэрвээ нэг цамхаг нь нурсан бол зүгээр л гайхаад өнгөрөх байсан. Гэтэл хоёулаа, бараг чөлөөт уналтын хурдаар, тун цэвэрхэн унасан нь гайхал төрүүлдэг. Мөн хажуу талын Манхэттэн дүүргийн барилгуудыг огт эвдэж, гэмтээлгүйгээр шууд л үнс нурам, өтгөн манан, тоос шороо болж, бүрэн нурсан нь хачирхалтай. Уг нь барилга нурсан ч төвийн ган баганууд нь үлдэх учиртайсан. Энэ бүхнийг онгоц мөргөснөөс болж үүссэн түймэртэй төрүүлдэг.Мөн хажуу талын Манхэттэн дүүргийн барилгуудыг огт эвдэж, гэмтээлгүйгээр шууд л үнс нурам, өтгөн манан, тоос шороо болж, бүрэн нурсан нь хачирхалтай.

Уг нь барилга нурсан ч төвийн ган баганууд нь үлдэх учиртайсан. Энэ бүхнийг онгоц мөргөснөөс болж үүссэн түймэртэй эндээс үзэхэд есдүгээр сарын 11-ний алан хядлага бол америкчуудын өөрсдийнх нь төлөвлөсөн, гүйцэтгэсэн үйл ажиллагааны үр дүн байх магадлалтай. Гадныхны тусламжтайгаар хийгдсэн байж болзошгүй энэ үйл ажиллагаанд АНУ-ын аюулгүй байдал, цэргийн байгууллагууд хамсаатан болж мэдэхээр байгаа юм. Тэгэхээр халдлагад өртөж, амиа алдсан 3000 хүн Арабын террористуудад биш, улсын тагнуул, хамсаатны гарт өртсөн болж таарч байна.

Есдүгээр сарын 11-ний үйл явдлын тухай албан ёсны тайлан худал хуурмагаар дүүрсэн гэх нотолгоо үнэхээр олон. Америкчууд энэ талаар эхнээс нь мэддэг байсан ч олонх нь Цагаан ордон, мэдээллийн үндсэн хэрэгслүүдийн худал хуурмаг ярианд итгэсээр байгаа" гэж мэдээлжээ.

Тэгвэл өнөөдөр уг хоёр барилгын суурин дээр "аймшигт" есдүгээр сарын 11-ний дурсгалын музей сүндэрлэн боссон.

НАРАН ДЭЭР СҮҮЛИЙН 12 ЖИЛД АЖИГЛАГДААГҮЙ ХҮЧТЭЙ ТЭСРЭЛТ БОЛЖЭЭ

munkhbat — Fri, 08 Sep 2017 09:45:40 +0800

Наран дээр есдүгээр сарын 6-ны өдөр сүүлийн 12 жилд ажиглагдаж байгаагүй хүчтэй тэсрэлт болжээ. Энэхүү тэсрэлт нь наран дээр ажиглагдаж байгаа хоёр бүлэг толбоны нөлөөгөөр бий болсон байна. Тэсрэлт нь Х9.3 баллын хүчтэй байжээ.

Сүүлийн 20 жилийн хугацаанд Наран дээр хүчтэй таван тэсрэлт бүртгэгдсэн ба түүний хамгийн сүүлчийнх нь одоогоос яг 12 жилийн өмнө буюу 2005 оны есдүгээр сарын 7-нд Х17.0 тэсрэлтийн баллтай болж байжээ.

Одоогийн байдлаар тэсрэлтийн идэвхжилийн индекс нь 10.3 байгаа аж.

Энэхүү тэсрэлт нь Нарны дискийн төвтэй ойрхон болсон учир ойрын хэдэн хоногт Дэлхий болон сансар огторгуйд нөлөөлж эхлэх юм байна.

Б.Орхон

http://olloo.mn/n/46386.html

Даян хааны удам тасрах шахсан гурван тохиолдол

munkhbat — Mon, 04 Sep 2017 15:53:28 +0800

Бөртэ Чино (758)–оос Мөнх (1209) хаан хүртэл 451 жилд 3 ясан төрөл шувтарч 25 үе өнгөрчээ. Энэ хугацаанд нэг ясан төрөл шувтрахад дунджаар 150 жил нэг үе 18 жил үргэлжилсэн байна. Харин Чингис (1162) хааны отгон хөвгүүн Тулуйн удмаар тооцоход Тогоонтөмөр хааны хөвгүүн Төгстөмөр (1342) хүртэл 180 жилд нэг ясан төрөл буюу 9 үе шувтарч, нэг үед дунджаар 20 жил үргэлжилсэн байна.

Тогоонтөмөр хааны хүү Аюушридар 1370-1378 онд, Төгстөмөр 1378-1388 онд, эцгийн орыг залгаж Ар Юань улсын анхны хаадууд болсон бол ач хөвгүүд болох Төгстөмөрийн гурван хүү Энхзориг 1389-1392 онд, Элбэг 1393-1399 онд Ар Юань улсын гурав, дөрөв дэх хаадууд байсан бөгөөд гурав дахь хүү Дүүрэнтөмөр хунтайжийн гуч хүү Хархууцаг тайж, Ойрадын Эсин тайшийн охин Цэцэг хоёрын дундаас ганц хүү төрсөн нь Баянмөнх "болох жонон” ажгуу. "Болох жонон” Баянмөнхийн цорын ганц хүү Батмөнх нь Их Монгол улсын 29 дэх хаан бөгөөд 1480 -1517 он хүртэл 37 жил төр барьж, Тогоонтөмөр хаанаас хойш өөр хоорондоо хагарч бутарсан Монголчуудыг хураан нэгтгэж, бүх Монгол даяар самуунгүй энх тайван байдлыг буй болгожээ. Батмөнх даян хааны алдар тэр үед Монгол даяар мандаж байсан төдийгүй Мин улсын түшмэдүүд хүртэл "дахин мандсан Монголын гэгээн эзэн” гэж бишрэн хүндэтгэж байсан тухай ном сударт тэмдэглэгдэн үлдсэн нь буй.

Батмөнх даян хаанаас Цахарын Лигдэн хүртлэх 115 жилд тэдний удам тасралтгүй Монголын төрийг барьсан бөгөөд отгон хүү Гэрсэнз Жалайр (1513 -1549) хунтайжийн 7 хөвгүүн (Ашихай, Ноёдай Хатанбаатар, Онохуй Үйзэн, Аминдурал, Дарь, Далдан хөндлөн, Саму Буйма) Ар халхын 7 хошууг захирч тэдний дээд өвөг болсон бол. Ашихай дархан хунтайжийн ач хүү Лайхор (1562 онд төрсөн) Онохуй Үйзэн ноёны дэд хүү Автай (1554 -1588), дөтгөөр хүү Түмэнхэн сайн ноён (1558 -1640), Аминдурал ноёны ач хүү Шоолой (1576 -1652) нарын удам Засагт хан, Түшээт хан, Сайн ноён хан, Сэцэн хан аймгийг үе дамжин XX зууны эхэнд хүртэл удирдсаар ирсэн түүхтэй ажээ.

Амьд үлдэх тавилан

Түүхийг эргэн санахад их хаадынх байтугай эгэл жирийн та биднийх ч гэсэн хэн нэг үл үзэгдэх гар эрэмблээд цэгцэлчихсэн юм шиг. Тэр нэгэн мөч агшин тасарсан бол өнөөгийн амьдрал "будаа” болох юм шиг үе ч байх. Бямбын Ренчин гуайг бага балчир, хүүхэд байхад нь Д.Сүхбаатар жанжин тохиолдлоор тааралдаж их эрдэмтэй хүн болоорой гэж хэлсэний дагуу номонд шамдан суралцах болсон тухай өөрийнх нь дурсамжинд байдаг. Юмжаагийн Цэдэнбал юмтай баяжуу айлын хүүхдийн оронд ацагладаж сургуульд ороогүй бол Монголын төрийг 40 жил удирдаач уу? үгүй ч үү?. Яг үүн лүгээ Батмөнх даян хааны эцэг Баянмөнхийн амьдрал өлгийтэй бяцхан байх үеээсээ л хутганы ирэн дээр байсан ажгуу.

Төгстөмөр хааны хүү Элбэг нигүүлсэгч хаан Монголын төрийг 1393 -1399 он хүртэл 6 жил барихдаа түүхэнд нэг хар мөр үлдээсэн байдаг ажээ. Элбэг нигүүлсэгч хааны дэргэд дөрвөн Ойрдын төлөөлөгчөөр мянгат овогт Хоохой Даюу гэгч түшмэл алба хааж байв. Хаан нэгэн удаа анд явж байгаад туулай намнахад тэр туулайн цус шинэхэн орсон цасан дээр дусалсан байжээ. "Энэ цас мэт цагаан царайтай энэ цус мэт улаан уруултай тийм гоо эхнэр байдаг болов уу?” гэхэд шадар түшмэл Хоохой Даюу "Хаан таны дүү Дүүрэнтөмөр тайжийн гэргий Өлзийт гоо Баажийгийн өнгө зүс таны энэ хэлж байгаагаас лав арван хувь үлэмж сайхан билээ” гэж аймшиггүйгээр өчихөд Элбэг нигүүлсэгч хаан ихэд хөөрч баясан "Үзээгүйг үзүүлэхийг, үлэмж хүсэл хангахыг түшмэл Хоохой Даюу та мэдтүгэй. Хожим би танд Чинсан цол өргөмжлөхөд бэлэн байх болно” хэмээжээ.

Дүүрэнтөмөр тайжийг нэг удаа анд явсан хойгуур нь Хоохой Даюу нууцаар Өлзийт гоо Баажийгийн ордонд очиж "Хаан эзэн Баажий чиний өнгө зүсийг үзэх гэж ихэд сонирхон хүсэж байна” гэж. Тэгэхэд нь Өлзийт гоо Баажий ихэд зэвүүрхэн "Хан тэнгэр, эх газар хоёр нийлж болдог уу? Хаан эзэн дүү бэрээ үзэж болдог уу?” гээд Хоохой Даюуг хөөж явуулжээ. Энэ тухай хаанд айлтгахад Элбэг нигүүлсэгч ихэд уурлаж, өөрийн дүү Дүүрэнтөмөр хунтайжийн ан авын замыг тосуулан туршуул илгээж түүнийг хөнөөлгөөд гурван сар болсон давхар биетэй дүү бэр Өлзийт гоо Баажийг дэргэдээ авчирч хатнаа болгожээ.

1399 оны нэгэн өдөр Элбэг нигүүлсэгч хаан уламжлал ёсоор их авд мордоход Хоохой Даюу мөнөөх амлсан Чинсан цолоо авах тухай ярихаар хааны замыг тосон хээр хүлээж байгааг мэдсэн Өлзийт гоо Баажий хүн явуулж "Хааныг хээр хүлээж байхаар энд ордонд ирж хүлээ” гэж хэлүүлэхэд Хоохой Даюу дуртай нь аргагүй зөвшөөрчээ. Өлзийт гоо Баажийн ордонд ирсэн Хоохой Даюуд мөнгөн аяга дүүрэн сархад барин "Бага биеийг минь их болгож, Баажий намайг хатан болгосон та ачтан хүн” хэмээн магтан асар хүндэтгэл үзүүлж буй дүр эсгэн "Танд нэн их хайр шан хүртээхийг хаан мэдтүгэй” хэмээн архи сархад шавдуулан барьсаар шал согтоожээ. Хоохой түшмэлийг согтож унасны араар түүнийг хааны орон дээр өргөн гаргаж хэвтүүлээд, өөрийн нүүрийг маажиж шалбалан, үс гэзгээ сэгсийлгэж орхиод ан авлахаар мордсон хаанд хүн явуулж дуудуулжээ. Элбэг нигүүлсэгч хааныг яаравчлан гэртээ ирэхэд Өлзийт гоо Баажий хатан нүүр хацар нь шалбарчихсан үс толгой нь сэгсийгээд уйлж суув гэнэ. Хаан гайхан юу болсныг асуухад:

"Энэ Хоохой түшмэл ордонд ирж шал согтоод намайг татаж чангаалаа. Би түүнийг эс зөвшөөрч эсэргүүцээд ийм боллоо” гэжээ. Ийм үгийг сонсоод түшмэл Хоохой балмагдан санд мэнд гарч зугатжээ. Элбэг нигүүлсэгч хаан ёсгүй түшмэлийн араас нэхэн хөөхөд түшмэл Хоохой гэдрэг дайрч эсэргүүцэн хааны эрхий хурууг тас харважээ. Энэ үед ордоны доторхи шадар цэргүүд хөдөлж Хоохой түшмэлийг барьж алав. Тэд хааны зарлигийг гүйцээсний гэрч болгон Хоохой түшмэлийн зоо нурууны арьсыг өвчин хаанд авч ирж үзүүлсэн байна. Энэ үед Өлзийт гоо Баажий хатан Хоохой түшмэлийн нурууны арьсан дээр хааны тас харвуулсан хурууны цусыг дусаан тос мэт нялж хэдэн удаа долоогоод: "Хар санаат хааны цусыг долоож, хатгаж үхүүлсэн Хоохойгийн тосыг ууж, эм хүн би эр нөхрийнхөө өшийг авлаа. Одоо надад үхэвч гомдох газаргүй билээ.” хэмээн өчжээ.

Элбэг нигүүлсэгч хаан Ойрдын Хоохой Даюуг хилс хороосноо мэдээд гэмшихдээ түүний хүү Батулайд "Би эцгийг чинь хилсээр хороов. Одоо чамайг Чинсан болгоё. Чи Ойрдын эзэн Үгэчи хасаха лугаа хамт дөрвөн Ойрдыг захирсугай” гэж зарлиг буулгаж, өөрийн охин Самар гүнжийг Батулайд гэргий болгон өгчээ. Гэтэл Ойрдын тэргүүн Үгэчи хасаха ихэд дургүйцэж "Энэ хаан золгүй төр байгуулан дүү юүгээ алаад, бэр юүгээн авч хатан болгоод ёсгүй засагийг явуулан миний түшмэл Хоохой Даюуг бэрдээ хууртан алаад ичсэндээ ноён намайг амьд байсаар байтал миний харц Батулайд Чинсан цол өгч Ойрдыг мэдүүлэв” гэж хилэгнэн түүний эсрэг цэрэг дайчлан хөдөлгөхөөр бэлтгэж эхэлжээ.

Хамаг эрх мэдлээ Элбэг нигүүлсэгч хаанд алдахаасаа айж эмээсэн дөрвөн Ойрдын хаан Үгэчи хасаха, эцгийн өшийг авахаар тангарагласан Батулай хоёр нэгэн зүйлд санаа нэгдэн үгсэн хуйвалдаж, хамсаж довтлон Элбэг хааныг хороосон нь Элбэг хаанд захирагдахгүй бие даахыг элдвээр оролдож байсан Ойрдын эрх баригчид болон зүүн Монголын зарим ноёдод бутран салахад сайхан боломж олгосон байна. Ийнхүү ялалт байгуулсан Ойрдын Үгэчи хасаха ялан дийлсэн баатарын ёсоор Элбэг хааны эхнэр хүүхэд, эд хөрөнгийг хураан авч нутаг буцсанаар Өлзийт гоо Баажий 7 сартай жирэмсэн Ойрдын хааны ордонд очиж 1400 онд нэгэн хөвгүүн төрүүлсэн нь Дүүрэнтөмөр хунтайжийн хүү Ажаа тайж байсан ажгуу. Харин Үгэчи хасаха Өлзийт гоо Баажийгаас гарсан Ажаа хүүг гадуурхалгүй өсгөсөн байна.

Элбэг хааны дараа түүний ахмад хүү Гүнтөмөр (1377 -1402) эцгийн орыг залгасан боловч хоёрхон жил хүрэхгүй Үгэчи хасахад хөөгдөж Монголын төрийн дээд эрх 1402 онд Ойрдын мэдэлд оржээ. Ийнхүү Үгэчи хасаха зүүн Монголын Аругтай тайш зэрэг ноёдын дэмжлэгтэйгээр Гүйличи нэрээр Монголын их хааны ор сууж 1408 он хүрчээ. Гэвч 1408 онд Аругтай тайш урваж Гүйличи хаанаа огцруулан нутагт нь буцаан хөөж оронд нь Элбэг хааны бага хүү Буяншир (1379 -1412) –ийг Өлзийттөмөр цолтойгоор хаан өрөгмжилсөн байна.

Ойрдын Батулай Чинсан 1412 онд Өлзийттөмөр хаан Буянширийг хорлож алаад Юань улсын хааны тамгыг булааж Хархорин хотыг эзэлжээ. Батулай Өлзийттөмөр хааны хүү Дэлбэг (1395 -1415) –ийг 1412 онд хаанд өргөмжилж хамаг эрх мэдлийг өөртөө авчээ. Батулайд бут цохигдсон Аругтай тайш хүчээ сэлбэн Мин улсаас тусламж авч эргэж байлдан 1416 онд Батулайг ялж түүний амийг хороожээ. 1417 онд Батулайгийн ууган хүү Тогоон эцгийн орыг залгаж Чинсангийн тушаалыг нь залгамжлан дөрвөн Ойрдыг захирах болжээ. Элбэг нигүүлсэгч хааны үйлдсэн энэ ёс бус үйл ажиллагаа Хоохой Даюугийн далдын муу хатгалга ятгалганаас болж Ойрад Монголын харилцаанд ан цав гарч улмаар ихэс дээдсийн хооронд цусан өшөө авах хэлбэрт шилжсэн байна. Авга ахынхаа эхнэр хүү хоёр (Өлзийт гоо Баажий, түүний хүү Ажаа) –ыг Самар гүнж Архайдаа тайшийн хамт нууцаар төрхмийн газарт нь Монголын төв хэсэг тийш буцааж, "болох жонон” Баянмөнхийн элэнц эцэг Ажаа тайж их дайн самууны хөлд үрэгдэлгүй эх нутагтаа буцан ирсэн нь тэр болжээ.Их хааны удам тасарч болох байсан эхний тохиолдол энэ ажгуу.

Ажаа тайжийн гурван хөвгүүн Тогтобуха (1422 -1452), Агваржин (1428 -1453), Мандуул (1426 -1479) нар Монголын төрийн түүхэнд нэрээ мөнхөлж, мөрөө үлдээсэн гавъяатай бол Батулайн хүү Тогоон (1400 -1439), Тогооны хүү Батулайн ач Эсин (1407 -1454) нар ч дөрвөн Ойрдын түүхнээ нэрээ алдаршуулж, мөрөө үлдээсэн цэрэгийн алдарт жанжин байжээ. Эдгээр хүмүүс түүхийн нэг үед амьдарч баруун, зүүн Монголыг захирч эвсэн гар барилцаж, эвдэрч илд зөрүүлж бас худ ураг бололцож улс төрийн төдийгүй удам судраараа холбогдож явсан түүхэн хүмүүс байжээ.Тухайлбал Элбэг нигүүлсэгч хаан төрсөн охиноо Батулайд эхнэр болгон өгч байсан бол Батулайн хүү Тогоон тайш төрсөн охиноо Тогтобухад эхнэр болгон өгч байв. Энэ худ ургийн холбоо цааш үргэлжлэн Эсин тайш өөрийн охин Цэцэгийг баруун Монголыг захирч байсан Агваржин жононгийн төрсөн хүү Хархууцаг тайжид гэргий болгон өгсөн байна.

Эсин өөрийн хүргэн ах Тогтобуха, худ Агваржин жонон хоёртой тийм ч дотно байсангүй. Харин дөрвөн Ойрд, баруун зүүн Монголыг нэгтгэсэн нэгэн их улсын хаан болох далдуур сонирхолдоо хөтлөгдөн өөрийн зорилгоо гүйцэлдүүлэхийн тулд тэднийг утсан хүүхэлдэй болгон ашиглаж чадсан юм.

Эхлээд Эсин эцэг Тогооны удирдлагаар Тогтобухтай хамтарч 1438 онд зүүн Монголын Адай хааныг довтолж хөнөөгөөд 1439 онд Тогтобухыг хаанаар өргөмжлөв. Тогоон 1439 онд нас барахдаа Тайсун (Тогтобуха) хаанд миний цол хэргэм, албан тушаалыг хүүд минь уламжлан үдээгээрэй гэсэн гэрээслэлийн дагуу Эсинг улсын тайшийн тушаалд томилж, эцгийнх нь хуй ван цолыг нь залгамжлуулан цэргийн хэрэгийг эрхлүүлэх дээд албанд томилсон юм. Хаан тайш хоёрыг хагаралдуулах хүчин Монгол дотроо ч гадна Мин улсын талаас ч үйлчилсээр байсан ажгуу. Тухайлбал Мин улсаас Монголын хаан, тайш хоёрт тус тусад нь нэг бус удаа илч ирүүлж, тэдгээр илч нь нэгийг нь хүндэтгэсэн нөгөөг нь үл тоомсорлосон байдал гаргаж, хооронд нь яс хаялцуулж байжээ. Монголын дотоод зөрчил 1452 онд улсыг удирдах хан хүүг тодруулах явдлаас улам лавширч зөрчил тэмцэл хурцадсан байна.

Тайсун (Тогтобуха) хаан хоёр эхнэртэй. Нэг нь Тогоон тайшийн охин Эсингийн эгч, нөгөө нь Харилуун аймгийн Цэвдэнгийн охин Алтгана. Алтганаас төрсөн хөвгүүнийг Молом, Тогоон тайшийн охиноос төрсөн хүүг Авдан гэдэг. Тайсун хааны их хатнаас хүүхэд гаралгүй удсан тул хаан залуу хатан авч хүү төрүүлжээ. Гэтэл түүнээс хойш хоёр жилийн дараа их хатнаас бас нэгэн хөвгүүн төржээ. Үүнээс хойш хаан их хатандаа дотносон бага хатнаа нэг их хайхрахаа больж, ордныхны хов живээр үг хийж Халцхай гэгч ноёныг бага хатантайгаа хардаж амь насыг нь хөнөөж, Алтгана хатныг хүүгийн нь хамт төрхөмд нь буцааснаар эх, хүүгийн хамт өөрийн эцэг Цэвдэнгийндээ амьдрах болжээ.

Тайсун хаан болон Монголын сайд ноёд түшмэдүүд уламжлал ёсоор хааны ахмад хүү Моломыг хунтайж болох ёстой гэж байхад Эсин тайш Ойрдын ноёдууд их хатнаас гарсан Эсингийн эгчийн хүү Авданг хунтайж болгох бодолтой байв. Энэ асуудлыг Монголын бүх ноёд дээдэсийг цуглуулж их хуралдай хийгээд ч тохиролцож чадаагүй байна. Эсин тайш Тайсун хаантай эв түнжин муудаад ирмэгц түүний төрсөн дүү Агваржин ноёнтой сэм эвсэн тэдний хооронд гарсан яльгүй зөрчил маргааныг ашиглан өөртөө татаж урвуулан авч чадсан юм.

Их хуралдай тарсны дараа Агваржин жононгийн шадар бие хамгаалагч Янаг цагаан гэдэг хүн Тодбуха Тайсун хааны морь, хуяг дуулгыг хулгайлж авсан байжээ. Түүнийг мэдээд Тайсун хаан Тодбуха алдсан юмсаа буцааж авах, Янаг цагааныг шийтгэх гэхэд Агваржин жонон бие хамгаалагчаа өмөөрч ах хаан Тодбухтай маргалдсан байна. Ах дүү хоёр, хаан жонон хоёр эе эвдрэн маргалдаж байхыг мэдсэн Ойрдын Авдрай сэцэн гэгч Эсин тайшид хандаж "Тайсун хаан, түүний дүү Агваржин жонон хоёр хоорондоо тохирохоо больсон байна. Би тэр хоёрыг нэг мөсөн хоёр тийш болгохыг хичээе. Амьд ирвэл биеийг минь өргөж хүндэтгээрэй! Хэрэв намайг үхвэл үр хүүхдийг минь тэтгэж асарч яваарай!” гэж захиад тэр шөнөдөө явж Агваржин жононгийн өргөөнд очоод, "Жонон таны баатарлаг хүч чадлаас бид бүхэн айдаг билээ. Гэтэл таны ах Тайсун хаан Тодбух таныг тэнэг мунхаг хэмээн доромжилж байна. Хэрэв жонон та ахаасаа үзэл салж манай талд орвол бид таныг бүх Монголын хаан болгоё!” гэж хэлэхэд Агваржин жонон үнэмшиж дөрвөн Ойрдтой сүлбэлдэн ах Тодбухыгаа хаан ширээнээс нь хөөж буулгахаар хуйвалджээ.

Ойрдын Авдай сэцэнийг ордноос буцаж явсны дараа Агваржин жононгийн хүү Хархууцаг тайж доош сөгдөж "Дээр хөхрөгчид нар, сар хоёр доор хөрстөд хаан, жонон хоёр болой. Өөрийн нараа бусдад яахин өгнө вэ? Ай жонон эцэг та харь дайсныг бүү итгэгтүн! Халуун зуураа бүү эвдрэгтүн! Улс нэгтнээ хорлоод ураг бологсдоо тэтгэж яахан болох билээ? Хаан төрдөө зүтгэвэл өөдлөн манддаг, харь дайсныг дагавал мөхөж сөнөдөг бус уу? Ойрдын Эсин тайш миний хадам боловч би түүний талд орохгүй билээ. Энэ үгийг би таны төлөө хэлж байна. Дайсанд итгэж суухын оронд эртхэн тэднийг довтолж өшөө хорслынхоо хариуг авъя” гэж гашуудан ятгажээ. Агваржин жонон:

"Хүүхэд чи юу мэдэх билээ. Миний хэрэг чамд хамаагүй дуугүй бай!” хэмээн зандраад Ордосын түмэн цэрэг, Еншээбуугийн түмэн цэргийг өөртөө дагуулж дөрвөн Ойрдын газар очиж нутагшсан байна. Тэгээд энэ үеээс Эсин тайштай хуйвалдаж өөрийн ах Тайсун хаан Тодбухтай байлджээ. Ойрдын Эсин тайш, Агваржин жонон хоёрын их цэргүүд Тайсун хаан Тодбухын ордон өргөө бүхий Хархорум хотыг бүслэн довтлоход Тайсун хаан ялагдаж, өөрийн цөөн тооны цэргийг дагуулж байлдааны талбараас зугатааж гараад Хэрлэн голыг гаталж, хуучин хадам эцэг нь болж байсан Цэвдэнгийн дэргэд хүрч очиж харимал хадам эцэгтээ хорлогдон амь эрсджээ. Ингэж Тайсун хааны нас барсны дараа 1452 онд Агваржин жонон Эсин тайштай анх хуйвалдан хэлэлцэж тохрисны дагуу Агваржин жононг ах хаан Тодбухын ор суурийг залгамжлуулан хаан ширээнд залгамжлуулан суулгасан юм. Эсин тайшийг мөн хэлэлцсэн ёсоор дэд хааны зэрэг зиндаанд гаргаж, жонон болгожээ. Уламжлал ёсоор бол хаан жонон хоёрыг алтан ургийнхнаас өөр хүн авч байсан удаагүй юм. Харин энэ удаад улсын жонон Ойрад хүн Эсин тайш болжээ. "Тэр дөчин түмэн Халх, дөрвөн түмэн Ойрад бүгдийг нэгтгэн захирахаар Агваржинг хаан болгож Эсин өөрөө жонон болсон юм.” гэж "Эрдэнийн товч” –д дурдсан байдаг юм. Ойрдууд өөр хоорондоо Агваржин хааны тухай ярилцахдаа:

"Өөрийн төрлөө эс санасан хүн Манай төрлийг санана гэж үү?

Өөрийн төрөө эс санасан хүн Хүний төрийг санана гэж үү?

Өөрийн нэрээ эс санасан хүн Манай нэрийг санана гэж үү?

Өөрийн галд ус хийсэн хүн Манай галд тос хийв гэж үү? ”

хэмээн тохуу болгож байжээ.

Эсин Агваржинтай нийлж Тайсун (Тогтобуха) хааныг түлхэн унагаад зогсохгүй. Агваржинг Ойрад Монголын хаанаар өргөмжлөх их хурим найр хийнэ гэж зүүн Монголын Агваржин тэргүүтэй 33 өвөрлөгтөн (шилдэг хурц сэцэн эрчүүд), 44 отогтон (их ноёд), 61 хэнгэрэгтэн (цэргийн тугчин) нарын 108 хүнийг урьж авчиран ганцхан шөнийн дотор хүйс тэмтэрсэн бөгөөд энэхүү алаан хядаанаас амь зулбан зугтсан Агваржин жононгийн хүү Хархууцаг тайж Цагаадайн улсын хил үрүү зугтаж явах замдаа хорлогдсон байна. Энэ үйл явдал 1452 оны эхээр болсон бөгөөд Эсин 1453 оны өвөл өөрийгөө баруун, зүүн Монголыг нэгтгэсэн "Их Юань улсын тэнгэрлэг богд хаан” хэмээн өргөмжилсөн байна. Гэвч тэрээр мэхт мэхэндээ гэгчээр 1954 оны 8 сард өөрийнхөө дотны нөхдөд алагдсан юм.

Тайсун хаан Эсин хоёр зөрчилдөж улмаар дайсагналцаж эхэлсэн үед Хархууцаг тайж Цэцэг хоёр бас сөргөлцөж нэг хэсэгтээ Цэцэг төрхөмдөө буцсан байна. Энэ үед Цэцэг гэдсэндээ тээж очсон хүүхэд бол "болох жонон” Баянмөнх байжээ. Эсин хатуу сэтгэл, хатан зориг бүхий маш дайчин гарамгай жанжин хүн байжээ. 1449 оны сүүлчээр Мин улсын эзэн Ин Цзуны удирдсан 5 түмэн цэргийн эсрэг хоёр түмэн цэрэгтэйгээ байлдан ялалт байгуулж, түүнийг баривчилж, Мин улсын Засгийн газарт нэг дүншүүр лан мөнгөний золио өгч эзэн хаанаа буцааж ав гэж шаардаж, болзол тулгаж, энх амгалан хөрш байх, худалдаа наймааны төлөөлөгчид тогтмол солилцож байх гэрээ хэлцэл хийж байжээ.

Ийнхүү аян дайнд алс хол явж байхдаа өөрийн охин Цэцэгээс "Охин гарвал үсийг нь самал. Нуган төрвөл голыг нь самал” гэж байн байн элч илгээн явуулж байсан байна. Өөрөөр хэлбэл "Охин гарвал асарч тэжээ, хүү гарвал үгүй хий” гэж захиж байжээ. Энэ үед Цэцэгийн элэнц эх болох Самар гүнж гуч охиноосоо гарсан хөвүүнийг Цахарын Холбод отогийн Одуй эмгэнд өгч нууцаар тэжээлгэсэн байна. Одуй эмгэн хүүхдийг алъя гэж ирсэн элчид охин хүүхэд (өөр) -ийг өлгийдөн үзүүлж хуурч буцааж байжээ.Хожим Баянмөнхийг багад нь Самар гүнжийн өгсөн үүргийн дагуу Хорчны Болжу тайш нарын 4 хүн халхад нууцаар авчирч Мандуул хаанд хүлээлгэн өгснөөр их хааны удам тасарч болох байсан хоёр дахь аюулаас хэлтэрчээ. Хүргэж ирсэн 4 хүнийг үрийн үр хүртэл дархалсан ажээ.

Лу.Алтан товчид тэмдэглэснээр Баянмөнхийг Урианхайн хутагт Шүүсийнд авч ирсэн бөгөөд том болсон хойноо хутагт Шүүсийн Шүхэр нэрт охинтой сууж 1474 онд нэгэн хөвүүн төрүүлсэн нь Батмөнх Даян хаан ажгуу. 1470 оны эхээр Монголын төр хямарч "болох жонон” Баянмөнх, Мандуул хаантай муудалцаж төрийн хэргээс хөөгдөж зовж зүдэрч явах тэр цагт Хутган дэрстэй хэмээх газар Батмөнх Даян хаан мэндэлжээ. Монгол түмний хувь заяа, Мөнх тэнгэрийн хүчин гэж үүнийг л хэлдэг болов уу?

Монголын төр түр хугацаагаар эзэнгүйдсэн үеийг ашиглан Угуйдын Исмэл тайш тэргүүтэн зүүн Монголд довтолж Баянмөнх алагдаж, Шүхэр хатаныг булаан авснаар Батмөнх өнчрөн хоцорч багагүй зовлон амсаж явах үед нь Төмөрхадаг гэгч ард тэжээн тэнхрүүлж, түүний эхнэр битэг өвчин туссан хөвгүүнийг анх ботголсон есөн цагаан гунжин тэмээний сүүгээр гурван мөнгөн аягыг цоортол элээж эмнэсэн гэж түүхэнд бичигдсэн байдаг ажгуу.Ийнхүү хааны удам тасарч болох байсан гурав дахь аюулаас аврагджээ.

Мандуул хаан, "болох жонон” Баянмөнх хоёр ойр ойрхон нас барж монголын төрийг залгамжлах ёстой алтан ургийнхан тасархад хүрсэн эгзэгтэй үед Мандухай сэцэн хатан нялх балчир Батмөнхийг сурвалжлан олж 7 настай бяцхан хөвгүүнийг "Амь нь бат, Төр нь мөнх, явдал ёсон нь сайн, Даян бүгдийн эзэн болтугай” хэмээн Даян хаан цол өргөмжилж хаан ширээнд залсан түүхтэй билээ.

М.Далайхүү

Олон мянган жил соёл иргэншлээс хол байсан омгийнхныг илрүүлжээ

saikhnaa — Thu, 31 Aug 2017 14:43:10 +0800

Эрдэмтэд олон мянган жил соёл иргэншлээс хол зайдуу байсан омгийнхныг илрүүлжээ.

Бразилийн гэрэл зурагчин Рикардо Штукерт тус орны бороо их ордог ой руу явсан эрдэм шинжилгээний экспедицийн бүрэлдэхүүнд багтан, одоог хүртэл шинэ чулуун зэвсгийн үеийн уламжлалаар аж төрж буй омгийнхны тухай өвөрмөц сонин гэрэл зургуудтай буцаж иржээ. Эрдэмтэд уг омгийнхныг гурав дахь удаагаа ажиглаж чадсан нь энэ бөгөөд ховор гэрэл зургууд нь чулуун зэвсгийн үед аж төрж байсан хүмүүсийн амьдралын хэв маягийг тодруулахад туслажээ.

Энэ омгийнхныг анх 2008 онд илрүүлсэн байна.Тэгэхэд бүх биеэ улаан будгаар будсан омгийн эрчүүдийн гэрэл зургууд нийтлэгджээ. Омгийн дайчид өндөрт нисч явсан нисдэг тэргийг нум сумаар харваж байсан аж. Сүүлчийн аялалын үеэр тэд нисдэг тэргийг мөн л харваж, дайсан ямар ч аймшигтай, хүчтэй байсан ч өөрийн сууринг эрэлхэгээр хамгаалахад бэлэн байгаагаа харуулжээ.

Тэд мөн л тэр газраас 2008 онд, дараа нь 2010 онд олдсон гэдгийг нисдэг тэргээр явж байсан эрдэмтдийн нэг нотлосон байна. Штукерт ийм уулзалтын гэрч болох гайхалтай завшаан өөрт нь тохиолдсонд тун чиг баяртай байгаа аж.

Тэрээр "Би өөрийгөө тэртээ өнгөрсөн зууны зурагчин юм шигээр мэдэрч байлаа. Соёл иргэншилтэй огт холбоогүйгээр аж төрж байгаа омгийнхон ХХI зуунд оршин тогтнож, тэдний өвөг дээдэс 20 мянган жилийн өмнө аж төрж байсан гэж бодохоор тун сонин санагдаж билээ” гэж хэлсэн байна.

Индианчууд болзошгүй дайсныг байнга ажиглан, өтгөн навчис дор нуугддаг аж.

С.Инда

Bataar.mn