Өдөр тутмын мэдээ мэдээллийн вэб сайт http://arkhangai.mn/ ru Өдөр тутмын мэдээ мэдээллийн вэб сайт DataLife Engine Хууль бусаар мод бэлтгэсэн хэргүүдийг шүүхээр шийдвэрлүүллээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10230 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10230
Прокурорын байгууллага Эрүүгийн хуулийн 24.6 дугаар зүйлд заасан “Хууль бусаар мод бэлтгэх” гэмт хэргээр 2025 онд 217 хүнд холбогдох 190 хэрэгт, 2026 оны I улирлын байдлаар 38 хүнд холбогдох 35 хэрэгт яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг шүүхэд шилжүүлэн шийдвэрлэсэн байна. 

Ойн тухай хуульд зааснаар арчилгаа, цэвэрлэгээ, үйлдвэрлэлийн ашиглалт гэсэн гурван зориулалтаар зөвшөөрөлтэйгөөр зөвхөн огтлолтоор мод бэлтгэхийг хууль ёсны гэж үзэх бөгөөд гэрээ, зөвшөөрөлгүй, эсхүл зөвшөөрсөн тоо хэмжээнээс хэтрүүлж мөн зориулалт, бэлтгэх арга, технологийг зөрчиж мод бэлтгэснийг хууль бусаар мод бэлтгэсэн гэж үзнэ.

Эрүүгийн хуулийн 24.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “зөвшөөрөлгүй мод бэлтгэх” гэдэгт ой, ойн сан бүхий газарт ургасан модыг зохих зөвшөөрөлгүйгээр шууд санаатай, шунахайн сэдэлтээр халдаж, хөрөөдөх, тастах, цагаалах зэрэг огтлох үйлдлээс гадна модыг технологийн бус аргаар тухайлбал, үндэстэй нь хөрснөөс сугалах, булгалах зэргээр газрын гадарга, хүрээлэн буй орчноос салган авч ойн санг бүрдүүлэгч хүчин зүйлийн даац чадавхид хохирол учруулсан, төлөв байдлыг доройтуулсан аливаа сөрөг үйлдэл хамаарна.

Прокуророрын байгууллагаас хууль бусаар мод бэлтгэх гэмт хэргээр яллах дүгнэлт үйлдэж, шүүхэд шилжүүлсэн хэргээс өнгөрсөн 7 хоногт шүүхээр шийдвэрлүүлсэн зарим хэргийн талаар хүргэж байна.

Архангай аймгийн прокурорын газраас:

- Ч.П нь 2025 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдөр Архангай аймгийн Булган сумын Зүрх уулаас зохих зөвшөөрлийн бичиггүйгээр 6 ширхэг шинэс мод хууль бусаар бэлтгэсэн хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 24.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж шүүхэд шилжүүлсэн. Шүүхээс Ч.П-г гэм буруутайд тооцож, 900 мянган төгрөгийн торгох ял оногдуулж, гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан тээврийн хэрэгсэл, цахилгаан хөрөө, хураагдсан шинэс моднуудыг улсын орлого болгож, ойн санд учирсан хохирлыг 3 дахин нэмэгдүүлж, 1 сая төгрөгийг төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн. 

Дорнод аймгийн прокурорын газраас:

- Ж.А нь 2025 оны 12 дугаар сарын 30-ны өдөр Дорнод аймаг Баян-Уул сумын Үйсэн гэх газраас 40 ширхэг шинэс мод хууль бусаар бэлтгэсэн хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 24.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж шүүхэд шилжүүлсэн. Шүүхээс Ж.А-г гэм буруутайд тооцож, 500 мянган төгрөгийн торгох ял оногдуулж, гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан тээврийн хэрэгсэл, хураагдсан шинэс моднуудыг улсын орлого болгож, ойн санд учирсан хохирлыг 3 дахин нэмэгдүүлж, 1,1 сая төгрөгийг төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн.  

- Б.Б нь 2025 оны 12 дугаар сарын 30-ны өдөр Дорнод аймаг Баян-Уул сумын үйсэн гэх газраас 40 ширхэг шинэс мод хууль бусаар бэлтгэсэн хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 24.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж шүүхэд шилжүүлсэн. Шүүхээс Б.Б-г гэм буруутайд тооцож, 1 сая төгрөгийн торгох ял оногдуулж, гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан тээврийн хэрэгсэл, цахилгаан хөрөө, хураагдсан шинэс моднуудыг улсын орлого болгож, ойн санд учирсан хохирлыг 3 дахин нэмэгдүүлж, 1,1 сая төгрөгийг төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн.  

Сүхбаатар дүүргийн прокурорын газраас:

- Төрийн албан хаагч С.Т нь 2025 оны 4 дүгээр сарын 29-ний өдөр Сүхбаатар дүүргийн 20 дугаар хорооны нутаг дэвсгэр “Гүнжийн ам” гэх газраас улиангар, шинэс зэрэг модыг зөвшөөрөлгүйгээр, гарал үүслийн гэрчилгээгүйгээр бэлтгэсэн хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 24.6 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.4 дэх заалтад зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж шүүх шилжүүлсэн. Шүүхээс С.Т-г гэм буруутайд тооцож, хорих ял оногдуулахгүйгээр 1 жилийн хугацаагаар тэнсэж, ойн санд учирсан хохирлыг 3 дахин нэмэгдүүлж, 35,8 сая төгрөгийг төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн байна.

Иргэн уламжлалт бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх болон ахуйн хэрэглээний хэрэгцээнд ойгоос мод бэлтгэхдээ Ойн тухай хуулийн 20 дугаар зүйлийн 20.1.4 дэх заалтад зааснаар мод бэлтгэх хүсэлтээ ойн анги, эсхүл тухайн нутаг дэвсгэрийн байгаль хамгаалагчид гаргаж шийдвэрлүүлэх журамтай болохыг Прокурорын байгууллагаас анхааруулж байна.

Манай улсын нийт нутаг дэвсгэрийн 8.2 хувийг ойн сан бүхий газар эзэлж, нутаг дэвсгэрийн 76.8 хувь нь цөлжилт, газрын доройтолд өртөөд байгаа тул иргэд та бүхэн Монгол Улсын Үндсэн хууль болон Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулиар хүлээсэн “Байгалиа хамгаалах” журамт үүргээ биелүүлэхийг уриалж байна.
]]> zulaa Mon, 20 Apr 2026 09:45:30 +0800 УИХ-ын эмэгтэй гишүүдийн бүлгийн даргаар А.Ундраа сонгогджээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10229 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10229
УИХ дахь Үндэсний эвслийн зүгээс Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн өргөн мэдүүлсэн УИХ-ын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн талаар байр сууриа илэрхийлж өнөөдөр /2026.04.14/ мэдээлэл хийлээ.
Энэ үеэр УИХ-ын гишүүн А.Ундраа УИХ дахь эмэгтэй гишүүдийн бүлэг байгуулагдсан талаар мэдээлэл өглөө. Тэрээр "2026 оны дөрөвдүгээр сарын 13-ны өдөр УИХ-ын эмэгтэй гишүүд уулзалт зохион байгууллаа. Үүнд УИХ-д байгаа 32 эмэгтэй гишүүний 18 нь оролцсон. Гадаад томилолттой, эмнэлгийн чөлөөтэй болон өөр уулзалттай гишүүдээс бусад нь оролцсон гэж ойлгож болно. Энэ уулзалтаар УИХ-ын эмэгтэй гишүүдийн бүлгийн даргыг сонгосон. Үүнд УИХ-д суудалтай таван нам, эсвлийн эмэгтэй гишүүдийн төлөөлөлүүд миний бие А.Ундрааг эмэгтэй гишүүдийн бүлгийн даргаар сонгосон" гэлээ. 
]]> zulaa Wed, 15 Apr 2026 16:03:02 +0800 Хүүхдийн хичээлийн хоцрогдол арилгана гэх нэрийдлээр иргэдийг залилжээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10228 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10228
“Хүүхдийн хичээлийн хоцрогдол арилгах 1 сарын хугацаатай сургалт өгнө” хэмээн иргэдийг залилсан гэх гомдол, мэдээлэл бүртгэгдсэн.
Гомдол, мэдээллийн дагуу шалгалтын ажиллагаа явуулахад иргэн Б нь “Хүүхдийн хичээлийн хоцрогдол арилгах 1 сарын хугацаатай сургалт өгнө” гэх нэрийдлээр нэр бүхий иргэдээс нийт 6,754,000 төгрөг залилж хохирол учруулжээ.
Дээрх хэргийг Дархан-Уул аймгийн Цагдаагийн газар шалгаж, холбогдох ажиллагааг явуулж байна.
Иргэд эцэг эх, асран хамгаалагч та бүхэн аливаа сургалт, үйлчилгээний талаар мэдээлэл авахдаа тухайн этгээд, байгууллагын үйл ажиллагааг бодит эсэхийг сайтар нягталж, гэрээ, баримтгүйгээр төлбөр төлөхөөс татгалзаж, холбогдох баримт бичгийг нотариатаар баталгаажуулахыг цагдаагийн байгууллагаас зөвлөж байна.
ЦЕГ
]]> zulaa Mon, 13 Apr 2026 10:42:41 +0800 Сэрэмжлүүлэг: Насанд хүрээгүй хүүхэд мотоцикл унаж яваад осол гарган, бэртжээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10227 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10227
Цагдаагийн байгууллагад өчигдөр Архангай аймгийн нутаг дэвсгэрт “Автомашин мотоциклтой мөргөлдсөн байна” гэх дуудлага мэдээлэл ирснийг шалгахад Тоёота лексус маркийн тээврийн хэрэгсэл жолоодож явсан жолооч нь мустанг маркийн мотоциклыг мөргөж, ослын улмаас улсын дугааргүй, жолоодох эрхийн үнэмлэхгүй, мотоцикл унаж явсан насанд хүрээгүй хүүхэд гэмтсэн нөхцөл байдал урьдчилсан байдлаар тогтоогдож, тус хэрэгт Архангай аймгийн цагдаагийн газар шалгалтын ажиллагааг явуулж байна.
- Иймд жолооч та замын хөдөлгөөнд оролцохдоо хариуцлагатай байх;
- Мотоциклыг зөвхөн 18 насанд хүрсэн "А" ангиллын жолоодох эрхийн үнэмлэхтэй этгээд жолоодох;
- Замын хөдөлгөөний дүрмээ баримтлан анхаарал болгоомжтой зорчихыг цагдаагийн байгууллагаас анхааруулж байна
]]> zulaa Fri, 10 Apr 2026 11:45:17 +0800 “Даам 2026” тэмцээнд 17 аймаг, есөн дүүргийн 400 гаруй тамирчин оролцож байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10226 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10226
НЗДТГ, нийслэлийн Биеийн тамир спортын газар, нийслэлийн Даамны холбоо хамтран долоон насны ангиллаар зохион байгуулж буй даамны тэмцээний нээлт болж байна. "ДААМ 2026" тэмцээн нь оюуны спортыг түгээн дэлгэрүүлэх, бүх насны оролцогчдыг хамарсан өргөн цар хүрээтэй зохион байгуулагдаж буйгаараа онцлогтой.
Энэхүү тэмцээнээр дамжуулан өсвөр үеийнхэнд сэтгэн бодох чадвар, тэвчээр, стратеги төлөвлөлтийг хөгжүүлэх, залуучууд болон насанд хүрэгчдийн ур чадварыг дээшлүүлэх, ахмад үеийн туршлагыг залгамжлуулах чухал ач холбогдолтой юм.
Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газрын дарга С.Саранцэцэг “Энэхүү тэмцээнд даамны спортоор хичээллэж буй зургаан настай балчраас наян настай буурал хүртэл олон тамирчин оролцож байна. Бид нийслэлд спортын үйл ажиллагааг үе шаттай зохион байгуулдаг. Даамны спортоор хичээллэж байгаа хүмүүсийн тоо жилээс жилд нэмэгдэж байна. Даамны спортын цаашдын хөгжилд хувь нэмэр болох үүднээс энэ өдөрлөгийг зохион байгуулж буй.
Тэмцээнд оролцогчдын 60 хувь нь хүүхэд, 40 хувь нь насанд хүрэгчид байна. Спорт бүр өөрийн гэсэн онцлогтой. Оюуны спорт хүүхдийн сэтгэн бодох чадварыг сайжруулахаас гадна тэвчээртэй болгох, сууж сургах зэрэг эерэг нөлөөтэй байдаг. Даамны өдөрлөг өнөөдөр 17:00 цагт өндөрлөнө” гэв.
Нийслэлийн Даамны холбооны УЗ-ийн гишүүн Ц.Алтанхуяг “Өнөөдрийн тэмцээнд 17 аймаг, есөн дүүргийн 400 гаруй тамирчин оролцож байна. 100 буудалт даамны төрлөөр анх удаа Төв талбайдаа зохион байгуулагдаж байгаа энэ тэмцээнд Монгол Улсын өнцөг булан бүрээс ирсэн шидэг тамирчид оюун ухаанаа уралдуулж байна. Даамчид бид их баяртай байна” гэлээ.
]]> zulaa Wed, 08 Apr 2026 17:18:44 +0800 Хямд хувцасны найрлага дахь "чимээгүй хор" http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10225 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10225

]]> zulaa Mon, 06 Apr 2026 17:10:11 +0800 Нийгэм судлаачид нийгмээ шулаачид болж хувирахнээ! http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10224 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10224
Байгалийн хатуу ширүүн нөхцөл, эрс тэс уур амьсгал, олон улирлын халаа сэлгээ, газрын гадаргуйн өндөр нам, идэш тэжээлийн ховордолт, өвчин, халдвар мэтэд тэсвэртэй, бэлтгэлтэй, мөн зарим улиралд зориулан хүнс тэжээл нөөцлөх, нүх малтаж газар доор байрлах, хүйтэн улирлыг ичиж, унтаж өнгөрөөх, урц овоохой барих зэрэг чадвартай амьтад чухам аль тивд өнөөдөр олон байна вэ? Энэ баримт юу өгүүлж байна вэ?

Уураг тархи нь ихэд хөгжсөн хөхтөн амьтад анх хаана үүссэн бэ? Хүн дүрстэй мичүүдийг хүн болж хувиртал нь өөрчилсөн бэрхшээл чухамдаа аль тивд болж өнгөрсөн юм бэ? Анхны хүмүүс ямар арьстан байсан бэ? Арьсны өнгөний ялгаа хэзээ, ямар нөхцөлд гарсан юм бэ? Энэ ялгаа ирээдүйд арилах уу?...

Америк тивийн улаан арьстангууд, Африкийн негрүүд, Австрали тивийн уугууд хүмүүс, Европын цагаан арьстангууд, Ази тивийн шар арьстангууд бүгд нэг л зүйлийн мичний үр хойчис гэж үү? Тийм бол тэр нь чухам юугаар хөдөлшгүй нотлогддог юм бэ? Дээр тавьсан болон бусад олон асуултуудад хариулах гэж “Байгалийн хувьслын философи” номоо би анх бичиж хэвлүүлсэн юм. Нэмж, засаж, өтгөтгөсөөр 4 удаа хэвлүүллээ. Ойлгож чадах, хэрэгтэй санаа, үнэлгээ хэлж чадах, шинэ нөхцөлд шинээр сэтгэж, өнгөрсөн дэх зарим төөрөгдлийг залруулахад тусалж чадах хэмээн үнэлж болох 18 хүнд би энэ номоо бэлэглэж уншуулаад, ярилцлага зохион байгуулах гэж оролдсон юм. Тэр хүмүүсийн хагасаас илүү нь санал, зөвлөгөө, үнэлгээ өгч чадахгүй гэцгээсэн. Үлдэх цөөхөн нь санал, сэтгэгдлээ бичгээр өгсөн юм. Тэр сэтгэгдлүүдийг ямар ч редакцигүйгээр би “Судалгааны бүтээлийн эмхэтгэл” номдоо хэвлүүлж нийтэд танилцуулсан болно. ШУА-ийн ерөнхийлөгч, дэд ерөнхийлөгч байсан хүмүүс уншсан атлаа тодорхой санал, сэтгэгдэл хэлж чадахгүй байна гэцгээсэн. Дараа нь би “Монголын түүхийн философи” номынхоо 9-р хэвлэлийг судлаачдад тарааж уншуулаад өгсөн санал, сэтгэгдлийг нь мөн л ямар ч редакцигүйгээр хэвлүүлж, нийтэд танилцуулсан юм. Энэ бол XXI зууны 20-иод онд болсон үйл явдал. Судлаачдын ахмад болон дунд үеийнхэн бараг бүхэл бүтнээрээ шахам амьд сэрүүн байсан цаг үе юм шүү.

“Нийгмийн философи”, “Монголын улстөрийн философи”, “Дэлхийн түүхийн философи” (5 дахь хэвлэл) номоо судлаачдаар хэлэлцүүлэх гэсэн удаах оролдлого минь тус бүрдээ л бүтэлгүйдсэн ба 30 гаруй хүнд тарааж, санал, сэтгэгдэл авах гээд чадаагүй өнгөрч билээ.

Цаг хугацаа нь хангалттай (тус бүр 3 сар) байсан боловч бүгд л “ноцтой, хэрэгтэй зүйл хэлж чадахгүйнээ” гэцгээсэн юм... Эргэх холбоо (уншигчдын зүгээс), санал, шүүмж (бичгээр нэр, хаягтайгаа, он сартайгаа), магтсан ч бай, муучилсан ч бай судлаачдын сэтгэгдэл олон байх нь хэнд ч хэрэгтэй байдаг л даа. Энэ талаар миний бие 50 гаруй жилийн туршид сэтгэл ихэд дундуур л явж ирлээ. Юугий нь нуух билээ. Эрдэм шинжилгээний бага хурлууд, онол-аргазүйн семинарууд, диссертациудын хамгаалалт мэтийн арга хэмжээнүүдийн чанар, үр өгөөж сүүлийн 30 гаруй жилийн туршид байнга л уруудсаар, муудсаар ирлээ. Ийм арга хэмжээнүүдийн явц, үр дүнг мөнгөөр үнэлэх болсон нь элдэв булхай, худал магтаал, төлбөртэй саналуудыг л ихэд өөгшүүлжээ. Худалдагдсан саналын тоо, хувиар л үнэлгээ өгөгдөж байх болов. Улстөрчдийн үйл ажиллагаанд элдэв булхай байж болох, бүр байсаар ирсэн нь үнэн билээ. Гэхдээ шинжлэх ухааны үйл ажиллагаанд тийм хуурамчлал, булхай, худалдагдсан санал, үнэлгээ байж хэрхэвч болохгүй шүү дээ. Шинжлэх ухааны үйл ажиллагаанд худал, хуурамчлал газар авах, өргөжих нь нийгэмд тун ч их хортой, ямар ч үед байж боломгүй үзэгдэл юм. Энэ байдлыг эрдэм шинжилгээний байгууллага, газрууд бүр үзэн ядах, үл тэвчих, хатуу тэмцэх ёстой.

Зүй бусын арга, замаар элдэв нэр, цол олж, цалингаа нэмэгдүүлж, албан тушаал ахих байдал өргөжих аваас нийгэм судлаачид маань зөвхөн л нийгмээ шулаачид болж хувирна. Тийм хүний тоо олширсоор байгаа нь үнэн, тэдний муу нөлөө өргөжсөөр залуусыг уруу татаж байгаа нь ч бас үнэн...

Богд хаант Монгол улсын үед (10 гаруй жилийн туршид) бээл, бээс, гүн гэх мэтийн цол хэргэмийг мөнгө, хөрөнгөөр худалдаж авч байсны адилаар доктор, академич цолыг одоо мөн л худалдаж, эсвээс дарга нарт шагнал болгон өгсөн жишээ, баримт ч яригдах болжээ. Академич цолны төлөөх өрсөлдөөний улмаас хувь хүмүүс хоорондоо муудалцаж, бүр гар зөрүүлсэн тухай ч дуулдаж байв. Бүтээл, нээлт, чанартай ном туурвих хүсэл ба чадвар үгүй хүмүүсийн олон он дамнуулан хийдэг ажил нь, бүр нэр, нүүргүй тэмүүлдэг хүсэл нь элдэв хавтас, диплом, одон, медаль болчихлоо. “Эрдмийн зэрэг хамгаалуулах” нэртэй нэгэн бизнес, авлигын нэгэн төрөл ийнхүү Монголд маань цэцэглэж эхэлжээ. Энэ бол тун олон муу үр дагавартай ялзрал юм. Мэдлэг гэхээр юмгүй шахам багш нар, эрдэмгүй эрдэмтэд, их дээд сургуулиудын тэнхимийн эрхлэгчид (хуурамч зэрэг, цолтой) өнөөдөр гэхэд л олон болчихоод байна. Хулхи эрдэмтдийн бичсэн, туурвисан нь чанарын хувьд даан ч дээ гэхээр сулхан, дээрээс нь ардчилсан төр, нийгмийн тухайд бол ганцхүү дан хөөсрүүлсэн магтаал, ерөөл л байх болов. Үнэндээ бол дутагдал, согоггүй нийгэм, төрийн тогтолцоо гэж байхгүй шүү дээ. 30 гаруйхан жилийн дотор, цөөн хүн амтай, жижигхэн Монголд маань гэхэд л ямар олон сөрөг үзэгдэл “ардчилал, хүний эрх, чөлөөт байдал” гэх нэр, далбааны дор буй болсон билээ? Хор, уршгийг нь бид бүхэн арьс, махан дэрээ амсаад л, мэдрээд л сууцгааж байгаа юм.

Ардчилсан төрийн тогтолцооны нэг дутагдал, бүр маш том, аюултай дутагдал бол төр, засгийн эрхэнд жинхэнэ зорилго, үнэн нүүрээ нуусан хэн ч гарч ирж болзошгүй нөхцөл, боломж бодитой байдаг явдал юм.

Тийм хүн гарч ирээд улс, эх орноороо тоглочихсон, сүйрүүлчихсэн баримт, жишээ цөөн биш болчихлоо. Тохируулга авдаг хэмээн цайруулдаг хаос байдал, хар массын элдэв болчимгүй доргилт, хөөрөл үймээн самуун бол удаах том дутагдал, аюул юм. Ардчилал, чөлөөт байдал нэрийн дор анархизм, гэмт хэрэг, авлига, мансууруулах бодисын хэрэглээ өсдөг нь бас л нэг дутагдал, аюул. Энэчлэн тоочвол алдаа, дутагдалгүй нийгэм, төрийн тогтолцоо гэж байхгүй л дээ. Гэхдээ л ард түмэн бүгдийг нь мэдэж, тооцож байх нь зөв шүү дээ. Судлаачид бол үнэнийг л өгүүлэх, бичих үүрэгтэй. Олон зуун судлаач дунд олон арван жил (50 гаруй жил) амьдарч, ажилласан хүмүүсийн нэг нь би юм. Тэднээс олон хүнийг би сайн таньдаг, ажил, амьдралыг нь ч сайн мэддэг байлаа. 50-60 жил нийгэм судлаачидтай зэрэгцэн ажиллаж, амьдрахад сайн, муу олон зүйлийг нүдээр харах, чихээр сонсох юм. Яг өнөөдрийн дүр зураг, нөхцөл байдал нь ч надад тов тодорхой гэж хэлж болно. Улстөрийн олон нам, олон үзэл, онол зэрэгцэн оршиж буй нийгэмд нийгэм судлаачдын олонхи нь мөн л олон үзэл сурталд хуваагдан, олон янз болцгоодог юм байна.

Польш, Герман, Украинд суралцаж, амьдарч байсан хүмүүс (сүүлийн 30 жилд) постпозитивизмын элдэв урсгалд автагдаад, дээр нь тэр байдлаа ч ойлгохоо больчихсон тохиолдол олон байв. Тэд монгол хүний реалист, прагматист, мөн уламжлалаа дээдлэх зан байдлаа ч гээчихдэг юм байна.

Тэр мөртлөө итгэсэн, автсан үзэл суртал, онолоо монгол үг, утгаар тайлбарлаж чадахгүй, түүндээ бухимдаж уцаарлах нь ч харагдаж, мэдрэгдэж, нэг л сонин болцгоочихсон хүмүүс байх юм. “Автсан, итгэсэн үзэл онолоо үнэн, зөв амьдралд нийцтэй, ирээдүй ба хувьсалд зохимжтой гэдгийг нь эргэж дахин нягтал, өөртөө тов тодорхой болго” гэж би тэдэнд зөвлөсөөр байна. Зарим нь бүр тархиа угаалгачихсан, кодлогдсон хүн мэт байх нь их сэжигтэй санагддаг. Нэг л үзэл сурталд эргэлтгүй автуулдаг “чип, кодлол, гипноз” мэтийг хэрэглээд тэднийг нэгмөсөн төөрөгдүүлчихсэн юм биш байгаа гэж ч хардах болов...


Судлаач, профессор Д.Чулуунжав
]]> zulaa Mon, 30 Mar 2026 10:21:55 +0800 Трансжендер тамирчдыг олимпод эмэгтэйчүүдтэй өрсөлдөхийг хориглолоо http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10223 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10223
Олон улсын олимпын комисс (IOC) пүрэв гарагт /2026.03.26/ мэдэгдэл хийхдээ нэг удаагийн генийн шинжилгээгээр хүйсийг нь тодорхойлсон биологийн хувьд эмэгтэй тамирчид л олимпын наадамд эмэгтэйчүүдийн спортын төрлүүдэд өрсөлдөнө гэжээ. Өмнө нь трансжендер тамирчид тухайн улсын олимпын хороо нь зөвшөөрөл олгосон тохиолдолд өрсөлдөж болдог байсан юм.
Трансжендер тамирчид эмэгтэйчүүдийн эсрэг өрсөлдөх нь шударга эсвэл шударга бус эсэх асуудал сүүлийн хэдэн жил ихээхэн маргаан, мэтгэлцээн өрнүүлсэн. Ийнхүү олимпын хороо шийдвэр гаргаснаар олон улсын спортын холбоод мөн адил арга хэмжээ авах магадлалтай юм.
2028 онд Лос-Анжелест болох олимпын эмэгтэйчүүдийн төрөлд өрсөлдөх хүсэлтэй бүх тамирчин SRY генийн шинжилгээ өгөх шаардлагатай болно. Олимпын хороо “Баримт, нотолгоо дээр үндэслэн Олон улсын олимпын хороо SRY ген нь амьдралын туршид тогтмол илэрдэг, аливаа тамирчин эрэгтэй хүний бэлгийн хөгжилд орсон гэдгийг харуулдаг нарийвчлал өндөр нотолгоо гэж үзэж байна” хэмээжээ.
Тестийг шүлс, амны хөндийн арчдас эсвэл цусны дээжээр хийнэ. Олон улсын олимпын хороо мэдээлснээр тамирчин тус шинжлигээг ганц удаа л өгөх шаардлатай аж.
Эх сурвалж: Reuters
]]> zulaa Fri, 27 Mar 2026 11:17:45 +0800 Дагавар охиноо хөнөөсөн 34 настай эрэгтэйд бүх насаар нь хаалттай хорих ангид ял эдлүүлэхээр болжээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10222 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10222
Архангай аймагт бага насны хүүхэд хойд аавынхаа гарт амиа алдсан |2025.10.20|-ны шөнө гарсан. 34 настай, боловсролгүй, эрхэлсэн тодорхой ажилгүй Д нь гурван настай охиноо зодож, амийг нь хөнөөсөн байдаг. Уг хэргийн шүүх хурал өнгөрсөн хоёрдугаар сард болж, шүүгдэгч Д-д бүх насаар нь хорих ял оноосон байна.
Энэ төрлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх үүднээс хэргийн процесс, шүүх хурлын шийдвэрийг тоймлон хүргэж байна.
Хохирогч охин 3 нас 6 сартай байж. Тухайн өдөр хажуу айл нь "хоол ид" гэж хэлсэн учир аав, ээжтэйгээ хамт оржээ. Улмаар тухайн айлд байсан томчууд согтууруулах ундаа хэрэглэж, ээж нь 23.00 цагийн үед хүүхдүүддээ ундаа авч ирэхээр дэлгүүр явжээ. Энэ үед ээж нь охиноо аваад явах гэтэл яллагдагч Д "өглөө цэцэрлэгтээ явах учраас би унтуулж байя" гээд үлдэж. Эргэн ирэхэд хажуу айлынх нь хүн "танай шал цус болсон байна, хүүхдийн чинь хамраас цус гарсан байж мэднэ" гэжээ. Ээж нь хар хурдаараа гэртээ ирэхэд хаалгыг нь цоожилсон байх ба, хаалга тайлах үедээ "хүүхдийг чинь зодчихсон шүү" гэж нөхөр нь хэлжээ. Охин зүүн талын орон дээр дээш харсан байдалтай, нүүр хэсэгт нь алчуур тавьсан, ухаангүй байж. Д-д хандаж "хүүхэд яагаад зодож байгаа юм бэ" гэхэд өөдөөс хараад инээжээ. Энэ бол охины ээжийн мөрдөн шалгах ажиллагааны үед өгсөн мэдүүлэг.
Охины ээж Д-тэй 2024 оны есөн сард фейсбүүкээр танилцжээ. Хэрэг гарах үед охины ээж гурван сартай жирэмсэн байсан ба Д өмнө нь гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэж байсан, охиных нь үсийг зулгааж байсан талаар ч ярьсан байдаг.
Харин яллагдагч Д “... Би тухайн үед архи согтууруулах ундааны зүйл хэтрүүлэн хэрэглэж ухаанаа алдсан байсан болохоор юу ч санахгүй байна. Тийм болохоор миний үйлдэл тохирохгүй байна. “О-ыг дэлгүүр ороод ирэх үед нь өөрийн гэртээ ороод хаалгаа цоожлоод онгойлгохгүй байх үедээ охиныг чинь би зодчихлоо” гэж хэлсэн талаар би санахгүй байна. Би уг нь С-г цохиж зодож үзээгүй. Тийм зүйл ч болоогүй. Ер нь би гэртээ ширүүхэн дуугарах асуудал байдаггүй юм. Ширүүхэн дуугарахаар О хүүхэд рүүгээ уурлаад байдаг. Тэгэхлээр нь хүүхдээ зодоод алчих юм болов уу гэж боддог. Ухаан ороод сэрсэн чинь миний гарын сарвуу, алга, өмсөж байсан хувцас эд нар цус болсныг мэдсэн. Түүнээс өөр мэдэх зүйл байхгүй" хэмээсэн байна.
Улмаар шүүхээс гэрч нарын мэдүүлэг, баримтууд дээр түшиглэн яллагдагч Д-д бүх насаар хорих ял оноож, хаалттай хорих ангид эдлүүлэхээр болжээ.
]]> zulaa Fri, 27 Mar 2026 09:43:29 +0800 Эхнэрийнхээ барилгын компанид давуу байдал олгосон ИТХ-ын төлөөлөгчийг нийтийн албанд ажиллах эрхийг 3 жилээр хасаж, 1 жилээр тэнсэв http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10221 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10221
Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын ИТХ-ын төлөөлөгч Б нь эхнэрийнхээ барилгын компанид давуу байдал олгосон хэргийг шүүхээр шийдвэрлэжээ.
Тодруулбал, тус сумын ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн 2020 оны 20 дугаар тогтоолын хавсралтаар батлагдсан Цэцэрлэг хот тохижилт үйлчилгээний газрын дүрмийн 6.1-д Цэцэрлэг хотын Захирагчийн дэргэдэх Хот тохижилтын үйлчилгээний газрын дарга хувийн эрх ашгийн үүднээс газрын нэрийн өмнөөс гэрээ хэлцэл хийхийг хориглоно гэж заасныг тус тус зөрчиж албан үүргээ урвуулан ашиглаж өөрийн хамаарал бүхий этгээд болох эхнэр Н-н үйл ажиллагааг удирдан явуулдаг Т ХХК-ийн 15 айлын орон сууцын барилгын ажилыг эхлүүлэх зөвшөөрөл авах ашиг сонирхлын үүднээс тус 15 айлын орон сууцны барилгын дулааныг ... байгууллагын уурын зуухнаас хангахыг зөвшөөрсөн талаарх албан бичгийг холбогдох байгууллагад хүргүүлэн, орон сууцын барилгын ажлыг эхлүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлсэн байна.
Улмаар Т ХХК-д давуу байдал бий болгох зорилгоор албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж ... байгууллагад аймгийн Засаг даргаас газар эзэмших захирамжааролгосон 4166 м.кв газар дээр хууль бусаар Т ХХК-н эзэмшлийн уурын зуухыг барьж ашиглалтад оруулан өөртөө болон бусдад давуу байдал бий болгосон хэрэгт холбогджээ.
Б нь хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан явуулах хүсэлт гаргаж, прокуророос яллах дүгнэлт үйлдэн хэргийг шүүхэд шилжүүлжээ.
Архангай аймаг дахь сумын дундын анхан шатны шүүх хэргийг хэлэлцээд шүүгдэгч Б-г Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан Нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж өөртөө эсвэл бусдад давуу байдал олгосон гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож нийтийн албанд ажиллах эрхийг 3 жилийн хугацаагаар хасаж, хорих ял оногдуулахгүйгээр 1 жил хугацаагаар тэнсэж, үүрэг хүлээлгэх болон эрх хязгаарлах албадлагын арга хэмжээ авчээ.
]]> zulaa Mon, 23 Mar 2026 14:33:21 +0800 Дээрэлхэлтэд өртсөн мэдээллийн 55.3 хувийг ГССҮТ-өөс өгдөг http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10220 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10220
Улсын Их Хурлын Өргөдлийн байнгын хороо (2026.03.17) хаврын ээлжит чуулганы анхны хуралдаанаа хийлээ. Хуралдааныг Байнгын хорооны дарга О.Номинчимэг даргалан явууллаа.
Байнгын хорооны хуралдаанаар хоёр асуудал хэлэлцсэний эхэнд Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд заасан хүүхэд үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртөхөөс урьдчилан сэргийлэх, хамгаалах арга хэмжээ авах заалтын хэрэгжилтийн талаарх Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын, Боловсролын болон Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд нарын мэдээллийг сонслоо.
 
 
Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд нэг буюу хэд хэдэн хүүхэд өөр нэг буюу хэд хэдэн хүүхдийг бие махбод, сэтгэл санааны хувьд гэмтээх, зовоох, ялгаварлан гадуурхах, айлган сүрдүүлэх, заналхийлэх зорилготой түрэмгий зан үйлээ санаатайгаар, удаа дараа биеэр, амаар болон цахим орчинд үйлдэхийг “үе тэнгийн дээрэлхэлт” гэж тодорхойлсон.
Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын Т.Аубакир мэдээлэлдээ 2024-2026 оны 03 дугаар сарын 13-ны байдлаар нийт үе тэнгийн дээрэлхэлтийн 2300 дуудлага хүүхдийн шуурхай тусламжийн 108 утсанд бүртгэгдсэний 214-д анхан шатны сэтгэл зүйн зөвлөгөө өгч, 2086-д хүүхэд хамгааллын үйлчилгээ үзүүлсэн байна. Үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртсөн хүүхдүүдийн 24.6 хувь нь эмэгтэй, 75.4 хувь нь эрэгтэй, мөн дийлэнх нь 11-14 насныхан байгааг сайд мэдээлж, 69.6 хувь нь боловсролын орчинд үйлдэгдэж байгааг анхаарууллаа. Бас нэг анхаарах асуудал бол дээрэлхэлтэд өртсөн хохирогчдын мэдээллийн 55.3 хувийг Гэмтэл согог судлалын үндэсний төвөөс өгч буй явдал юм. Гэмтэл бэртэл авч эмчлүүлэх хэмжээнд хүрсэн хойно нь л энэ нөхцөл байдлыг илрүүлж байна гэсэн үг юм.
 
 
Үе тэнгийн дээрэлхэлт, цахим орчин дахь хүүхдийн эрхийн хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлэх хүрээнд төрийн болон төрийн бус байгууллага, хүүхдийн оролцооны байгууллагууд хамтран 2023-2025 онд “Найз байя”, “Чи ганцаараа биш” “Нууцтай байх эрх”, “Нэгдүгээрт хүүхэд” “Зөв байя”, “Хамтдаа хамгаалъя”, “Цахим орчинд эерэг байя”, “Z-Time”, “Бүтээгч ирээдүйг хамтдаа бүтээнэ”, “Because I am a Girl”, “Хүний эрхээс хүүхдийн эрх”, “Миний цахим хэрэглээ” зэрэг 290 төрлийн сургалт, нөлөөллийн ажил, “Дээрэлхэлт дэлгэрэх ёсгүй” зэрэг үндэсний хэмжээний аяныг зохион байгуулсан байна. Эдгээрт давхардсан тоогоор нийт 578,654 хүүхэд, 168,883 эцэг эх асран хамгаалагч хамрагджээ.
Цаашид 108 утсанд ирж буй боловсролын орчин дахь хэрэг, зөрчлийн дуудлагыг сургуулийн нийгмийн ажилтны, эсвэл боловсролын салбарын программтай шууд холбож, шуурхай хамтран ажиллах боломжийг бүрдүүлэх, сургууль бүрд нээлттэй суваг ажиллуулах, хүүхэд хамгааллын явуулын үйлчилгээ бий болгох, эцэг эхчүүдийг бэлтгэх, сургуулийн нийгмийн ажилтан, сэтгэл зүйчдийг сургах, сайн дурын эргүүл ажиллуулах, нөлөөллийн аян, арга хэмжээг тогтмолжуулах, хүүхдийн оролцооны клуб, эрсдэлтэй орчныг илрүүлэх, төрийн захиргааны болон төрийн бус байгууллага хамтран ажиллах талаар тодорхой саналуудыг хэлсэн юм.
 
 
Боловсролын дэд сайд Д.Гантулга мэдээлэлдээ салбарын статистик тоонуудыг товч дурдаж, сургуулийн сэтгэлзүйч, нийгмийн ажилтнуудын үйл ажиллагааны талаар тодотгосон юм. 2024-2025 оны хичээлийн жилд 421 сэтгэл зүйч ажиллаж байсан бол энэ хичээлийн жилд 799 сэтгэл зүйч болж 378 ерөнхий боловсролын сургууль шинээр сэтгэл зүйчтэй болсон байна. Мөн өмнөх хичээлийн жилд 953 нийгмийн ажилтан ажиллаж байсан бол энэ хичээлийн жилд 978 болж, 25-аар нэмэгджээ. Сургуулийн орчны хүүхэд хамгааллын үйлчилгээний тайланг тусгай маягтаар жил бүр авч буйг тэрбээр танилцуулж, 2024-2025 оны хичээлийн жилд 886 сургуульд хүүхэд хамгааллын бодлогыг мөрдөж, 7939 хүүхэд хамгааллын багийн гишүүд ажилласан, эрсдэлийн үнэлгээнд хамрагдсан 748,378 суралцагчийн 58055 нь дунд, өндөр эрсдэлтэй гэж үнэлэгдсэнээс 16117 суралцагч үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртсөн гэсэн тайланг танилцуулав. Мөн 5165 суралцагчийг бусад байгууллагын хамгааллын үйлчилгээнд зуучилж, 47541 суралцагчийг нөхөн сэргээх үйлчилгээнд, 698983 суралцагч, 379454 багш, ажилтан, эцэг эх, асран хамгаалагчийг сургалтад хамруулсан байна. Түүнчлэн 310826 суралцагч, 224194 багш, ажилтан, эцэг эх, асран хамгаалагчид зөвлөгөө өгчээ.
Үргэлжлүүлэн дэд сайд Хүүхэд хамгааллын тухай хуулийн холбогдох зүйл, заалтын хэрэгжилтийг нэг бүрчлэн тодорхой дурдаж, Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах тухай хуулийн төслийг боловсруулаад байгаа талаар танилцуулсан юм. Энэ хууль батлагдсанаар хүүхдийг цахим дарамт, заналхийлэл, эрсдэлт нөхцөлд өртөхөөс урьдчилан сэргийлэх, хамгаалах харилцааг зохицуулах юм.
 
 
Мөн хуралдаанд Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр мэдээлэл хийлээ. Тэрбээр хүхэд хамгааллын тогтолцоо, удирдлага, зохион байгуулалтын талаар ярьж, хууль зүйн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаан дахь хүүхэд хамгааллыг хэрэгжүүлж буйг тайлбарласан юм. Үүний хүрээнд Гэр бүлийн хүчирхийлэл, хүүхдийн эсрэг гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх дэд зөвлөл, Хүчирхийллийн эсрэг үндэсний хороог байгуулж, “Хүчирхийлэлтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх цогц үйл ажиллагаааны 2026-2030 оны төлөвлөгөө”-г боловсруулсан талаар ярьж, Гэр бүлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга, Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн төслүүдийг боловсруулан Улсын Их Хурлын 2025 оны намрын ээлжит чуулганаар хэлэлцүүлж, хэлэлцэхийг дэмжсэн гэдгийг хэлсэн юм. Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн төсөлд нийслэл дэх Гэр бүл, хүүхдийн анхан шатны тойргийн шүүхээс хэргийн харьяаллыг тогтоох, өсвөр насны хүүхдийн үйлдсэн эрүүгийн хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд хүүхдийн ашиг сонирхлыг хангах асуудлыг нарийвчлан зохицуулахаар тусгасан байна. Түүнчлэн цагдаагийн байгууллагын дэргэд тав, Хүүхэд, гэр бүлийн хөгжил, хамгааллын ерөнхий газрын дэргэд гурав, нийт найман “Хүүхдэд ээлтэй өрөө”, мөрдөн шалгах байгууллагууд “Хүүхдээс мэдүүлэг авах” 55 өрөө ажиллуулж буйг сайд танилцуулж, насанд хүрээгүй хохирогчийн эрхийг хамгаалах, хүүхдийн эсрэг болон хүүхдийн үйлдсэн гэмт хэргийг дагнан мөрдөн шалгах үүрэг бүхий 120 эмэгтэй мөрдөгч цагдаагийн байгууллагын хэмжээнд ажиллаж байгааг дурдлаа.
 
 
Сүүлийн хоёр жилийн байдлаар улсын хэмжээнд 3215 хүүхэд холбогдсон 2508 гэмт хэрэг гарсан бол 5651 хүүхэд хохирсон 5199 гэмт хэрэг үйлдэгджээ. 2025 оны байдлаар бүх шатны боловсролын байгууллагын орчимд 208 гэмт хэрэг, 134 зөрчил бүртгэгдсэн нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулбал гэмт хэрэг 53 буюу 20.3 хувиар, зөрчил 11.2 хувиар тус тус буурчээ. Улсын хэмжээнд гэр бүлийн хүчирхийллийн хохирогчийг түр хамгаалах 22 байр, нэг цэгийн үйлчилгээний 17 төв ажиллаж байгаагаар 2025 онд нийт 4695 иргэн үйлчлүүлсэн байна. Тэдний 42 нь насанд хүрсэн эрэгтэй, 1251 эмэгтэй хүн, 3402 хүүхэд байжээ. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийн 20 дугаар зүйл, Хүүхэд хамгааллын тухай хуулийн 45 дугаар зүйлд заасан чиг үүргийг хэрэгжүүлж, сум, баг, хорооны хэмжээнд хүүхэд хамгааллын үйлчилгээ үзүүлэх хамтарсан 764 багт нийт 6000 гаруй гишүүн ажиллаж байна.
 
 
Хүүхэд хамгааллын тухай хуулийн хэрэгжилт, үе тэнгийн дээрэлхэлтээс сэргийлэх ажил, арга хэмжээний талаарх яамдын мэдээлэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганмаа, Л.Мөнхбаясгалан, С.Эрдэнэбат, Б.Бат-Эрдэнэ, Б.Пунсалмаа, Г.Лувсанжамц, Ж.Галбадрах, О.Саранчулуун нар асуулт асууж, хариулт авлаа. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганмаа статистик мэдээлэлд дурдагдаж буй тоо баримтыг лавшруулан тодруулж, эх сурвалж, дата анализ болон хариуц арга хэмжээний асуусан бол Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан үе тэнгийн дээрэлхэлтийн шинж байдал, үр дагавар болон үүний эсрэг авах ял шийтгэлийн бодлого, мөн сургуулийн сэтгэлзүйчдийн хүзрэлцээ, ажиллах нөхцөл боломжийн талаар асууж, хариулт авав. Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат сайд, дэд сайд нарын мэдээлэлд дурдагдсан “боловсролын орчин” гэдэгт сургууль, түүний орчмын ямар орон зайг хамруулж буйг тодруулаад, нийгэмд шуугиан тарьж буй гэмт үйлдлүүд гарсан тодорхой байршлуудад анхаарал хандуулж ажиллахыг зөвлөсөн юм. Мөн тэрбээр сургуулийн нийгмийн ажилтнуудыг чадавхжуулах шаардлага байгааг хэлж байлаа. Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ TikTok платформыг хаах шаардлагатайг дурдан, холбогдох байгууллага, албан тушаалтнаас энэ талаар тодруулахад хууль байхгүй тул хаах боломжгүй гэсэн хариу ирснийг өгүүлж, эцэг эхчүүд, томчууд хүүхдээ хамгаалах талаар огт үйлдэл хийхгүй байгааг шүүмжлэв. Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Пунсалмаа гэр бүлийн түвшинд хүүхдийн хүчирхийллийн эрсдэлийг судалсан эсэхийг тодруулж, сэтгэл зүйчийн ажил үүргийг тодотгон ярьсан бол Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Лувсанжамц соён гэгээрүүлэх, урьчилан сэргийлэх нөлөөллийн ажлуудын үр дүн яаж гарсан, түүнийг хэрхэн тойдорхойлж, хэмжиж байгааг асуув. Түүнчлэн Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун үе тэнгийн дээрэлхэлтийн эсрэг боддлого, төлөвлөгөөтэй сургууль хэчнээн байгааг асууж, аюулгүйн сүлжээг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах дата өгөгдлийн бааз суурийн талаар тодруулсан юм.
 
 
Улсын Их Хурлын гишүүдийн асуултад хариулахдаа Боловсролын сайдын зөвлөх Ц.Алтансор “Аюулгүйн сүлжээ”-ний үндэсний загварыг тодорхой танилцуулсан юм. Үе тэнгийн дээрэлхэлтийн талаарх ойлголтыг хүүхэд, эцэг эх, сургууль, багш, олон нийтийн түвшинд өөрчлөх, нэгтгэх, тэдний идэвх, оролцоог хангах замаар уг үзэгдлийг таслан зогсооход аюулгүйн сүлжээний зорилго чиглэж байгаа аж. Энэ бол зөвхөн хүүхдийн асуудал бус системийн асуудал гэдгийг тэрбээр танилцуулсан юм.
 
 
Дараа нь Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан, С.Эрдэнэбат, Б.Бат-Эрдэнэ, С.Замира, О.Саранчулуун, Х.Баасанжаргал нар үг хэлж, урьдчилан сэргийлэх ажлын цар хүрээ, далайцыг тэлж, үр дүнг сайжруулах, хүүхэд хамгааллын талаар чиг үүрэг бүхий байгууллага, субьектуудын бодлогын уялдааг хангах, асуудлыг нарийвчлан судалж, шалтгаан, нөхцөл, үр дагаварыг тодорхойлох, хууль, эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох, боловсролын үр нөлөө, эцэг эх, багш, сурган хүмүүжүүлэгчид, томчуудын үүрэг хариуцлагыг өндөржүүлэх, шуурхай байдлыг нэмэгдүүлэх зэрэг олон асуудлыг хөндсөн юм.
 
 
Үүний дараа Байнгын хорооны хуралдаанаар орон сууц захиалах, худалдан авах харилцааг зохицуулж байгаа хууль тогтоомжийн биелэлтийн талаарх Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын яам, Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар болон бусад холбогдох байгууллагын мэдээллийг сонслоо. Байнгын хороонд энэ асуудлаар 200 гаруй хүний асуудлыг хөндсөн 32 өргөдөл, гомдол ирээд байгаа юм. Иргэдийн хүсэл, амьдралын шаардлага дээр тулгуурлан залилан, луйвар хийж буй энэ асуудлыг хууль, эрх зүйн хүрээнд шийдвэрлэх талаар Байнгын хороо анхаарал хандуулан ажиллаж буй О.Номинчимэг танилцуулав.
 
 
Орон сууцны барилга барих зөвшөөрөл, захиалгын гэрээ, барилгын чанар болон аюулгүй байдалд тавих хяналт, ашиглалтад оруулах үйл явцын талаар Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын дэд сайд С.Энхболд танилцуулав. Өнөөдрийн байдлаар манай улсын нийт 997023 өрхийн 295433 нь орон сууцанд амьдарч байгаа бөгөөд 2021 оноос хойш улсын хэмжээнд жилд дунджаар 21096 айлын орон сууц ашиглалтанд орж байна. Хуульд заасны дагуу барилга байгууламжийн зураг төсөл боловсруулах, барилга угсралт, өргөх байгууламж, барилгын материалын үйлдвэрлэл эрхлэх болон бага, дунд, өндөр, онцгой төвөгшилтэй барилгын тусгай зөвшөөрлийг яамнаас олгож буйг дэд сайд мэдээлэлдээ дурдаж, барилгын төслийн үе шатуудад зөвшөөрөл, бүртгэл, хяналтын уялдаа алдагдсанаас ашиглалтад орохгүй гацах эрсдэл үүсгэдгийг мэдээллээ. Үе шатуудаас газрын эрх, техникийн нөхцөл олгох, барилгын ажлыг эхлүүлэх болон зураг төсөлд өөрчлөлт оруулах, гүйцэтгэлийн бичиг баримт бүрдүүлэхтэй холбоотой асуудлууд гацаа саад үүсгэх нь их байгаа юм.
 
 
Барилгын төслүүд дуусаагүйн шалтгааныг судлаад төсөл эхлэх үед санхүүжилтийн эх үүсвэр баталгаажаагүй, батлагдсан зураг төсөл явцын дунд өөрчлөгдсөн ч бүртгэлд тусгагдаагүй, гэрээний хэрэгжилт сул, хариуцлага шилжих, маргаан удаашрах, хяналтын тогтолцоо сул, газрын асуудал зонхилж байгааг тогтоосон байна. Мөн зах зээлийн өөрчлөлт, техникийн нөхцөл, дэд бүтцийн асуудлууд ч нөлөөлж байгаа юм.
Салбарын хэмжээнд илэрч буй зөрчлүүдийн дийлэнх нь хот байгуулалтын ерөнхий төлөвлөгөө зөрчих, барилга хоорондын зай хэмжээ, нарны тусгал, ногоон байгууламж болон гадна тохижилтын шаардлага хангахгүй байх, мөн зураг төсөл болон зөвшөөрөлгүйгээр барилга барих асуудлууд байгааг дэд сайд С.Энхболд нэрлэж, барилга, барилгын материалын чанар, аюулгүй байдалтай холбоотой зөрчлүүд тодорхой хэмжээгээр гарч буйг хэллээ. Иргэд зураг төсөл, зөвшөөрөл зэрэг хязгаарлагдмал мэдээллийг авч чаддаг боловч төслийн санхүүжилт, техникийн нөхцөл, газрын эрх зэрэг эрсдэлтэй мэдээллийг мэдэх боломжгүй байдаг байна.
Дуусаагүй барилгын гэх асуудлыг цаашид гаргуулахгүй байхын тулд урьдчилан сэргийлэх, хариуцлагыг тодорхой болгох, бүртгэл мэдээллийн нэгдсэн тогтолцоог бүрдүүлэх болон иргэд болон хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаалах эрсдэлд суурилсан эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх шаардлагатайг дэд сайд мэдээлэлдээ онцолсон юм.
 
 
Мөн Байнгын хорооны хуралдаанд Эд хөрөнгийн эрхийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.2 дахь хэсэг буюу “Барьж дуусаагүй барилгын эрх эрхийн улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн тохиолдолд уг барилгад хөрөнгө оруулсан иргэн, хуулийн этгээд (захиалагч) нь урьдчилсан тэмдэглэл хийлгэж болно” гэсэн заалтын хэрэгжилтийн талаар Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр мэдээлэл хийв. Дуусаагүй барилгыг хөрөнгө оруулагч, захиалагч нарын мэдүүлгээр дундын, эсхүл хэсэгчлэн тус тусын өмчлөлд бүртгэж байгаа юм. Өнөөдрийн байдлаар мэдээллийн санд бүртгэгдсэнээр нийтдээ 12324 дуусаагүй барилга бүртгэлтэй байгаагийн 2340 нийтийн орон сууцны зориулалттай байна. Зөвхөн 2025 онд гэхэд 143 дуусаагүй орон сууцны барилга бүртгэгджээ. Барилгаа улсын бүртгэлд бүртгүүлэх нь тухайн компанийн сайн дурын хэрэг учир харьцангуй цөөн бүртгүүлж байгааг сайд мэдээлэлдээ онцоллоо.
Иргэн, хуулийн этгээд захиалгын гэрээгээр хөрөнгө оруулж байгаа боловч барилгыг барьж байгаа этгээдийн дангаар өмчлөлд бүртгэж байгаагаас захиалагчдын эрх зөрчигдөж байгааг тэрбээр дурдаж, заавал бүртгүүлэхээр хуульчлах нь зүйтэй гэсэн юм. Мөн мэдээллийг ил тод, нээлттэй болгосноор иргэдийг хохироож, өөр этгээдтэй давхар гэрээ байгуулан залилах, хохирох эрсдлээс урьдчилэн сэргийлэх боломжтой гэлээ.
 
 
Барилга барьж байгаа өмчлөгч дуусаагүй барилгаа удаан хугацаатай, өндөр хэмжээтэй зээлийн барьцаанд тавьдгаас захиалагчийн өмчлөлд шилжүүлэх үйл явц удааширч, эрсдэл үүсдэг байна. Зээлээ төлж чадахгүйд хүрвэл барьцаанд тавьсан барилгыг хураах, эрх, өмчлөлийг нь түдгэлзүүлэх тохиолдол цөөнгүй гардаг аж. Нийтийн зориулалтай орон сууцны барьж дуусаагүй барилгыг барьцаанд тавьж, улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн барьцааны гэрээ 3179 байгаагийн 394 нь 2025 онд хийгджээ.
Тус яамнаас захиалан Эд хөрөнгийн эрхийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн барьж дуусаагүй барилгад хамаарах зарим зохицуулалтын хэрэгжилтийн үр дагаварт үнэлгээ хийлгэсний тайланг мөнхүү Байнгын хорооны хуралдаанд танилцууллаа.
 
 
Сайд, дэд сайд нарын мэдээлэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат, Б.Бат-Эрдэнэ, П.Сайнзориг нар асуулт асууж, хариулт авлаа. Бодитой, хохиролтой луйвар, залилангийн гэм хэрэг газар аваад байгаа нь илэрхий боловч түүний хэд хэчнээн нь хэрхэн шийдвэрлэгдэж, хэдэн хүн ял зэм хүлээж, ямар хэмжээний хохирол төлсөн тухай асуудал тодорхойгүй байгааг Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат анхааруулж, орон сууцны төслүүд, тэдгээрийн өмчлөл, бүртгэлийн мэдээллийг иргэдэд ил тод болгоход яагаад болохгүй байгааг асууж, Хууль зүй, дотоо хэргийн сайд Б.Энхбаяраас хариулт авав. Сайд түүнд өгсөн хариултдаа иргэд захиалах гэж байгаа байрныхаа тухай нарийвчилсан мэдээллийг нотариатаас авах боломжтойг дурдав.
 
 
Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ мөн анхны зураг төсөл өөрчлөгддөг, зөвшөөрөл, хяналтын уялдаагүй байдал, мэдээлэл ил тод биш зэргийг онцлоод, “Авлига хороолол” гэгддэг орон сууцны хотхоны талаар тодотгон асуув. Нийт орон сууцны 80 гаруй хувь борлогдсон тус хотхонд улсын комисс ажиллах эсэх, иргэд, захиалагчдын хохирлыг хэрхэн шийдвэрлэх талаар тодорхой шийдэлд хүрээгүй гэдгийг Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын яам болон холбогдох байгууллагын дарга, удирдлагууд өгүүлсэн бол газрын болон байгаль орчин, хот байгуулалтын харилцааны хууль, тогтоомжууд дахь зөрчлүүдээс энэ асуудал үүссэн гэдгийг Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаяр тайлбарласан юм. Хуулийн зөрчлийг арилгах чиглэлээр ажиллаж байгаагаа Улсын Их Хурлын гишүүн П.Сайнзориг энэ үеэр мэдээлэв.
 
 
Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат, Б.Бат-Эрдэнэ нар үг хэлж, яамд, газрууд уялдаа холбоотой, чиг үүргээ хэрэгжүүлэх талаар идэвх санаачилгатай, хариуцлагатай ажиллах, барилга, орон сууцны стандарт, шаардлагыг мөрдөх, хууль, тогтоомжийн нийцлийг хангах зэрэг асуудлуудыг хөндөж, байр сууриа илэрхийлэв гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.
]]> zulaa Mon, 23 Mar 2026 10:02:24 +0800 Монгол Улс, АНУ-ын Стратегийн түншлэл бэхжин хөгжиж байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10219 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10219
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Г.Занданшатар Америкийн Нэгдсэн Улсын Төрийн департаментын Зүүн Ази, Номхон далайн орнуудын асуудал хариуцсан Туслах төрийн нарийн бичгийн дарга Майкл ДеСомбрэ-г хүлээн авч уулзлаа.
Ерөнхий сайд Г.Занданшатар Монгол Улс, АНУ-ын Стратегийн түншлэл бэхжин хөгжиж байгаад баяртай байгаагаа илэрхийлээд хоёр талын харилцаа, хамтын ажиллагааг худалдаа, хөрөнгө оруулалт, эрчим хүч, уул уурхайн салбарт өргөжүүлэн хөгжүүлэх, энэ хүрээнд хувийн хэвшил хоорондын түншлэлийг дэмжих, хөрөнгө оруулалт татахад ач холбогдол өгч байгаагаа онцлов.  
АНУ-ын Төрийн департаментын Зүүн Ази, Номхон далайн орнуудын асуудал хариуцсан Туслах Төрийн нарийн бичгийн дарга М.ДеСомбрэ Ерөнхий сайдыг хүлээн авч уулзсанд гүн талархал илэрхийлээд, АНУ-ын Засаг захиргаа Монгол Улстай хөгжүүлж буй Стратегийн түншлэлийн харилцаанд өндөр ач холбогдол өгч ирснийг онцлов. Монгол Улс АНУ-ын Ерөнхийлөгч Д.Трампын санаачилсан “Энхийн зөвлөл”-ийн үүсгэн байгуулагч гишүүн улсуудын нэг болж, олон улсын энх тайван, тогтвортой байдлыг эрхэмлэгч улс гэдгээ дахин нотолсонд талархлаа илэрхийлж, цаашид хоёр улсын харилцаа, хамтын ажиллагааг бүхий л салбарт өргжүүлэхэд онцгой анхаарч ажиллахаа илэрхийллээ.   
Ерөнхий сайд Г.Занданшатар, ноён ДеСомрэ нар хоёр улсын нийт 460 орчим сая ам.долларын хамтын санхүүжилт бүхий АНУ-ын Мянганы сорилтын сангийн Усны компакт гэрээ 2026 оны 03 дугаар сарын 30-ны өдрөөр дуусгавар болж, тус Компактын нэгэн чухал үр дүн болох Улаанбаатар хотод Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэр ашиглалтад орсонд баяртай байгааг тэмдэглэв.
]]> zulaa Fri, 20 Mar 2026 17:12:04 +0800 Онцгой байдлын байгууллагаас зургаан хурандаа цолтон төрлөө http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10218 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10218 Орчин цагийн Зэвсэгт хүчин үүсэн байгуулагдсаны 105 жилийн ой, Монгол цэргийн өдрийг тохиолдуулан Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын даргын тушаалаар Онцгой байдлын байгууллагаас 6 хурандаа цолтон төрөн гарлаа.  
Тодруулбал, ОБЕГ-ын Захиргаа эрхзүй, хүний нөөцийн газрын Эрүүл мэнд, сэтгэлзүйн хэлтсийн дарга, дэд хурандаа Д.Хонгор, Гамшгаас хамгаалах сургалтын газрын Гамшгаас хамгаалах сургалтын хэлтсийн дарга, дэд хурандаа М.Батмөнх, НОБГ-ын Гамшгаас хамгаалах сургалтын хэлтсийн дарга, дэд хурандаа Д.Хадбаатар, Баянгол дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн дарга, дэд хурандаа Н.Оюунболд, Баруун бүсийн-Ховд аймгийн Онцгой байдлын газрын дарга, дэд хурандаа Г.Нэргүй, ДХИС-ийн Онцгоой байдлын сургуулийн Эдийн засаг, нөөцийн удирдлагын тэнхимийн профессор, дэд хурандаа С.Байгалмаа нар тус тус хурандаа цол хүртлээ. 
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2021 оны 136 дугаар зарлигаар батлагдсан “Цэргийн алба хаагчдад цэргийн цол олгох журам”-ыг үндэслэн ахлах офицерын хурандаа цолыг ЗХЖШ-ын даргын тушаалаар жилд хоёр удаа олгодог болсон билээ.
Цол олгох үеэр ЗХЖШ-ын дарга дэслэгч генерал С.Ганбямба хэлсэн үгэндээ “Хурандаа цол нь дэлхийн улс орнуудын армид байдаг ахлах офицерын эрхэм дээд цол юм. Та бүхэнд хурандаа цолны нэр хүндийг өргөж явах өндөр хариуцлага ноогдож байна. Та бүхэн Батлан хамгаалах салбар, Зэвсэгт хүчин болон төрийн цэргийн байгууллагуудад шат дараалсан албан тушаалуудыг хашиж, улс орныхоо тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, үндэсний аюулгүй байдлын төлөө өөрийн мэдлэг боловсрол, ажлын туршлага, зүрх сэтгэлээ дайчлан, өргөсөн тангарагтаа үнэнч байж албан тушаалын шаардлага, шалгуур үзүүлэлтээ ханган энэхүү цолыг хүртэж байна. Энэхүү эрхэм цолонд хүрэхэд та бүхний найдвартай ар тал болсон гэр бүлийнхэнд тань баяр хүргэж, талархал илэрхийлье” хэмээн онцоллоо.
]]> zulaa Mon, 16 Mar 2026 12:52:44 +0800 Бага насны хүүхдийг зодож амийг нь хохироосон Д-д бүх насаар нь хорих ял оноолоо http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10217 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10217
Архангай аймаг дахь Сум дундын анхан шатны шүүхээс 2026 оны 2-р сарын 13-ны өдрийн хуралдаанаар дараах шийтгэх тогтоол гаргажээ. 
Иргэн Д нь согтуурсан үедээ 2025 оны 10 дугаар сарын 20-ноос 21-нд шилжих шөнө бага насны хүүхэд С-г цохиж зодон амийг нь хохироосон буюу бага насны хүүхдийг алсан гэмт хэрэгт холбогджээ.

Архангай аймгийн Прокурорын газраас шүүгдэгч Д-ыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 10.1 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасан бага насны хүүхдийг алсан гэмт хэрэгт холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж хэргийг шүүхэд шилжүүлсэн. Шүүх хэргийг хүлээн авч, 2026 оны 2 дугаар сарын 04-ний өдрийн шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлгээс яллагдагчийг шүүхэд шилжүүлж, шүүх хуралдааныг 2026 оны 02 дугаар сарын 13-ны өдөр явуулахаар тогтоож товыг шүүх хуралдааны оролцогчдод мэдэгдсэн байна. 

Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад хүүхдийн эх О-г хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчөөр тогтоожээ. Хохирогч, түүний хууль ёсны төлөөлөгч бичгээр хүсэлт гаргасан, эсхүл улсын яллагч, яллагдагч, түүний хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгч хүсэлт гаргасан бол анхан шатны журмаар хэргийг хянан шийдвэрлэх шүүх хуралдаанд хохирогчийг оролцуулахаар Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зохицуулсан бөгөөд О нь шүүх хуралдаанд оролцох талаар шүүхэд бичгээр хүсэлт гаргаагүй, харин улсын яллагч хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч О-г шүүх хуралдаанд оролцуулах хүсэлт гаргасан. 

Шүүх хүүхдийн эх О-д шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг болон шүүх хуралдааны товыг мэдэгдсэн, тэрээр тов мэдсэн боловч хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр шүүх хуралдаанд ирээгүй учир улсын яллагч түүнийг шүүх хуралдаанд оролцуулах хүсэлтээсээ татгалзсан байна.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.8 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт “Хохирогч ирээгүй нь шүүх хуралдааныг хойшлуулах үндэслэл болохгүй” гэж заасан, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийг шүүх хуралдаанд оролцуулах хүсэлтээсээ улсын яллагч татгалзсан тул хүүхдийн эх О буюу хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийг оролцуулахгүйгээр хэргийг хянан шийдвэрлэсэн болно.

Шүүх шүүгдэгч Д-ыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 10.1 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасан бага насны хүүхдийг алсан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, шүүгдэгч Д-г бүх насаар нь хорих ялаар шийтгэж, ялыг хаалттай хорих байгууллагад тусгаарлаж эдлүүлэхээр шийдвэрлэсэн байна.

Мөн хохирогчийг оршуулахтай холбогдсон зардал болон сэтгэцэд учирсан хохирол төлбөрийг хуульд заасны дагуу шүүгдэгчээс гаргуулж, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчид олгохоор шийдвэрлэжээ.

Шүүхийн шийдвэрийг олон нийтэд хүргэх зорилгоор шүүхийн шийдвэрийн тоймыг Архангай аймаг дахь Сум дундын анхан шатны шүүхийн шүүгч М.Бямбаахүү 2026 оны 3-р сарын 9-ний өдөр бэлтгэсэн байна.
 
]]> zulaa Mon, 16 Mar 2026 10:45:12 +0800 “Төрийн одон, медаль олгоно“ гэж 35 сая төгрөгийг залилсан этгээдэд 4.8 жилийн хорих ял оноожээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10216 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10216
Нэр бүхий иргэн нь эмнэлгийн байгууллагын ажилчдад Төрийн дээд цол, одон, медаль болон бусад байгууллагын шагналыг гардуулна гэж 35 сая 970 мянган төгрөг залилсан хэрэг гарчээ.
Уг хэргийг ЭЦА-ны Эдийн засгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх газраас илрүүлж, мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулсан байна.
Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.3-р зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар Сүхбаатар дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхээс 4 жил 8 сарын хорих ял шийтгэсэн байна. Иймд хууль бус үйлдлээс татгалзахыг цагдаагийн байгууллагаас анхаарууллаа.
]]> zulaa Fri, 13 Mar 2026 11:52:06 +0800 “Их хотын бүсгүйчүүд 2026”: “Мөрдөстэй бүсгүй” номинацийн эзнээр хурандаа Д.Сэржмядаг тодорлоо http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10215 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10215 Олон улсын эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалах өдрийг тохиолдуулан эх орон, их хотын хөгжил, ирээдүй болсон залуу хойч үеийн хүмүүжил, боловсролд үнэт хувь нэмрээ оруулан байгаа эмэгтэйчүүдээ алдаршуулах зорилгоор НЗДТГ-аас зохион байгуулсан “Их хотын бүсгүйчүүд-2026” хүндэтгэлийн арга хэмжээний “Мөрдөстэй бүсгүй” номинацийн эзнээр ОБЕГ-ын Бодлого төлөвлөлтийн газрын Стратегийн бодлого, төлөвлөлтийн хэлтсийн дарга, хурандаа Д.Сэржмядаг тодорлоо. 
Хурандаа Д.Сэржмядаг нь Онцгой байдлын байгууллагад мэргэжилтнээс, хэлтсийн дарга хүртэл 21 дэх жилдээ үүрэг гүйцэтгэж байна.
Тэрээр ажиллах хугацаандаа олон улсын гамшгаас хамгаалах менежментийн хөгжлийн чиг хандлагыг судалж, Монгол Улсын гамшгаас хамгаалах менежментийн тогтолцооны өнөөгийн байдалд дүн шинжилгээ хийж, гамшгаас хамгаалах үйл ажиллагааг өөрийн орны онцлог, хөгжлийн чиг хандлагад нийцүүлэн боловсронгуй болгох зорилго бүхий “Гамшгаас хамгаалах менежментийн тогтолцооны өнөөгийн байдал, хөгжлийн хандлага” сэдэвт судалгааны ажил хийж, Удирдахуйн ухааны докторын зэргийг хамгаалснаар энэ салбарын анхны эмэгтэй доктор болж байсан юм.
Мөн Дотоод хэргийн их сургуулийн Эрдмийн зөвлөлийн шийдвэрээр 2020 оны долоодугаар сарын 10-нд эрдмийн дэд профессор цол хүртэж байсан бөгөөд хянан магадлагаа хийгддэг олон улсын мэдээллийн санд бүртгэлтэй болон үндэсний мэргэжлийн сэтгүүлд нийт 27 эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлж, гамшгаас хамгаалах чиглэлээр ном, сурах бичиг, гарын авлага 14-ийг дангаараа болон хамтран бичиж хэвлүүлсэн байна. Түүнчлэн нийт 18 судалгааны ажил үүнээс докторын-1, магистрын 17 судалгааны ажлыг удирдагчаар ажиллаж, хамгаалуулсан байна. 
“Их хотын бүсгүйчүүд-2025” хүндэтгэлийн арга хэмжээ нь долоо дахь жилдээ эрүүл мэнд, боловсрол, бизнес, хүмүүнлэг, спорт, соёл урлаг, үйлчилгээ, мөрдөстэй бүсгүй, алдарт эх зэрэг есөн номинациар салбар салбарын шилдэг эмэгтэйчүүдийг шалгаруулж, урамшуулсан юм.
]]> zulaa Mon, 09 Mar 2026 09:49:32 +0800 Хаврын шар усны үерээс урьдчилан сэргийлэхийг анхааруулж байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10214 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10214 Монгол орны нийт газар нутгийн 65 хувь нь цасан бүрхүүлтэй цасны дундаж зузаан нь 7.5 см, цасан дахь усны нөөц 14.2 шоо.км байна.
Жишээлбэл,Ерөө, Халх, Хараа, Хэрлэн, Улз гол-Хөх нуур, Мэнэнгийн тал, Булган, Онон, Шишхэд, Туул, Сэлэнгэ мөрөн, Хөвсгөл нуур-Эг гол, Идэр, Увс нуур-Тэс голын сав газруудын  90-99 хувь нь цастай ба цасан дахь усны нөөц нь дунджаар 0.59 шоо.км бол Үенч-Бодонч, Орхон, Дэлгэрмөрөн, Хяргас нуур-Завхан, Хануй, Чулуут, Умард говь, Хар нуур-Ховд гол, Хүйсийн говь-Цэцэг нуур, Таац, Бөөнцагаан-Байдраг зэрэг голуудын савын 45-80% орчим нь цастай, цасан дахь усны нөөц нь дунджаар 0.51 шоо.км байна.
Урин дулаан цаг ирж байгаатай холбогдон дээр дурьдсан голуудын саваар шар усны үер буух нөхцөл бүрдэх тул хаврын шар усны үерээс урьдчилан сэргийлэхийг анхааруулж байна. Мөн өвөлжилт хүндэрсэн газруудын гуу жалганд хаягдсан мал амьтны сэг зэм нь цасны усаар дамжин ус бохирдуулах болон өвчин эмгэг тараах аюултай тул холбогдох байгууллагаас зохих арга хэмжээг цаг алдалгүй авч цэвэрлэгээ устгал хийхийг зөвлөж байна.
Эх сурвалж: ЦУОШГ
]]> zulaa Fri, 06 Mar 2026 14:57:25 +0800 “Ахлагч” мэргэжлийн боловсролын сургуулийн сонсогчид дадлага сургалтад хамрагдаж байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10213 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10213
  • Онцгой байдлын ерөнхий газрын захиалгаар Дотоод хэргийн их сургуулийн “Ахлагч” мэргэжлийн боловсролын сургуулийн Онцгой байдлын албаны тэнхимд “Аврагч-гал сөнөөгч”, “Гал түймэр унтраах автомашины жолооч” мэргэжлээр суралцаж байгаа сонсогчдын хичээлийн жилийн ээлжит үйлдвэрийн дадлага, сургалтыг зохион байгуулж байна.

    Сонсогчид ОБЕГ-ын дэргэдэх Үндэсний аврах бригад, НОБГ-ын Аврах анги болон БЗД-ийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал түймэр унтраах, аврах 63 дугаар ангид дадлага, сургалтаа хийж байгаа юм.

    Дадлага сургалтын хүрээнд сонсогчид аврах ажиллагаа, гал унтраах ажиллагааны зохион байгуулалт, техник хэрэгслийн ашиглалт, бэлэн байдлын үйл ажиллагаатай танилцаж, онолын мэдлэгээ бататган, мэргэжлийн ур чадвараа бодит орчинд хөгжүүлэх боломж бүрдэж байна.
    Эх сурвалж: Дотоод хэргийн их сургууль
    • ]]>     zulaa Mon, 02 Mar 2026 09:39:55 +0800     МАН-аас Г.Занданшатар, АН-аас Н.Алтанхуяг Ерөнхийлөгчийн сонгуульд “тулах” уу? http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10212 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10212
    Улс төрийн үнэлгээ дүнг олон жил тогтвортой судалж, зарлаж ирсэн МЭК судалгаан байгууллага сар шинийн босгон дээр шинэ судалгааны дүнг танилцууллаа.
    Энэ нь ойрын үед улс төрийн гол зүг чиг, баримжаа болоод байгаа Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2027 оны ээлжит сонгуультай холбоотой байв.
    Тодруулбал, МЭК судалгааны байгууллага “Ерөнхийлөгчийн 2027 оны сонгуульд нэр дэвшиж болох улстөрчдийн дэмжлэг” агуулгын хүрээнд санал авчээ. Уг судалгаанд Улаанбаатар хот, хөдөө орон нутгийн сонгуулийн насны 1004 иргэнийг хамруулж, 2026 оны хоёрдугаар сарын 9-15-нд квотчилсон санамсаргүй түүврийн аргачлалаар саналыг цуглуулсан байна. Хэдийгээр, өдгөө УИХ-д таван нам суудалтай ч олонх болоод сөрөг хүчнийг бүрдүүлдэг хоёр намыг онцолжээ.  Эрх баригч МАН-аас зургаан “нэр дэвшигч”-д өгсөн иргэдийг саналыг танилцуулжээ.
    Тэднээс Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг судалгаанд оролцсон иргэдийн дөрвөн хувь нь “...Бүрэн дэмжинэ”, 26 хувь нь “...Дэмжинэ”, 29 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 15 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 26 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй” хэмээн хариулжээ. Араас нь ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаярыг нэг хувь нь “...Бүрэн дэмжинэ”, 15 хувь нь “...Дэмжинэ”, 30 хувь нь “...Дэмжихгүй байна”, 24 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 30 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэжээ. Дараа нь ЗГХЭГ-ын дарга С.Бямбацогтыг 14 хувь нь “...Дэмжинэ”, 30 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 10 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 46 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэсэн байна. Тэдний дараа Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийг 11 хувь нь “...Дэмжинэ”, 20 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 32 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 37 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэжээ. Мөн Тэргүүн Шадар сайд Ж.Энхбаярт 11 хувь нь “...Дэмжинэ”, 27 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 21 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 43 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” хэмээх саналыг өгчээ. Түүнчлэн Сангийн сайд Г.Жавхланг есөн хувь нь “...Дэмжинэ”, 27 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 21 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 43 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэжээ.
    Өөрөөр хэлбэл, МАН-аас Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшвэл хамгийн өндөр санал авах магадлалтай улстөрчөөр судалгаанд хамрагдсан иргэд Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг нэрлэсэн байна. Тэгвэл, судалгаанд оролцогчид АН-аас найман улстөрчийг онцолжээ.
    Тэднээс УИХ-ын гишүүн Н.Алтанхуягт хамгийн олон саналыг өгсөн байна. Түүнийг хоёр хувь нь “...Бүрэн дэмжинэ”, 22 хувь нь “...Дэмжинэ”, 25 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 22 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 29 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэжээ. Н.Алтанхуягийн ард УИХ-ын дэд дарга Б.Пүрэвдорж орсон байна. Б.Пүрэвдоржийг нэг хувь нь “...Бүрэн дэмжинэ”, 16 хувь нь “...Дэмжинэ”, 30 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 27 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 26 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэсэн байна. Гуравт, УИХ-ын гишүүн Д.Ганбатыг 15 хувь нь “...Дэмжинэ”, 29 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 23 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 33 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэжээ. Дөрөвт, УИХ-ын гишүүн Л.Гантөмөрт 13 хувь нь “...Дэмжинэ”, 29 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 26 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 32 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэсэн саналыг өгчээ. Тавд, УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатарыг 12 хувь нь “...Дэмжинэ”, 34 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 34 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 20 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэжээ. Зургаад, Сангийн сайд асан С.Баярцогтыг 12 хувь нь “...Дэмжинэ”, 34 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 34 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 20 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэсэн байна. Долоод, УИХ-ын гишүүн С.Одонтуяад есөн хувь нь “...Дэмжинэ”, 30 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 27 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 34 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэсэн саналыг өгчээ. Наймд, УИХ-ын гишүүүн Ж.Баярмааг найман хувь нь “...Дэмжинэ”, 43 хувь нь “...Дэмжихгүй”, 20 хувь нь “...Огт дэмжихгүй”, 29 хувь нь “...Одоогоор шийдээгүй байна” гэжээ.
    Эндээс үзвэл, Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвших боломж бүхий рейтингтэй улстөрчөөр МАН-ын Г.Занданшатар, АН-ын Н.Алтанхуяг тодорчээ. Хэрэв ойрын үед сонгууль болох юм бол тэд “тулахаар” байна.
     
     
    Б.ОЧИР
    Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
    ]]>     zulaa Thu, 26 Feb 2026 16:39:35 +0800     Азийн мөнх цэвдэг судлаачдын III хурлыг Монгол Улс зохион байгуулна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10211 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10211
    “Азийн пермафрост” буюу мөнх цэвдэг судлаачдын олон улсын гурав дахь эрдэм шинжилгээний хурлыг Улаанбаатар хотноо ирэх зургаадугаар сарын 28-наас долоодугаар сарын 2-ны хооронд зохион байгуулна гэж Qazinform мэдээлийн агентлаг онцлов. Тус хурлыг ШУА-ийн Газар зүй, геоэкологийн институт болон Олон улсын мөнх цэвдэг судлалын холбоо хамтран зохион байгуулах бөгөөд одоогоор АНУ, Хятад, Орос, Энэтхэг, Япон, Канад, Норвег, Герман зэрэг 25 орноос 360 гаруй эрдэмтэн судлаач оролцохоор бүртгүүлжээ.
    Азийн бүс нутгуудад мөнх цэвдэг эрчимтэй хайлж буй нь дэлхий нийтийн өмнө тулгамдсан томоохон сорилт болж байгаа учраас хурлын илтгэлүүдийг 18 дэд хэсэгт сэдэвчлэн хувааж, хэлэлцүүлэх юм байна. Хамгийн шилдэг 20 өгүүллийг дэлхийд тэргүүлэгч газар зүйн шинжлэх ухааны сэтгүүл болох “Permafrost and Periglacial processes”-д нийтлэхээр төлөвлөжээ. Олон улсын судалгааны багууд Алтай, Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн нуруу гэсэн дөрвөн маршрутаар талбайн судалгааг мөн хийх аж. Сонирхуулахад, анхны хурлыг 2006 онд Хятадын Ланьжоу хотод зохиож, 150 гаруй судлаач оролцож байсан бол хоёр дахь нь 2017 онд Японы Саппоро хотноо болж, ойролцоогоор 170 оролцогч хамрагджээ.
    Л.Ням
    https://www.unuudur.mn/a/280304
    ]]>     zulaa Mon, 23 Feb 2026 09:36:09 +0800     Юань, долларыг хуурамчаар хэвлэдэг этгээдүүд баривчлагдав http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10210 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10210
    7,9 ТЭРБУМ ТӨГРӨГТЭЙ ТЭНЦЭХ ХЭМЖЭЭНИЙ  ЮАНЬ, ДОЛЛАРЫГ ХУУРАМЧААР ХЭВЛЭН, ИРГЭДИЙГ ЗАЛИЛДАГ ЭТГЭЭДҮҮДИЙГ БАРИВЧИЛЛАА
    Тодруулбал, БНХАУ-ын 100 юань дэвсгэрт 148,558 ширхэг, АНУ-ын 100 ам.долларын дэвсгэрт 1614 ширхэг нийт 7,9 тэрбум төгрөгтэй тэнцэх хэмжээний гадаад валютыг хууль бусаар хэвлэн, иргэдийг төөрөгдөлд оруулж залилдаг эрэгтэй 34 настай Э, эмэгтэй 33  настай А нарыг энэ оны 02 дугаар сарын 10-ны өдөр Мөрдөн шалгах албаны Залилах гэмт хэрэгтэй тэмцэх газрын алба хаагчид шуурхай олж тогтоон, баривчилж, цагдан хорих, таслан сэргийлэх арга хэмжээг аваад байна.
    Эдгээр хуурамчаар хэвлүүлсэн их хэмжээний гадаад валютыг  оройн цагаар гэрэл муутай орчинд үзүүлэх, гэрэл зургийг нь чатаар явуулах,  гүйлгээ амжилттай гэх интернет банкны хуурамч шилжүүлгийн баримт харуулах зэрэг үйлдлийн аргаар хохирогчийг төөрөгдөлд оруулж, мөнгө зээлж, тохиромжтой үед хуурамч валютыг солиулахыг завдах зэргээр бусдыг залилдаг болох нь тогтоогдсон юм.
    Уг этгээдүүд нь хаус, орон сууц, ланд круйзер 300 маркийн тээврийн хэрэгсэл, 9911-тэй дугаар зэргийг түрээслэн ашиглаж, бусдад итгэл төрүүлэн иргэдэд их хэмжээний хохирол учруулсан байна. Тус хэрэгтэй холбоотой үйлдэл холбогдлыг үргэлжлүүлэн цагдаагийн байгууллагаас шалгаж байна.
    Иймд иргэд Та бүхэн зохиомол, хуурамч нөхцөл байдалд авталгүй өөрийн мөнгийг бусдад шилжүүлэхгүй байх, гүйлгээ хийсэн тохиолдолд интернет банкинд нэвтэрч шалгах, хуурамч мөнгөн дэвсгэрт эсэхийг нягталж байхыг цагдаагийн байгууллагаас сэрэмжлүүлж байна.
    ]]>     zulaa Fri, 13 Feb 2026 11:03:38 +0800     Nutag.mn сайт “Grand Awards”-аас шагнал хүртлээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10209 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10209 “21 аймгийн мэдээллийг нэгтгэсэн анхны платформ” өргөмжлөлөөр шагнагдав
    Монголын Маркетинг Менежментийн Хүрээлэнгээс жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг “Grand Awards” наадмаас www.nutag.mn сайт “21 аймгийн мэдээллийг нэгтгэсэн анхны платформ” шагнал хүртлээ. Энэхүү шагнал нь орон нутгийн мэдээллийг төвлөрүүлэн, аймаг бүрийн онцлог, хөгжил, үйл явдал, соёл, нийгмийн мэдээ мэдээллийг нэг дороос хүргэдэг дижитал шийдлийг үнэлсэн онцгой өргөмжлөл юм.
    Тус сайт нь Монгол Улсын 21 аймгийн мэдээллийг нэгдсэн платформоор дамжуулан хүргэж, нийслэл–орон нутгийн мэдээллийн тэгш бус байдлыг бууруулах зорилготойгоор үйл ажиллагаа явуулж ирсэн. Аймаг бүрийн Цаг үеийн мэдээ, сурвалжилга, Иргэдийн дуу хоолой, Орон нутгийн бизнес, хөрөнгө оруулалт, Соёл, уламжлал, Нийгмийн асуудал зэрэг олон талт контентыг системтэйгээр түгээж, “нутгийн хөгжил – мэдээллийн хүртээмж”-ийг уялдуулахад анхаарч ажилладаг.
    Монголын медиа орчинд аймаг тус бүр мэдээллийн өөрийн сувагтай ч бүх аймгийн мэдээллийг нэгдсэн байдлаар төвлөрүүлсэн платформ ховор байсан. Энэ орон зайг нөхөж, орон нутгийн мэдээг улсын хэмжээнд хүргэх дижитал экосистемийг Nutag.mn бүрдүүлсэн нь “Grand Awards”-ын шүүгчдийн анхаарлыг татсан юм.
    “Grand Awards” нь маркетинг, менежмент, брэнд хөгжүүлэлт, медиа, дижитал инновацийн шилдэг шийдлүүдийг тодруулдаг нэр хүндтэй наадам. Nutag.mn сайт нь зөвхөн мэдээлэл түгээхээс гадна орон нутгийн брэнд, бүс нутгийн онцлогийг дэмжих стратегийн ач холбогдолтой платформ гэдгээрээ онцлог байлаа.
    ]]>     otgoo Thu, 12 Feb 2026 19:07:17 +0800     Японд их хэмжээний цас орсны улмаас 35 хүн амиа алдав http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10208 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10208
    Японы Гал түймэр, гамшгийн менежментийн агентлагаас мэдээлснээр сүүлийн 14 хоногт үргэлжлэн орсон их хэмжээний цас, цаг агаарын аюулт нөхцөл байдлын улмаас 35 хүн амиа алдаж, 390 гаруй оршин суугч гэмтэж бэртжээ. Хүний амь эрсэдсэн тохиолдлууд нь голчлон Японы тэнгисийн эрэг дагуух болон хойд бүсийн мужуудад бүртгэгдсэн бөгөөд өчигдрийн байдлаар Нийгатад 12, Акитад зургаа, Хоккайдод гурав, Аоморид хоёр хүн нас барсан гэнэ. Харин Ивате, Ямагата, Нагано, Шимане муж тус бүр нэг иргэн амиа алдсан байна. Үлдсэн найман хүн нь бусад хойд болон баруун Японы мужуудад нас барсан гэж албаныхан мэдээлэв.
    Ослын шалтгааныг тодруулбал, Нийгата мужид цас цэвэрлэж байсан хоёр эрэгтэй өнгөрсөн ням гарагт усны шуудуунд унаж амиа алдсан бол бусад бүс нутагт дээврээс цас цэвэрлэх явцдаа унах, ажлын байрандаа бие нь гэнэт муудах зэрэг тохиолдол бүртгэгдсэн байна. Мөн зарим бүс нутагт цасны зузаан түүхэн дээд хэмжээнд хүрсэн нь нөхцөл байдлыг улам хүндрүүлэв. Тухайлбал, Аомори мужид 175 см-ийн зузаан цас орсон нь сүүлийн 40 гаруй жилийн хамгийн өндөр үзүүлэлт болсон аж. Түүнчлэн уулархаг болон алслагдсан бүсүүдэд цасны зузаан 4.5 метрт хүрчээ.
    Үүссэн нөхцөл байдалтай холбогдуулан Японы Засгийн газар Өөрийгөө хамгаалах хүчний алба хаагчдыг дайчлан цас цэвэрлэх, аврах ажиллагааг эрчимжүүлж эхлээд байна. Холбогдох байгууллагуудаас иргэдийг цас цэвэрлэхдээ аюулгүй ажиллагааны зааварчилгааг чанд мөрдөхийг сануулав. Ойрын өдрүүдэд зарим нутгаар цаг агаарын аюултай үзэгдэл үргэлжлэх төлөвтэй байгаа тул болзошгүй эрсдэлээс сонор сэрэмжтэй байхыг албаныхан анхаарууллаа.
    Э.Сондор
    https://www.unuudur.mn/a/280179
    ]]>     zulaa Mon, 09 Feb 2026 10:37:26 +0800     Бид эдийн засгийн эрх чөлөөгүй гэж үү? http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10207 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10207
    Монгол Улсад аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагаатай холбоотой 200 гаруй хууль хэрэгжиж байна. 
    Гэвч төр бизнесийн харилцаанд хэрхэн оролцох, ямар зарчмыг баримтлах, бизнес эрхлэгчдийн эрхийг хэрхэн хамгаалах талаар нэгтгэсэн, суурь хууль одоогоор байхгүй байгаа юм. Иймээс төрийн оролцоог хязгаарласан бие даасан хууль зайлшгүй шаардлагатай гэж үзэж намрын чуулганд Эдийн засгийн эрх чөлөөний тухай хуулийн төслийг өргөн барьсан юм.  Эдийн засгийн эрх чөлөө гэдэг нь иргэн, аж ахуйн нэгж хуульд хориглоогүй л бол бизнес эрхлэх, хөдөлмөрлөх, хөрөнгө өмчлөх, ашиглах, захиран зарцуулах, гэрээ хэлцэл хийх эрхээ эдлэхийг хэлдэг. Энэ бол хүний салшгүй эрх бөгөөд зөвхөн Үндсэн хууль болон бусад хуульд заасан үндэслэлээр л хязгаарлагдах юм.  Тиймээс Эдийн засгийн эрх чөлөөний тухай хуулийн төслийн онцлох заалтуудыг хүргэж байна.
    Ж.Энхбаяр: Хөрөнгө оруулагчийн эрх ашгийн хуулиар хамгаална
    Уг хуулийн төслийг УИХ-ын дарга Н.Учралд Тэргүүн шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр өргөн мэдүүлсэн билээ. Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлогод туссан зорилт, арга хэмжээг хэрэгжүүлэх, хөрөнгө оруулагчдад ээлтэй байдал, зохицуулалтын үр ашигтай байдлыг сайжруулах, хөрөнгө оруулагчийн эрх ашиг сонирхлыг хамгаалах, хувийн хэвшлийн үйл ажиллагаанд төрөөс үзүүлэх ачааллыг багасгах, бизнес эрхлэх таатай орчныг бүрдүүлэх зорилгоор хуулийн төслийг боловсруулсныг сайд Ж.Энхбаяр тодотгож байв.  Хуулийн төсөлд төрөөс эдийн засгийн эрх чөлөөг хангахад баримтлах үндсэн зарчмуудыг тусгажээ. Тухайлбал, хуулиар хориглосноос бусад аж ахуйн үйл ажиллагааг хуулийн дагуу чөлөөтэй эрхлэх, өмчийн халдашгүй байдлын, аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгчийн тэгш эрхийн, шударга өрсөлдөөний зарчмыг тусгасан байна. Мөн эдийн засгийн эрх чөлөөг хангах төрийн бодлого, төрийн байгууллага, албан тушаалтанд хориглох үйл ажиллагаа, Эдийн засгийн бодлогын зөвлөлийн талаар тусгасан бөгөөд төрийн байгууллага, албан тушаалтнуудад эдийн засгийн эрх чөлөөг хязгаарлах, хууль бусаар өмчийг хураах, хуульд заагаагүй хяналт шалгалт хийх, аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгчийг гүтгэх,  эд хөрөнгийг сүйтгэх, нэр хүндэд халдсан худал мэдээлэл тараах зэрэг  үйл ажиллагааг хориглосон байна.
    Манай улс эдийн засгийн эрх чөлөөний үзүүлэлтээр 76-д оржээ
    Дэлхийн өв уламжлалын сангаас Эдийн засгийн эрх чөлөөт байдлын индексийг засаглалын үр ашиг, Засгийн газрын оролцоо, зохицуулалтын үр ашигтай байдал, нээлттэй зах зээл гэсэн дөрвөн бүлгийн хүрээнд 12 шалгуур үзүүлэлтээр тооцдог. Манай улс эдгээр үзүүлэлтээр 2024 онд 176 улсаас 76-д оржээ. Тодруулбал, өмчийн эрхийн үзүүлэлтээр 92, төрийн зарчимт байдлын үзүүлэлтээр 117, хөрөнгө оруулагчдад ээлтэй байдлаар 119-д тус, тус орж муу үнэлгээ авсан бол бизнесийн эрх чөлөөгөөр 79-д орж дунд үнэлгээ авчээ.   Энэ нь өмчийн эрхийг бодитой хамгаалах, төрийн ил тод байдал, хариуцлагыг нэмэгдүүлэх, бизнесийн орчин дахь зохисгүй хязгаарлалтыг бууруулах, хөрөнгө оруулалтын орчныг тогтвортой болгох шаардлага байгааг харуулж байна.
    Хуулийн төслийг дагаж 94 орчим хууль тогтоомжийг өөрчлөлт оруулна
    Эдийн засгийн эрх чөлөөг хуульчилсан улс орнууд үндэсний аюулгүй байдлыг хангах, шударга өрсөлдөөнийг дэмжих, нийтийн ашиг сонирхлыг хамгаалах гэсэн гурван тохиолдолд л эдийн засгийн эрх чөлөөг хязгаарлаж, хориглох хууль тогтоомж гаргадаг байна. Харин дээрх гурван тохиолдлоос бусдаар эдийн засгийн үйл ажиллагааг хязгаарлах хууль тогтоомж гаргахыг хоригложээ. Эдийн засаг, хөгжлийн яамнаас боловсруулаад буй хуулийн төсөлд ч эдгээр зарчмыг дараах байдлаар томъёолсон байна. Ингэхдээ Аж ахуйн үйл ажиллагааг чөлөөтэй эрхлэх, Өмчийн халдашгүй байдлыг хангах, Төрийн бодлого, эрх зүйн орчин тогтвортой байх, Гомдол гаргах, мэдээллээр хангагдах эрхийг баталгаажуулах, жилд нэгээс доошгүй удаа төрийн үйлчилгээний хүртээмж, шат дамжлагыг багасгах, зөвшөөрөл, бүртгэлийн талаар санал, хүсэлт авах, урьдчилан тооцоолох бололцоотой, хариуцлагатай байдлыг нэмэгдүүлэх зэрэг зарчмыг хуулийн болоод дагалдах хуулийн төслүүдэд тусгажээ.   Мөн дээрх хуулийн төслийн талаар ЭЗХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга И.Батхүү “Нэг хууль юм шиг сонсогдож байгаа боловч энэ хуулийн төслийг дагаж 94 орчим хууль тогтоомжийг өөрчлөх шаардлагатай гэж үзэж байгаа. Эдийн засгийн эрх чөлөө нь эдийн засаг, нийгмийн олон харилцааг шийдвэрлэх шаардлагатай өргөн цар хүрээтэй ойлголт. Төрийн бодлого хууль тогтоомжийн тогтвортой байдлаас эхлээд бизнес эрхлэх эрх чөлөөг хангах, өмчийн халдашгүй  байдал, шударга өрсөлдөөн гээд эрх чөлөөг хязгаарласан тодорхой хэдэн нөхцөлөөс бусад тохиолдолд төрөөс бизнесийн үйл ажиллагааг боомилдоггүй, хувийн хэвшлийн гомдол маргааныг шийдвэрлэх гээд олон харилцааг зохицуулах анхдагч хуулийг төслийг бид боловсруулж байна” гэж байсан.Монгол Улсад хүчин төгөлдөр мөрдөж байгаа 933 хуулиас бизнес, хөрөнгө оруулалт, худалдаатай шууд болон шууд бус холбоотой харилцааг зохицуулсан 368 хууль байна. Тэр дундаа хөрөнгө оруулалт хийж, үйл ажиллагаа явуулах боломжийг хязгаарласан, гадаадын иргэн, хуулийн этгээдэд нэмэлт шаардлага тавьсан 40 гаруй хууль хэрэгждэг аж.
    Хуулийн төслийн онцлох заалтууд
    -Аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгчийн эдийн засгийн эрх чөлөөг хангах зарчим. Тухайлбал, төрийн үйл ажиллагаа нээлттэй ил тод байх, төрийн байгууллага, албан тушаалтны шийдвэр аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгчдийн ашиг сонирхлыг хамгаалахад чиглэсэн байх, хууль тогтоомж хооронд давхардал хийдэл, зөрчил үүссэн тохиолдолд аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгчид ашигтай байдлаар тайлбарлах юм.
    -Төрөөс эдийн засгийн эрх чөлөөг хангахтай холбоотой нөхцөлүүдийг заасан байна. Төрийн байгууллага, албан тушаалтан хууль бус шийдвэр гаргасан тохиолдолд хариуцлага хүлээх, хяналт шалгалтын давхардлыг арилгах, төр өөрт байгаа мэдээллийг шаардахгүй байх, гомдол шийдвэрлэлтийн үйл явцыг цахим хэлбэрээр харах боломжтой зэрэг төрөөс эдийн засгийн эрх чөлөөг хангахтай холбоотой нөхцөлүүдийг тусгажээ.
    -Төрийн байгууллага, албан тушаалтанд хориглох үйл ажиллагааг тусгасан. Ингэхдээ аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгчийн эд хөрөнгө, бие махбодод халдах, нэр хүндэд халдсан худал мэдээлэл тараах, нийгмийн хариуцлагын үйл ажиллагаанд албадан оролцуулахгүй байх, зарим аж ахуйн нэгжид давуу байдал бий болгосон хэм хэмжээ батлахыг хориглоно гэж тусгасан байна.
    -Төр, хувийн хэвшлийн зөвлөлдөх механизм буюу Эдийн засгийн бодлогын зөвлөлийн эрх зүйн статусыг бий болгож, чиг үүргийг тодорхой болгожээ. Эдийн засгийн бодлогын зөвлөл нь төрийн бодлого, хууль тогтоомж, хэм хэмжээний акт боловсруулахад олон нийтийн саналыг хүлээн авах, төрийн байгууллагад саналыг хүргүүлэх, шийдвэрт санал туссан эсэх талаар эргэн мэдээлэх чиг үүрэгтэй ажиллана гэж хуулийн төсөлд тусгажээ.
    Иймээс энэхүү хуулийг баталснаар бизнесийн орчин илүү ойлгомжтой, тогтвортой болж, хөрөнгө оруулагчдын итгэл нэмэгдэж, эдийн засгийн өсөлт, ажлын байр, өрсөлдөх чадварт эерэг нөлөө үзүүлнэ гэж үзэж байна. Мөн “Эдийн засгийн эрх чөлөөний тухай” хуулийн төсөл нь төр бизнесийн үйл ажиллагаанд хэт оролцохоос сэргийлж, иргэн, аж ахуйн нэгжийг чөлөөтэй ажиллах эрхийг хамгаалж, ил тод, шударга, тогтвортой эдийн засгийн орчныг бүрдүүлэхэд чиглэсэн суурь хууль болох юм. 
     
    Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
    ]]>     zulaa Fri, 06 Feb 2026 16:02:45 +0800     Богдхан ууланд биотехникийн арга хэмжээ авч хэрэгжүүлж байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10206 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10206 Амьтны тухай хуульд заасны дагуу зэрлэг амьтны амьдрах орчинг сайжруулах, хамгаалах, тоо толгойг хамгаалах идэш тэжээлийн хомсдлоос сэргийлэх зорилгоор Богдхан уулын дархан цаазат газарт биотехникийн арга хэмжээ авах цэгийг хөхтөн амьтны тархац судалгааг үндэслэн тогтоосон.
    Энэхүү судалгаагаар 14 цэгийг тогтоож 2025 оны 11 дүгээр сарын сүүлээс эхлэн 7 хоногийн давтамжтай тухайн цэгүүдэд биотехникийн арга хэмжээ авч ажиллаж байна.
    Энэ оны 01 дүгээр сарын 26-ны өдөр Нүхтийн аманд 50 боодол өвс, Хүрхрээгийн аманд 2 хэсэг газар 40 боодол өвс тавьсан.  Өнөөдөр /2026.01.29/ Манзуширын аманд 30 боодол өвс нийт 120 боодол буюу 2,5 тн өвс байршуулж биотехникийн арга хэмжээ авчээ.
     
    ]]>     zulaa Mon, 02 Feb 2026 09:59:24 +0800     Япон улс цагаачлалын бодлогоо чангатгав http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10205 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10205
    Японы Засгийн газраас гадаадын иргэдэд холбогдох эрх зүйн орчин, иргэншил авах нөхцөлийг чангатгах, хууль бус цагаачдыг албадан гаргах ажиллагааны зардлыг хоёр дахин нэмэгдүүлэх багц бодлогоо өнгөрсөн баасан гарагт танилцууллаа. Тодруулбал, гадаадын оршин суугчид виз мэдүүлэх, эсвэл сунгуулахдаа япон хэлний болон бусад сургалтад заавал хамрагдах аж. Тус журам энэ оны наймдугаар сараас хэрэгжиж эхлэх гэнэ. Түүнчлэн байнгын иргэншилтэй болохын тулд тус улсад дор хаяж таван жил оршин суусан байх шаардлагыг 10 болгож, визний хураамжийг энэ оны санхүүгийн жилээс эхлэн нэмэгдүүлэхээр болжээ. Зарим хууль тогтоогч “Иргэншил авах процесс байнгын оршин суух эрх авахаас хялбар байж болохгүй, виз олгох хураамжийг 3000-аас 15000 иен, сунгуулахыг 6000-аас 40000 иен болгож өсгөх ёстой” хэмээн үзэж буй юм.
    Гадаадын иргэдэд тулгамддаг гол асуудал хэлний бэрхшээл тул тэднийг ирэхээс нь өмнө япон хэлний хөтөлбөрт хамруулах, цагаач хүүхдүүдийн сургуулийн өмнөх боловсролд анхаарна хэмээн Засгийн газраас мэдэгдэв. Алслагдмал арлуудыг гаднын иргэд эзэмших нь ихэссэн тул эл нутаг дэвсгэрүүдийг төрийн мэдэлд шилжүүлэх талаар ч хэлэлцэж буй аж.
    ]]>     zulaa Fri, 30 Jan 2026 10:41:46 +0800     Онцгой байдлын салбарын хамтын ажиллагааг өргөжүүлнэ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10204 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10204 Монгол Улсын Шадар сайд Х.Ганхуяг тэргүүтэй төлөөлөгчид Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Астана хотноо хийж буй айлчлалын хүрээнд тус улсын Онцгой байдлын сайд, дэслэгч генерал Чингис Ариновтой уулзалт хийлээ.
    Уулзалтаар хоёр улсын Онцгой байдлын бодлого, гамшгийн эрсдэлийн удирдлагын институтын тогтолцоо, байгалийн гамшиг, эрсдэл, газар хөдлөлтийн бэлэн байдал, хариу арга хэмжээний чадавхыг бэхжүүлэх асуудлаар санал солилцсон юм.
    Талууд бүс нутгийн хэмжээнд гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, хамтарсан сургалт, дадлага сургууль зохион байгуулах, мэргэжилтэн солилцох, мэдээлэл, технологийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх нь чухал болохыг онцолж, 2007 онд байгуулсан хоёр талын хамтын ажиллагааны гэрээг шинэчилж, хэрэгжилтийг хангахад хамтран ажиллахаар боллоо.
    Уулзалтын төгсгөлд Монголын тал харилцан ашигтай, бүтээлч хамтын ажиллагааг улам өргөжүүлж, хөгжүүлэх саналтай байгаагаа илэрхийлж, Казахстаны төлөөлөгчдийг Монгол Улсад айлчлахыг урьсан юм.
    ]]>     zulaa Mon, 26 Jan 2026 09:40:21 +0800     Энэ жилийн Дэлхийн эдийн засгийн чуулганд Трампын үйлдлүүд гол сэдэв болно http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10203 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10203
    Швейцарын Давос тосгонд жил бүр дэлхийн улс төр, бизнесийн элитүүд чуулдаг. Өнөөдрөөс /2026.01.19/ эхлэх Дэлхийн эдийн засгийн чуулганы (WEF) гол анхаарал татах оролцогч нь АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп байх юм. Шинэ он гарснаас хойш түүний хийсэн үйлдлүүд чуулганы гол сэдэв болох төлөвтэй байна.
    Энэ удаагийн чуулган “Яриа хэлцлийн амин сүнс” уриатай явагдаж байгаа. “WEF”-ийн Ерөнхийлөгч Борге Бренде “Тодорхойгүй нөхцөл байдалд яриа хэлэлцээг заавал хийх ёстой. Гео-эдийн засаг, технологийн өөрчлөлтийн улмаас олон улсын хамтын ажиллагааны хувьд чухал мөч ирээд байна. Ийм учраас энэ жилийн уулзалт ач холбогдол хамгийн өндөр байх юм” гэжээ. 
    Чуулганд Трампаас гадна Германы канцлер Фридрих Мерц, Канадын Ерөнхий сайд Марк Карни, Аргентины Ерөнхийлөгч Хавиер Милей, Европын холбооны Ерөнхийлөгч Урсула фон дер Лейен гэх мэт дэлхийн 60 орчим удирдагч оролцоно. Эх сурвалж: DW
    ]]>     zulaa Mon, 19 Jan 2026 12:43:28 +0800     Архив, албан хэрэг хөтлөлт, ажлын зохион байгуулалтын улсын үзлэгээр “А” дүнтэй шалгагдлаа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10202 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10202 Монгол Улсын засгийн газрын 2025 оны 23 дугаар тогтоолоор батлагдсан “Улсын үзлэг зохион байгуулах тухай” удирдамж, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд, Төв комиссын даргын баталсан “Төрийн байгууллагын архив, албан хэрэг хөтлөлт, ажлын зохион байгуулалтын улсын үзлэг зохион байгуулах хуваарь”-ийн дагуу улсын үзлэг орон даяар зохион байгуулагдсан.
    Төрийн байгууллагын архив, албан хэрэг хөтлөлт, ажлын зохион байгуулалт гэсэн нийт гурван төрлөөр зохион байгуулсан тус үзлэгээр Онцгой байдлын ерөнхий газар 92.1 хувь  буюу“А”дүнтэй шалгагдлаа.
    Архив, албан хэрэг хөтлөлтийн тухай хууль шинэчилсэн найруулга 2020 онд батлагдсан бөгөөд энэ удаагийн улсын үзлэг нь тус хуулийн шинэчилсэн найруулга батлагдсанаас хойш хийгдсэн анхны үзлэг гэдгээрээ онцлог юм.
    ]]>     zulaa Mon, 12 Jan 2026 11:28:56 +0800     Аюулт үзэгдэл, ослын 72 удаагийн дуудлагаар үүрэг гүйцэтгэлээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10201 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10201
    Улсын хэмжээнд өнгөрсөн долоо хоногт /2025.12.29-2026.01.04/ нийслэлийн 8 дүүрэг, 13 аймгийн 20 суманд аюулт үзэгдэл, ослын 72 удаагийн дуудлага бүртгэгдсэн байна.

    Дуудлагын дагуу төв, орон нутгийн Онцгой байдлын байгууллагын алба хаагчид үүрэг гүйцэтгэж, 4 иргэний амь насыг авран хамгааллаа. Нийт дуудлагын 66 нь обьектын гал түймэр, 6 нь хүний үйл ажиллагаатай холбоотой ослын дуудлага байна.
    ]]>     zulaa Mon, 05 Jan 2026 09:53:19 +0800     БНСУ-ын виз мэдүүлэгт орсон шинэчлэлтүүд http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10200 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10200
    БНСУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайдын яамнаас тус улсын виз мэдүүлэгт орсон зарим шинэчлэлтийн талаар мэдээлснийг бүрэн эхээр нь хүргэж байна.
    Мэдээлэлд:
    “БНСУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайдын яамны зүгээс 2025 оны 12 дугаар сарын 15(Даваа)-ны өдрөөс эхлэн монгол иргэдийн БНСУ-ын виз мэдүүлэхтэй холбогдуулан дараах арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлэх гэж буй тул виз мэдүүлэх иргэд анхааралдаа авна уу.
    1. Өмнө нь визны татгалзсан хариу авснаас хойш 6 сарын дараа дахин виз мэдүүлдэг байсныг 3 сар болгон хугацааг богиносгож байна. Иймд монгол иргэд цаашид визны татгалзсан хариу авсан өдрөөс хойш 3 сар өнгөрсөн бол дахин БНСУ-ын виз мэдүүлэх боломжтой.
    2. Эмчилгээ(C-3-3)-ний визийг дангаараа хариуцан ажиллах цонхыг “Солонгосын Виз Мэдүүлгийн Төв(Korea Visa Application Center, KVAC)”-д нээж ажиллуулахаар болов. Иймд цаашдаа монгол иргэд эмчилгээ(C-3-3)-ний виз мэдүүлэхдээ бусад 13 төлөөлөн гүйцэтгэх байгууллагад бус зөвхөн Солонгосын Виз Мэдүүлгийн Төвд хандан мэдүүлэх шаардлагатай.
    3. Мөн өвчтөний яаралтай байдал, виз мэдүүлэгчийн нөхцөл байдлыг харгалзан эмчилгээ(C-3-3)-ний визийг цаг алдалгүй, хурдан олгох “Шуурхай гарц”(Fast Track)-ыг шинээр бий болгож буй тул монгол иргэд “Солонгосын Виз Мэдүүлгийн Төв(Korea Visa Application Center, KVAC)” дэх эмчилгээ(C-3-3)-ний визний зөвлөгөөг өгөх хэсэгтэй холбогдохыг хүсэж байна.
    4. Түүнчлэн өмнө нь эмчилгээ(C-3-3)-ний виз мэдүүлэхэд шаардлагатай эмнэлгийн тодорхойлолтыг 9 эмнэлэг олгож ирсэн бол энэ удаа шинээр Монгол Хьюндай Эмнэлэг, Агапе Христийн Эмнэлэгийг нэмснээр цаашид 11 эмнэлэгээс тодорхойлолт авах боломжтой боллоо.
    5. Иймд дээрх агууллагуудыг тусгасан “Виз мэдүүлэхэд бүрдүүлэх материалын шинэчилсэн журам(visa finder)” –ыг “Солонгосын Виз Мэдүүлгийн Төв(Korea Visa Application Center, KVAC)”-ын албан ёсны цахим хуудас зэрэг холбогдох цахим хуудсуудад тавих тул тэдгээр цахим хуудаснаас дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахыг хүсье.
    БНСУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайдын яам нь цаашид үргэлжлүүлэн монгол иргэдийн БНСУ-д зорчих визтэй холбоотой тулгамдаж буй асуудлуудыг шийдвэрлэн БНСУ-д зорчих таатай нөхцөлийг бүрдүүлэхийн төлөө хүчин чармайлт гарган ажиллах болно” гэжээ.
    ]]>     zulaa Fri, 02 Jan 2026 15:23:56 +0800     Бэлчээрийн мал аж ахуйн өөрчлөлт шинэчлэлийг ахиулсан Өвөр Монголын шинэ туршлага http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10199 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10199 Өвөр Монголын Отог хошуу өдгөө 1.8 сая гаруй цагаан ямаатай, нэг сайн үүлдрийн ухна 235 мянган юаньд хүрч байна. Намрын сүүл үеийн хөдөө нутгаар малын ашиг орлогын тухай халуун яриа өрнөж байлаа. Малчдын ашиг орлогыг хэрхэн нэмэгдүүлэх вэ гэдэг нь хүнсний аюулгүй байдалтай шууд холбогдох тул ӨМӨЗО, орон нутаг хүртэл бэлчээрийн мал аж ахуйн хэлбэрийг өөрчилж байна.
    11-р сарын эхээр бид бэлчээрийн даац хэтрүүлэн малжихыг хориглох асуудлыг шийдэх туршилтын бүс болох Шилийнгол аймгийн Баруун Үзэмчин хошуу, Улаанхад хотын Ар хорчин хошуу, Улаанцав хотын Цахар баруун гарын хойд хошуугаар сурвалжилж явахдаа тухайн газрын мал аж ахуй, газар тариаланг уялдуулан малын тарга хүчийг нэмэгдүүлэх, үүлдрийг сайжруулах, шинжлэх ухаанчаар малжиж, шинэ мэргэжлийг ашиглан ажлын үр бүтээмжээ дээшлүүлж буй байдалтай танилцсан юм.
     
     Тэнгэрт үүлс сэмрэн хөврөөд тэртээд шувууд ганганан буцна. Бид Ар Хорчин хошууны Чавга суурингаас зүүн тийш 45 км замнаж, хоёр давхар тохилог орон сууцтай, хороо хашаа, өвсөн агуулах, хөх даршийн зоорь зэрэг иж бүрэн төхөөрөмжтэй “Малын тоо толгойг цөөлж, чанартай малжсан үлгэр жишээч өрх” Шуан Жиньлүнгийнд ирлээ.
     Шуан Жиньлүн бол Ар хорчин хошууны Шуугин суурингийн Холбоо багийн малчин. Гучаад жилийн туршлагатай мал аж ахуйн тусгай мэргэжилтэн юм. Тэрээр гэр бүлийн мал аж ахуйн талбай эрхэлж, симментал үхэр тэжээж, мөн 20 га газарт тэжээл сайтай өвс тарьж байна.  Шуан Жиньлүн:
    - Манайх тэжээж байгаа үхрийн тоо толгойг тавиар хязгаарлаж, жил бүр хамгийн сайнаас нь сонгож 3-5  охин тугал үлдээж бусдыг нь бүгдийг зардаг. Өмнө нь нэг жил тэжээсэн тугал 250 кг- 300 кг хүрдэг байсан бол одоо 5-6 сар тэжээхэд 300 кг-350 кг хүрч байна. Үнэ ханш нь дунджаар 18000 юаньд хүрч байна. Өмнө нь 10 кг сүү саадаг байсан бол өдгөө 20 кг сүү сааж байна. Яагаад ингэж нэмэгдэж байгаа вэ гэвэл, тугал ба үхрээ төрөл хуваан тэжээж, өсөлтийн адил бус үед ондоо тэжээл өгч буйтай шууд холбоотой. Мөн аргал хөрзөнг бордоонд ашиглаж тэжээл өвсний шимийг дээшлүүлсээр байна. Миний тарьсан тэжээл өвсний жилийн гаралт 328.6 тоннд хүрч, өвсний хэрэглээгээ гүйцэд хангаж байна гэж ярилаа.
    Түүний шинжлэх ухаанч мал аж ахуйн арга туршлага нь Ар хорчин хошуунд үлгэр жишээ болж байна. Маш олон айл өрхүүд түүний туршлагаас суралцан мал тэжээж эхэлжээ.
    Баруун Үзэмчин хошууны Хүрэлт багийн малчин Голтөмөр мөн симментал үхэр тэжээж байгаа юм.  Голтөмөр:
    - Симментал үхэр тэжээхэд арчилгаа чухал, тэжээл бордоог нь тэнцвэртэй өгч, ялгадсыг нь цаг тухайд нь цэвэрлэх хэрэгтэй. Би нэг үхэрт өдөрт 11.5 кг өвс, 1.5 кг бордоо өгдөг. Тугалласан үнээнд 2.5 кг бордоо өгдөг. Сүүлийн хоёр жил зах зээлийн үхрийн ханш унасан ч манай тугал дунджаар 10000 юаньд хүрч байна. Энгийн тугалтай харьцуулбал бие нь том болохоор нэг тугалаас ойролцоогоор 2000-3000 юанийн орлого олдог гэж хэллээ.
    Тэднийх зундаа 200 гаруй симментал үхэр мал маллаж, өвөлдөө 100 гаруй үхэр л үлдээдэг.
     Уламжлалт малжих арга хэлбэр нь “Тоог цөөлж, чанарыг нэмэгдүүлэх, ашиг орлогыг нэмэгдүүлэх” шинжлэх ухаанч шинэ хэлбэрээр орлогдож байна.
     Ар Хорчин хошууны Хансүм сумын Зүрх багийн малчин Амин-Урт:
    Манай үүлдэр сайжруулсан өлчир хонь хоёр жилд гурван удаа хээл тогтож, жил бүр дунджаар 3-5 хурга тосдог. Энэ хурганы өсөлт маш түргэн. Хоёр жил тэжээхэд л 15 килограммд хүрч, килограмм бүр нь 20 юаньд хүрч байна. 180 эм хонь тэжээвэл 200 мянган юаний орлого олох боломжтой.
    Сүүлийн жилүүдэд Ар Хорчин хошууны Шуугин сумын зохиомол хээлтүүлгийн өртөөг эрчимтэй байгуулж, сайн үүлдрийн үхэр, хонь тэжээснээр үхэр, хонины махны гаралтын хэмжээ ихээхэн нэмэгдэв. Одоо 1000 хонь тэжээхэд хоёрхон ажиллах хүч байхад хангалттай.
     Цахар баруун гарын хойд хошуу өнгөрсөн жил гурван сая юанийн хөрөнгө оруулж, малчдад сайн үүлдрийн үхэр худалдан авахад нь туслан, 20 мянга гаруй үхрийн үүлдрийг сайжруулсан байна. Одоо 100-аас дээд үхэр маллаж байгаа 42 эрчимжсэн мал аж ахуйн фермтэй болжээ.
    Үзэмчин ноолуурын цагаан ямаа бол ӨМӨЗО-ны ноолуурын ямааны гурван сайн үүлдрийн нэг юм. Баруун Үзэмчин хошууны Хоолтынгол суурингийн Шинэ-Булаг баг “Үүлдрийг батлах+ чанарыг сайжруулах+ орлогыг нэмэгдүүлэх” арга хэмжээ авч, 300 гаруй үзэмчин цагаан ямаа тэжээж, ямаа бүрээс 0.3 кг-0.35 кг ноолуур самнаж байна.
     Баруун Үзэмчин Хошууны Мал аж ахуйн ажлын өртөөний дарга Насанбаяр:
    - Манай хошуу орон нутгийн сайн үүлдрийн нөөцийг хамгаалах ажлыг эрчимжүүлэн, үзэмчин хонины дижитал үүлдэр үржүүлэх системийг байгуулсан. Үүгээрээ шилдэг үүлдрийн мал үржүүлэх ажлыг дэмжин, зохиомол хээлтүүлгийн ажлыг сайжруулав. Одоо хошууны хэмжээнд үүлдэр сайжруулсан хэмжээ 97 хувьд хүрээд байна.
     Шилдэг сайн үүлдрийн мал нь малчдын ашиг орлогыг нэмэгдүүлэх гол арга зам юм. Ар Хорчин хошуу, Цахар баруун гарын хойд хошуу бэлчээрийн мал аж ахуйг шинэчлэн шат ахиулж, мал аж ахуйн чансаатай хөгжлийг хурдасгаж байна.
     Баруун Үзэмчин хошууны Хоолтынгол суурингийн Баянбулаг багийн дарга Насанжаргал:
    - Бүхэл өдрийн холимог бордоо бол чанар сайтай нохойн хошуу, царгас, хуурай өвс болон эрдэнэ шиш, буудайн сүрэл, ашигтай бактер зэргийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр холин зуурч исгэж боловсруулаад гаргасан тэжээл бордоо юм.
     Энэхүү тэжээл бордоо нь мал сүргийн шим тэжээлийн хэрэглээг ханган, өсөлтийг түргэсгэж, ашиг орлогыг нэмэгдүүлэхэд тусладаг. Баруун Үзэмчин хошуу  сүүлийн хоёр жил тэжээл бордооны асуудлыг чухалчлан, холимог бордооны гурван үйлдвэр байгуулаад байгаа юм. Ар Хорчин хошуу нь “Цаг агаар+ мал аж ахуй” дата систем, Долоон бурхан од замчлах төхөөрөмж зэрэг шинэ мэргэжил технологийг ашиглан, 45 га гаруй тэжээл өвс тарьж байна.
     Ар Хорчин хошууны Шуугин суурингийн Амин-Өндөр багийн дарга Баясгалан:
    - Манай баг орчин үеийн эрчимжсэн өвс бордоо боловсруулах төслийг идэвхтэй дэмжиж, малчдад зах зээлийн үнээс хямдхан тэжээл бордоогоор ханган, үр ашгийг нэмэгдүүлж байна.
     Баруун Үзэмчин хошуу мал эмнэлгийн мэргэжлийн түвшинг ахиулан, малын халдвараас урьдчилан сэргийлэх туршилтын тасгийг байгуулж, малын халдварт өвчнөөс үр дүнтэй сэргийлж байна.
     Бидний хүрсэн орон нутгууд тэжээл бордоо үйлдвэрлэх, малын халдвараас урьдчилан сэргийлж эмчлэх хүртэлх мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн бүх явцад шинжлэх ухаан технологид түшиглэн, үр ашгийг нэмэгдүүлж байна.
    ]]>     egshig Tue, 30 Dec 2025 14:47:39 +0800     Цагийн өнгөөр хурцлагдах “Талын эзэд” http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10198 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10198 Наран налайж, навчис бүжсэн намрын сүүлчийн өдрүүдэд “Шинэ хөдөө” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжлагын аяны зүүн шугамын багийнхан ӨМӨЗО-ны Улаанхад хотын Ар Хорчин хошуу, Шилийнгол аймгийн Баруун Үзэмчин хошуу, Улаанцав хотын Цахар Баруун Гарын Хойд хошуугаар сурвалжлан явлаа. Эдгээр хошуу нь бэлчээрийн даацаас хэтрүүлэн маллах асуудлыг шийдэх туршилтын цэг учраас ихэнх малчид уламжлалт маллагааны арга хэлбэрээ өөрчлөн, бэлчээрийн даац ба малын тоо толгойны харьцлыг зөв зохистой шийдвэрлэж байгаа нь мэдрэгдэн, тал нутгийн эзэн хүний эрхэм үүргээ гүйцэтгэж яваа нь үнэхээр бахархалтай. Мөн орон нутгийн засгийн газраас малчдыг удирдан бэлчээрийн мал аж ахуйн хэлбэрийг шинэчлэх ажлыг дэмжин, шинэ арга зам эрэлхийлсээр байгаа нь сайшаалтай. 

    Мэдлэгээр саруулших малчин ухаан
    Нар тунарсан намрын налгар өглөө Ар Хорчин хошууны Шуу суурингийн Манхан-Ар багийн малчин н.Хаштана сүү саалийн ажлаа дуусгаад цай ууж суух зуур цагаан идээний захиалгаа бүртгээд завгүй байлаа.
    - Бид хурууд, шар тос, зөөхий, ааруул, өрөм зэрэг нийт 16 төрлийн цагаан идээ боловсруулдаг төдийгүй шар тосны найрлагатай уруулын будаг, үнээний сүүгээр боловсруулсан саван зэрэг арваад төрлийн гоо сайхны бүтээгдэхүүн хийж борлуулаад жилдээ дунджаар 150 мянган юанийн орлого бүтээж байна гэж Хаштана бидэнд цай аягалах зуураа танилцууллаа.
     
    Их сургуулиа дүүргээд нутаг буцсан Хаштана мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн арга хэлбэрийг шинэчлэн, ашиг орлогыг нэмэгдүүлэх талд хүч оюунаа сорьсоор иржээ.

    Улмаар “Алтай Манх” гэр бүлийн эдлэн, “Сүүн Цацал” цагаан идээний хоршоо зэргийг үүсгэн байгуулж, сайн үүлдрийн адуу үхэр маллан, сүүний бүтээгдэхүүн боловсруулснаар жилдээ сая юанийн орлого бүтээдэг болжээ.

    Бэлчээрийн мал аж ахуйг өөрчилж хөгжүүлэх явцад үйлдвэрлэлийн бүтцээ хэрхэн сайжруулах, менежментийн чадвараа яаж дээшлүүлэх, ашиг орлогоо хэрхэн нэмэгдүүлэх зэрэг асуудал нь өнөөгийн малчдад тулгарч буй нийтлэг асуудал юм.

    Энэхүү асуудлуудад чиглүүлэн Ар Хорчин хошуу нь арга бодлого хэрэгжүүлсээр байгаа тухай тус хошууны Хөдөө аж ахуйн товчооны ажилтан н.Гэрэлчимэг:
    - Ар Хорчин хошуу нь үүлдэр сонгон хээлтүүлэг хийх, бордон тэжээж, малын өвчин халдвараас сэргийлэн хянах зэрэг мал аж ахуйн шинэлэг арга мэргэжлүүдийг малчны хотонд нэвтрүүлэн, малчдыг эрчимжсэн мал аж ахуйгаар ашиг орлогоо нэмэгдүүлэхэд нь шинжлэх ухаан, технологийн удирдлага хангаж байна гэж хэллээ.
    Мал аж ахуйд тулгуурласан мэргэжлийн сургалт нь малчдын хувьд мэдлэг чадвараа нэмэгдүүлж, зах зээлийн хөгжилтэй алхмаа нэгтгэхэд нь бат бөх тулгуур болдог байна. Хаштана бол энэхүү төрлийн сургалтаас ашиг хүртсэн нэгэн тод жишээ юм. Тэрээр ӨМӨЗО-ны Хөдөө аж ахуйн танхимаас зохион байгуулсан хөдөө орон нутгийн чадварлаг боловсон хүчнийг бэлтгэх төслийн сургалтад оролцон, мэдлэг оюунаа тэлж, сургалтын хүрээнд хөгжил сайтай бүс нутгуудад хүрч туршлага суралцаж иржээ.

    Үүнийхээ суурин дээр мал аж ахуйн онцлогт нийцэж, орон нутгийн бодитой нөхцөл байдалд тохирсон мал аж ахуй эрхлэлтийн шинэ арга барилыг судлан хэрэгжүүлснээр орон нутгийнхаа холбогдох төслүүдэд мэргэжилтнээр уригдан ажиллаж, нутаг буцсан оюутан малчдаа удирдан эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх замд жолоо сунган урагшилж байна.

    Хөгжил хөврүүлсэн малчны хот
    Шилийнгол аймгийн Баруун Үзэмчин хошууны Хоолтынгол суурингийн Баянбулаг багийн малчин бүсгүй н.Балам бол мал маллагааны арга барил, үйлдвэрлэлийн бүтцээ шинэчлэн, зах зээлийг зөв ашиглаж ашиг орлогоо нэмэгдүүлж чадсан ухаалаг нэгэн. 
    Тэрээр хошуун төв Балгаргол суурин дахь Малчдын гудамжинд “Даллага” нэртэй махны дэлгүүр ажиллуулж, жилдээ 20 гаруй үхэр, 70 гаруй хонь зарж борлуулан малын гаралтаасаа гадна, 150 мянга гаруй юанийн орлого бүтээдэг байна.
    - Би гар утасны апп ашиглаж, цагаан, улаан идээгээ цахимаар борлуулдаг. Мөн хонь гаргахаас эхлээд гэдэс цутгаж, мах чанах хүртэлх иж бүрэн үйлчилгээ үзүүлэн, хотын иргэдэд дэм болохын зэрэгцээ орлогоо нэмэгдүүлж байна гэж Балам гурван хонины мах чанаж багтахаар том тогоогоо зааж ярилаа.

    Сүүлийн жилүүдэд орон нутгийн малчид төрийн бодлого, зах зээлээр удирдуулан мал сүргийн бүтэцдээ тохируулалт хийж, малын гаралтын чанар, брэндийн бүтээн байгуулалт, зах зээлийн эрэлт хэрэгцээ зэрэг хүчин зүйлд илүү анхааран, хоол хүнс, хоног буудал, махны бүтээгдэхүүн, айл гэрийн аялал жуулчлал зэрэг төрөл бүрийн бизнес ажиллууллан ашиг орлого бүтээх ага замаа тэлсээр байна. 

    Нар жаргахын алдад бид Баруун Үзэмчин хошууны малчдын үүсгэн байгуулсан “Содон” мал аж ахуйн компанид зочиллоо. Компанийн том хашаанд холимог тэжээлийн үйлдвэр, өвс тэжээл нөөцлөх бааз, малын эмчийн тасаг гэх зэрэг барилга байгууламжууд жигдрэн, үйлдвэрийн тасгаас тэжээлийн машины чимээ хүржигнэн дуулдах нь сүртэй.
    - Содон компани маань 2024 оны эцэст холимог тэжээл үйлдвэрлэж эхэлснээс хойш зах зээлийн үнээс 200 юанийн хямд үнээр 500 гаруй тонн тэжээлийг орон нутгийн малчдад борлуулсан гэж Баруун Үзэмчин хошууны Баянхошуу сумын орлогч нарийн бичгийн дарга, сумын засаг дарга н.Цэнгэлт танилцууллаа.
    Баянхошуу сум нь  мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн зардлыг бууруулж, малын гаралтыг нэмэгдүүлэн, малын тоо толгой ба бэлчээрийн даацын тэнцвэрийг батлахын тулд ноднин жилийн 11-р сард Баруун Үзэмчин хошууны нийт 14 багийн малчдыг дайчлан, хоршоод хувьцаа эзэмших хэлбэрээр энэхүү “Содон” компанийг байгуулсан байна. 

    Түмэнд хүртээлтэй талын хишиг
    Улаанцав хотын Цахар Баруун Гарын Хойд хошуу нь судалгаа, боловсруулалт, борлуулалт, биечлэн танилцах, дэлгэн үзүүлэхийг аялал жуулчлалтай уялдуулсан сүүний бүтээгдэхүүний цогц хотхон байгуулж, нийгэмд чиглүүлсэн олон төрлийн үйлчилгээ үзүүлэх болжээ. Тус жижиг хотхон нь цагаан идээ боловсруулж буй малчин өрхийг дайчлан оролцуулсан төдийгүй сүүний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгжүүдийг нутагшуулсан аж.  
    - Энэхүү хотхон нь үйлчилгээ сайтай бөгөөд бизнес эрхлэх таатай орчин нөхцөлийг бүрдүүлсэн байдаг. Манай компанийн хувьд тэжээл өвс тарихаас эхлээд мал тэжээн өсгөх, сүүний бүтээгдэхүүн боловсруулж борлуулах хүртэлх бүрэн бүтэн гинжин хэлхээ бүхий бизнесийн загвараар ажилладаг. Өдөрт 7-8 тонн сүүгээр цагаан идээ боловсруулдаг учраас урд хожид 488 малчдыг ажлын байраар хангасан гэж Хүө Шань Ван Мү сүүний бүтээгдэхүүний ХК-ийн ажилтан Хү Мин танилцууллаа.
    Цахар Баруун Гарын Хойд хошууны цагаан идээний хотхонд өнөөгийн байдлаар цагаан идээ боловсруулагч 15 аж ахуйн нэгж нэгдээд байгаа бөгөөд уламжлалт цагаан идээ, өвөрмөц онцлогтой цагаан идээ зэрэг нийт 19 төрлийн бүтээгдэхүүнийг боловсруулан, зах зээлд нийлүүлж байгаа аж. 

    Өвөр Монгол орны хэмжээн дэх бэлчээрийн даацаас хэтрүүлэн маллах асуудлыг шийдэх туршилтын цэг болсон эдгээр хошуунууд нь өвс тэжээл тариалах, мал маллаж тэжээх, тэжээл бордоо үйлдвэрлэх зэрэг үйл ажиллагаа бүхий аж ахуйн нэгжүүдэд түшиглэн нийгэмд чиглэсэн үйлчилгээний системийг бүтээж байна. Бүрэн чадавхтай, шинэлэг бүтэцтэй, өргөн цар хүрээний эрчимжсэн мал аж ахуйн иймэрхүү үйлчилгээний систем нь бэлчээрийн мал аж ахуйн загварыг шинэчлэн хөгжүүлэхэд идэвхтэй түлхэц үзүүлэх нь гарцаагүй.

    Малчдын өөрчлөлтөөс маргаашийн зам дурайна. “Даллага” махны дэлгүүр ажиллуулан, малын гаралтаа цахимаар борлуулж буй малчин бүсгүй Балам, “Алтай Манх” эдлэн, “Сүүн Цацал” хоршоог байгуулсан хөдөө аж ахуйн хөгжлийн “хошууч” Хаштана зэрэг зах зээлийн санаачилгатай нэгдэн, мэргэжил туршлагаа баяжуулж, хамт олноо уриалан дагуулж яваа “шинэ малчид”-тай танилцан, сурвалжилж явсан сэтгүүлч бидэнд тэднийг бишрэн хүндэтгэх сэтгэл эрхгүй төрж байлаа. Орон нутгийн нам засгаас бэлчээрийн даацыг харгалзан, малчин түмний үйлдвэрлэл эрхлэлтийн ойлголтыг шинэчилж, мэдлэг чадварыг дээшлүүлэн, бэлчээрийн мал аж ахуйн загварыг өөрчлөн хөгжүүлэхээр хүчин зүтгэж байгааг мөн сэтгэл зүрхээрээ мэдэрлээ.

    Зохиогч:
    С.БУЯНТ, Б.ӨНӨР, Ж.ГИЛБЭЭН, Ж.ХӨВЧИН
    Найруулагч:
    С.УРЬХАН
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО
    ]]>     egshig Tue, 30 Dec 2025 14:40:25 +0800     Малчдын орлогыг хэрхэн нэмэгдүүлж байна вэ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10197 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10197 Хөдөө орон нутгийг хэрхэн сэргээн хөгжүүлэх вэ? Нутаг бэлчээр-мал-малчин гурвын харилцан уялдаа холбоог зохицуулж, малчдын ашиг орлого нэмэгдэх юм бол хөдөө орон нутаг цэцэглэн хөгжих болно. Тэгвэл бэлчээр-мал-малчин гурвын харилцан уялдаа холбоог хэрхэн зохицуулах вэ? Малчдын орлогыг хэрхэн нэмэгдүүлэх вэ?
    11-р сарын эхээр сэтгүүлчид бид Өвөр Монголын бэлчээрийн даацаас хэтэртэл мал маллах асуудлыг шийдэх туршилтын хошуу болох Баяннуур хотын Урадын дунд хошуу, Бугат хотын Дархан Муумянган Холбоот хошуу, Ордос хотын Отогийн өмнөд хошуунд хүрч сурвалжилга авсан юм.

    Сүлжээ
    Улирлын жамаар навчис шарлаж, модод нүцгэрээд, налгар өдрүүд үргэлжилнэ. Өвөр Монголын Ордос хотын Отогийн  өмнөд хошууны Нанс суурингийн Сүлд багийн малчин Заяагийн нутаг бэлчээрт өвс харгана салхины аяар найган халиурч, тансаг намрын өнгө үзэмж үнэхээр сэтгэл татам сайхан байлаа.
    1900-ээд онд Заяа өөрийн нутаг бэлчээртээ 27 га гаруй талбайд харгана тарьжээ.
    Харгана гэж манай нутгийн эрдэнэ, бороо хур цөөн ордог элс манханд харганын үндэс нь гүн хатгаж, навч намаанд нь уураг, өөх, витамин зэрэг олон төрлийн амин хүчлүүд элбэг агуулагддагаараа шим сайтай тэжээл бордоо болдог гэж Заяа харгана хэрхэн тарьсан тухайгаа ярилаа.

    Заяа өдгөө 200 гаруй га талбайд харгана тарьдаг, зундаа нутаг бэлчээр нь хөхрөн ногоорч, хонь мал нь тарга сайтай. Энэ жил Заяа 13 га гаруй талбайгаас харгана хадаж хураан, өөрийн 500 гаруй малын тэжээл бордоогоо хүрэлцэхүйц батлаад үлдсэн харганаа тонн бүрийг 300 юаниар ойр хувийн айлдаа худалдан борлуулсан байна.

    Хошуу засгаас харгана тарьсан айлд га талбай бүрд 450 юанийн тэтгэмж олгодог. Би жил бүр 90 мянган юанийн тэтгэмж олгодог гэж Заяа хэлэв.

    Заяа харгана тарьж амжилт гаргаснаар ойр хавийн айлууд нь ч харгана тарьж, харгана тарьж ургуулах, хадаж хураах, боловсруулах, борлуулах аж үйлс ч өрнөн хөгжсөн юм.  

    Бид харганыг бор царгас, иш сүрэл зэрэгтэй шинжлэх ухаанчаар холин боловсруулж, харганын нунтаг, мөхлөгт бордоо зэргийг жилд 3000 гаруй тонн үйлдвэрлэж, ойр хавийн малчдаас 1200 гаруй тонн харгана худалдан авдаг. Малчид харгана тарих дуртай, харгана тарьснаар өвс бэлчээр сайжирч, малчдын орлого ч нэмэгдсэн гэж Улаанхошуу багийн намын үүрийн нарийн бичгийн дарга Дү Шичян  танилцууллаа.
    2021 онд Нанс суурингийн захиргааны зохицуулгаар Шархошуу, Улаанхошуу, Баян-Үзүүр зэрэг 3 багийнхан хамтран багийн хамт нийтийн мөнгө төгрөгийг ашиглан Шугуй тэжээл бордоо боловсруулах үйлдвэрийг байгуулав.

    - Гурван баг хамтран ажиллах нь тоног төхөөрөмжийн дутагдал, мөнгө төгрөг хүрэхгүй зэрэг асуудлыг шийдэж, багийн хамтын эдийн засгийн орлогыг 200 мянган юаниар нэмэгдүүлэв. Мөн ойр хавийн малчид, тариачдыг 10 ажлын байраар хангаж, тэдний орлогыг ч дээшлүүлэв. Бид бас ядуурлаас ангижирсан айл өрхөд жил бүр 2 тонн өвс бордоогоор үнэ төлбөргүй хангаж байна гэж Дү Шичян хэллээ.

    Ордос хотын Хэн Кэ хөдөө аж ахуйн хөгжлийн ХХК-ны ачаар нутгийн малчид тарга сайтай малаа өндөр үнээр худалдаж байна.

    Би жил бүр тус компанитай 120 хурга худалдах гэрээ хийдэг. Энэ удаа 22 хурга тээж авчирлаа. Компаниас хурганд халдварт өвчний нарийн шинжилгээ хийж, холбогдох стандартыг хангасан нөхцөлд өндөр үнээр худалдан авдаг. Одоо бид хонио сайн маллах нь чухал, борлуулалтын тал дээр санаа зовохгүй болсон гэж Хэн Кэ компанид хурга худалдахаар ирсэн малчин Алтан-Очир хэлж байлаа.
    Хэн Кэ компани 2023 онд Хятад улсын хөдөө аж ахуйн хошууч аж ахуйн нэгжээр тодорч, одоо жилийн үйлдвэрийн хэмжээ нь 100 сая юаньд хүрч байна. Тус компани айл өрх бүрд 240 м2 талбай бүхий хашаа саравчийг үнэ төлбөргүй байгуулж өгч, малчин айлууд жил бүр 120 хурга худалдан өгөх гурван жилийн гэрээ хийжээ.
    Харгана тарихаас эхлээд нутаг бэлчээрийн экологийг сайжруулах, шим сайтай тэжээл бордоо боловсруулахаас авахуулаад мал сүргээ хашаалан тэжээх, тарга тэвээргэ сайтай малаа өндөр үнээр худалдах, малын ашиг шимийг нарийн боловсруулж зах зээлд гаргах хүртэл Нанс суурин нь аж үйлдвэрийн бүхэл бүтэн сүлжээг бүрдүүлж, малчин түмний орлогыг нэмэгдүүлж байна.
    Чанар чансаа
    Урад хошууны тал нутагт намрын бороо шивэрч, бид уулан замаар Хан-Уул хоршоог зорилоо. Сүүн цагаан ямаан сүрэг уулын хөтөл даган тавтайхан идээшилнэ. Хоёр Богдын ноолуурын цагаан ямаа нь Урад нутгийн бэлгэдэл болж малчдын орлогыг нэмэгдүүлж байна.

    Мунь уулын энгэрт байрлах Урадын дунд хошууны Хан-Уул тэжээврийн тусгай хоршоо нь хашаа саравч, өвс бордооны агуулах, ямааны хашаа зэрэг бүрэн барилга байгууламжтай. Тус хоршоог үүсгэн байгуулагчийн нэг Онгон суурингийн Гурван Сайхан багийн намын үүрийн нарийн бичгийн дарга Хөгжилт ноолуурын ямаандаа тэжээл бордоо өгч байлаа.
    Бэлчээрийн даацдаа зохицуулан, мөн Хоёр Богдын ноолуурын цагаан ямааны үүлдрийг хамгаалахын тулд 2022 онд бид уламжлалт мал маллах аргаа өөрчилж багийнхаа 17 малчин айлыг зохион байгуулан тус хоршоог байгуулсан. Одоо манай хоршоо нь 3000 ямаа хашаалан тэжээх боломжтой гэж Хөгжилт хоршоо байгуулсан тухайгаа сонирхууллаа.

    Тусгай хоршоо байгуулсны дараа хоршооны гишүүд нутаг бэлчээр ба ямаагаа нийлүүлж, тэжээл, өвс бордоог нэгдсэн байдлаар худалдан авч, халдварт өвчнөөс нэгдсэн журмаар сэргийлэн, малын ашиг шимээ нэгдсэн байдлаар борлуулж, хамтдаа баяжих замаар замнажээ.

    Бид орчин үеийн мал маллах арга болон хээлтүүлэг хийх мэргэжлийг ашиглан 2 жилд 3 удаа төл тосч, ноолуурын гаралт ба чанар чансааг баталж байна. Үнэ ханшийн хувьд зах зээлийн үнээс нэг килограмм бүрд 20 гаруй юаниар өндөр зарагдаж байна гэж Хөгжилт ярилаа.

     Италийн Цазена хотод болсон олон улсын ноолуурын ямааны чуулганаас 3 жил дараалан алтан медаль хүртсэн, “Зөөлөн алт”, “Ширхэглэг эрдэнэ” гэдгээрээ дэлхийд алдартай. Хоёр Богдын ноолуурын цагаан ямааны ашиг шим дэлхийн зах зээлд өрсөлдөх болсон тухай бид ойлгохоор Урадын дунд хошууны Бэй Пин нэхмэлийн ХХК-д очсон юм.
    Тус компани нь үйлдвэрийн чанар чансааг батлах үүднээс “сайн ноолуур + урамшуулан шагнах” загварын дагуу 150 үлгэр жишээ айл өрхийг дайчлан, сайн үүлдрийн ноолуурын 30 мянган  ямаа маллах боломжийг бий болгов.
    Урадын дунд хошуу нь бэлчээрийн даацад зохицуулан мал маллах арга хэлбэрээ өөрчилсөн бөгөөд Хоёр Богдын ноолуурын цагаан ямааны үүлдэрийг хамгаалан сайжруулж, орон нутгийн аж үйлдвэрээ хөгжүүлж байна.

    Брэнд
    Салхины аясаар өвсний толгой найгаж, тарга сайтай хонин сүрэг тавтай бэлчинэ. Нар жаргах үед Дархан Муумянган Холбоот Хошууны Дархан сумын Алтантуг багийн малчин Хөхөө электрон дурангаар хонин сүргээ дурандаж сууна. Хонид нь цувсаар усны онгоц руугаа ирэв. Хөхөө гэрээсээ удирдлагаар усаа нээж хонио усална.  
    Хөхөө мал услах автомат онгоц, өвс бордоо цацах автомат машин, хяналтын төхөөрөмж зэрэг орчин үеийн ухаалаг төхөөрөмжийг иж бүрдүүлж,  мал маллах уламжлалт аргаа өөрчилсөн байна.

    - Бид Дархан Муумянган тал нутгийн хонь хэмээх сайн үүлдрийн хонь маллаж байна. Тус үүлдрийн  хонь нь тухайн нутгийн байгаль орчин, уур амьсгалд дасан зохицдог бөгөөд хүйтэнд болон ганд тэсвэртэй, мах их гардаг болохоор ашиг орлого өндөр гэж Хөхөө хэлэв.
    Дархан Муумянган тал нутгийн хонь бол монгол хонины үүлдрийн нэг юм. Тус хошуу нь Дархан Муумянганы тал нутгийн хонь хэмээх үүлдрийг голчлон маллаж байгаа бөгөөд 1 сая гаруй хоньтой.

    Энэхүү хошуу нь малчдын ашиг орлогыг нэмэгдүүлэхийн төлөө нэг талаар үйлдвэрлэлийн арга хэлбэрээ хувируулан тоо хэмжээг хөөцөлдөж байснаас илүү чанарт анхаарах болжээ. Нөгөө талаар махны чиглэлийн хонины ашиг шимийн чанар чансааг батлан “Дархан Муумянган тал нутгийн хонь” хэмээх брэндийг олонд таниулж, өндөр үнэд хүргэхээр хичээсээр ирлээ.

    Тус хошуу нь бэлчээрийн даацын дагуу малын тоо толгойгоо барьж, дунджаар 1 га талбай бэлчээрт 1 хонь маллаж, хонины тарга хүчийг баталсан байна. Дархан Муумянган тал нутгийн хонь нь Өвөр Монголын бүс нутгийн олон нийтийн нэрт брэндээр сонгогдон, брэндийн үнэлгээ нь 4,197 тэрбум юаньд хүрч, улам олон хүнд танигдсаар байна.
    Дархан Муумянган Холбоот хошууны мал аж ахуйн зах зээлийн төвийн дарга Хао Шяоюй:
    Бид махны чиглэлийн хонины ашиг шимийн чанар чансааг батлан брэндийн байгуулалтыг үргэлжлэн чангатгаж, борлуулалтын арга замыг улам өргөтгөхөөр дамжин малчдын орлогыг нэмэгдүүлж, Дархан Муумянган тал нутгийн хонийг Өвөр Монголын мал аж ахуйн нэрийн хуудас болгоно гэж хэллээ.
    Малчдын орлогыг нэмэгдүүлэх бол хөдөө орон нутгийг бүх талаар хөгжүүлж, иргэдийн амьдралыг сайжруулах гол түлхүүр юм.

    Зохиогч:
    Нийтлэл: З.ГЭГЭЭНТУЯА, СҮНЬ ЛИ-ИН, ЦОЛМОН, ИДЭРГҮН, БУЯН-ЭНЭРЭЛ, ТӨГСБИЛЭГ
    Найруулагч:
    Редактор: Х.АРВИНТАЛ
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ
    ]]>     egshig Tue, 30 Dec 2025 14:37:34 +0800     Мандал боомтын 24 цагийн хил дамнасан цахилгаан дамжуулалт http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10196 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10196 Мандал боомтоор дамжуулсан цахилгаан эрчим хүч анх хилийн цаанах бүс нутгийг гэрэлтүүлснээс хойш аажмаар Монгол улсын Хаиги хил орчмын бүс нутагт амьдрал, худалдаа, хөгжлийг ахиулах "амин шугам" болон хөгжиж, Хятад, Монголын найрамдлын бэлгэдэл болсон юм.
    “Ихэр орд” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн боомтууд дахь сурвалжлагын гуравдугаар баг 12-р сарын 16-ны үдийн хойно Бугат цахилгаан хангамжийн Дархан Муумянган  холбоот хошууны салбар компанийн Хун Чи цахилгаан дамжуулах станцад хүрч, Мандал боомтоор Монгол улсын Ханги боомт болон ойр хавийн уул уурхайн бүс нутагт цахилгаан нийлүүлж байгаа байдалтай танилцсан юм.
    Анх 2005 онд Мандал боомтоор  Монгол улсын Ханги боомт руу цахилгаан дамжуулснаас хойш 20 жилийн турш уул усыг давуулан, хилийн боомтоор 24 цагаар тасралтгүй цахилгаан эрчим хүч дамжуулж, Хятад, Монгол хоёр орон, хоёр ард түмнийг холбосон "гэрэлт холбоос" болж байна. Ханги боомтоос 5 километрийн зайд орших  Монгол улсын  орон сууцны хороолол, эргэн тойрны уул уурхайн аж ахуйн нэгжүүд болон бусад аж ахуйн нэгж байгууллагуудад эрчим хүч нийлүүлдэг. Ийнхүү Мандал-Ханги боомтын эрчим хүчний хамтын ажиллагаа нь мянган бээрийн зайд орших бүс нутагт хөгжлийн эрч хүчийг хуваалцах боломжийг олгож байна.
    Мандал боомт нь Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Бугат хотын Дархан Муумянган холбоот хошууны Мандал сууринд байрладаг. Анх 1992 онд Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны засгийн газрын зөвшөөрлөөр Мандал боомтыг улирлын чанартай II зэрэглэлийн авто замын боомт болгон нээсэн. 2015 оны 05-р сарын 13-нд тус боомтыг Хятадын Төрийн Зөвлөл жилийн турш нээлттэй боомт болгон баталсан юм.
    2023 онд Мандал боомтоор Монгол улсад нийт 2.251 сая киловатт цаг цахилгаан эрчим хүч нийлүүлсэн. Энэ оны 11-р сарын 12-ны байдлаар Мандал боомтоор экспортолсон цахилгаан эрчим хүч 2.2942 сая киловатт цагт хүрч, өмнөх жилийн нийт хэмжээнээс давсан байна. 2025 онд 5,844,132 юанийн хөрөнгө оруулалт хийхээр төлөвлөн ажиллаж, 20,909 км урттай 10 кВ-ын шинэ агаарын шугам барих, 280 цахилгаан шон суурилуулах зэрэг ажлыг хийж байна.
    Эрт үеийн цахилгаан хангамж нь гэрэлтүүлгийн зориулалттай байсан тул орон нутгийн амьдралын хэв маягийг өөрчилсөн арга хэмжээ болж байв. Өнөөдөр цахилгаан эрчим хүч нь Мандал-Ханги хилийн боомтыг олон улсын  том боомт болгон шинэчлэхэд шууд дэмжлэг үзүүлж байгаа бөгөөд цахилгаан эрчим хүчний өсөлт нь худалдааны хөгжилтэй хөл нийлүүлэн ахиж байна.
    Цахилгаан хангамж нь Эрчим хүчний хамтын ажиллагаанд Хятадын хөгжлийн хурдыг Монгол улсад хүргэлээ. Хятад улс 2022 онд гол тоног төхөөрөмжийг ердөө хоёрхон цагийн дотор яаралтай солих зэргээр Монгол улсын цахилгаан эрчим хүчний хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх хүсэлтийг удаа дараа түргэн шуурхай биелүүлж ирсэн. Тэд мөн Монгол улсын талд үйлчилгээний гарын авлага, техникийн зөвлөгөө өгч, хамтран ажиллах чин сэтгэлээ харуулсан.
    Цахилгаан эрчим хүчний дамжуулалт нь эрч хүч дамжуулаад зогсохгүй итгэл найдварыг олгож байгаа юм. Энэхүү 24 цагийн хил дамнасан цахилгаан хангамжийн цаана технологи, экологи, хүн төрөлхтний эв санааны нэгдэл оршдог. Энэ нь хэдэн мянган бээрийн зайд орших газруудад гэрэл гэгээ хуваалцах боломжийг олгож байна.
    Эрчим хүчний хамтын ажиллагаа нь зөвхөн харанхуйг  гэрэлтүүлэсэн төдийгүй ирээдүйг гэрэлтүүллээ.
    Зохиогч:
    Ш.ЦОГЗОЛМАА П.БАЯРЦЭНГЭЛ Х.УРАНТАНА
    Найруулагч:
    Ш.ЦОГЗОЛМАА
    Эх сурвалж:
    СМТ
    ]]>     egshig Tue, 30 Dec 2025 14:31:54 +0800     Хил дамнасан ногоон “аялал” http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10195 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10195 “Саахалт айлын санаа нэг” гэдэг. Мөнхийн хөрш орнууд болох Хятад, Монгол хоёр улс байгаль орчноо хамгаалах цөлжилтийг сааруулах зорилгоор сүүлийн жилүүдэд санаа оноо нийлж хамтран ногоон байгууламж байгуулж байна. “Ихэр орд” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн боомтууд дахь сурвалжлагын гуравдугаар баг 12-р сарын 15-ны өдөр Монгол улсын Замын-Үүд сумд хүрч, Хятад, Монгол хоёр улсын  хамтран ногоон байгууламж байгуулж буй байдалтай танилцав. Үүний зэрэгцээ Бээжин хотноо 11-р сарын эхний өдрүүдэд болсон "Монгол улсын хөрс, усыг хамгаалах, цөлжилтийг сааруулах урьдчилан сэргийлэх сургалт"-д оролцоод ирсэн Замын-Үүд сумын ойн ангийн дарга Г.Энхбат бидэнд ярилцлага өгөхдөө:
    - Бид ногоон байгууламж үүсгэн байгуулаад Эрээн хот болон Бээжингийн ойн их сургуультай судалгааны талаар хамтран ажиллаж байна. Ирэх онд Бээжингийн ойн их сургууль Замын-Үүдэд таван га газар ногоон байгууламж байгуулж, цөлжилтийн эсрэг  судалгааны чиглэлээр ажиллах болно гэж хэллээ.
    Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй сорилтуудтой тулгарч буй өнөө үед уул усаараа холбогдох төдийгүй экосистемээр холбогдсон найрсаг хөршүүд болох Хятад, Монгол хаёр улс ногоон байгууламжийн тал дээр хувь заяагаараа нягт холбоотой юм. 4700 км урт хилийн шугмыг хамарсан бэлчээр, цөл нь зөвхөн газарзүйн хил хязгаар төдийгүй хоёр орны ард түмэн хамтран хамгаалах бүс нутаг юм. Сүүлийн жилүүдэд өндөр түвшний яриа хэлэлцээнээс эхлээд шинжлэх ухаан, технологийн хамтын ажиллагаа, үйлдвэрлэлийн хамтын ажиллагаа, боловсон хүчний солилцоо хүртэл Хятад, Монгол хоёр орон цөлжилт, элсэн шуурга зэрэг экологийн бэрхшээлийг шийдвэрлэхийн тулд урьд өмнө байгаагүй өргөн цар хүрээтэй, гүнзгий хамтран ажиллаж  "Экологийн торгоны зам" болгон өргөжүүлж байна.
    Хятад, Монгол хоёр орон нь байгаль дэлхийгээ хамгаалах цөлжилтийг сааруулах тал дээр аль эртээс анхааран ажиллаж байсан бөгөөд зохих амжилтад хүрсэн билээ. Хятад улс Умардын ойн халхавчийн гурван том  төслийг хэрэгжүүлсээр ирсэн. Хятад улс сүүлийн жилүүдэд цөлжилтийг сааруулах цөлжилттийн эсрэг тэмцэх тал дээр амжилттай туршлага хуримтлуулсан. Цөлжилтийг бууруулахын тулд тарьсан модоороо дэлхийд тэргүүлж байна. Монгол улс эх дэлхий, байгаль орчноо хайрлан, түүнтэй зохицон амьдрах монгол уламжлал, зан заншлаа дээдлэн, дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөллийг бууруулах, ой, усны нөөцийг хамгаалж, нэмэгдүүлэх экологийн тэнцвэртэй байдлыг хангах зорилгоор “Тэрбум мод” үндэсний хөтөлбөрийг санаачлан өрнүүлж байгаа бөгөөд ирэх онд НҮБ-ын цөлжилттэй тэмцэх конвенцийн талуудын 17 дахь бага хурлыг Монгол улсд зохоин байгуулах гэж байна.
    Энэ мэтчилэн Хятад, Монгол хоёр орон нь цөлжилтийн эсэрэг ногоон байгууламж байгуулах талаар өөр өөрийн ололт амжилтдаа үндэслэн сүүлийн жидүүдэд хамтын үйл ажиллагаар ногоон байгууламж байгуулах аянаа эхлүүлж байна. 2023 оны 09-р сард Улаанбаатар хотод Хятад-Монголын цөлжилтийг сааруулах хамтын ажиллагааны төв албан ёсоор нээгдсэн. Энэ төв нь Хятадын засгийн газрын Монголын "Тэрбум мод" хөтөлбөрийг дэмжих экологийн хамгаалалт, нөхөн сэргээлтийн  бүс байгуулахад туслах, Хятадын ойжуулалт, цөлжилтийг сааруулах технологийг сурталчлах чиглэлээр хамтран ажиллах зэрэг тодорхой санаачилгатайгаар ажилладаг. Хятадын "Бүс ба Зам" санаачилга болон "Хойд зүгт нээлттэй байлгах" бодлогын хүрээнд Долоннуурын Чанжин хөдөө аж ахуйн компани нь туршилт, судалгааны зориулалтаар  экологийн “элч” болох хайлаас, нарс зэрэг 7800 ширхэг модны суулгацыг Монгол руу экспортолсон. 2024 онд Монгол улсын Сэлэнгэ аймгийн  ойжуулалтын баазад "Хөххотын нөхөрлөлийн ой" төслийг хэрэгжүүлсэн нь хоёр орны бүс нутгийн хооронд элсний хяналт, цөлжилтөөс урьдчилан сэргийлэх хамтын үйл ажиллагаа нь илүү бодитой болсон.
    2025 онд Хятад, Монголын экологийн хамтын ажиллагаа төслийн хэрэгжилт болон бодит ахиц дэвшлтэй байсан. Засгийн газар, аж ахуйн нэгж, шинжлэх ухааны судалгаанаас үйлдвэрлэл хүртэлх олон түвшний хамтын ажиллагааны цуврал арга хэмжээ нь хоёр талын экологийн хамтын ажиллагаанд анхны хэлэлцүүлгээс бодит хэрэгжилт рүү огцом шилжсэн.
    Замын-үүд сумын ИТХ-ын дарга О.Үүрцайх бидэнд өгсөн ярилцлагадаа:
    - Замын-Үүд болон Эрээн хот нь олон салбарт хамтран ажиллаж байгаа бөгөөд байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх, ойн ангийн салбарт туршлага солилцох зэргээр тодорхой хэмжээнд Замын-Үүд суманд  үйл ажиллагаа явуулдаг гэж хэллээ. Эрээн хотын Ардын Засгийн газар нь сүүлийн жилүүдэд Замын-Үүд суманд цөлжилтийг сааруулах, урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр ажилладаг ажилтнуудад зориулсан хэд хэдэн сургалт зохион байгуулсан. Сургалтаар ойжуулалтын арга техник, цөлжилтийг сааруулах арга хэмжээ, хөрс боловсруулах арга зэргийг хамарсан.
     
    2025 оны 08-р сард Хөххотод болсон Монгол-Хятадын V экспогийн үеэр Хятад-Монголын экологийн төслийн хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагааны дугуй ширээний уулзалт болж, хоёр тал нийт 60 сая юанийн гэрээний үнэ бүхий  экологийн хамтын ажиллагааны төсөлд гарын үсэг зурсан. Энэхүү экологийн хамтын ажиллагааны таван төсөл бол бүгд хоёр улсын хамтран хэрэгжүүлсэн хил дамнасан төслүүд юм. Гол технологийн ихэнхийг Хятад улс нийлүүлж байгаа бөгөөд суулгац тариалах бааз барих, эко аялал жуулчлалын цогцолбор төлөвлөх, туршилт, судалгааны зориулалтаар суулгац нийлүүлэх, экологийн ногоон байгууламжийн төслүүд зэрэг болно.
    Өвөр Монголын Нийгмийн Шинжлэх Ухааны Академийн "Бүс ба Зам" судалгааны газрын хариуцлагатай албан тушаалтан:
    - Хятад улс цөлжилтийг сааруулах чиглэлээр баялаг туршлага, технологитой бөгөөд гайхалтай үр дүнд хүрсэн. Хятад улсын  Монголд үзүүлж буй тусламж нь Хятад, Монголын сайн хөршийн найрамдалт харилцааг харуулж байна гэж хэлэв.
    Дугуй ширээний уулзалт, модны үрийг технологийн аргаар хангах, хил дамнасан ой мод тарих зэргээр Хятад, Монгол хоёр орны экологийн хамтын ажиллагааны зам улам бүр бат бөх болж, цаашид өргөжин тэлж байна. Энэ нь хоёр орны байгаль орчны сорилтуудыг шийдвэрлэх оновчтой сонголт болж буй төдийгүй, Хятад, Монгол хоёр хөршийн ирээдүй хойч үедээ амласан ногоон амлалт юм. Хятад, Монголын хамтран байгуулж байгаа "Экологийн торгоны зам" нь илүү  эрч хүчтэй болох нь дамжиггүй.
    Зохиогч:
    Ш. ЦОГЗОЛМАА П.БАЯРЦЭНГЭЛ Х.УРАНТАНА
    Найруулагч:
    Ш.ЦОГЗОЛМАА
    Эх сурвалж:
    СМТ
    ]]>     egshig Tue, 30 Dec 2025 14:29:36 +0800     Аргыг нь олж асуудлыг шийдэх нь http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10194 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10194 Нарны туяанд солонгорсон
    Номин ногоон талдаа
    Шинэхэн гэрүүд сувдраад
    Сүү цагаа ханхалсан
    Цэцэгт хөдөө нутаг минь … 
    Байгаль орчны хувиралт, ирээдүйн хөгжлийн шаардлагын дагуу малчид минь “Цэцэгт хөдөө нутаг”-аа үе дамжин дуулахын тулд тал нутгаа мөнх ногооноор нь байлгаж, таван хошуу малаа тааваар сайхан маллаж, тансаг амьдралаа цогцлоохоор мал аж ахуйн шинэ замыг судлан, мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн хэлбэрийг өөрчилж байна. Гэвч хэвшил болсон уламжлалт аргаа шинэчлэх гэдэг тийм ч амархан байсангүй. “Аргыг нь олбол бэрхийг давна”. Мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн хэлбэрийг хэрхэн өөрчилж, аргыг нь олж асуудлыг шийдэх ёстой.
    Урадын Дунд хошууны Чинь Тяньжянь компанийн малыг тэжээж байгаа малчин  Зургийг: Х.ЦОЛМОН
    Өвсний толгойд хяруу унаж өглөөний жавар чангарсан 11-р сарын эхээр манай сэтгүүлчдийн багийнхан ӨМӨЗО-ны бэлчээрийн даац хэтэрсэн асуудлыг шийдвэрлэх туршилтын цэг болох Ордос хотын Отогийн Өмнөд хошуу, Баяннуур хотын Урадын Дунд хошуу, Бугат хотын Дархан Муумянган холбоот хошуугаар ярилцлага хийж явахдаа орон нутаг болон малчид шинжлэх ухааны шинэлэг загвар ба аргаар уламжлалт бэлчээрийн мал аж ахуйн дадал зуршлыг өөрчилж буйтай танилцан, бахархаж байлаа.  
     Малчин н.Заяа бэлчиж байгаа мал сүргээ компьютерээр харна
     Зургийг: Х. ЦОЛМОН
    Ухаалаг ферм 
    Харгана битүүрсэн манхан баларт хол ойрдоо бахархагдсан нэгэн малчин айл суурьшдаг. Гэрийн эзнийг н.Заяа гэдэг. Ордос хотын Отогийн Өмнөд хошууны Нанс суурингийн Сүлд багаар нутагтай. Жаран насны дөрөөг шүүрч яваа тэрээр хөнгөн шаламгай алхаж энд тэнд ердөө хэдэн товчлуур дарахын төдийд машин нь хөдлөөд өвс бордоо өөрөө бууж, мал нь өөрөө хүрч ирээд тавтайхан идээшилнэ. Тэдний ухаалаг ферм нь өвсний хашааны тоног төхөөрөмж, өвсний автомат хүргэлтийн бүс, босоо усалгааны төхөөрөмж, малын бууц боловсруулах систем, малын орчны хяналтын систем, үндсэн лаборатори, өвсний хяналтын камераар тоноглогдсон 3000 м2 талбай бүхий малын хашаа ба өвсний хашаанаас бүрджээ. Заяа:
    Манайхан 2019 оны сүүлчээр ухаалаг фермээ байгуулж, 2020 онд ашиглалтад оруулсан. Уг нь өөрсдөө цагаа зохицуулж малаа тэжээдэг байсан, одоо ухаалаг системд цаг тохируулснаар автоматаар услах, өвс тэжээл өгөх, ариутгах зэргийг цагийн хувиараараа ажиллуулдаг. Малын хашааны дулаалгыг ухаалгаар хянаж, байнга+17 градуст хэвийн дулаантай байлгадаг. Одоо ажлаар гадагш гарсан ч гар утсаараа ухаалаг системээ  ажиллуулж малаа тэжээж чадах болсон гэж ухаалаг фермээ танилцууллаа.
       Отогийн Өмнөд хошууны Нанс суурингийн Сүлд багийн малчин н.Заяагийнхны малын бэлчээр    Зургийг: З. ГЭГЭЭНТУЯА
    Отогийн Өмнөд хошуу өнөөг хүртэл нийтдээ 120 ухаалаг ферм байгуулаад байна. Хошууны Хөдөө аж ахуй, Мал аж ахуйн мэргэжлийг түгээх төвийн захирал н.Мөнхбаяр:
    Манай хошуу 52 сая юанийн хөрөнгө оруулж, 1 дижитал хөдөө аж ахуйн судалгааны хүрээлэн, 1 орчин үеийн хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн парк, дижитал хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн үлгэр жишээ тосгон, ухаалаг ферм, дижитал хөдөө аж ахуйн жишиг гудамж, "N" дижитал шинэчлэлийн төслүүдийг дэмжиж, "1+1+3+N" дижитал хөдөө аж ахуйн бүтээн байгуулалтын загварыг бүрдүүлж байна. Ухаалаг ферм нь мал аж ахуйн салбарыг өөрчилж, сайжруулах үр дүнтэй арга юм. Өвөр Монголын Өөртөө Засах Оронд ухаалаг мал аж ахуй, хөдөө аж ахуйн байгууллагуудыг байгуулах, хэрэгжүүлэх төлөвлөгөө (2025-2027)"-г хэрэгжүүлснээр Өвөр Монгол 2027 он гэхэд 1000 ухаалаг ферм байгуулахаар төлөвлөж байна гэж танилцуулав.
     Малчин н.Заяа ухаалаг фермд малдаа тэжээл өгнө   Зургийг:  О.БУЯНЭНЭРЭЛ
    Фермд маллах дүрэм хэрэгжүүлэв
      Намрын сүүл үеэр Баяннуурын Урад нутагт өвс халиурч, нүүдлийн шувууд эргэн хоргодно. Бид Урадын Дунд хошууны Онгон суурингийн Чин Жяньтянь компанийн мал маллах жишиг фермд хүрч очлоо. Энэ бол бэлчээрийн даац хэтэрсэн асуудлыг шийдвэрлэх, бэлчээрийн мал аж ахуйн өөрчлөлт, сайжруулалтыг дэмжих нийтлэг загваруудын нэг юм.
    Сэтгүүлчдийн баг Онгон суурингийн Шарчулуу багийн малчин залуу Н.Цэцэнтэй уулзаж ярилцлага авснаа хуваалцъя. Тэрээр энэ фермд өөрийн 16 үхэр болон 130 ямаагаа тэжээхийн зэрэгцээ фермд ажиллаж орлогоо нэмэгдүүлдэг. Цэцэн:
    - Өмнөх жилүүдэд ноцтой ган гачиг болж мал аж ахуйн зарлага орлого нь тэнцэж байсан. Мөн малаа хашаалж тэжээж байсан бол үхэр ямаагаа фермд маллуулдаг боллоо. Фермд бол өвс тэжээлийн асуудалд санаа зовох хэрэггүй. Өөрөө маллах нь тарга тэвээргэ барагтай, харин фермд өндөр уурагтай тэжээл өвсөөр тэжээж байгаа болохоор хурдан сайн тарга авдаг гэж фермд маллахын ач тусыг танилцуулав.
    Чинь Тяньжянь компанийн мал маллах фермийн үхэр 
    Урадын Дунд хошууны Хөдөө аж ахуй, мал аж ахуй ба шинжлэх ухаан мэргэжлийн товчооны дарга Н.Урагшлалт:
    Манай хошуу Фермд маллах загвараар бэлчээрийн даац хэтрүүлсэн асуудлыг  үр бүтээлтэй шийдэхийн зэрэгцээ “Мал бэлчээрлүүлэхийг хориглосон ч мал маллахыг хориглохгүй”-гээр малчдын орлогыг нэмэгдүүлж байна. Одоо “фермд маллах” дүрэм хэрэгжүүлснээр жилд 100 мянга гаруй мал тэжээж буй тухай танилцууллаа.
     Чинь Тяньжянь компанийн мал маллах ферм
    2024 онд Онгон суурин Хай Наны Жя Шы групптэй хамтран Урадын Дунд хошууны Чин Жяньтяань Хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйн шинжлэх ухаан техникийн компанийг байгуулж, Шарчулуу багийнхан бэлчээрийн даац хэтэрсэн асуудлыг цогцоор нь шийдэж, бэлчээрийн экологийн хамгаалалт, мал аж ахуйн тогтвортой хөгжлийг баталгаажуулав. Тус компанийн малын ферм нь 500 м2 талбайтай, нийт 47.5 сая юанийн хөрөнгө оруулалттай. 3000 м2 малын хашаа, 2000 м2 өвсний хашаатай, бэлчээрийн хэт их хэрэглээний тооноос хэтэрсэн 10 мянга гаруй малын асуудлыг шийдвэрлэсэн байна. Бас 15 сая юанийн хөрөнгө оруулалттай хонь, ямаа маллах ферм байгуулж, малчдын орлогыг нэмэгдүүлэн баяжих замаар замнуулжээ.
     Чинь Тяньжянь компанийн ямааны ферм
    Урадын Дунд хошуу 2023 оноос хойш бас мал аж ахуйн орны малаа өсгөн үржүүлэх давуу тал болон хөдөө аж ахуйн орны тэжээл өгч тарга тэвээргэ авахуулах давуу талыг ашиглан “Бэлчээрт маллах+ хашаанд тэжээх + газар тариалангийн нутагт  өвөлжих”-ийг хослуулсан шинэ загварыг судалсан байна. Энэхүү загвар нь энэ оны 10-р сараас ирэх оны 04-р сар хүртэл жил бүр 280 мянган толгой бэлчээрийн малыг газар тариалангийн бүс нутагт оруулахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд ингэснээр бэлчээрийн өвсийг зургаан сар сэлгэх болно.
    Манай хошуунд бэлчээрийн даац хэтрүүлсэн  малын тоо 61.5 хувиар буурч, байгалийн бэлчээрийн өвс, малын тэнцвэрийн индекс 10 хувиас дээш болж, мал аж ахуйн өөрчлөлт, шинэчлэл тогтвортой явагдаж байна гэж Н.Урагшлалт хэллээ.
    Отогийн Өмнөд хошууны Нанс суурингийн Сүлд багийн малчин н.Заяагийнх  Зургийг: В.ИДЭРГҮН
    “Өвсний билет”-ийн дүрэм
      Хүмүүс “машины билет”, “киноны билет”, “хоолны билет” зэргийг байнга хэрэглэж байсан бол “өвсний билет” гэдгийг мэдэх хүмүүс цөөн байх аа. Манай сэтгүүлчдийн багийнхан 11-р сарын 03-ны өдөр Хятад улсын анхны “өвсний билет” хүлээж авсан Дархан Муумянган холбоот хошууны Дархан сумын Алтантуг багийн малчин Н.Хөхөөгийнд зочилсон юм.
    - "Өвсний билет" гэдэг нь үндсэндээ сайн дурын хөрөнгө оруулалт, тэгш зөвлөлдөх зарчмын дагуу томоохон тэргүүлэгч аж ахуйн нэгжүүд тосгоны хамт олон, малчидтай хамтарсан үйл ажиллагаа явуулж, үйл ажиллагааны эрхийг шилжүүлэх зэрэг аргаар бэлчээрийн экологийг хамгаалах, нөхөн сэргээхийн зэрэгцээ өвсний үйлдвэрлэл ба мал аж ахуй эрхэлж, эдийн засгийн орлого болон экологийн ашигт тулгуурлаж тосгоны малчид, мал аж ахуй эрхэлж буй айл өрх ба нийгмийн хөрөнгөд хандуулсан эдийн засгийн эрхийн нотолгоо мөн гэж Дархан Муумянган холбоот хошууны Ойн аж ахуй, бэлчээрийн товчооны  өвсний билетийн оффиссын Ван кан тайлбарлаж байна.
    Хятадын анхны “өвсний билет”-ийг гардсан Алтантуг багийн малчин н.Хөхөө   Зургийг: Х.ЦОЛМОН
    Алтантуг баг нь  22 мянган га бэлчээр, 50 өрхтэй. Өнгөрсөн жилийн хавар хошууныхаа бэлчээрийн хэрэглээндээ багтсан  мал аж ахуйн үлгэр жишээ баг болсон юм.  Өнгөрсөн оны 12-р сард Дархан Муумянган холбоот хошууны "өвсний билет"-ийн дүрэм хэрэгжүүлэх гэрээнд гарын үсэг зурж, Дархан сумын Алтантуг багийн дөрвөн малчин 10 мянган га бэлчээрийн туршилтын бүсэд хамрагдаж, "өвсний билет"-ээ авсан юм.
    Алтантуг багийн дөрвөн малчин  “өвсний билет” гардаж байна
    Үүлэн цэнхэр нутаг үдийн наранд зүүрмэглэнэ
    Өргөө цагаан гэрээс малчдын баясал цуурайлна.
    Манай ярилцлага авсан газар нутгийнхан хашаанд бэлчээх ба бэлчээр зохицуулан маллах, ухаалаг фермд маллах, газар тариалангийн бүсэд өвөлжих, мал аж ахуй аялал жуулчлалын нэгдсэн загвар зэрэг ӨМӨЗО-ны бэлчээрийн даац хэтрүүлсэн асуудлыг шийдвэрлэх загваруудыг орон нутгийн бодит байдалтайгаа зохицуулан шинэчилж, “өвсний билет” зэрэг загварыг хэрэгжүүлж, малчдад амьжиргаагаа өөрчлөн сайжруулах арга замыг бий болгосон байна.
    2024 оны 04-р сард малчин н.Хөхөө өвсний билетээрээ 200 мянган юанийн зээл авлаа
    Алтантуг багийн малчин н.Хөхөө Монгол улсын сэтгүүлчтэй хамт   Зургийг: З.ГЭГЭЭНТУЯА
     
    Зохиогч:
    З.ГЭГЭЭНТУЯА, Х.ЦОЛМОН, СҮНЬ ЛИН, В.ИДЭРГҮН, Р.ТӨ
    Найруулагч:
    Д.МӨЧИР
    Эх сурвалж:
    Өвөр Монголын өдрийн сонин
    ]]>     egshig Tue, 30 Dec 2025 14:27:23 +0800     Өвөр Монгол орчин үеийн эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэхүй http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10193 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10193 Бид арваннэгдүгээр сарын эхээр ӨМӨЗО-ны бэлчээрийн даац хэтэрсэн асуудлыг шийдвэрлэх ажлын туршилтын бүсийн хошуу шянь болох Тyнляо хотын Зарууд Хошуу, Хянган аймгийн Хорчин Баруун Гарын  Өмнөд Хошуу, Хөлөнбуйр хотын Шинэ Барга Баруун хошуугаар сурвалжилж явахдаа маш олон суурин, гацаа, малчид, тариаланчид тусгай хоршоо нь “Фермийн аж ахуйг хөгжүүлэх, малын үүлдрээ чанаржуулах, малын бүтээгдэхүүнээ зах зээлд нийлүүлэх” зэрэг хэд хэдэн талаар уламжлалт мал аж ахуйгаа эдийн засгийн эргэлтэд оруулж буй тухай сурвалжиллаа.
     
    Фермийн аж ахуйгаас ашиг хүртэж байна
    Байгалийн жамыг мөрдөн цаг агаартаа зохицон, мал сүргээ өсгөж чаддаг нь малчин хүний мэргэн ухаан юм. Тунляо хотын Зарууд  хошууны Зүрх суурингийн Зүрх тосгонд байрладаг Бай Шүнь тэжээн үржүүлэх хоршоонд хүрэхэд тэд яг том зуухандаа хөрзөн түлж, үхрээ бүлээн усаар усалж байлаа.
    2013 онд байгуулагдсан энэхүү хоршоо өдгөө үхрийн 15 пин, бордооны  2 агуулах болон хөх даршны 3 зоорьтой болж, нийт 1260 үхэртэй болжээ. Тус хоршоо нь тэжээн  үржүүлэх, бордож таргалуулах бүх үйл явцыг стандарт ёсоор хийж, цэвэр эко үхрийн махны бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд анхаарч, Хятадын Хөдөө Аж Ахуй, Хөдөө Тосгоны Яамны “Үндэсний Хөдөө аж ахуйн шилдэг аж ахуйн нэгж”-ээр үнэлэгдсэн байна.
    Хөлөн буйр хотын Шинэ Барга Баруун Хошууны Далай сумны малчин Молоргарав ярилцлага өгч байгаа нь
    Бай Шүнь тэжээн үржүүлэх тусгай хоршоо “Үнээгээ сүрэгт тавьж тугалыг нь буцаан авах” хамтран ажиллах загвараар  31 малчин айлтай гэрээ тогтож, малчин өрх болгонд жилийн орлогыг нь 40 мянган юаниар нэмэгдүүлсэн байна. Тэд гурван жилийн хугацаатайгаар үнээгээ малчин айлд хариуцуулан арчлуулж, 10 үнээгээр нэг нэгж болгон, малчин айлаас жил бүр 250 кг-аас дээш жинтэй 2 тугал буцаан авч, гэрээний хугацаа дууссаны дараа  үнээгээ тоо ёсоор нь буцаан аваад бусад ашиг орлогыг үнээ тэжээсэн малчин айлд өгч байгаа ажээ.
    Малчин ухаан гэж цагийн байдлыг ажин, өөрийн давуу тал болон сул талдаа үндэслэн орлого зарлагаа тэнцүүлж, нэн сайн үр ашигт хүрч чадсан байгааг долоон гацааны холбоот хоршоо гэрчилж чадлаа. Хүн ам олонтой боловч бэлчээр нутгаар багатай, малын тоо толгой хэтэрсэн бодит байдалд Шинэ Барга Баруун Хошууны Алтан эмээл суурингийн Сайхан хүрээ гацаа, Баруун сүм гацаа, Шартал гацаа, Зүүн сүм гацаа, Шанд гацаа, Хайлаас гацаа болон Баяндэрс гацааны нийт 7 хоршоог хамруулаад хол ойрдоо алдартай долоон гацааны холбоот хоршоог байгуулж, малчин өрхийн гэр бүлийн фермийг мэргэжлийн нарийвчилсан мал аж ахуйн шилдэг загвар болгон хөгжүүлсэн байна.
    Хөлөн буйр хотын Шинэ Барга Баруун Хошууны Алтан Эмээл суурины Шартал гацааны Шартал тэжээн үржүүлэх бааз  
    Долоон гацааны холбоот хоршоо бол хашаалан малжих бааз байж, стандартчилсан малын пин саравч, хөх даршны зоорь, тэжээл бордоо боловсруулах өрөө зэргийг иж бүрдүүлэн бүтээн байгуулж, тэжээл бордоо нөөцлөх, үрийн малын сүрэг гаргах, малын тоо толгойг нэмэгдүүлэх, малын өвчин халдвараас урьдчилан сэргийлж эмчлэх зэрэг ажлуудыг бүгдийг гүйцэтгэдэг.
    Өнөөдөр долоон гацаанд нийт 3 тэжээн үржүүлэх суурин байгуулж, 3600 хонийг хашаалан маллаж байна. Үүнд 7 гацааны малчдын 1000 гаруй хонийг хариуцан тэжээж, 14 хүнд ажил олгон, хариуцан малжих ажилд оролцсон малчдын жилийн орлогыг 1500 юаниар нэмэгдүүлжээ.
    Хянган аймгийн Хорчин Баруун Гарын Өмнөд хошууны Зүрх суурин дахь МүСэнь тэжээн үржүүлэх талбайн хоньд
    Малын үүлдрээ чанаржуулж байна
    Хөлөнбуйр хотын Шинэ Барга Баруун хошууны Буйр сумын Мэнэнтал гацаанд нутагтай Шугар их сургуулиа төгсөөд нутаг буцаж, малжих амьдралдаа жолоо сунган ухаанаа шавхан уйгагүй хичээж явна. 2022 онд тэрээр Австралийн 20 семминтал бяруу тус тус 28 мянган юаниар худалдан авч, дахин Канадын семмитал бухын ичээл үрээр гар хээлтүүлэг хийжээ. Одоо харин ойролцоох малчид тэдний цэвэр үүлдрийн семминтал тугалыг булаалдан авцгааж байна.
    - Би гэртээ сууж байгаад сайн үүлдрийн семминтал тугал нэг бүрийг 17 мянган юаниар зарчихна. Борлуулалтын зам шулуун дардан, завсрын наймаачдаар дамжихгүй болохоор тугал худалдаж авсан малчдад ч илүү ашигтай. Энэ жил Хуаши тугалаа нэгийг нь 10 мянган юаниар зарж, 4 - 5 сар болсон монгол үхрийн тугалаа нэгийг нь 7000 юаниар зарсан. Зарсан үнийн хувьд семминтал үхэр нь өндөр үнэтэй байгаа нь мэдээж юм. Манай нутгийн малчдын ихэнх нь мал сүргээ өөрийнхөө бэлчээртээ малладаг. Иймээс малын үүлдэр сайжруулж, малаа чанаржуулах тал дээр маш их анхаарал хандуулдаг. Төр засгаас биднийг ч их дэмждэг. Жишээлбэл, сайн үүлдрийн ичээл үрээр хээлтүүлэг хийсэн үнээ болгонд 210 юанийн нөхвөр олгодог гэж Шугар танилцуулж байлаа.
    Хянган аймгийн Хорчин Баруун Гарын Өмнөд Хошууны малчид эш сүрлээ хураан авч байгаа нь 
    Үүний зэрэгцээ Шугар 2100 гаруй м2 талбайтай битүү пин саравч байгуулж, камер, авто услалтын машин, өвс тэжээл найруулах машин, тэжээл бордоо дамжуулах авто бүс, ухаалаг үхрийн хэвтэр зэрэг ухаалаг тоног төхөөрөмжийг ашигласнаар хөдөлмөр хүчээ ихээр хэмнэжээ. Үүний дотор 1.03 сая юанийн 800 м2 талбайтай орчин үеийн пин саравчийг хошуунаас барьж өгсөн ба зуд гамшгаас урьдчилан сэргийлж, мал сүргийн аюулгүй байдлыг баталсан байна.
    Малын бүтээгдэхүүнээ зах зээлд нийлүүлэхийг хичээж байна
    Бидний сурвалжилагын явцад том хэмжээний ферм улам олон болж, шинэ арга зам, шинэ хэв маягаар уламжлалт мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийг стандартчилсан, эрчимжсэн хөгжилд хүргэх болон малын мах, арьс ноосоо нарийн боловсруулж малын махан бүтээгдэхүүн болон бусад бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх тал дээр хичээн ажиллаж байгаа тухай ойлгосон юм.
     Хөлөн буйр хотын Шинэ Барга Баруун Хошууны бэлчээр дэх үхрийн сүрэг 
    Хянган аймгийн Хорчин Баруун Гарын  Өмнөд Хошууны Мүсэнь тэжээн үржүүлэх бааз нь Хүян хонь малжиж бордон таргалуулахыг гол чиглэлээ болгодог бааз юм. Тус бааз өмнө нь тоосгоны үйлдвэр байсан бөгөөд 2020 онд тэжээн үржүүлэх бааз болгон өөрчлөн байгуулж, одоо 30 мянган хонь тэжээж, эх мал нь 10 мянгыг давсан байна. 150 сая юанийн хөрөнгө оруулж, 116 мянган м2 талбай бүхий 53 хонины пин саравч байгуулан, тэжээн үржүүлэх баазын нийт талбай нь 8 га давсан байна.
    - Хүян хонь нь жилийн турш хашаалан тэжээхэд тохиромжтой. Нэг жилд олон удаа хээлтүүлж, олон төллөдөг мөртөө төлөө сайн авдаг, сүү сайтай байдаг. Бид хуцны сүргээ үрийн хуц болгож, хониндоо бас гар хээлтүүлэг хийж, эм хонины төллөх нормыг 224 хувьд хүргэж байна. Бидний хонины махан бүтээгдэхүүн Хятадын өмнөд бүсийн нутгуудаар борлуулагддаг. Энэ хонь өөх багатай, алаг махтай болохоор өмнөд бүсийн иргэдэд маш их таалагддаг гэж Мүсэнь тэжээн үржүүлэх баазын захирал Ян Бө хэлж байлаа.
    Хянган аймгийн Хорчин Баруун Гарын Өмнөд Хошууны Зүрх суурин дахь МүСэнь тэжээн үржүүлэх талбайн дарга Ян Бө ярилцлага өгч байгаа нь
    Өдгөө олон мал тэжээж, зах зээлд нийлүүлэхэд илүү анхаарал хандуулахаар арчлан тэжээх нь мал аж ахуйн хөгжлийн чухал хандлага болж, бүх аж үйлдвэрийн хэлхээг тогтворжуулах, малын ашиг шимийн хангалтыг батлан, малчид, тариаланчдын орлогыг нэмэгдүүлэх зэрэг тал дээр онцгой давуу талтай. Ийм учраас Хятадын Засгийн газраас малчдын мал ахуйгаа хөгжүүлэх, малаа эрүүл байлгахад нь ихээхэн дэмжлэг үзүүлдэг.
    Хянган аймгийн Хорчин Баруун Гарын  Өмнөд Хошуу Хятадын орчин үеийн мал аж ахуйн туршилтын бүсийг байгуулахад хичээн ажиллажээ. Энэ жил ерөнхийдөө 3.83 сая махны чиглэлийн хонь болон 487 мянган махны чиглэлийн үхэр маллаж, туршилтын бүсийн бүтээн байгуулалтын төсөлд Засгийн газраас 8.04 сая юанийн хөрөнгө мөнгө санхүүжүүлж, ухаалаг мал аж ахуйн талбай байгуулан, мал сүргийн шинэ үүлдрийг бойжуулах болон малын шинэ үүлдрийг судлан ашиглахыг дэмжиж байна.
    Хөлөн буйр хотын Шинэ Барга Баруун Хошууны Алтан Эмээл суурины Шартал гацааны Шартал тэжээн үржүүлэх баазын ажилтан тугал эмнэж байна 
    Мүсэнь тэжээн үржүүлэх бааз Өвөр Монголын Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуультай хамтран ажиллаж, технологийн тусламж хүртдэг бөгөөд хошууны Засгийн газраас 2 сая юанийн хөрөнгө оруулалттай ухаалаг мал аж ахуйн тоног төхөөрөмж угсарч өгсөн нь тэдний баазын менежмент ба мал сүргийн арчилгаанд ихээхэн тус дэм үзүүлсэн байна.
    -  Дунджаар нэг эм хонинд сардаа 100 юанийн зардал ордог. Энэ жил хурга бүрийг дунджаар 730 юаниар заржээ. Орлогын хувьд их сайн байгаа учир хонио үржүүлээд 50 мянгыг давуулахаар төлөвлөж байна гэж Мүсэнь тэжээн үржүүлэх баазын захирал Ян бө итгэл дүүрэн хэлэв.
    Хянган аймгийн Хорчин Баруун Гарын Өмнөд хошууны Алдар тэжээл өвсний аж ахуйн хүрээлэнгийн өвсний туршилтын тариа 
    Талын гүнд сүргийнхээ дэргэд мянга мянган жилээр мал малаа хариулж ирсэн нарны бор малчдын малчин ухаан өдгөө байгаль ахуйн хувьсалт, зах зээлийн хөгжил, ирээдүйн  хөгжлийн шаардлагад өөр өөрийн арга замаар цаг үетэйгээ мөр зэрэгцэн урагшилж буйг оюутан малчин Шугарын орчин үеийн мал аж ахуйг хөгжүүлж буй загвар, Байшүнь тэжээн үржүүлэх хоршооны “Үнээгээ сүрэгт тавьж тугал авах” загвар, долоон гацааны холбоот хоршоо, Мүсэнь тэжээн үржүүлэх баазын амжилтаас ойлгож мэдлээ. Тэд малчин тариаланчдыг дайчлан “мал”-ын асуудлыг шийдвэрлэх үр бүтээмжтэй арга замыг хамтдаа хайж, бэлчээрийн мал аж ахуйн хэлбэр маягийг хувируулан хөгжүүлж, орчин үеийн стандартчилсан эрчимжсэн мал аж ахуйн салбарын хөгжилд үлгэр жишээ үзүүлсээр байна. 
    Хянган аймгийн Хорчин Баруун Гарын Өмнөд хошууны Алдар тэжээл өвсний аж ахуйн хүрээлэнгийн өвсний агуулах
    Зохиогч:
    Ё.ХИШИГБАЯР, Б.ХӨГЖИЛТ, Н.ЦОВОО, Б.АРИУХАН
    Найруулагч:
    Б.АРИУХАН
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ
    ]]>     egshig Tue, 30 Dec 2025 14:25:02 +0800     Өвөр Монголын малчид өвс тэжээлийн асуудлаа хэрхэн шийдэж байна вэ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10192 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10192 Өвлийн уур анхны цастай хамт саатаж, Шинэ барга баруун хошууны малчид өвөлжөөндөө хадлан тэжээлээ жин тан болгон завгүй ажиллахад Зарууд хошууны ”Тал нутаг” группийн гамшгаас урьдчилан сэргийлэх, эрсдэлийг бууруулах өвс тэжээл нөөцлөх сууринд машин механик хүржигнэн эрдэс тэжээл найруулна.
    “Хүн хоолоор, хүлэг өвсөөр” гэдэгчлэн өвс тэжээл бол хөдөө аж ахуйн тогтвортой хөгжлийн суурь юм. Мал, бэлчээрийн зохистой харьцааг хангах, бэлчээрийн экологийн чадавхийг зохистой ашиглахад өвс тэжээл нь малчдад тулгамдсан асуудал болоод байна.
    11-р сарын эхээр бид Хөлөнбуйр хотын Шинэ барга баруун хошуу, Хянган аймгийн Хорчин баруун гарын өмнөд хошуу, Түнляо хотын Зарууд хошуугаар сурвалжилж явахдаа олон хөдөө айл, тусгай хоршоо ба аж ахуйн нэгж хамтран " Хамтдаа хөгжих" загвараар мал аж ахуй, бэлчээрийн нөхцөл байдлаа сайжруулж байхыг харлаа.
    Бэлчээр хадлан
    Зээрийн сүрэг шиг шаргалтсан тал дундуур алсын алсад хѳтѳчлѳх замаар давхисаар Шинэ барга зүүн хошууны Жавхлант сумаас хадлан бэлтгэн завгүй ажиллах Молоргаравыг зорьж очлоо. Тал дүүрэн тархсан боодол өвсүүд нь Молоргаравын цаг наргүй ажилласны үр дүн юм.
    - Манай нутагт энэ жил хур бороо багатай байсны улмаас өвөл, хаврын тэжээл өвсөө нөөцлөхөөр энд ирсэнгэж Шинэ барга баруун хошууны Далай сумын Бүрд багаар нутагтай малчин Молоргарав дүнхийсэн том боодолтой өвсийг машинаар өргөж тээвэрлэхийн  зэрэгцээ бидэнд ярьж байлаа.
    Молоргарав санаа нийлсэн хэдэн хүн хамтран том ачааны машин, хадаж хураах машин худалдан авч, чөлөө заваараа малчдын захиалгаар өвс хадаж зөөвөрлөх, борлуулах ажил хийж, ойр хавийнхандаа тус дэм болон, ажил хийж амьдралаа өөд нь татна. Энэ жил тэд 40 шахам тэрэг өвс борлуулж, олз омог сайтай байлаа. Нэг боодол өвс бараг 250 кг орчим байдаг. Өвсний төрөл, чанар, мөн жилийн өнгөнөөс шалтгаалаад үнэ ханш нь адилгүй байдаг аж. Молоргарав энэ жил нэг боодол өвсийг 160 юаниар худалдан авчээ.
    - Өнгөрсөн жил боодол бүрдээ 320 юань хүрч байсан, 2013 онд ган хэцүүдэж боодол бүрд 500 юань хүрч байсан удаатай гэж тэрээр хэлэв.
    Энэ жил Молоргарав өөртөө 800-1000 боодол өвс худалдан авах төлөвлөөтэй. Нэг талаар өвөл цас их орж бэлчээр дарагдвал малдаа өвс илүү тавих, нөгөө талаар хавар хашаалан тэжээж нутаг сэлгэх үед өгөх тэжээл өвсөө нөөцлөн байлаа. Шинэ барга баруун хошуу жил болгон 04 сарын 10-наас 05 сарын 25-ны өдрийг хүртэл хашаалан тэжээх улирлын чанартай бэлчээр сэргээдэг болохоор их хэмжээний тэжээл өвс шаарддаг. 
    Шинэ барга баруун хошууны Буйр сумын Мэнэнгийнтал багийн малчин Шугарынхан 733 гаруй га бэлчээр, 300 шахам хонь, 140 гаруй үхэр болон 60 гаруй адуутай. Мал, бэлчээрийн зохистой харьцааг хангах гэж тэрээр 300 хонио айлд сүрэг тавьж, хонь бүрээсээ жилд 170 юаний тогтмол орлого олж байна. Үүний зэрэгцээ бусдаас 400 га бэлчээр түрээсэлж, өвөл хавартаа бэлчээр сэлгэн малжиж байгаа бөгөөд өөрийн бэлчээрээсээ 266 га газрыг хадлан болгон ашигласан байна. Мөн үхрийн үүлдэр угсааг сайжруулж цөөн малжих, бэлчээрийн даацыг хэтрүүлэхгүй, талхагдуулахгүйн тулд Австралийн цэвэр үүлдрийн симментал үхэр худалдан авч, Канадын симментал бухаар олон үнээ хээлтүүлж авсан тугал нь дунджаар 17000 юаний өндөр үнэд хүрэв.
    -Орлогын хувьд яалт ч гүй симментал үхэр давуу тал олон гэж Шугар учирлана. Түүний хувьд ингэж тэжээл өвсийг 50%-аар хэмнэн, бэлчээрийн малын тэсвэрт чанарыг хадгалж, ашиг шимийг нь нэмэгдүүлэн, эрчимжсэн мал аж ахуйг түлхүү хөгжүүлж яваа “Шинэ малчин”-ны нэг болжээ.
    Өвс тэжээлийн үйлдвэрлэл 
    Нэлгэр уудам өвсөн талбай дахь хөх өвс нь намрын сүүлч, өвлийн эхний гундаж буурсан шаргал өвс модтой өнгө зөрүүлэн, өвөрмөц өнгө төрхөөр орчин үеийн техник технологийн дэвшлийг гайхуулна.
    Зарууд хошууны Чандмань сумд байрлаж байгаа Лань Ши өвс тэжээлийн мэргэжил үйлчилгээний компанийн өвсний талбайд хураасан таримал царгас нь энэ жил дөрвөн удаагийн хадаж хураах ажлын дараа нөөцөндөө орлоо.
    “Тэжээл өвсний охь” гэгдсэн бор царгас нь агаарын хэм, чийгшил, салхины хүч гэхчлэн олон үзүүлэлтийн уур амьсгал болон хөрс шорооны нөхцөлд зохицож, мү（1 га газар нь 15 мү газартай тэнцэнэ）бүрийн ургац нь 500 -800 хүрдэг. Нэг удаа таривал 5-7 жил ургаж, жилд дөрвөөс дээш удаа хадаж болох бөгөөд гүн үндэс хатгаж, хөрс шороог тогтворжуулах үйлдэлтэй байдаг.
    Лань Ши өвс тэжээлийн мэргэжил үйлчилгээний компани 2013 онд малчин тариаланчдын 1533 гаруй га элсэрхэгжсэн газрыг түрээслэн бор царгас тарьж, арваад жилийн хүчин чармайлтаар дамжин одоогоор жилд 20 мянга гаруй тонн бор царгас худалдаж, хөдөө аж ахуйн хөгжилд ач холбогдол үзүүлэхийн хамт өөрийн ашиг орлогоо ч нэмэгдүүлж байна.
    Хорчин баруун гарын өмнөд хошуунд байрлаж байгаа Алдар Тэжээлийн үйлдвэрлэлийн парк нь өвсийг дахин боловсруулж, ферментийн нэмэлт тэжээлээр баяжуулан, малын тэжээл бэлтгэх мэргэжил нь олны анхааралд хүрч байна. Энэхүү парк чанартай өвсийг тарих, хадаж хураах, хөмрөглөн хадгалах, борлуулах ба өвсний үрийг судлан боловсруулж үйлдвэрлэх зэрэг олон хэлхээг бүрдүүлээд байна.
     Тэжээл бордоо
    Уламжлалт мал аж ахуйн арга барилд дассан хэдий ч малчдад шинэ үеийн менежмент, үйлдвэрлэлийн арга зүйд суралцах шаардлагатай цаг үе иржээ. Тодруулбал, зөвхөн малаа өсгөх бус, махны чанар, эрүүл ахуйн стандартын талаар мэдлэгтэй байж, зах зээлд нийлүүлэх чадвартай болохын тулд Зарууд хошуу нь цар хүрээг хамарсан, зах зээлд хандсан өвсний агуулах байгуулж, тэжээл өвсөө нөөцлөх ажлыг шуурхай хийж байна.
    “Бэлтгэлтэй бол балдахгүй” гэдэгчлэн энэхүү асуудлыг шийдвэрлэхээр Зарууд хошууны ”Тал нутаг” группийн гамшгаас урьдчилан сэргийлэх, эрсдэлийг бууруулах, өвс тэжээл нөөцлөх суурин нь цас зуд болж зам хаагдахаас сэргийлж, зам тээврийн зардал мөнгийг хэмнэхийн тулд хошууны төвийн хойд хэсэгт 2, өмнө хэсэгт 1 өвс тэжээл нөөцлөх салбар агуулах байгуулав. Тус төрөл зүйл нь байгалийн гамшигт өртвөл өвс, тэжээлийн нөөцийг баталж, эрсдэлийг үр дүнтэй бууруулж байна.
    “Манай групп өөрөө 266 га газарт чанартай өвс тэжээл тарьж байгаа бөгөөд  малчин тариаланчдаас иш сүрэл, хөх дарш ба алтаргана, хуурай өвс худалдан авч, тэжээл өвсний худалдаа хийдэг. Мөн байнга 5000 тонн өвс тэжээл нөөцлөх үүрэгтэй байж, гэнэтийн ган гамшиг үүсвэл малчдад зах зээлийн үнэ ханшаас хямд үнээр худалдаж өгөх бүрэн бэлтгэлтэй ажилладаг. Энэ нь эргэн тойроны 4 сум суурингийн 60 мянга гаруй толгой малын 2 сарын өвс тэжээлээр хангаж чадна гэж ”Тал нутаг” группийн орлогч захирал Байгаль танилцууллаа.
    Хорчин баруун гарын өмнөд хошууны Зүрх суурингийн Мү Сэнь тэжээлийн бааз нь 25 мянга шахам хонь, 600 гаруй үхэр тэжээж, жил болгон бараг 6200 тонн хөх дарш болон 6000 тонн хуурай өвс, өдөр болгон 20 тонн иш сүрэл хэрэглэдэг. Тус тэжээлийн баазтай хамтран ажиллаж байгаа Пэн Гэ тэжээлийн тусгай хоршоо нь жил бүр 1000 тонн хөх дарш, 1000 тонн эрдэнэ шишийн иш сүрлийг зах зээлийн үнээр хангаж буй бөгөөд  Мү Сэнь   баазын хонины хоргол худалдан авч тариалангийн бордоо хийж, хоёр тал хамтдаа ашиг хүртэн, мал аж ахуй, тариалангийн аж ахуй бие биенээ нөхсөн амжилттай жишээ болж байна. Иймэрхүү тэжээлийн бааз, өвс тэжээлийн суурин хөдөө орон нутагт олноор гарч ирж буй нь бахархалтай.
    - Манай баг өвсний агуулах байгуулж эхэлсэн. Энэ агуулах маань ирэх жил ашиглалтад орсноор өвсний нөөцийг баталж, малчдын зардал мөнгийг хэмнэн, мөхлөгт бордоо найруулах машин авч малчиддаа тус дэм үзүүлэхээр төлөвлөж байна гэж Молоргарав баяртай ярьж байлаа.
    “Ганц мод гал болохгүй, ганц хүн айл болохгүй” гэдэг. Бэлчээр өвсний салбарт шинийг эрэлхийлэн орчин үеийн мал аж ахуйн үйлдвэрлэлд хошуучилж яваа малчин Молоргарав, Шугар, малчдын хэрэгцээ шаардлага ба зах зээлийн өөрчлөлтөд зохицуулан, аж ахуй эрхлэн өвс тэжээлийн тусгай хоршоо болон “Тал нутаг” группийн өвс тэжээл нөөцлөх бааз байгуулж, орон нутгийн захиргаа голлон Алдар өвс тэжээлийн парк байгуулсан зэрэг олны хүчинд мал сүргийн өвс тэжээлийн асуудал шуудхан шийдэгдэж, малчид буянт мал сүргийнхээ ашиг шимийг хүртэн, магнай тэнийн жаргалтай амьдарч байна.
    Зохиогч:
    Нийтлэл: Хишигбаяр, Хөгжилт, Цовоо, Ариухан
    Найруулагч:
    Ц.УРАНТУНГАЛАГ
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО
    ]]>     egshig Tue, 30 Dec 2025 13:02:59 +0800     Хятадын хамгийн хүйтэн бүсэд баригдаж буй хурдны төмөр зам ашиглалтад оров http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10191 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10191 Хятадын хамгийн хойд хэсэгт баригдаж буй өндөр хурдны төмөр замын барилгын ажил дууслаа. Хармөрөн мужийн Харбин–Ичунь чиглэлийн хурдны төмөр замын сүүлчийн 25 метр урт ган замыг 11-р сарын 25-нд тавьж дууссанаар тус төмөр замыг барих ажил бүрэн дууслаа. Энэхүү төмөр зам нь хамгийн өндөр өргөрөгтэй, температурын их зөрүүтэй, мөнх цэвдэгтэй бүс нутгийг дайран өнгөрдөг анхны өндөр хурдны төмөр зам юм.
    Харбин–Ичунь чиглэлийн хурдны төмөр зам нь БНХАУ-ын “Найман босоо, найман хэвтээ тэнхлэг”-ийн хурдны төмөр замын сүлжээнд багтах Бээжин–Харбин, Бээжин–Хонконг–Макаогийн чиглэлийн хурдны төмөр замын сунаж гарсан залгамж бөгөөд одоогоор баригдаж буй хамгийн өндөр өргөрөгт орших, жилийн температурын хэлбэлзэл хамгийн ихтэй, олон жилийн цэвдэг давхаргыг дайран өнгөрөх анхны хурдны төмөр зам юм.
    Тус төмөр зам нийт 318 км урт, цагт 250 км-ийн хурдтайгаар зорчихоор төлөвлөсөн бөгөөд нийт 9 өртөөтэй. Зам тавих ажил 2024 оны 05-р сарын 28-нд албан ёсоор эхэлсэн.
    Төмөр зам ашиглалтад орсноор Харбин–Ичунь хотын хоорондын зорчих хугацааг 7 цагаас 2 цаг орчим хүртэл бууруулах болно.
    Барилгын ажил дууссанаар Зүүн хойд бүсийн өндөр хурдны төмөр замын сүлжээ сайжирч, бүс нутгийн эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд чухал хувь нэмэр оруулна. Одоо төслийн дараагийн шат болох нарийн тохируулга, инженерчлэлийн ажлууд болон хамтарсан ашиглалтад оруулах, турших үе шат руу шилжинэ.
    Найруулагч:
    Ш.ЦОГЗОЛМАА
    Эх сурвалж:
    http://www.news.cn/
    ]]>     egshig Tue, 30 Dec 2025 11:33:54 +0800     Алшаа аймг дахь хөөргөх төвөөс нэг пуужингаар хоёр дагуул хөөргөв http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10190 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10190 2025 оны 11-р сарын 9-ний үдээс өмнө 11:32 цагт Жүнке Аэрокосмикийн Лижянь-1 Y9 зөөгч пуужингаар Өвөр Монголын Алшаа аймгийн Эзнээ хошууны нутаг дахь Дүнфэн арилжааны сансрын инновацийн туршилтын бүсээс хоёр пуужинг хөөргөв. Нэг пуужингаар Чүтянь-2 технологийн туршилт 01 болон 02 хэмээх хоёр хиймэл дагуулыг урьдчилан тодорхойлсон тойрог замд амжилттай орууллаа. Энэ нь Лижянь-1 зөөгч пуужингийн арав дахь нислэг байсан бөгөөд пуужингийн их биеийг тусгайлан "БНХАУ-ын Үндэсний спорт XV наадам" -ын уриа болон логогоор  чимсэн байв.
    Хятадын гол арилжааны дагуул хөөргөх гол тээврийн хэрэгсэл болох Лижянь-1 нь олон улсын хэмжээний даалгавруудыг гүйцэтгэж, олон улсын хиймэл дагуулыг олон удаа хөөргөсөн. Найдвартай, зардал багатай, хүртээмжтэй хөөргөх үйлчилгээтэйгээр иргэний пуужин хөөргөх үйлчилгээний зах зээлийг тэргүүлсээр байна. Өнөөдрийг хүртэл Лижянь-1 пуужин 75 хиймэл дагуулыг амжилттай хөөргөсөн бөгөөд нийт даац нь 10 тонноос давсан байна.
    Энэхүү хөөргөлт нь Гуанжөү хотод болсон өмнөх Үндэсний спортын дурсгалын маркуудыг сансарт илгээсэн юм. Үндэсний спортын наадам бол Хятад улсын хамгийн том, хамгийн өндөр түвшний цогц спортын арга хэмжээ юм. анх удаагаа Гуандүн, Хонкон, Макао хамтран зохион байгуулсан Үндэсний спортын XV наадам нь бүс нутгийн зохицонгуй хөгжлийг дэмжих чухал хэрэгсэл болсон.
    Лижянь-1 пуужингийн ерөнхий дизайнер Ши Шяонин хэлэхдээ “Энэхүү пуужин нь зардлыг хянаж, хүний нөөцийн удирдлагын зардлыг хэмнэж, бие даасан хяналтыг сайжруулсан” гэжээ.
    Ли Жянь-1-ийн дэд ерөнхий дизайнер Сун Лянжие "Энэ тойрог замд сансрын хог хаягдал үүсэхээс зайлсхийжээ. Ли Жянь-1-ийн судалгаа нь хүн төрөлхтний соёл иргэншлийн хөгжлийн гайхалтай туршлага юм" гэжээ. 
    Сэтгүүлч: ЛИ ШЯ, Л. НАРАНХҮҮ, С. САРАНЧИМЭГ
    Ведио: ЛЁ ШУАЙ
    Зураг: ВАН ЖЯНБӨ, ВАН ХЭН
    ]]>     egshig Tue, 30 Dec 2025 11:31:35 +0800     Онцгой байдлын байгууллагын 2025 оны шилдэг алба хаагчид http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10188 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10188 Онцгой байдлын байгууллагаас 2025 онд дэвшүүлсэн зорилтыг хэрэгжүүлэх, гамшгийн аюулаас урьдчилан сэргийлэх, аврах, хор уршгийг арилгах, хойшлуулшгүй сэргээн босгох арга хэмжээг идэвх санаачилга, үр бүтээл гарган хамт олноо хошуучлан ажилласан тэргүүний алба хаагчдыг шалгарууллаа.
     Онцгой байдлын байгууллагын 2025 оны  “Шилдэг удирдагч”-аар Баянхонгор аймгийн Онцгой байдлын газрын дарга, хурандаа Д.Бат-Эрдэнэ,
    “Шилдэг мэргэжилтэн”-ээр ОБЕГ-ын харьяа Уул уурхайн аврах 09 дүгээр ангийн Ангиллын сургалт сурталчилгаа, бие бүрэлдэхүүний сургалт хариуцсан мэргэжилтэн, хошууч Ц.Цэнгэлмаа,
    “Шилдэг аврагч”-аар  ОБЕГ-ын харьяа Үндэсний аврах бригадын Эрэн хайх, аврах салбарын аврагч, ахлах ахлагч Б.Сугаржав, НОБГ-ын Аврах ангийн аврагч, ахлах ахлагч Т.Тамир, Дорнод аймгийн Онцгой байдлын газрын аврагч-усчин, ахлах ахлагч Д.Отгонбаяр,
    “Шилдэг аврагч-гал сөнөөгч”-өөр НОБГ-ын Чингэлтэй дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал түймэр унтраах, аврах 10 дугаар ангийн гал сөнөөгч, ахлах ахлагч А.Аюурзана, НОБГ-ын Багануур дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал түймэр унтраах, аврах 64 дүгээр ангийн гал сөнөөгч, ахлах ахлагч Г.Мягмарсүрэн, Баянзүрх дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал түймэр унтраах, аврах 63 дугаар ангийн гал сөнөөгч, ахлах ахлагч Б.Энхээ, Сонгинохайрхан дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал түймэр унтраах, аврах 26 дугаар ангийн гал сөнөөгч, ахлах ахлагч С.Зоригоо, Завхан аймгийн Онцгой байдлын газрын Гал түймэр унтраах, аврах  43 дугаар ангийн аврагч-гал сөнөөгч, ахлах ахлагч Э.Нармандах, Сэлэнгэ аймгийн Онцгой байдлын газрын Баянгол сум дахь Гал түймэр унтраах, аврах 40 дугаар ангийн аврагч-гал сөнөөгч, ахлах ахлагч Н.Нямлхагва, Хөвсгөл аймгийн Онцгой байдлын газрын Гал түймэр унтраах, аврах 27 дугаар ангийн аврагч-гал сөнөөгч, ахлах ахлагч О.Бат-Эрдэнэ, Дархан-Уул аймгийн Онцгой байдлын газрын аврагч-гал сөнөөгч, ахлах ахлагч Б.Наранбаатар,
    “Шилдэг холбоочин”-оор ОБЕГ-ын харьяа Үндэсний аврах бригадын Холбоо, зарлан мэдээллийн тусгай бүлгийн аврагч-холбоочин, ахлах ахлагч Ц.Саранчимэг,
    “Шилдэг жолооч”-оор  ОБЕГ-ын харьяа Үндэсний аврах бригадын Тээврийн салбарын аврагч-жолооч, ахлах ахлагч П.Баасандорж, НОБГ-ын Хан-Уул дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн шатны механикч, ахлах ахлагч Н.Отгонбаатар, Говь-Алтай аймгийн Онцгой байдлын газрын шуурхай албаны жолооч, ахлах ахлагч Ж.Батсайхан,
    “Шилдэг Улсын нөөцийн салбарын ажилтан”-аар Говьсүмбэр аймгийн Онцгой байдлын газрын Улсын нөөцийн 140 дүгээр салбарын харуул О.Түмэннаст,
    “Шилдэг ажилтан”-аар Сүхбаатар аймгийн Онцгой байдлын газрын Гал түймэр унтраах, аврах 15 дугаар ангийн аврагч-гал сөнөөгч, амьсгалын бие даасан төхөөрөмжийн засварчин, ахлах ахлагч Х.Ванган нар тус тус шалгарлаа.

    ]]>     zulaa Tue, 30 Dec 2025 10:33:55 +0800     “НИСЭХИЙН АЛДАР” МЕДАЛИЙН АНХДАГЧИД ТОДРОВ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10189 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10189
    Шинэ бүтэц зохион байгуулалтаар ТӨХХК болж өөрчлөгдсөн Иргэний нисэхийн үндэсний төв салбарынхаа хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан, өндөр ур чадвартай ажилтнуудаа урамшуулах “Нисэхийн алдар” медальтай болсон билээ.
    Тэгвэл шинэ оны босгон дээр нэр бүхий гурван ажилтан “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирлын тушаалаар энэхүү медалиар энгэрээ мялааж, “Нисэхийн алдар”-ын салхийг хагаллаа.
    “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Б.Отгонсүх Нисэх буудлуудын үйлчилгээний газрын Аэродромын үйл ажиллагаа хариуцсан менежер Дашзэвэгийн Цогнямд энэхүү медалийн анхныхыг, №1 гэрчилгээний хамт гардуулан өгч баяр хүргэлээ.
    Мөн “Нисэхийн алдар” медалиар Агаарын навигацийн үйлчилгээний газрын технологич мэргэжилтэн Самдангийн Отгонбаяр, Нисэхийн аюулгүй байдал, хамгаалалтын албаны менежер Октябрийн Ууганбаатар нарыг шагнасныг “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн удирдлагууд гардуулан өглөө.
    Компаний хөгжилд онцгой хувь нэмэр оруулсан, салбартаа 12-оос дээш жил эрдэм мэдлэг, хүч хөдөлмөрөө дайчлан идэвх зүтгэл, үр бүтээлтэй ажиллаж, гаргасан амжилт бүтээл нь салбартаа үнэлэгдсэн, өндөр ур чадвартай ажилтанд “Нисэхийн алдар” медалийг олгож байх юм.


    ]]>     otgoo Fri, 26 Dec 2025 10:44:35 +0800     “ИНҮТ” ТӨХХК-ИЙН АЖИЛТНУУД ХӨДӨЛМӨРӨӨ ҮНЭЛҮҮЛЛЭЭ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10187 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10187
    Шинэ оны босгон дээр “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн ажилтнууд төр, засаг, байгууллагын шагналаар шагнуулж, хөдөлмөрөө үнэлүүлснийг “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн удирдлагууд гардуулан өгч баяр хүргэлээ.
    Тулгар төрийн 2234 жил, Их Монгол Улсын 819 жил, Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 114 жил, Ардын хувьсгалын 104 жилийн ойг тус тус тохиолдуулан зам, тээврийн салбарт олон жил үр бүтээлтэй ажилласан, "Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн "Буянт-Ухаа" олон улсын нисэх буудлын Аврах гал унтраах хэсгийн дарга Халзангийн Болд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2025 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн 187 дугаар зарлигаар “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”-гоор энгэрээ мялаалаа.
    Мөн Ерөнхийлөгчийн зарлигаар "Буянт-Ухаа" олон улсын нисэх буудлын Нислэг үйлдвэрлэлийн хэлтсийн шуурхай удирдлагын ерөнхий зохицуулагч Даваацэрэнгийн Аврах, гал унтраах хэсгийн ахлах мэргэжилтэн Санжаадоржийн Банзрагч, Дулаан сантехник, агааржуулалтын хэсгийн бохирын слесарь Дангаасүрэнгийн Гантулга, Дорлигийн Булганаа, Терминал үйлчилгээний хэсгийн Терминал үйлчилгээний хэсгийн жижүүр Мягмаржавын Баярмаа, Саранхүүгийн Батхуяг, Захиргаа, санхүүгийн хэлтсийн  хуулийн мэргэжилтэн Лхагвасүрэнгийн Болдбаяр нар “Хөдөлмөрийн хүндэт медаль”-иар шагнууллаа.
    Түүнчлэн "Иргэний агаарын тээврийн тэргүүний ажилтан” хүндэт тэмдгээр "Жаргалант" сэргээн засах амралтын тогооч Цэрэндамбын Өгөөмөр, Нисэхийн спорт сургалтын цогцолборын биеийн тамирын арга зүйч, ахлах мэргэжилтэн Эрдэнэдалайн Тэмүүлэн, "Буянт-Ухаа" олон улсын нисэх буудлын терминал үйлчилгээний хэсгийн цэвэрлэгээ үйлчилгээний ажилтан Намсрайн Дашнамжил, Зам, тээврийн яамны "Хүндэт жуух бичиг”-ээр Нислэгийн хөдөлгөөний үйлчилгээний албаны Бүсийн удирдлагын үйлчилгээний хэсгийн ахлах нислэгийн хөдөлгөөний удирдагч Ганболдын Нямбат, Нисэхийн сургалтын төвийн ахлах багшлах мэргэжилтэн Дорлигсүрэнгийн Анарзул нарын 12 хүн, ИНЕГ-ын “Хүндэт ажилтан" тэмдгээр Агаарын навигацийн үйлчилгээний газрын Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний албаны  шуурхай мэдээллийн хяналтын мэргэжилтэн Жамсрангийн Оюунгэрэл, Нисэхийн холбоо, навигаци, ажиглалтын албаны навигацийн хэсгийн ахлагч инженер Дамирангийн Отгонхүү, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн хэлтсийн эрүүл мэндийн мэргэжилтэн Юүлэн Одгэрэл нарын 14 хүн, "Жуух бичиг”-ээр Нисэх буудлуудын үйлчилгээний газрын Орон нутгийн аэродром, нисэх буудлын технологи үйл ажиллагаа хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Батцагааны Шаравжамц, Захиргаа, санхүү удирдлагын газрын хүний нөөцийн мэргэжилтэн Хүрэлчулууны Долгорсүрэн, Бодлого төлөвлөлтийн газрын Гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааны хэлтсийн дарга Ариунбуянгийн Билгүүн нарын 12 хүн шагнуулж, Нисэх буудлуудын үйлчилгээний газрын Оношилгоо, хэмжил зүйн лабораторийн шалгалт тохируулгын ахлах инженер Осоржавын Тэсээ, Жаргалант сэргээн засах амралтын үйлчилгээний ажилтан Уранчимэгийн Алтанчимэг нарын 10 хүн ИНЕГ-ын Хүндэт дэвтэрт бичүүлэх дурсгалын гэрчилгээ гардлаа.  
    "Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийн “Хүндэт өргөмжлөл”-өөр Бодлого төлөвлөлтийн газрын Нисэхийн музейн эрхлэгч Пүрэвжавын Наранчимэг, Захиалагчийн хяналт хэрэгжүүлэх хэлтсийн ахлах инженер Бямбын Оюунчимэг, Захиргаа, санхүү удирдлагын газрын олон нийттэй харилцах асуудал хариуцсан мэргэжилтэн Наянбуугийн Өлзийжаргал нарын 15 хүн шагнуулсан байна.

    ]]>     otgoo Fri, 26 Dec 2025 10:30:06 +0800     Аймаг, сумдад улсын нөөцөөс өвс, тэжээл олгох, цасанд боогдсон зам, давааг нээх хүнд машин механизм гаргахаар шийдвэрлэлээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10174 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10174 Засгийн газрын өнөөдрийн хуралдаанаар өвлийг хүндрэл багатай даван туулах, зудын эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээний хүрээнд аймаг, сумдад улсын нөөцөөс өвс, тэжээл олгох, иргэдэд төрийн үйлчилгээ үзүүлэх, цасанд боогдсон зам давааг нээх хүнд машин механизм гаргахаар шийдвэрлэлээ.
    Цаг уурын байгууллагаас арав хоногт нэг удаа хийдэг хээрийн цасны хэмжилтийн мэдээгээр энэ сарын 20-ны байдлаар нийт нутгийн 79 хувьд цастай байна.
    Үүнээс Увсын Ховд, Бөхмөрөн, Цагаанхайрхан, Малчин, Ховдын Алтай, Үенч, Хөвсгөлийн Цагааннуур, Улаан-Уул, Цагаан-Үүр, Цэцэрлэг, Өвөрхангайн Гучин-Ус, Булганы Рашаант, Дашинчилэн, Баяннуур, Сэлэнгийн Ерөө, Түшиг, Орхонтуул, Хүдэр, Мандал, Дархан-Уулын Шарын гол, Хонгор, Төвийн Эрдэнэ суманд цасны зузаан 20 см-ээс дээш байна.
    Засгийн газрын 286 дугаар тогтоолын дагуу зудын байдалд үнэлгээ хийхэд Хөвсгөлийн Цэцэрлэг, Булганы Рашаант, Өвөрхангайн Баянгол, Гучин-Ус, Сэлэнгийн Орхонтуул, Дархан-Уулын Шарын гол, Хонгор (5 аймгийн 7 суманд) цагаан зудтай байна. Цаашид сумдын тоо нэмэгдэх төлөвтэй байгаа юм.
    Түүнчлэн зуншлагын нөхцөл муу, бэлчээрийн ургамлын гарц тааруу байсан баруун бүсийн Баян-Өлгий, Ховд, Увс аймагт нийт 8.1 сая, төвийн бүсийн Сэлэнгэ, Дархан-Уул, Төв аймагт 6.2 сая мал буюу нийт мал сүргийн 21.78 хувь нь өвөлжиж, хаваржихаар байгаа тул эдгээр бүсийн өвөлжилт, хаваржилтад анхаарал хандуулан ажиллаж байна.

    ]]>     zulaa Thu, 25 Dec 2025 10:52:02 +0800     “ИНҮТ” ТӨХХК АЖЛАА ДҮГНЭЖ, БАЯРЫН ХУРЛАА ХИЙЛЭЭ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10186 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10186
    “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК 2025 оны ажлаа дүгнэж, баярын хурлаа хийлээ.
     “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Б.Отгонсүх хурлын эхэнд хэлсэн үгэндээ 2025 онд Монгол Улсын иргэний нисэхийн салбарын хамт олон олз омог ихтэй, ирээдүйн хөгжлийн олон олон гарц, үүдийг нээсэн жил байсныг цохон тэмдэглээд юуны өмнө Монгол Улсад нисэх хүчин үүсэж хөгжсөн түүхт 100 жилийн ойгоо нэр төртэйгээр тэмдэглэн өнгөрүүлж, салбарынхаа түүхэн хөгжлийг нэгэн зуунаар нэгтгэн дүгнэж, дараагийн зуунд шилжин орсон түүхэн оныг үдэн өнгөрүүлж буйг онцоллоо.
    Салбарын хамт олны түүхэн цаг үед бүтээсэн амжилтыг үнэлж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийг “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”-гоор шагнасан, Олон улс, орон нутгийн нисэх буудлуудын хүчин чадлыг өртгөтгөх, ашиглалтыг сайжруулах чиглэлээр “Буянт-Ухаа” олон улсын нисэх буудлын хүндэт зочны танхим, дээвэр, гадна фасад, автомашины зогсоол, замуудад их засварын ажлыг  хийж гүйцэтгэж, Гурвансайхан нисэх буудлын аэродромын хөөрч буух хучилттай зурвас, явгалах замыг шинэчилж, “Өндөрхаан” нисэх буудлын шинэ барилга байгууламжийг ашиглалтад оруулснаар орон нутгийн иргэд, жуулчдад иргэний агаарын тээврийн үйлчилгээг шат ахиулан ойртуулж, орон нутаг төдийгүй улс орны хэмжээнд нийгэм, эдийн засгийн үзүүлэлтийг нэмэгдүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлсэн.
    Цамхаг болон ойртолтын нислэгийн хөдөлгөөний удирдлагын дадлагажуурын ажлын байрны техник болон программ хангамжийн иж бүрэн шинэчлэлтийг хийж, үйлдвэрлэл, сургалтын үйл ажиллагаанд ашиглаж эхэлснээр нислэгийн удирдагчдын давтан сургалт, онцгой нөхцөл байдлын бэлэн байдлын бэлтгэл, ажлын байрны дадлагын өмнөх сургалтад өргөн хүрээтэйгээр ашиглагдах боломжийг бүрдүүлсэн, Хөвсгөл аймгийн Мөрөн нисэх буудал, Дорноговь аймгийн Сайхандулаан дахь нисэхийн байгууламжид автомат хамааралтай ажиглалтын ADS-B станцуудыг шинээр суурилуулан ажиглалтын үйлчилгээний хамрах хүрээг нэмэгдүүлж, үйлчилгээний найдваржилтийг сайжруулсан, Монгол Улсаас Япон Улсаар дамжин Америкийн Нэгдсэн Улс руу нислэг үйлдэхтэй холбогдуулан “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК болон “Юнайтэд Эйрлайнс” ХХК хооронд “Зорчигчийн аюулгүй байдлын үйлчилгээ үзүүлэх гэрээ”-г үзэглэсний дагуу United Airlines агаарын тээвэрлэгч нийт 61 удаагийн нислэг үйлдэж, нийт 6476 зорчигчид аюулгүйн үзлэг хийж, аюулгүйн хамгаалалтын үйлчилгээ үзүүлсэн, Буянт-Ухаа” ОУНБ-д буух гадаадын агаарын тээвэрлэгчдийн агаарын хөлөгт талбайн үйлчилгээг бие даан үзүүлж, өнгөрч буй онд Туркменстан, Узбекистан, Казакстан улсын тусгай нислэг, ОХУ-ын Стрижи багийн онгоцнуудад газрын үйлчилгээг цогцоор нь үзүүлсэн, “Монгол–Солонгос 2 улсын иргэний агаарын тээврийн харилцааг өргөжүүлэн хөгжүүлэх, аялал жуулчлал, эдийн засаг, хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх, бүс нутгийн хөгжилд дэмжлэг үзүүлэх, орон нутгийн иргэдийн зорчих хөдөлгөөнийг нэмэгдүүлэх үүднээс Хөвсгөл аймаг дахь “Мөрөн” олон улсын нисэх буудалд "Чонжү-Мөрөн" чиглэлийн олон улсын анхны нислэг үйлдэх ажлыг амжилттай зохион байгуулсан, гадаад харилцаа, хамтын ажиллагаа өргөжүүлэх чиглэлээр Францын Төрийн хөрөнгө оруулалтын банк, Үндэсний иргэний нисэхийн их сургууль, дэлхийн хэмжээний технологийн шийдэл нийлүүлэгч Thales Group зэрэг байгууллагуудтай хамтран ажиллах Санамж бичигт гарын үсэг зурсан, БНСУ-ын Газрын тосны чанар хангамжийн газартай “Техникийн хамтын ажиллагааны тухай” харилцан ойлголцлын санамж бичиг, Тайландын хаант улсын Аэронотикал Радио Тайланд ХХК хооронд хамтын ажиллагааны санамж бичигт гарын үсэг зурсан. Олон улсын агаарын тээвэрлэгчдийн холбоо болон Иргэний нисэхийн ерөнхий газартай хамтран сургалт, техникийн хэлэлцүүлгийг Улаанбаатар хотноо зохион байгуулсан, Нисэхийн сургалтын төв ICAO-ийн багшлах эрхтэй сургалтыг өөрсдийн гэрчилгээжсэн үндсэн багштайгаар дотооддоо амжилттай зохион байгуулсан, Иргэний нисэхийн салбарын хүний нөөцийн хөгжлийг олон улсын стандарт шаардлагад нийцүүлэн тасралтгүй хөгжүүлэх, давтан сургах замаар нисэхийн аюулгүй ажиллагааг сахин хамгаалах чиг үүрэгтэй Нисэхийн сургалтын төв олон жилийн нөр их хөдөлмөрөөрөө 2025 онд “Алтан” ангиллын гишүүнчлэлтэй болсон гээд олон ажил хийж, хэрэгжүүлснийг тэрбээр онцлон дурдлаа.
    “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Б.Отгонсүх энэ бүх ажлыг хийж хэрэгжүүлэн, нисэхийн аюулгүй ажиллагаа, аюулгүй байдлыг дээд зэргээр хангаж, иргэдийн ая тух, эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн үйлчилгээ үзүүлэхийн төлөө хүчин зүтгэсэн хамт олондоо талархал илэрхийлээд угтан золгож буй 2026 ондоо хүрсэн амжилтаа улам бататгаж, шинэ шинэ ахиц дэвшлийг хамтдаа хийн, ажил хөдөлмөр, амжилт бүтээлээр дүүрэн байхын ерөөл өргөлөө.

    ]]>     otgoo Thu, 25 Dec 2025 10:04:27 +0800     “ИНҮТ” ТӨХХК-ИЙН 2025 ОНЫ ЖИЛИЙН ЭЦСИЙН ТАЙЛАНГИЙН ХУРАЛ ЭХЭЛЛЭЭ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10185 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10185 Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийн 2025 оны жилийн эцсийн тайлангийн хурал өнөөдөр эхэллээ.
    Тайлангийн хурлын эхний өдөр Аюулгүй байдал, чанарын удирдлагын газар, Дотоод аудитын газар, Агаарын навигацийн үйлчилгээний газар, Нисэх буудлуудын үйлчилгээний газар, Төслийн нэгдсэн удирдлагын газар ажлаа тайлагнах бол маргааш Нисэхийн аюулгүйн хамгаалалтын газар, Бодлого төлөвлөлтийн газар, Захиргаа, санхүү удирдлагын газар, Захиалагчийн хяналтын газар, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн хэлтэс тайлангаа тавих юм.
    Тайлангийн хурал “Буянт-Ухаа” олон улсын нисэх буудлын гадаад хурлын танхимд хоёр өдөр үргэлжилнэ.]]>     otgoo Tue, 23 Dec 2025 23:32:37 +0800     ИЛ ХАРААНЫ НИСЛЭГИЙН ГАЗРЫН ЗУРАГ (VFR SECTIONAL CHART)-ИЙН ТӨСЛИЙГ ТАНИЛЦУУЛЛАА http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10184 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10184
    "Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн Үйлдвэрлэл, үйлчилгээ хариуцсан менежер Э.Энхзориг: Хяналтгүй агаарын зай дахь ил харааны нислэгийг "Журам"-аар бус "Зураг"-аар зохицуулна. "Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн Үйлдвэрлэл, үйлчилгээ хариуцсан менежер Э.Энхзоригоор ахлуулсан ажлын хэсэг "Ил харааны нислэгийн газрын зураг"-ийн төслийг танилцууллаа. Тус танилцуулга уулзалтад ажлын хэсгийн гишүүдээс гадна "ИНҮТ" ТӨХХК-ийн АНҮГ, НБҮГ-ын удирдлагууд болон үйлдвэрлэлийн албадын төлөөлөл, "Монголиан Эйрвэйс" ХХК, "Геосан" ХХК, "Оранж Эйр" ХХК, "Монголын нисэхийн академи" ХХК, "Скай Жет" ХХК, Монголын уулын шүхрийн холбооны удирдлага, нисгэгч нар оролцлоо.
    Уулзалтад оролцсон нисгэгч нарын төлөөллөөс Ил харааны нислэгийн газрын зураг боловсруулагдаж байгаа нь цаг үеийн бодит хэрэгцээ шаардлагад нийцэж, Өргөн уудам Монгол оронд нислэг үйлдэхэд шинэ залуу нисгэгч, нисэхийн сургуулийн сонсогч нарт төдийгүй, туршлагатай нисгэгч нарт ч зайлшгүй байх ёстой, алслагдсан сум, сууринруу нисэхэд цаг агаарын сайн нөхцөлд ч, замын агаар гэнэт муудах үед ч газарзүйн байршил тогтооход туслах чухал бичиг баримт гэдгийг онцолсон юм.
    Монгол Улсад бага оврын агаарын хөлгийн парк, нислэгийн тоо, давтамж жилээс жилд нэмэгдэж байгаа өнөө үед хяналттай болон хяналтгүй агаарын зайд нислэг үйлдэх ил харааны нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах нислэгийн үндсэн баримт бичиг нь "Ил харааны нислэгийн газрын зураг" юм. Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллага (ICAO)-ын стандарт шаардлагын дагуу АНУ-ын Холбооны нисэхийн захиргаа (FAA), (Transport Canada) Канадын ил харааны нислэгийн зураг, Бүгд найрамдах Чех улсын ил харааны нислэгийн зураг зэргийг жишиг болгон Монгол орны газарзүй, байгалын онцлог, геодезийн мэдээ мэдээллүүд, байгалын болон байгалын бус саадын мэдээллүүдийг холбогдох мэргэжлийн байгууллагуудаас нэгтгэж боловсруулсан байна.
    "Ил харааны нислэгийн зураг"-ийн төсөлд нийт 200 орчим түр зурвасаас гадна төрийн болон хувийн хэвшлийн нисдэг тэрэгний зогсоолын мэдээллүүд багтах юм. Мөн түүнчлэн Агаарын спорт, уулын шүхэр буюу параглайдинг, дрон, цэргийн сургуулилтын идэвхитэй бүсүүдээс гадна хориотой бүсүүдийн мэдээллийг оруулж өгснөөр ил харааны нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах, нисгэгч, нислэгийн удирдагч, нисэхийн мэдээллийн ажилтнууд, бага оврын агаарын хөлгийн болон дрон операторууд, агаарын спортынхонд ил харааны нислэгийн бодит мэдээллийг өгөх юм. Уулзалтын үр дүнд нисгэгчдийн саналыг төсөлд тусган, холбогдох байгууллагаар батлуулж хэрэглээнд нэвтрүүлэхээр шийдвэрлэлээ.
    Төслийн танилцуулгыг "Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний албаны дарга Д.Үлэмж, Нислэгийн урсгал төлөвлөлтийн албаны дарга Т.Батбаяр нар хийлээ.
    ]]>     otgoo Mon, 22 Dec 2025 23:14:29 +0800     Малжих орны хөгжлийн шинэ дүр төрх http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10173 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10173 Дэлхийн дөрвөн том тал нутгийн нэг гэгдсэн Хөлөнбуйрын өрцөнд байрлах Хуучин Барга хошуу нь аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуй, аялал жуулчлалын салбарт мэдэгдэхүйц дээд амжилттай хөгжиж байгаа бөгөөд “Мэргэл гол”, “Улаан толгойт хонь”, “Хуучин Барга үхэр”-ээр олон түмний сэтгэлд хоногшжээ.
    Тус хошуу нь орон нутгийн нөхцөл байдалдаа үндэслэн, “Үйлдвэрлэл, борлуулалт, итгэмжлэл” гэх иж бүрэн хамтын ажиллагааны загварыг бүтээж, малчин айлууд орчин үеийн эрчимжсэн мал аж ахуй эрхлэхэд тулгарсан хүнд хэцүү асуудлуудыг шийдэн, уламжлалт мал аж ахуйн хөгжилд шинэ боломж ханган, тал нутгийн өвөрмөц онцлог бүхий хөгжлийн шинэ замыг нээсэн байна. 
    Нутгийн хөгжилд хүч нэмсэн оюутнууд
    Ойрын жилүүдэд Хуучин Барга хошууны Захиргаанаас малчдын амьдрал, мал аж ахуйд анхаарлаа хандуулж, бодлогын дэмжлэг, хөрөнгө мөнгөний дэмжлэг үзүүлсээр ирлээ. Хошууны иргэд ч өөрийн нутаг орноо хөгжүүлэхээр их сургуулиа төгсөөд нутагтаа буцан мал аж ахуй эрхэлж, уламжлалт малжих амьдралаа орчин үеийн хөгжилтэй хослуулан хөгжүүлэх замыг хайж, шинэ загвар бүтээхийг зорьсоор байна.
    Малчин Цолмонтуяа 1999 онд их сургуулиа төгссөний дараа багшийн ажилд орж, хагас жил багшлаад нутаг буцан ээжийнхээ гараас уламжлалт мал аж ахуйгаа өвлөн авчээ. Хорин хэдэн жилийн турш уламжлалт мал аж ахуйг орчин үеийн шинэчлэлтэй уялдуулан, мал аж ахуй, аялал жуулчлалыг хослуулан хөгжүүлснээр орлого нь хэд дахин нэмэгдсэн байна. Тэрээр:
    - Бидний амьдрал гэдэг ядуухан байлаа. Малчин хүний ой ухамсар гэж цаанаасаа л өвлөгддөг юм байна. Их сургууль төгссөний дараа багшилж буй хугацаанд ээж, аав, нутаг ус минь сэтгэлээс гардаггүй. Тэгээд нутаг буцан мал аж ахуй эрхлэхээр шийдсэн гэж ярилаа. Тал нутагтаа үеийн үед малжих амьдрал эдлэн, мал аж ахуй эрхэлсэн малчин хүний хувиар нутаг, ус, уламжлалт мал аж ахуйгаа үр хойчдоо өвлүүлэх нь түүний мөрөөдлийн нэг байв. Үүний улмаас их сургууль төгссөн хүүгээ ч хажуудаа авчран, малжих амьдралдаа гаршуулжээ. Энэ айл одоогийн байдлаар 1000 гаруй хонь, 200 гаруй адуу, 100 гаруй үхэр тэжээж, мал аж ахуй болон аялал жуулчлалын жилийн орлого нь 1.5 сая юаньд хүрч, эргэн тойрныхоо ядуу амьдралтай 8 айлд дэмжлэг үзүүлж, хамтын баяжих замыг нээсэн байна.
    Хуучин Барга хошууны Эвенк үндэстний сумын Энх гацааны оюутан малчин Чулуунбаатар их сургуулиа нарийн бичгийн мэргэжлээр төгсөөд нутаг буцан, уламжлалт мал аж ахуйгаа эрхэлжээ. Тэднийх нутгийн үүлдрийн Гурван голын үхэр тэжээж, сумынхаа үлгэр жишээч малчин, мянган малтай айлаар үнэлэгдсэн. 2023 оноос эхлэн нутгийн үхрийн үүлдрийг сайжруулж, ашиг орлогоо нэмэгдүүлэх зорилгоор үхрийн тоо толгойг багасган, үхэр тэжээх дулааны хүлэмж байгуулав. Австрали улсаас Симменталь үхрийг худалдан авч үржүүлж эхэлжээ. Ингэснээр хөдөлмөр хүч хэмнэн, зардал багассан бөгөөд орлого нь дахин нэмэгдсэн байна.
    - Анх эхлэхдээ аав ээж минь миний шийдвэрийг зөвшөөрөхгүй байсан. Тэгээд 2022 оноос эхлэн олон газраар явж туршлага хуримтлууллаа. Бас хажуугаар нь Тик Токоос симменталь үхэр үржүүлж ашиг орлогоо нэмэгдүүлсэн, амжилтад хүрсэн бичлэгүүдийг үзүүлсээр байгаад арай гэж зөвшөөрлийг нь авсан. Одоо жил бүрийн хавар захиалга авч, намар болоход малчдад ашгийг нь хуваадаг гэж Чулуунбаатар сонирхууллаа. Өдгөө эднийх 40 гаруй симменталь үхэр, 50 гаруй нутгийн үхэр, 400 гаруй хонь тэжээж, нутаг орондоо чинээлэг амьдралтай өрхийн нэг болж, хамтын хөгжлийг хөтөлж эхэллээ.
    Брэнд болсон нутгийн хонь
    Хөлөнбуйр хотын Хуучин Баргын улаан толгойт хонь нь хүзүүнээсээ толгойн хэсэг хүртэл бор улаан өнгөтэй болохоор улаан толгойт хонь гэж нэрлэгдсэн. Энэ хонь нь одоогоос 300 гаруй жилийн өмнөөс гэршүүлэн үржүүлсэн түүхтэй Барга хонины үүлдэр бөгөөд Хөлөнбуйр нутгийн хүйтэн цаг агаарт тэсвэртэй, тэжээн үржүүлэхэд амархан, тарга сайтай зэрэг онцлогоороо Баргачуудын амьдралын салж болшгүй нэгэн хэсэг нь болжээ.
    Хөлөнбуйр хотын Хуучин Барга хошуу 2000 оноос эхлэн улаан толгойт хонийг орон нутгийн брэнд болгон хөгжүүлэх зорилгоор малчин ард түмэн их хэмжээгээр тэжээн үржүүлэхийг дэмжсээр ирсэн. Үүний дагуу хошууны захиргаанаас санхүүжилтийн төлөвлөгөө гарган улаан толгойт хонь тэжээн үржүүлэх суурин байгуулжээ.
    2023 онд Хошууны Хөдөө орон нутгийн хөгжлийг дэмжих товчооноос улаан толгойт хонь тэжээн үржүүлэх төслийг 5.2 сая юаний хөрөнгөөр босгож, Хөх-Өндөр гацааны улаан толгойт хонь тэжээн үржүүлэх иж бүрэн баазыг байгуулжээ. Тухайн үед нийт 850 толгой улаан толгойт эм хонь, 50 улаан толгойт хуц тэжээн үржүүлж, өнөөдрийн байдлаар 2000 гаруй толгой болгон нэмэгдүүлжээ. Тус бааз нь гацааны малчид болон ойр хавь, саахалт гацааны малчдын амьдралд тусламж үзүүлж, улаан толгойт хуцаа малын үржилд үнэ төлбөргүй хэрэглүүлснээр улаан толгойт хонины үржил, тоо толгойн нэмэгдэл, үүлдрийн сайжралд түлхүү үйлдэл үзүүлжээ. Тус хонины мах нь зах зээлд бусад хониноос 2-3 юаниар үнэтэй болохоор малчдын тэжээн үржүүлэх урмыг нэмэгдүүлсэн. Борлуулалтын талаар махан бүтээгдэхүүний аж ахуйн нэгжүүд, мах махан бүтээгдэхүүний үйлдвэрүүд захиалгын гэрээ байгуулан, их хэмжээгээр худалдан авах чиг хандлага ойрын хэдэн жилд нэмэгдсээр байна. Энэ нь малчдын ашиг орлогыг нэмэгдүүлсэн төдийгүй, улаан толгойт хонины брэндийг Хятад даяар алдаршуулжээ.
    Хуучин Барга хошууны Эвенк үндэстний сумын Ятуг гацааны малчин Улаан Тик Ток дээр шууд нэвтрүүлэг хийж, сүлжээ анд болон фенийг орлон хонь тэжээх шинэ арга замыг нээж, малчдын амьдралд дэмжлэг үзүүлсээр байна. Тэрээр анх Тик Токт бүртгүүлж, “Хамтын бэлчээр” сэдэвтэй шууд нэвтрүүлэг хийж эхэллээ. Нэгэн удаагийн нэвтрүүлгээр Улаан:
    - Надад бэлчээр байна, хонь байна. Тэжээн үржүүлэх сонирхолтой хүмүүс надад хандаарай гэсэн санамсаргүй үгнээс фенийн тоо нь огцом нэмэгдээд эхэлжээ. Тэрээр интернэт сүлжээ ашиглан малчдаас хонь худалдан авч, фенүүдэд түрээслүүлэн өгч, цэвэр орлогын 70 хувийг малчид, 30 хувийг фенүүддээ олгодог. Энэхүү сүлжээний мал аж ахуй нь малчдын зардлыг багасгасан бөгөөд орлогоо нэмэгдүүлэх шинэ арга замын нэг болсон байна. Түүний фен хамгийн анх 8 хонь худалдан авч, түүгээр тэжээлгэсэн бөгөөд энэ жил 200 гаруй болон нэмэгдэв. Энэ жишээ нь улам олон фенийг татсан бөгөөд одоогийн байдлаар нийт 30 мянга гаруй хонь тэжээн үржүүлээд байна. Үүний зэрэгцээ нутгийн брэнд болсон улаан толгойт хонийг интернэтээр сурталчлан олон хүмүүст таниулсан бөгөөд тэжээн үржүүлэх, мах, махан бүтээгдэхүүн борлуулах замаар орон нутгийн хөгжил, малчдын амьдрал ахуйн чинээлэгжин баяжихад хүчээ нэмсээр байна.
    Эрчимжүүлсэн мал аж ахуй
    Малчдын амьдрал ахуйн гол тулгуур үйлс болсон уламжлалт мал аж ахуйг шинжлэх ухаанаар хөгжүүлэх нь байгаль орчны хамгаалалт, бэлчээр нутгийг сайжруулахад чухал түлхэц үзүүлдэг. Мөн малын тоо толгойг багасгаж, үүлдрийг сайжруулах нь малчдын зардлыг багасгаж, орлогыг нэмэгдүүлэх арга замын нэг болно.
    Хуучин Барга хошууны захиргаа нь Тяньжинь хотын Өжин мал аж ахуйн технологийн ХХК-тай хамтран Хуучин Барга хошууны Хөхнуур суурингийн Баянбүрд гацаанд нийт 100 сая юаний хөрөнгө оруулалттай “Махны үхрийн тэжээн үржүүлэх суурин” байгуулсан байна. Хуучин Барга хошууны Хөхнуур сумын захиргааны дэд дарга Бао Фэнцай:
    - Тус төсөл ашиглалтад орсноор 100 мянган толгой махны үхрийг тэжээн үржүүлэх чадавхтай болсон. “Өвс бордоо үйлдвэрлэх, махны үхэр тэжээн үржүүлэх, үхрийн махыг нарийн боловсруулах” зэрэг иж бүрэн үйлдвэрлэлийг хэрэгжүүлэх болно. Мөн тус төсөл нь “Компанийн жишиг, мэргэжилтэн, хоршоо буюу малчид” гэх хамтран ажиллах загвараар тухайн нутгийн эдийн засгийн хөгжил, малчдын амьдрал ахуйд дэмжлэг үзүүлэх болно гэж танилцууллаа. Тус төслийн хүрээнд ашиг шим ихтэй симменталь үүлдрийн үхрийг голчлон тэжээн үржүүлэх бөгөөд малчид өөрсдийн үхрээ тус баазад итгэмжлэн тэжээлгэх зэрэг арга замаар хамтран ажиллаж болох юм. Ингэснээр малчдын хөдөлмөр хүч, зардлыг хэмнэх бөгөөд орлогыг 50 хувиар нэмэгдүүлэх юм байна.
    Тус суурингийн Харнуур гацааны нийтийн эдийн засгийн хоршоо нь 2019 онд байгуулагдан малчдын амьдрал ахуйд дэмжлэг үзүүлсээр иржээ. Ойрын жилүүдэд хур бороо багатай, ган гачиг болж, малчдын амьдралд нөлөөлсөн нөхцөл байдалд үндэслэн 2024 онд тус хоршоо хошууны захиргаанаас санхүүжилтийн дэмжлэг хүсэв. Хошууны захиргаанаас нөхцөл байдалд үндэслэн 2.6 сая юаний хөрөнгө мөнгө гаргаж, энэ үндсэн дээр тус гацааны нийтийн эдийн засгийн хоршоо 800 мянган юаний хөрөнгө нэмж, үхэр тэжээх дулааны хүлэмж байгуулах ажлыг дэмжсэн байна. Энэхүү хөрөнгөөр хоршооны цар хүрээг өргөжүүлж, үхэр тэжээх, бордоо боловсруулах, машин техник хураах зэрэг иж бүрэн үйлдвэрлэлтэй хоршоо болгон өргөжүүлсэн. Малчид хоршоонд бүртгүүлэхэд үхрийн жингээр хураамж авч, гурван сарын хугацаатай тэжээх бөгөөд энэ нь малчдын зардлыг багасгаж, орлогыг нэмэгдүүлэхэд тусалж байна. Одоогийн байдлаар тус хоршоонд 284 хүн хувьцаа эзэмшиж, малчдын орлогыг нэмэгдүүлэн, орон нутгийн хөгжилд дэмжлэг үзүүлсээр байна.
    Зохиогч:
    Б.ХУРЦ
    Найруулагч:
    Б.ХУРЦ
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО
    ]]>     egshig Mon, 22 Dec 2025 13:10:03 +0800     Урчуудын “уулзалт” үргэлжилсээр http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10172 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10172 Хятадын Урчуудын Эвлэлийн орлогч дарга, нэрт зураач Ван Лайвэнь 11-р сарын 08-ны өдөр Фүжянь мужийн Фүжөү хотноо “Түмэн газрын цайны зам” Хятад, Монголын зураачдын хамтарсан уран бүтээлийн аяны багийнхантай уулзлаа.
    “Түмэн газрын цайны зам” Хятад, Монголын зураачдын хамтарсан уран бүтээлийн аяны баг 11-р сарын 08-ны өдөр Фүжөү хотын түүх соёлын дурсгалт газруудтай танилцсан байна.
    Лянцүөгийн өвөрмөц түүх, соёлын хотхонд байрлах Чүньлүнь нийтийн цайны газар нь Фүжөүгийн мэлрэг цэцгийн цайны олон мянган жилийн түүхийг харуулж, Цайны замын түүхэн улбааг уламжилсаар байгаа газар билээ. Мэлрэг цэцгийн цайны өлгий нутаг хэмээгддэг Фүжөүгийн мэлрэг цэцэг нь түүхэндээ Цайны замын чухал бараа бүтээгдэхүүний нэг байжээ.
    Фүжөү хотын Тайжян дүүрэгт байрлах Шан Шя Хан түүх соёлын гудамжид олон зуун жилийн түүхтэй эртний барилга байгууламж их байдаг ба өнөөдөр болоход эдгээр барилга байгууламжууд нь соёл, аялал жуулчлал, бизнесийг уялдуулсан өвөрмөц хотхон болон хөгжжээ.
    Сань Фан Чи Шян /Гурван эгнээ долоон гудамж/ нь Хятадад одоогоор байгаа хамгийн том, хамгийн сайн хадгалагдсан Мин, Чин гүрний үеийн архитектурын цогцолборуудын нэг бөгөөд “Мин, Чингийн архитектурын музей” гэгддэг. Энэ нь зөвхөн Фүжөүгийн түүх, соёлын охь шим төдийгүй олон улсын Цайны замын соёлын чухал үргэлжлэл юм. Цайны худалдааны хөгжлийг гэрчилж, улс орон хоорондын соёлын солилцооны дурсамжийг тээсэн энэ газар нь Цайны замын түүхийг судлах чухал өртөө болжээ.

    Найруулагч:
    С.УРЬХАН
    Эх сурвалж:
    Солонго сайт
    ]]>     egshig Mon, 22 Dec 2025 13:01:33 +0800     Оюутан малчин Шугар http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10171 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10171 Уг нь “усны тунгалаг өвсний соргогийг даган " оторлож нүүдэллээд байгаль ахуйгаа сэргээж, экологийг хамгаалж байсан бол, одоо суурьшил амьдралд бүрмөсөн шилжснээр, бэлчээр тачирдахаас урьдчилан сэргийлж бас жилийн орлогоо нэмэгдүүлж чадсан залуу малчин Шугарынханд бид 11- р сарын 4-ий өдөр зочилсон юм.
    Шугар Хөлөнбуйр хотын Шинэ барга баруун хошууны Буйр сумны Мэнэнтал гацааны уугуул. Энэ жил 34 настай тэрээр 2015 онд Өвөр Монголын Эдийн Засгийн Их Сургуулиас төгсөж, нутаг буцан малчин болжээ. 
    Шугарынхан 759 га бэлчээртэй,одоохонд тэрээр ээж аав,гэргий хүүхэд тавуул амьдарч буй бөгөөд 300 гаруй хонь, 140 гаруй үхэртэй.
    Нутаг бэлчээрийн доройтлоос урьдчлан сэргийлэхэд, юуны өмнө бэлчээрийн даацаас хэтрүүлэн малжихгүй байх хэрэгтэй. Тэр нутгийнхаа мал бэлчээрийн тэнцвэрийг батлах журмын дагуу ажилласан байна. Тухайлбал, 0.86 га тутамд нэг хонь, 4.33 га тутамд нэг үхрээс илүү бэлчээрлүүлэхгүй байхыг хичээдэг. 
    Шугар 300 хонио өөр айлд байлгаж,хонь бүрээс 170 юань авчихвал төл , мах ноос зэрэг малын ашиг шимээ цөм тэр айлдаа өгдөг, тэр айл арчлаж маллах, төл тосох, өвс бордоог нь бэлдэх зэрэг бүх ажлыг хариуцана. Ингэснээр үхэртээ бэлчээр зайчлан өгсөн бөгөөд үхэр малжих дээр бүх анхаарлаа хандуулжээ.
    Шугар үхрийнхээ үүлдэр сайжруулах талаар олон ажил хийсэн. Одоо түүний 60-аад үхэр нь сайн үүлдрийн үхэр болжээ. Сүүлийн хэдэн жилд махны үнэ бууж, нутгийн үхэр хэдэн мянган юань л хүрч байхад, түүний Австралиас импортолсон симментал үүлдрийн үхэр 16-17 мянган юаньд хүрч, Хятадын үүлдэрийн хуаши  үхэр нь 9-10 мянган юаньд хүрч байна.  Бэлчээрээ ашиглах тал дээр тэрээр 759 га бэлчээрээсээ 266 гаг нь хадлан болгосон бөгөөд бусад айлаас 400 га бэлчээр түрээсэлж,зундаа үхрээ бэлчээрлүүлдэг байна. Энэ өвөл тэр 1000 боодол өвс бэлдсэний хагасыг нь өөрийн хадлангаасаа авснаар зарлагаа хэмнэж чадсан. 
    - Сүүлийн хэдэн жилд би хэд хэдэн дулаан хашаа саравч барьж атоматаар мал услах тоног төхөөрөмж ашиглаж камер суурилуулснаар надад маш дөхөм болсон төдийгүй, миний мал зудаас айхгүй, хохирол багатай, орлого нэмэгдэхэд ч багагүй нэмэр болсон гэж тэрээр танилцууллаа.
     
    Зохиогч:
    Б.Аруухан,Цовоо, Хөгжилт
    Найруулагч:
    Б.Аруухан
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ
    ]]>     egshig Mon, 22 Dec 2025 12:56:23 +0800     Шинэ хөдөөгийн шилдэг малчин --- Заяа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10170 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10170 Өвөр Монголын Өдрийн Сонины зохион байгуулсан “Шинэ хөдөө” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжилах багийн баруун замын сэдгүүлчд Ордос хотын Отогийн Өмнөд Хошууны Нанс суурины Сүлд гацааны малчин Заяагийнд хүрлээ.
    Заяагийнхан гэдэг энэ айлын байгуулсан дэд бүтц шинэ хөдөөгийн өнгө төрхийг бүрэн харуулна.Заяа үхэр тэжээх машиныхаа даруулыг дарангуут өвс бордоог автоматаар шилжүүлэн үхэр малаа тэжээж байлаа. 100 гаруй үхэрийг ганц хүн автомат төхөөрөмжөөр тэжээх нь шинжилэх ухаан технологийн дэвшлийн ач тус билээ.
    Заяа уулаасаа маш хөдөлмөрч хүч. анх тахиа тэжээх амвтомтжуулсан фермийг хараад түүнээс санаа авсан гэдэг. Өдгөө Заяагийн мал бордох, услах, халдваргүйжүүлэх, малын эм өгөх, малын хороо хашаа цэвэрлэх, дулааныг батлах зэрэг бүх явцыг автоматжуулсан нь гайхалтай мөртөө бахархалтай.
    Малчин Заяа:
    2019 оны сүүлд мал аж ахуйн ухаалаг ферм байгуулж, 2020 онд албан ёсоор ажиллуулсан. Ажилд дөхөм, хүч, цаг болон мөнгөнд хэмнэлтэй, услах, бордох, халдваргүйжүүлэх зэрэг ажил нь бүгд тодорхой цагийн хуваарьтай. Малын хашаа саравчны  дуулаалгыг байнгын 17℃-д  барьдаг тулд төл бойжуулахад ашигтай гэлээ.
    Сурвалжилагын зуур Заяа компьютер дэлгэн камераар бэлчээр, малын хашаа, тариагаа харлаа. Намрын өнгө буурсан ч харгана шаргалдна.
    Заяагийнх 200 гаруй га бэлчээртэй, цөлжилтийг засахаар 1997 оноос харгана тарьж одоо бэлчээр дүрэн харгаха нь малын бордоо болж, бэлчээрийн цөлжилт багасч экологи сайжран ашиг орлог нэмэгдсэн гэж Заяа хуучлав. 
     
    Зохиогч:
    Цолмон, Сүнь Ли-Ин, Идэр, Буян-Энэрэл
    Найруулагч:
    Б.САРУУЛ
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ
    ]]>     egshig Mon, 22 Dec 2025 12:54:06 +0800     Хятад, Монголын соёлын солилцооны улирал эхэлээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10169 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10169 “Умард хязгаар, Үзэсгэлэнт хаалга - Хятад, Монголын соёлын солилцооны улирал” арга хэмжээ 11-р сарын 03-ны өдөр буюу өнөөдөр ӨМӨЗО-ны Эрээн хотод нээлтээ хийлээ.
     
    Хятад, Монголын уламжлалт найрсаг харилцааг гүнзгийрүүлж, соёлын солилцоо, хамтын ажиллагааг дэмжин, Эрээн хотын соёлын нэр нөлөөг нэмэгдүүлэх зорилго бүхий энэхүү арга хэмжээг ӨМӨЗО-ны Ардын Засгийн газрын Хэвлэл мэдээллийн алба, ХКН-ын Эрээн хотын хорооны Суртал ухуулгын хэлтэс хамтран зохион байгуулсан байна.
    “Хятад, Монголын соёлын солилцооны улирал” арга хэмжээ нь бүтэн өвлийн турш үргэлжилж, дөрвөн гол сэдвээр хот хоорондын, хил дамнасан, иргэд хоорондын соёлын цуврал арга хэмжээнүүдийг зохион байгуулах болно. Арга хэмжээний хүрээнд одоогийн байдлаар монгол хэлээр орчуулсан Хятадын шилдэг кинонуудыг үнэ төлбөргүй үзүүлэх, “Түмэн газрын цайны зам” Хятад, Монголын зураачдын хамтарсан уран бүтээлийн аян, “Хятад-Монголын найрамдал” сэдэвт уран зургийн үзэсгэлэн, Замын-Үүд дэх Умард хилийн соёлын гэрэл зургийн аялан үзэсгэлэн зэрэг соёлын солилцооны үйл ажиллагаанууд зохиогдож байгаа аж.
    ХКН-ын Эрээн хотын хорооны орлогч нарийн бичгийн дарга, Засгийн газрын намын багийн нарийн бичгийн дарга, хотын засаг дарга Ма Хайтао
    Эрээн хотын засаг дарга Ма Хайтао нээлтийн арга хэмжээний үеэр хэлсэн үгэндээ:
    - Хятад, Монголын харилцаа, хамтын ажиллагааны чухал гүүр болсон Эрээн хот нь хоёр улсын харилцаанд удаан хугацааны турш оролцож, гэрчилсээр ирсэн. Худалдаа, соёл, боловсрол, аялал жуулчлал зэрэг салбарт бид Монгол Улсын олон бүс нутгуудтай өргөн хүрээний хамтын ажиллагааны сүлжээг байгуулж, жилд давхардсан тоогоор 2 сая гаруй дотоод, гадаадын жуулчдыг хүлээн авч байна. Хамгийн чухал нь Хятад, Монгол хоорондын итгэлцэл, нөхөрлөл “Цайны зам”-ын түүхэн улбааг даган шинэ эрин үед тасралтгүй өргөжин хөгжсөөр байна гэжээ.
    ХКН-ын Төв хорооны Суртал ухуулгын хэлтсийн Кино дижитал хөтөлбөрийг удирдах төвийн орлогч дарга Ян Юйфэйгээс Монгол Улсаас Эрээн хотод суугаа консул Лхагвадоржид “Ши Жиньпин: Төр улсыг засах тухай” номын англи хэлний хувилбарыг бэлэглэлээ
    Мэдлэг бол харилцааны гүүр, ном бол соёлын элч юм. Ном судар нь хоёр орны ард түмний сэтгэлийг ойртуулж, үзэл бодлыг нэгтгэдэг. “Умард хязгаар, Үзэсгэлэнт хаалга - Хятад, Монголын соёлын солилцооны улирал” арга хэмжээний хүрээнд мөн Монгол Улсаас Эрээн хотод суугаа консулын газар болон Эрээн хотод суралцаж буй Монгол Улсын оюутны төлөөлөгчдөд номын бэлэг гардуулсан байна.
    Номын бэлэг тоссон Монгол Улсын сурагч оюутнууд
    Нээлтийн арга хэмжээний дараа ёслолд оролцсон удирдлага, зочид “Умард хилийн торгоны замын олон улсын кино театр”-т зочилж, Монгол Улсын сурагч оюутан болон бизнес эрхлэгчдийн төлөөлөгчид “Саранд ганцаар” киног үнэ төлбөргүй сонирхлоо. 
     
    Найруулагч:
    С.УРЬХАН
    Эх сурвалж:
    Солонго сайт
    ]]>     egshig Mon, 22 Dec 2025 12:51:49 +0800     “Шинэ хөдөө” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжилга эхэллээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10168 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10168 Өвөр Монголын Өдрийн Сонины зохион байгуулсан “Шинэ хөдөө” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжилга өнөөдөр буюу 11-р сарын 03-ны өдөр Хөх хотод эхэлсэн байна.
    Өвөр Монголын 17 хошуу, шянь нь малын тоо толгой бэлчээрийн даацаас хэтэрч байгаа нөхцөл байдалд чиглүүлэн 2024 оны эхээр туршилтын хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Тодруулбал, бүс нутгийн нөхцөл байдалд тохируулан, бэлчээрийг хамгаалах, үйлдвэрлэлийн бүтцийг өөрчлөх, иргэдийн амьжиргааг баталгаажуулах зэрэг гурван асуудалд суурилан, нутаг бэлчээрийн хамгаалалт ба чансаатай хөгжлийг дэмжиж, малчид, тариачдын амьжиргааг тогтвортой сайжруулахыг зорьсон байна.
    Өвөр Монголын бэлчээрийн мал аж ахуйн өөрчлөлт шинэчлэлтийн аян дахь ололт амжилтуудыг тодруулан, экологи, үйлдвэрлэл, амьжиргааны зохицонгуй хөгжлийг дэмжиж буй “Өвөр Монголын загвар”-ыг сурталчлах зорилгоор “Шинэ хөдөө” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжилгын арга хэмжээг зохион байгуулж байна.
    Хамтарсан сурвалжилгын арга хэмжээний хүрээнд хоёр орны сэтгүүлчид бэлчээрийн мал аж ахуйн өөрчлөлт шинэчлэлээр гол болгон, өвс тэжээл, мал сүрэг, малчин, үйлдвэрлэл, орлого, маллах арга барил зэрэг зургаан сэдвийн хүрээнд сурвалжлан мэдээлэх болно. Тус сурвалжилгын тухай Солонго сэтгүүл, Солонго сайт, Солонго сонин, Seven studio, Монгол Улсын Updown.mn, Ublife.mn，Newsbox.mn зэрэг хэвлэлийн хэрэгслүүд хамтран мэдээлэх болно.
     
    Зохиогч:
    Б.АРИУХАН
    Найруулагч:
    Б.АРИУХАН
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ
    ]]>     egshig Mon, 22 Dec 2025 12:23:48 +0800     "ДХИС-ийн нэг өдөр" рийлийн уралдааны шилдгүүд тодорлоо http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10167 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10167
    Сонсогч, оюутнуудын бүтээлч байдал, дүрслэх ур чадвар, богино контент хийх сонирхлыг дэмжих зорилгоор Олон нийттэй харилцах төв, ДХИС-Сонсогч, оюутны холбоо хамтран “ДХИС-ийн нэг өдөр” рийлийн уралдааныг зохион байгууллаа.
    Энэхүү уралдаанд 20 орчим бүтээл ирүүлснээс уран сэтгэмж, бүтээлч чадвараараа бусдыгаа манлайлан “Тэргүүн байр”-ыг Онцгой байдлын сургуулийн 621 дүгээр дамжааны сонсогч Т.Сүлдбаяр ахлагчтай баг хамт олон эзэллээ.
    Шилдгээр шалгарсан оролцогчдод Дотоод хэргийн их сургуулийн захирал, доктор, профессор, бригадын генерал Т.Сүхболд шагнал гардуулж, баяр хүргэлээ. Амжилт гэдэг бол аз биш, харин санаачилга, хичээл зүтгэл, хөдөлмөрийн нийлбэр билээ. Богино видео бичлэгийн уралдаанд идэвх зүтгэл гарган оролцсон сонсогч нартаа баяр хүргэж, амжилт хүсье. 
    ]]>     zulaa Mon, 22 Dec 2025 11:08:35 +0800     Төсвийн орлого 472 тэрбум төгрөгөөр буурчээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10166 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10166
    Манай улсын нийгэм, эдийн засгийн оны эхний 11 сарын зарим үзүүлэлтийг Үндэсний статистикийн хороо (ҮСХ)-ноос өчигдөр танилцууллаа. Тайлант хугацаанд улсын нэгдсэн төсвийн нийт орлого, тусламжийн хэмжээ урьдчилсан гүйцэтгэлээр 27.6 их наяд төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеийнхээс 0.6 хувь буюу 171.5 тэрбумаар буурчээ. Харин тэнцвэржүүлсэн орлого, тусламжийн хэмжээ 25.6 их наяд төгрөгт хүрч, 472 орчим тэрбум төгрөгөөр мөн багассан байна. Улмаар нийт зарлага, эргэж төлөгдөх цэвэр зээлийн хэмжээ 27.4 их наяд төгрөгт хүрч, тэнцвэржүүлсэн тэнцэл 1.8 их наяд төгрөгийн алдагдалтай гарлаа. Түүнчлэн татварын нийт орлого 1-11 дүгээр сард 23.5 их наяд төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеэс 3.4 хувиар багассан аж. Үүнд орлогын албан татвар 428.2 тэрбум, ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр 1.4 их наяд төгрөгөөр буурсан нь голлон нөлөөлсөн гэнэ. Харин нийгмийн даатгалын орлого 769.9, НӨАТ 231.5 төгрөгөөр өссөн аж. Үүнээс гадна орон нутгийн төсвийн орлого 6.6 их наяд төгрөгт хүрсэн бол цэвэр зээлийнх нь хэмжээ 6.7 их наядаас давж, орон нутгийн төсөв 113.9 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай гарсныг ҮСХ-ноос мэдээллээ.]]>     zulaa Fri, 19 Dec 2025 14:31:51 +0800     АНУ Венесуэлийн газрын тос тээвэрлэгч онгоцыг цэргийн хүчээр хураан авлаа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10165 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10165
    АНУ Венесуэлийн эргийн ойролцоо явж байсан хоригт орсон газын тос тээвэрлэгч онгоцыг цэргийн хүчээр хураан авсан гэж Ерөнхийлөгч Доналд Трамп лхагва гарагт /2025.12.10/ мэдэгдсэн байна. Уг явдлын улмаас газрын тосны үнэ өсөж, АНУ болон Венесуэлийн харилцааг илүү дордуулав.
    Трамп “Бид саяхан Венесуэлийн эргийн ойролцоо нэгэн танкер онгоц хурааж авсан. Маш том, хамгийн том танкер онгоц. Мөн тэнд өөр зүйлс өрнөж байгаа” гэж хэлжээ. Сэтгүүлч түүнээс танкер дотор байсан газрын тосны талаар асуухад Трамп “Хадгалж үлдэх байх гэж бодож байна” гэсэн юм.
    Венесуэлийн засгийн газар мэдэгдэл хийхдээ АНУ илт хулгай дээрэм хийсэн явдал хэмээн шүүмжилжээ. Тус улсын засгийн газар бүрэн эрхт байдал, байгалийн баялаг, үндэсний нэр төрөө туйлын шийдэмгий хамгаална гэсэн юм.
    Трамп сүүлийн үед Венесуэльд цэргийн хүчээр арга хэмжээ авах боломжтой гэж хэд хэдэн удаа хэлсэн. Тэрбээр АНУ-ын тэнгисийн цэргийн хүчнээ Венесуэлийн ойролцоо төвлөрүүлээд байгаа билээ.
    Эх сурвалж: Reuters
    ]]>     zulaa Mon, 15 Dec 2025 09:11:57 +0800     Дэд бүтцийн гамшигт тэсвэртэй байдлыг бэхжүүлэх чиглэлд хамтарсан уулзалтыг зохион байгууллаа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10164 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10164 БНЭУ-ын Гамшиг тэсвэртэй дэд бүтцийн эвсэл олон улсын байгууллагатай хамтран Онцгой байдлын ерөнхий газраас зохион байгуулсан “Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтэц” сургалтын үеэр яам, агентлагууд, хандивлагч, донор байгууллагуудын  хамтарсан уулзалтыг зохион байгууллаа. 
    Уулзалтад БНЭУ-аас Монгол Улсад суугаа ЭСЯ, Азийн хөгжлийн банк, ОБЕГ, Сангийн яам, Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын яам, Зам тээврийн яам, Эрчим хүчний яам, Стандарт хэмжилзүйн газар, Барилга хөгжлийн төв, нийслэлийн Засаг даргын тамгын газар, Улаанбаатар хотын захирагчийн ажлын алба, нийслэлийн Хот байгуулалт, хотын стандартын газар, Геодези усны барилга, байгууламжийн газар, ШУТИС, Монголын барилгын инженерүүдийн холбооны ажилтан, алба хаагчид оролцсон юм. 
    АНУ-ын Нью-Йорк хотноо 2019 онд зохион байгуулсан “НҮБ-ын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг дээд хэмжээний уулзалт”-ын үеэр Бүгд Найрамдах Энэтхэг Улсын санаачилгаар байгуулсан “Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтэц эвсэл”-ийн анхны үүсгэн байгуулагч орнуудын нэг нь Монгол Улс болж, “Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтэц эвсэл”-тэй хамтын ажиллагаагаа эхлүүлээд байна.
    Монгол Улсын Засгийн газрын шийдвэрээр НҮБ-ын Гамшгийн эрсдэлийг бууруулах газраас 2030 он хүртэл хэрэгжүүлж байгаа “Гамшигт тэсвэртэй хот” санаачилгад 2016 онд нийслэл Улаанбаатар хот, 2018 онд 21 аймгийн төвүүд нэгдэн орсноор, манай улс уг санаачилгад бүх хотоо нэгдэн оруулсан Ази тивийн анхны улс болсон юм.   
    Гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, дэд бүтцийн гамшигт тэсвэртэй байдлыг бэхжүүлэх чиглэлд бодлогын түвшинд зохих шийдвэрүүд гарсан хэдий ч тухайн орон нутгийн удирдлагын болон дэд бүтцийн салбарын зүгээс авсан үүрэг амлалтаа бүрэн дүүрэн биелүүлэх, дэд бүтцийн чиглэлд гамшгийн эрсдэлийг бууруулах арга хэмжээнүүд хэрэгжих шатандаа олон асуудалтай тулгарч байгаа учраас энэ удаагийн уулзалт, сургалтыг зохион байгуулсан гэдгээрээ ач холбогдолтой юм.
     
    ]]>     zulaa Mon, 15 Dec 2025 08:40:38 +0800     АГААРЫН НАВИГАЦИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ГАЗРЫН АЛБА НЭГЖҮҮД 2025 ОНЫ АЖЛЫН ГҮЙЦЭТГЭЛЭЭ ХЭЛЭЛЦЛЭЭ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10183 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10183
    “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийн үйлдвэрлэл үйлчилгээ хариуцсан менежер Э.Энхзориг болон Агаарын навигацийн үйлчилгээний газрын дарга Д.Баяртогтох, менежер, ахлах мэргэжилтэн нар 2025 оны 12 сарын 11-ны өдөр тус газрын харьяа Нислэгийн хөдөлгөөний үйлчилгээний алба (ИНД-172), Нисэхийн холбоо навигаци ажиглалтын алба (ИНД-171), Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний алба (ИНД-175), Нислэгийн журам боловсруулалт шалгалтын нислэгийн алба (ИНД-173), Нислэгийн урсгал төлөвлөлтийн албадын 2025 оны ажлын гүйцэтгэл, тайлангийн нэгдсэн хуралдааныг амжилттай зохион байгууллаа.
    Тус тайлангийн хурлаар агаарын навигацийн үйлчилгээний тоног төхөөрөмжийн насжилттай холбоотой техник, технологийн шинэчлэлт болон агаарын навигацийн үйлчилгээний чиглэлээрх хүний нөөцийн бэлтгэл, сургалтын асуудлуудыг нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах түвшинд анхаарал хандуулах, шийдвэрлүүлэхийг онцлон тэмдэглэлээ, Мөн Монгол Улсын агаарын зайд нислэг үйлдэх агаарын хөлгийн тоо 2024 онтой харьцуулахад 19 хувийн өсөлттэй байгаа нь агаарын навигацийн үйлчилгээнд гарч буй томоохон амжилт, өсөлт хэдий ч цаашид нислэгийн эрчимжилт, өсөлтөд агаарын навигацийн үйлчилгээний чанар, хүртээмж, аюулгүй, үр ашигтай, тасралтгүй байдлыг бэхжүүлэхэд онцгой анхаарал хандуулах шаардлага үүсэж байна.
    Хуралдааны төгсгөлд агаарын навигацийн үйлчилгээний чиглэлээр 2026 онд үйлдвэрлэл, технологи үйл ажиллагааны бэлэн байдлыг хангах, бэхжүүлэх, нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах чиглэлүүдэд хийж хэрэгжүүлэх шаардлагатай томоохон ажлуудын талаар санал солилцож, гүйцэтгэлийн төлөвлөгөөний төсөлд тусган хэрэгжүүлэхийг зөвлөмж болголоо.

    ]]>     otgoo Thu, 11 Dec 2025 22:46:09 +0800     Ой, хээрийн гал түймрийн нөхцөл байдал, унтраах ажиллагаа, цаашид анхаарах асуудлын талаар ярилцлага зохион байгууллаа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10163 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10163 Улсын хэмжээнд он гарсаар 15 аймгийн 84 сум, нийслэлийн 3 дүүрэгт нийт 273 удаагийн ой, хээрийн гал түймэр бүртгэгдсэн нь өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 2 дахин өссөн үзүүлэлттэй байна. Тиймээс ой, хээрийн гал түймрийг унтраах ажиллагааг зохион байгуулсан арга хэмжээний ярилцлагыг өнөөдөр цахимаар зохион байгуулж, цаашид анхаарах зарим асуудлын талаар холбогдох үүрэг, чиглэлийг өглөө.
     УОК-ын нарийн бичгийн дарга, хурандаа Т.Баярхүү, ОБЕГ-ын Гал түймэртэй тэмцэх газрын дарга, хурандаа Ц.Нямбаяр болон Үндэсний аврах бригад, Булган, Дорнод, Сүхбаатар, Сэлэнгэ, Хөвсгөл, Хэнтий аймгийн Онцгой байдлын газрын дарга нар, алба хаагчид оролцож, ой, хээрийн гал түймэр унтраасан арга тактик, ашигласан дэвшилтэд техник, технологи, санал, дүгнэлтийн талаар хэлэлцсэн юм.
    Ой, хээрийн гал түймрээс урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх чиглэлээр 2026 онд гарах Улсын онцгой комисс, Онцгой байдлын ерөнхий газрын даргын албан даалгавар, удирдамж, төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг хангах, ой, хээрийн гал түймэртэй тэмцэх ажлыг эрчимжүүлэх, эрсдэл бүхий бүс нутагт шуурхай бүлэг ажиллуулах, хүч хэрэгслийг зөв хуваарилах, ой, хээрийн гал түймэр унтраах арга зүйн сургалтыг бодит нөхцөл байдалд тулгуурлаж, нийт бие бүрэлдэхүүнийг хамруулан үр дүнтэй зохион байгуулах, Онцгой байдлын ерөнхий газар, Ойн газар хооронд байгуулсан санамж бичгийн хүрээнд аймаг сумдын байгаль орчны газар, байгаль орчны улсын байцаагч, ойн газрын харьяа ойн анги, нөхөрлөлтэй ой, хээрийн гал түймрээс урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх чиглэлээр хамтран ажиллах зэргийг чиглэл болголоо.
    Нийт гал  түймрийн 63.5 хувийг иргэдээс өгсөн дуудлага, мэдээллээр, 32.9 хувийг сансраас гал түймрийн дулааны цэг илрүүлэх сайтуудаар, 3.6 хувийг нисдэг тэргээр тандалт хийн илрүүлж, шуурхай арга хэмжээг авч ажилласан юм.

    ]]>     zulaa Thu, 11 Dec 2025 10:08:25 +0800     Гамшгаас хамгаалах чиглэлд хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэх, тэр дундаа "ой, хээрийн түймрээс сэргийлэх" чиглэлд анхаарч ажиллана http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10162 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10162 Монгол Улсын Шадар сайд Х.Ганхуяг өнөөдөр ОХУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд А.Н.Евсиковыг хүлээн авч уулзлаа.
    Уулзалтаар Шадар сайд Х.Ганхуяг хоёр улсын хил орчмын бүс нутагт гамшиг, ослоос урьдчилан сэргийлэх болон ой, хээрийн түймрийн үед хамтарсан хариу арга хэмжээг сайжруулах шаардлагатайг онцлоод энэ чиглэлд хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэхээр талууд хэлэлцсэн юм.
    Элчин сайд А.Н.Евсиков ОХУ-аас түлш, шатахууны нийлүүлэлт хэвийн үргэлжилж байгааг онцлоод Монгол Улс нөөцийн сав барих ажлаа шуурхай шийдвэрлэх нь нэн чухал гэдгийг хэлсэн юм. Энэ асуудал дээр Шадар сайд Х.Ганхуяг 200 мянган тонн багтаамжтай түлшний нөөцийн сав барих төсвийг УИХ-ын Төсвийн байнгын хорооны даргаар ажиллаж байх хугацаандаа шийдвэрлүүлсэн талаар мэдээллээ.
    Мөн баруун бүсийн аймгуудаар өвөлжилт хүндрэх төлөвтэй байгаатай холбогдуулан улаан буудайн нийлүүлэлтийг эрчимжүүлэх шаардлагатайг Шадар сайд Х.Ганхуяг онцолсон юм.

    ]]>     zulaa Wed, 10 Dec 2025 13:41:24 +0800     Алба хаагчдад мөнгөн урамшуулал олгож, батламжийг гардууллаа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10161 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10161 Орхон аймгийн Засаг дарга бөгөөд Онцгой комиссын дарга Б.Зоригтбаяр Төрийн алба хаагчдын хөгжлийн хөтөлбөрийн хүрээнд Онцгой байдлын газрын алба хаагчдад мөнгөн урамшуулал олголоо.
    Тодруулбал, Онцгой байдлын газрын Гал түймэр унтраах, аврах 56 дугаар ангийн гал унтраах автомашины жолооч, ахлах ахлагч Ч.Эрдэнэсайхан, мөн ангийн аврагч, гал сөнөөгч, ахлах ахлагч Б.Наранцогт, Гал түймэр унтраах, аврах 68 дугаар ангийн аврагч, гал сөнөөгч, ахлах ахлагч Д.Даваасүрэн нарыг 2-9 сая төгрөгөөр шагнасан юм.
    Мөн гамшиг, ослын голомтод өндөр хариуцлага, идэвх зүтгэл гарган үүрэг гүйцэтгэсэн 10 алба хаагчийг тус бүр сая төгрөгөөр шагналаа.
     
    ]]>     zulaa Wed, 10 Dec 2025 12:02:02 +0800     Аюулт үзэгдэл, ослын 97 удаагийн дуудлагаар үүрэг гүйцэтгэлээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10160 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10160
    Улсын хэмжээнд өнгөрсөн долоо хоногт /2025.12.01-12.07/ нийслэлийн 9 дүүрэг, 19 аймгийн 43 суманд аюулт үзэгдэл, ослын 97 удаагийн дуудлага бүртгэгдсэн байна.
    Дуудлагын дагуу төв, орон нутгийн Онцгой байдлын байгууллагын алба хаагчид үүрэг гүйцэтгэж, 5 иргэний амь насыг авран хамгаалж, 8 иргэнийг утаажилтын бүсээс гаргаж, аюулгүй байдлыг ханган ажиллалаа. 
    Нийт дуудлагын 87 нь обьектын гал түймэр, нэг нь газар хөдлөлт, ес нь хүний үйл ажиллагаатай холбоотой ослын дуудлага байна.


    ]]>     zulaa Tue, 09 Dec 2025 13:58:16 +0800     Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтцийг хөгжүүлэхэд шинжлэх ухаан, судалгааны нотолгоо чухал үүрэгтэйг харууллаа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10159 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10159
  • Онцгой байдлын ерөнхий газар, Гамшиг судлалын үндэсний хүрээлэн хамтран зохион байгуулсан “Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтэц – Disaster Resilient Infrastructure 2025” олон улсын эрдэм шинжилгээний хурлын үеэр Монгол Улс болон олон улсын судлаачид гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, хотын дэд бүтцийг тэсвэржүүлэх чиглэлээр зочин илтгэл 1, үндсэн 17 илтгэл, ханын 9 илтгэлийг хэлэлцүүллээ.

    Хуралдааны илтгэлүүдээс:
    Хот төлөвлөлт, дэд бүтцийн хөгжлийг эрсдэлийн үнэлгээтэй уялдуулах
    Улаанбаатар хотын түгжрэл, барилгажилтын нягтрал нь аврах ажиллагааны хугацаанд шууд нөлөөлдөг тул төрийн бодлогын түвшинд шийдэх,
    Гэр хорооллын гал түймэр, цахилгаан ачааллын эрсдэл, ус зайлуулах болон замын сүлжээний хүртээмж нь хүний аюулгүй байдал, амь насны эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна.
    GeoAI, GPS дата, олон төвт өгөгдлийн шинжилгээ зэрэг шинэ технологид суурилсан эрсдэлийн зураглал нь шийдвэр гаргалтад шинэ гарц болж байна.
    Эрүүл мэнд, боловсрол болон нийтийн үйлчилгээний барилга байгууламжийн тэсвэржилтийн үнэлгээг шинэ аргачлалаар хийх,
    Гамшгийн эрсдэлийн удирдлага нь хөгжлийн бодлого, хүний эрхтэй салшгүй уялдаатай болохыг эрдэмтэн, судлаачид онцолсон юм.
    Хуралд оролцсон судлаачид, байгууллагуудын санал бодол, эрдэм шинжилгээний үр дүн нь Монгол Улсын гамшгаас хамгаалах бодлого, хотын хөгжлийн төлөвлөлт, дэд бүтцийн шинэчлэлд чухал хувь нэмэр оруулах суурь мэдээлэл боллоо.

    Хурлын хаалтын үйл ажиллагаанд ОБЕГ-ын дэд дарга, хурандаа Ц.Уранчимэг оролцож хэлсэн үгэндээ хотжилт, дэд бүтцийн ачаалал өсөж байгаа өнөөгийн нөхцөл байдал нь Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын чухал бүрэлдэхүүн болсныг, Үндэсний аюулгүй байдлыг хамгаалах үйл явц нь зөвхөн батлан хамгаалах бодлогоор хязгаарлагдахгүй, харин иргэдийн амь нас, эрүүл мэндийг хамгаалсан аюулгүй орчин, тасралтгүй ажиллах дэд бүтэц, гамшгийн эрсдэлийг бууруулах хууль эрх зүйн орчин, хүний эрхэд суурилсан хотын засаглал зэрэг өргөн хүрээний асуудлыг хамардаг гэдгийг тодотголоо. Гамшгийн эрсдэл нь хүний үндсэн эрхүүдэд шууд нөлөөлж байгаа тул эрсдэлийн удирдлагыг хот байгуулалт, үйлчилгээний хүртээмж, нийгмийн эмзэг байдлыг бууруулах бодлоготой уялдуулах шаардлагатайг тэмдэглэлээ. Мөн энэхүү хурал нь гамшигт тэсвэртэй дэд бүтцийг хөгжүүлэхэд шинжлэх ухаан, судалгааны нотолгоо чухал үүрэгтэйг харуулсан бөгөөд олон улсын сайн туршлага, үндэсний хэрэгцээг уялдуулах боломжийг бий болгосон гэдгийг онцлоод хамтран зохион байгуулсан байгууллагууд болон оролцогч эрдэмтэн судлаачдад талархал илэрхийлж, энэхүү хамтын ажиллагаа нь гамшигт тэсвэртэй хот, улмаар гамшигт дасан зохицох чадвартай нийгмийг бүрдүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулна хэмээн онцоллоо.
    • ]]>     zulaa Tue, 09 Dec 2025 11:23:06 +0800     Байгалийн гамшигтай тэмцэх үндэсний чадавхыг дээшлүүлэхэд хамтран ажиллана http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10158 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10158
    Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн Бүгд Найрамдах Итали Улсад хийсэн төрийн айлчлалын үеэр ОБЕГ-ын дарга, хошууч генерал Г.Ариунбуян, Иргэний хамгаалалтын газрын Гадаад хамтын ажиллагааны газрын дарга Луижи Данжел нар “Иргэний хамгаалалтын салбарт хамтран ажиллах тухай Монгол Улсын Онцгой байдлын ерөнхий газар болон Бүгд Найрамдах Итали Улсын Иргэний хамгаалалтын газар хоорондын санамж бичиг”-т гарын үсэг зурлаа.
    Байгалийн гамшигтай тэмцэх үндэсний чадавхыг дээшлүүлэхэд чиглэсэн, гамшгийн эрсдэлийг үнэлэх, бууруулах стратеги, арга зүй боловсруулахад техникийн туслалцаа үзүүлэх хамтарсан төсөл хэрэгжүүлэх ба байгалийн гамшгийн үед харилцан туслалцаа үзүүлж, энэ салбарын бусад харилцан сонирхол илэрхийлсэн чиглэлүүдээр хамтран ажиллана. 
    ]]>     zulaa Mon, 08 Dec 2025 15:23:39 +0800     Галын осолд бухимдсан хонконгчууд сонгууль өгч байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10157 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10157
    Өнгөрсөн долоо хоногт Хонконг хотод сүүлийн 80 жилд үзэгдээгүй гамшигт гал гарсан. Тай По дүүргийн орон сууцны хороололд гарсан галын улмаас 159 хүн амь үрэгдсэн юм. Уг галын осолд бухимдсан хонконгчууд өнөөдөр /2025.12.07/ хууль тогтоох зөвлөлийн сонгууль өгч байна. Тус сонгуульд зөвхөн БНХАУ-ыг дэмждэг нэр дэвшигчид л өрсөлдөж байгаа юм.
    Албаныхны хэлснээр орон сууцны барилгуудад засвар хийхэд ашигласан материал нь стандарт хангаагүй байсан нь галд нөлөөлсөн байна. Шатсан барилгуудын ойролцоо амьдардаг 70 настай Чен “Ийм галын осол гарсанд маш их дургүйцэж байна. Засаглал муу учраас л ийм зүйл болсон” гэж хэлжээ. Иргэдийн дургүйцлийг намдаахын тулд эрүүгийн болон авлигын хэрэг үүсгэн шалгаж эхэлсэн. Мөн засгийн газрын эсэргүүцсэн маягийн үйл ажиллагаа явуулж буй хүмүүсийг дарах арга хэмжээ авах болсон.
    Эх сурвалж: Reuters
    ]]>     zulaa Mon, 08 Dec 2025 11:13:33 +0800     Алба хаагчид хот дахь эрэн хайх, аврах ажиллагааны чиглэлээр мэргэжлийн ур чадвараа дээшлүүллээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10156 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10156 Онцгой байдлын ерөнхий газраас НҮБ-ын Олон улсын эрэн хайх, авран туслах зөвлөлдөх бүлгийн ангилалд хамрагдсан хот дахь эрэн хайх, аврах дунд түвшний багтай болох, албаны хот дахь эрэн хайх, аврах ажиллагааны чадавхыг сайжруулах  зорилт тавин ажиллаж байна.
    Энэ хүрээнд БНХАУ-ын Онцгой байдлын удирдлагын яамнаас тус яамны харьяа Олон улсын солилцоо, хамтын ажиллагааны төвд зохион байгуулсан “Олон улсын хот дахь эрэн хайх, аврах ажиллагааны чадавхыг бэхжүүлэх сургалт”-д Онцгой байдлын байгууллагын 30 алба хаагч хамрагдаж, сертификатаа гардан авлаа.
    Сургалтад хамрагдсан алба хаагчид хот дахь эрэн хайх, аврах ажиллагааны чиглэлээр БНХАУ-ын туршлагыг судалж, олон улсын стандартын дагуу орчин үеийн эрэн хайх, аврах ажиллагааны арга зүй, тоног төхөөрөмжийн ашиглалтын талаар суралцаж, НҮБ-ын Олон улсын эрэн хайх, авран туслах зөвлөлдөх бүлгийн бүтэц, гарын авлага, хариу арга хэмжээ авах, хөгжлийн стратеги, аврах багийн түвшин тогтоолт, түвшингийн үнэлгээтэй танилцаж онолын мэдлэгтэй болж, мэргэжлийн ур чадвараа сайжруулсан юм.
    Мөн БНХАУ-ын газар хөдлөлтийн үеийн эрэн хайх, аврах төв болон Шижяжуан мужийн гамшгаас урьдчилан сэргийлэх, эрсдэлийг бууруулах удирдлагын хэлтсийн үйл ажиллагаатай танилцаж, туршлага судаллаа.

    ]]>     zulaa Mon, 08 Dec 2025 11:12:57 +0800     Нийслэлийн Онцгой байдлын газарт ажиллаж, холбогдох үүрэг чиглэлийг өглөө http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10155 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10155 Монгол Улсын Шадар сайд бөгөөд Улсын Онцгой комиссын дарга Х.Ганхуяг нийслэлийн Онцгой Байдлын газрын удирдлагууд болон 9 дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн дарга нартай уулзаж, үүрэг чиглэл өглөө.
    Хүн ам олноор төвлөрсөн нийслэл хотод обьектын гал түймэр, халдварт өвчний тохиолдол буурахгүй байгаа нь салбарын нэн тэргүүний анхаарах асуудал болоод байгааг Шадар сайд онцолсон юм. Улсын хэмжээнд сүүлийн 7 жилийн хугацаанд тохиолдсон гамшиг, аюулт үзэгдэл, ослын 66.4 хувь нь нийслэлд бүртгэгдсэн байна.
    Энэ нь гамшгаас урьдчилан сэргийлэх, эрсдэлийг бууруулах арга хэмжээг бүх нийтийн оролцоонд тулгуурлан зохион байгуулах, нэн ялангуяа иргэдийг өөрийгөө болон бусдыг авран хамгаалах ажиллагаанд сургах, мэдлэг, дадлага олгох ажлыг тогтмол үр дүнтэй зохион байгуулж, иргэдийн сонор сэрэмжийг дээшлүүлэх шаардлагатайг харуулж байгаа юм. 
    Мөн Онцгой байдлын байгууллагын чадавхыг бэхжүүлэх, хууль эрх зүйн орчныг сайжруулах, гамшгаас хамгаалах сургалтыг бүх шатанд үр дүнтэй зохион байгуулах, алба хаагчдыг чадавхжуулах, нийгмийн баталгааг сайжруулах тал дээр анхаарч ажиллахаа илэрхийллээ. 
    Тэрээр Онцгой байдлын байгууллагын анги, салбарын удирдлагууд алба хаагчдынхаа аюулгүй байдлыг хангах, сахилга батыг сайжруулахад анхаарч, шат шатандаа хяналт тавьж ажиллах, нийт алба хаагчдын эрүүл мэнд, хөдөлмөр хамгаалал, аюулгүй ажиллагаа, дүрэм, журмыг чанд баримталж, өдөр тутамдаа мөрдөж хэвшүүлэхийг үүрэг болголоо.
    ]]>     zulaa Fri, 05 Dec 2025 17:37:30 +0800     Маргаашаас эхлэн Скай ресорт руу нийтийн тээврийн автобус том хүнд 1,000 хүүхдэд 200 төгрөгөөр үйлчилнэ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10154 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10154
    Маргаашаас эхлэн Скай ресорт цанын бааз руу нийтийн тээврийн автобус зорчино гэж мэдээслсэн билээ.
    Тодруулбал, Х:23 Сүхбаатарын талбай-Маршал таун-Скай ресорт чиглэлд өдөр бүр нийтийн тээврийн автобус явах бөгөөд том хүн 1,000, хүүхэд 200 төгрөгөөр үйлчлүүлнэ.
    Эхний автобус Сүхбаатарын талбайгаас 09:40 цагт хөдлөх бол орой 19:30 цагт ирэх хуваарьтай байна.
    Скай ресорт цанын бааз руу нийтийн тээврийн автобусны ирж, очих цагийн хуваарь:
    ]]>     zulaa Fri, 05 Dec 2025 15:19:25 +0800     Олон улсын эрдэмтэн, судлаачид хэлэлцүүлэг өрнүүлж байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10153 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10153 Шинжлэх ухааны ажилтны өдрийг тохиолдуулан ОБЕГ-ын дэргэдэх Гамшиг судлалын үндэсний хүрээлэн, ДХИС-тай хамтран “Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтэц” - Disaster resilient infrastructure” олон улсын эрдэм шинжилгээний хурлыг зохион байгуулж байна.
    Нээлтийн ажиллагаанд Монгол Улсын Шадар сайд Х.Ганхуяг оролцож, хэлсэн үгэндээ “НҮБ-аас Уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаар 2019 онд зохион байгуулагдсан дээд хэмжээний уулзалтын үеэр Энэтхэгийн ерөнхий сайд санаачлан Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтцийн эвсэл(CDRI)-ийг байгуулсан. Эвслийн гишүүнээр 47 орон нэгдсэн байдаг ба анхлан элссэн 6 орны нэг нь Монгол Улс юм. Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтэц эвслийн зорилго нь “Ирээдүйн гамшиг болон уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй дэд бүтцийг байгуулахад системтэйгээр дэмжлэг үзүүлэх юм. Энэ нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн Парисын хэлэлцээр, Гамшгийн эрсдэлийг бууруулах Сендайн үйл ажиллагааны хүрээ баримт бичиг, Дэлхийн тогтвортой хөгжлийн зорилттой уялдсан байх” гэж тодорхойлсон байдаг. Тиймээ гамшигт тэсвэртэй дэд бүтцийг барьж байгуулах, хадгалах, эрсдэлийг дорвитой бууруулах чиглэлээр гүйцэтгэсэн судалгаа, шинжилгээний ажлын үр дүнгээ хэлэлцэж, харилцан туршлагаа солилцон, цаашид тулгамдаж буй асуудлыг шийдэх чиглэлд шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, оновчтой, үнэтэй санал зөвлөмж өгч, хэлэлцүүлэг өрнүүлнэ гэдэгт итгэлтэй байна” гэлээ.
    Олон улсын хуралд АНУ, БНХАУ, БНЭУ, БНСУ, ОХУ, БНКС, БНПС, Итали, Япон зэрэг гадаадын улс орнууд, Монгол Улсын их, дээд сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллага, төрийн болон хувийн хэвшлийн төлөөлөл, судлаачид оролцож байна. Мөн УИХ-ын гишүүн, хот төлөвлөгч PhD, архитектор Г. Лувсанжамц зочин илтгэгчээр оролцож, “Гамшиг, онцгой байдал бол зайлсхийх боломжгүй зүйл” сэдвээр илтгэл танилцууллаа.
    Хурлын эхний шатанд 49 илтгэл, өгүүлэл ирүүлснээс гамшиг судлал, аюулгүй байдал, хот байгуулалт, инженерийн дэд бүтцийн чиглэлийн эрдэмтдийн баг шүүн хэлэлцэж, 17 үндсэн илтгэл, 1 зочин илтгэл, 9 ханын илтгэлийг шалгаруулсан бөгөөд шилдэг илтгэлүүдийг энэхүү хурлаар хэлэлцүүлж байгаа юм.
    Хурлыг зохион байгуулснаар байгалийн болон хүний үйл ажиллагаатай холбоотой гамшгийн дэд бүтцэд үзүүлэх нөлөөлөл, эрсдэлийг бууруулах, бэлэн байдлыг дээшлүүлэх арга замын талаар харилцан мэдлэг, туршлагаа хуваалцаж, талуудын хамтын ажиллагаа сайжрах боломж бүрдэнэ.
    ]]>     zulaa Fri, 05 Dec 2025 13:02:20 +0800     Монгол улс “Азийн гамшгийн бэлэн байдлын төв”-д гишүүнээр элсэнэ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10152 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10152 Монгол Улсын Шадар сайд бөгөөд Улсын Онцгой комиссын дарга Х.Ганхуяг Монгол Улсыг “Азийн гамшгийн бэлэн байдлын төв” олон улсын байгууллагад гишүүнээр элсүүлэх тогтоолын төслийг өргөн барьж, Засгийн газрын хуралдаанаар дэмжлээ.
    Улмаар Ерөнхий сайд Г.Занданшатар Монгол Улсыг “Азийн гамшгийн бэлэн байдлын төв” олон улсын байгууллагад гишүүнээр элсэх хүсэлтийг зохих журмын дагуу уламжлахыг Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгт, Монгол Улсыг Азийн гамшгийн бэлэн байдлын төвийг удирдах зөвлөлд төлөөлж ажиллахыг Шадар сайд Х.Ганхуягт даалгасан юм. 
    40 гаруй жилийн түүхтэй тус төвд гишүүнээр элссэнээр Монгол Улсын гамшгийн эрсдэлийг бууруулах болон уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох асуудлыг бүс нутгийн бодлогод тусгах, энэ чиглэлээр бүс нутгийн шийдвэр гаргах үйл явцад оролцох, техникийн туслалцаа, мэргэжлийн зөвлөгөө, сургалт, төсөл хөтөлбөр, мэдээлэл солилцох платформд хамрагдах боломж бүрдэнэ.
    Мөн уур амьсгалын ногоон сангийн болон бусад олон талт хөрөнгө оруулалтыг татах, олон улсын байгууллагуудтай өргөн хүрээнд хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх, газар зүй, цаг уурын онцлог, гамшгийн нөхцөл, авсан сургамж, туршлагыг бүс нутгийн мэдлэг, мэдээллийн санд оруулж, гамшгийн эрсдэлийг бууруулах чиглэлээр Засгийн газраас хэрэгжүүлж байгаа үйл ажиллагааг олон улсад сурталчлан таниулах зэрэг өргөн боломжууд бий болох юм.
    ]]>     zulaa Thu, 04 Dec 2025 16:50:38 +0800     2025 оны ”Өвөр Монголыг ойлгох нь” оны уулзалт Хөххотод боллоо http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10151 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10151 2025 оны "Өвөр Монголыг ойлгох нь" оны уулзалт 11-р сарын 29-ний өдөр Хөххотод боллоо. Тус хуралд мэргэжилтнүүд, эрдэмтэн судлаачид, хэвлэл мэдээллийн ахлах мэргэжилтэн, олон салбарын төлөөлөгчид оролцож, ӨМӨЗО-ны дүр төрхийг харуулах, Өвөр Монголын түүхийг үр дүнтэйгээр хүргэх, Өвөр Монголын дуу хоолойг түгээн дэлгэрүүлэх шинэ арга замыг хэлэлцсэн байна.
    Уулзалтад Өвөр Монголын харилцаа, хөгжлийн боломжийг олон талаас нь тайлбарлах зорилгоор мэргэжилтнүүд, эрдэмтдийг урьсан юм. Синьхуа агентлагийн сурвалжлагчдын онцлох бүтээлийн түүвэр болох "Яагаад Өвөр Монгол вэ" нэртэй шинэхэн хэвлэгдсэн ном нь Өвөр Монголын "хөгжлийн нууц"-ын тухай асуултад хариулж, мэдээ түгээх өртгийн сүлжээг үр дүнтэйгээр өргөтгөсөн байна. Шинээр гаргасан Өвөр Монголын харилцааны найман танилцуулга нь ӨМӨЗО-ны харилцаа холбооны хүчин чармайлтын онцлох үйл явдлууд болон давуу талуудыг үнэн зөв тусгаж, Өвөр Монголын брэндийн нөлөөг нэмэгдүүлэхэд хүчтэй дэмжлэг үзүүлж байна.
    Уулзалтад ӨМӨЗО-ны 12 аймаг, хотын төлөөлөгчид гол аж ахуйн нэгжийн хамт танилцуулга хийж, Өвөр Монголын хөгжлийн эрч хүч, харилцаа холбооны чадавхийг бүх талаар харуулсан байна. Түүнчлэн "Өвөр Монголд зориулсан шүлэг" яруу найргийн уралдаан, "Өвөр Монгол интернетийн алдартнуудын нүдээр" сэдэвт бүтээлч уралдаан зэрэг хоёр томоохон арга хэмжээний дүнг танилцуулж, Өвөр Монголын соёлын сэтгэл татам байдал, орчин үеийн хэв маягийг уран зохиолын болон дүрслэлээр тод харуулсан байна.
    Оны уулзалт нь "Хөгжилд харилцаа холбооны жигүүр ургуулъя" уриан дор зохион байгуулагдаж, Өвөр Монголын хөгжлийн эрч хүч, соёлын сэтгэл татам байдал, орчин үеийн хэв маягийг цогцоор нь харуулах, Өвөр Монголыг ойлгох, хайрлах, хамтран ажиллах гүүрийг бий болгох зорилготой юм. Уулзалт нь өндөр түвшний солилцооны платформ байгуулж, бүх талын мэргэн ухаан, хүч чадлыг цуглуулж, Өвөр Монголыг ойлгох шинэлэг арга замыг судалж байна.
    Хятадын умард хаалганд оршдог Өвөр Монгол орон өргөн уудам, гайхамшигт газар нутаг, байгалийн арвин баялаг, өвөрмөц давуу талтай аж үйлдвэр, нээлтийн эрч хүчтэй, соёлын гүн өв, үндэстэн ястны эв нэгдэлтэй гэдгээрээ алдаршиж байна. Бүх шатны намын хороод, засгийн газар, сурталчлах хэлтсүүдийн хүчтэй дэмжлэгээр Өвөр Монголын нэр хүнд дотоод болон олон улсын хэмжээнд тасралтгүй дээшилж, нөлөө нь үлэмж нэмэгдэж байна.
    Найруулагч:
    С.САРАНЧИМЭГ
    Эх сурвалж:
    ӨМӨС

    ]]>     egshig Thu, 04 Dec 2025 16:06:57 +0800     Өвөр Монголд суралцаж буй гадаад оюутнуудын Хятад хэлний авьяас чадварын тэмцээн болов http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10150 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10150 Өвөр Монголд суралцаж буй гадаад оюутнуудын соёлын амьдралыг баяжуулах, Хятадын соёлын тухай ойлголт, мэдлэгийг нь нэмэгдүүлэх, Хятадын болон гадаад орнуудын соёлын солилцоог сайжруулах зорилгоор "Хятад улсыг танин мэдэхүй, Өвөр Монголд уулзъя” 2025 оны Өвөр Монголд суралцаж буй гадаад оюутнуудын Хятад хэлний авьяас чадварын тэмцээн энэ оны 11-р сард эхэлсэн юм.
    Энэхүү арга хэмжээг ӨМӨЗО-ны Ардын Засгийн газрын Хэвлэл Мэдээллийн алба, ӨМӨЗО-ны Боловсролын Газраас санаачилж, Өвөр Монголын Их Сургууль, Өвөр Монголын Урлагийн Театр хамтран зохион байгуулав. Уг тэмцээний эцсийн шатны шалгаруулалт ба шагнал гардуулах ёслол 11-р сарын 30-ны өдрийн 19:30 цагт Өвөр Монголын Урлагийн Театрт болов.
    Уг тэмцээнд Өвөр Монголын Их Сургууль, Өвөр Монголын Багшийн Их Сургууль, Өвөр Монголын Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургууль, Өвөр Монголын Анагаах Ухааны Их Сургууль, Өвөр Монголын Технологийн Их Сургууль, Өвөр Монголын Эдийн Засгийн Их Сургууль, Өвөр Монголын Үндэстний Их Сургууль, Өвөр Монголын Шинжлэх Ухаан, Технологийн Их Сургууль зэрэг 13 их сургуульд суралцаж буй Монгол, Орос, Лаос, Гана, Филиппин зэрэг 10 орны 226 гадаад оюутан оролцсон билээ. Тэмцээн нь урьдчилсан шат, урьдчилсан үнэлгээ, эцсийн шат гэсэн гурван үе шаттайгаар явагдаж, нийт 37 тоглолт бүртгүүлж тэмцээнд оролцсоны эцэст эцсийн шатны шалгаруулалтад 10 их сургуулийн 7 улс орны 129 оюутны 15 тоглолтыг сонгон оролцуулсан байна.
    Эцсийн шатны шалгаруулалтын уур амьсгал гайхалтай хөгжилтэй байсан бөгөөд өрсөлдөөн маш хурц шүрүүн боллоо. Тэмцээнд дуу, бүжиг, хөгжим, тулааны урлаг, уншлага, уран бичлэг зэрэг олон төрлийн арга хэмжээ багтаж, оролцогчид өөр өөрийн авьяас чадвараа харууллаа.
    Энэхүү тэмцээн нь Хятадад суралцаж буй олон улсын оюутнуудад өөрсдийгөө харуулах тавцан болж буй бөгөөд, Хятадын соёлыг ойлгох, хайрлах сэтгэлийг нь нэмэгдүүлж, улс орон, бүс нутгийн хоорондын соёлын солилцоог ахиулж,Хятадыг дэлхий дахинд илүү сайн сурталчлах боломжоор хангаж буй юм. Хурц ширүүн өрсөлдөөний эцэст Өвөр Монголын Их сургуульд суралцаж буй Монгол, Оросын оюутан Хүслэн, Рэньни хоёрын бүжиг нэгдүгээр байранд оров.
    Тэмцээнийг зохион байгуулагчид шагнал хүртсэн гадаад оюутнуудыг 2026 оны 1-р сард Гуандүн мужийн Гуанжөү хот, Шэньжэнь хотуудад аялуулж, тухайн нутгийн соёл, эдийн засаг, технологи, байгаль орчин зэрэгтэй танилцуулж, шинэ эрин үеийн Хятадын хөгжлийн ололт амжилтыг биечлэн мэдрүүлэх болно. 
    Зохиогч:
    Нийтлэл: Х.АРВИНТАЛ, Б.СУРНАА
    Найруулагч:
    Х.АРВИНТАЛ
    Эх сурвалж:
    Солонго мэдээллийн төв

    ]]>     egshig Thu, 04 Dec 2025 15:03:13 +0800     Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн ажилтны чадавхжуулах сургалт, дадлагыг зохион байгууллаа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10149 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10149 Онцгой байдлын ерөнхий газраас “Ололт амжилтын түлхүүр” ХХК-тай хамтран “Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн ажилтны чадавхжуулах сургалт, дадлага”-ыг энэ сарын 02-03-ны өдрүүдэд зохион байгууллаа.
    Сургалтын арга хэмжээнд ОБЕГ-ын дэд дарга, хурандаа Ц.Уранчимэг оролцож хэлсэн үгэндээ “Онцгой байдлын байгууллагаас 2025 онд “Алба хаагчдын хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуй, аюулгүй ажиллагааг хангах, сахилга бат, хариуцлагыг дээшлүүлэх зорилт”-ыг дэвшүүлж, алба хаагчдын хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн нөхцөлийг сайжруулах, үйлдвэрлэлийн осол, хурц хордлогын эрсдэлийг бууруулах чиглэлээр олон талт арга хэмжээг шат дараатай хэрэгжүүлж байна. Мөн “Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйг сайжруулах зарим арга хэмжээний тухай” албан даалгаврыг батлан, нийт байгууллагуудад хүргүүлж, хэрэгжилтэд тогтмол хяналт тавьж ажиллалаа. Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамтай хамтран улсын хэмжээнд 152 газар, хэлтэс, анги, салбарт иж бүрэн үзлэгийг зохион байгуулсан.Тиймээс энэхүү сургалтаар сурсан мэдлэгээ байгууллагынхаа өдөр тутмын үйл ажиллагаанд нэвтрүүлж, тогтолцоог боловсронгуй болгох, осол гэмтлээс урьдчилан сэргийлэх ажлын чанар, үр дүнг шинэ шатанд гарган ажиллана гэдэгт итгэж байна” гэлээ.
    Сургалтад төв, орон нутгийн Онцгой байдлын байгууллагын газар, хэлтсийн хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуй ажилтан нарын 50 орчим алба хаагч хамрагдаж, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн талаарх хууль, дүрэм, стандарт, алба хаагчдын эрүүл мэнд хөдөлмөрийн чадварыг хэвээр хадгалах, сайжруулах, үйл ажиллагааг зохион байгуулахад шаардлагатай менежментийн мэдлэг, ур чадварыг олгосон юм. 
    Мөн  аж ахуйн нэгж, байгууллагад үйлдвэрлэлийн осол, хурц хордлого гарсан тохиолдолд ослын суурь болон нөлөөлсөн шалтгаануудыг судлан тогтоох, цаашид дахин давтагдахаас урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг давтагдахгүй байх арга хэмжээг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой  хууль, эрх зүйн болон арга зүйн мэдлэгээ дээшлүүллээ. 
    ]]>     zulaa Thu, 04 Dec 2025 14:44:15 +0800     Хар тамхи, мансууруулах бодис хууль бусаар улсын хил нэвтрүүлсэн, хадгалсан хэргийг шүүхэд шилжүүллээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10148 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10148
    Прокурорын байгууллага 2025 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдрөөс 14-ний өдрийг дуусталх хугацаанд хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын 52227 эрүүгийн хэрэгт хяналт тавин ажиллажээ. Дээрх хугацаанд 1405 гэмт хэргийн шинжтэй гомдол, мэдээлэл бүртгэгдсэн бол хэрэг бүртгэлтийн 674 хэрэг шинээр нээж, 294 хэрэгт прокурор яллах дүгнэлт үйлдсэн байна.
    Яллах дүгнэлт үйлдсэн хэргийг тодруулбал, Эрүүл мэндийн халдашгүй байдлын эсрэг 128, Хөдөлгөөний аюулгүй байдал, тээврийн хэрэгслийн ашиглалтын журмын эсрэг 78, Өмчлөх эрхийн эсрэг 56, Олон нийтийн аюулгүй байдал ашиг сонирхлын эсрэг 7, Хүний бэлгийн эрх чөлөө, халдашгүй байдлын эсрэг, Хүрээлэн байгаа орчны эсрэг гэмт хэрэг тус бүр 5, Хүний амьд явах эрхийн эсрэг 4, Эдийн засгийн гэмт хэрэг 3, Авлигын гэмт хэрэг, Нийтийн албаны ашиг сонирхлын эсрэг гэмт хэрэг тус бүр 2, Хүний халдашгүй чөлөөтэй байх эрхийн эсрэг, Хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааны эсрэг, Соёлын өвийн эсрэг, Цэргийн албаны эсрэг гэмт хэрэг тус бүр 1 байна. 
    Нийслэлийн прокурорын газраас яллах дүгнэлт үйлдэж шүүхэд шилжүүлсэн зарим хэргээс дурдвал:
    • Гадаад улсаас дайвар ачаанд нуун Монгол Улсын хилээр хууль бусаар нэвтрүүлсэн НҮБ-ын 1971 оны “Сэтгэцэд нөлөөлөх бодисын тухай конвенцын II жагсаалтад багтсан метамфетамины агууламжтай “мөс” гэх нэршилтэй хориглосон сэтгэцэд нөлөөт бодисыг Л.Д, Х.Н нар нь хүлээн авч, худалдаалах зорилгоор хууль бусаар хадгалсан хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 20.7 дугаар зүйлийн 1, 2, 3.3 /Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль бусаар ашиглах/-д зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд,
    • Д.О, Л.Б нар нь нэр бүхий эмэгтэйчүүдийн эмзэг байдлыг нь далимдуулан, цахим орчинд “санхүү авна” гэсэн зар байршуулан биеийг нь үнэлүүлж, саун массаж нэрийн дор биеэ үнэлэх газар байгуулсан, орон байраар хангаж, биеэ үнэлэхийг зохион байгуулсан хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 12.6 дугаар зүйлийн 1,2 /Биеэ үнэлэхийг зохион байгуулах/, Эрүүгийн хуулийн 13.1 дүгээр зүйлийн 2.1, 2.2 /Хүн худалдаалах/-д зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд,
    • Б.М нь бусадтай бүлэглэн насанд хүрээгүй хохирогчийг хууран мэхлэн тээврийн хэрэгслээр авч яван, хүн хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 13.2 дугаар зүйлийн 2.2 /Хүн хулгайлах/, Эрүүгийн хуулийн 13.5 дугаар зүйлийн 2.1 /Заналхийлэх/-д зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд тус тус шүүхэд шилжүүллээ.
    ]]>     zulaa Thu, 04 Dec 2025 12:49:22 +0800     Төгсөгчдийн холбооны дэргэдэх “Эрдэм” эндаумент сангаас судлаачдыг урамшууллаа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10147 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10147
  • Шинжлэх ухааны ажилттны өдрийг тохиолдуулан Төгсөгчдийн холбооны дэргэдэх “Эрдэм” эндаумент сангаас Удирдлагын академийн Онцгой байдлын удирдлага, стратегийн тэнхимийн профессор, доктор, дэд профессор, дэд хурандаа Б.Саранцэцэгийг зургаан сая, Эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн Гамшиг судлалын төвийн эрхлэгч, доктор, ахлах дэслэгч Б.Одгэрэлийг гурван сая  төгрөгөөр тус тус урамшууллаа. 

     
    Эрдэм шинжилгээний ажлын чанар, үр нөлөөг дээшлүүлэх зорилтыг хангах чиглэлд идэвх, санаачилгатай ажиллаж, олон улсын шинжлэх ухааны мэдээллийн сан (WoS, Scopus)-д бүртгэлтэй сэтгүүлд Их сургуулийг төлөөлөн эрдэм шинжилгээний өгүүлэл нийтлүүлсэн алба хаагчдыг ийнхүү урамшуулсан байна.
    • ]]>     zulaa Thu, 04 Dec 2025 12:02:00 +0800     “ИРГЭНИЙ НИСЭХИЙН ҮНДЭСНИЙ ТӨВ” ТӨХХК-ИЙН 2026-2030 ОНЫ СТРАТЕГИ ТӨЛӨВЛӨГӨӨГ ХЭЛЭЛЦЭЖ БАЙНА http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10182 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10182
    Энэ оны нэгдүгээр сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжиж эхэлсэн “Иргэний нисэхийн тухай” хуулийн шинэчилсэн найруулгын хүрээнд “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” төрийн өмчит хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани болон үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Тэгвэл өнөөдөр буюу 2025 оны 12 дугаар сарын 04-ний өдөр тус компанийн 2026-2030 оны стратеги төлөвлөгөөг бэлтгэн, хэлэлцэж эхэллээ. Тус төлөвлөгөөг баталж, хэрэгжүүлж эхэлсэнээр компанийн ирээдүйн зорилго, хөгжлийн чиг хандлага, тогтвортой өсөлтийг хангахад чиглэсэн чухал баримт бичиг болж байгаа юм. Дунд хугацааны стратеги төлөвлөгөө нь үйл ажиллагааны үр ашгийг дээшлүүлэх, дэд бүтцийг сайжруулах, байгаль орчинд ээлтэй шийдэл нэвтрүүлэх, хамт олны ур чадварыг хөгжүүлэх зэрэг тэргүүлэх чиглэлүүдийг тусгаснаараа онцлогтой.


    ]]>     otgoo Wed, 03 Dec 2025 22:26:57 +0800     Орон нутгийн онцлогт тохируулан хариу арга хэмжээг хэрэгжүүлэхийг онцоллоо http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10141 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10141 Монгол Улсын Шадар сайд, УОК-ын дарга Х.Ганхуяг, ОБЕГ-ын дарга, хошууч генерал Г. Ариунбуян нар Ховд аймагт ажиллаж, аймгийн Онцгой комиссын өргөтгөсөн хуралдаанд оролцож, өвөлжилтийн бэлтгэл, хариу арга хэмжээний талаар мэдээлэлтэй танилцлаа.
    Тус аймгийн хувьд аюулгүй нөөцөд 824 тн өвс, 120 тн тэжээл, 56.4 тн эрдэст тэжээл бэлтгэсэн. Аймгийн хэмжээнд 1883 өрхийн 1036.0 мянган толгой мал отроор өвөлжих дүн гарсан бөгөөд мал аж ахуйн бэлтгэлийн хангалт 84.1 хувьтай байна.
    Нийт нутгийн 70 орчим хувьд бэлчээрийн даац 1-ээс дээш олон дахин хэтэрч гарсан нь өвөл, хаврын улиралд мал онд орох нөхцөл хүндэрч, эрсдэл үүсч болзошгүй байгааг танилцууллаа.
    Шадар сайд Х.Ганхуяг зудын эрсдэлийн үнэлгээ, урьдчилсан төлөвөөр Ховд аймаг нь их эрсдэлтэй байгааг онцолж, отроор яваа иргэдэд болон орон нутгийн малчид, иргэдэд эрүүл мэндийн болон бусад төрийн үйлчилгээг шуурхай тасралтгүй хүргэх ажлыг тогтмол зохион байгуулах, өвөлжилт хүндэрсэн үед орон нутгийн онцлогт тохируулан оновчтой арга хэмжээг төлөвлөн хэрэгжүүлэхийг үүрэг болголоо. 

    ]]>     zulaa Wed, 03 Dec 2025 14:46:44 +0800     Хуулийн төслүүдийн нээлттэй хэлэлцүүлгийг зохион байгууллаа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10140 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10140 Улсын Их Хурлын 2024 оны 21 дүгээр тогтоолоор баталсан “Монгол Улсын Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөр” -ийн 4.4.4.14 дэх дэд заалт, Засгийн газрын 2024 оны 181 дүгээр тогтоолоор баталсан “Монгол Улсын хууль тогтоомжийг 2028 он хүртэл боловсронгуй болгох үндсэн чиглэл”-ийн 1.3 дахь хэсгийг тус тус үндэслэн ОБЕГ-аас  Гамшгаас хамгаалах тухай хууль болон Улсын нөөцийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахаар ажиллаж байна.
    Үүнтэй холбогдуулан Онцгой байдлын байгууллагын болон гамшгаас хамгаалах, урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг төрийн бус байгууллага, эрдэмтэн, судлаачид, үе, үеийн ажилтан, алба хаагчдыг оролцуулсан хуулийн төслийн нээлттэй хэлэлцүүлгийг зохион байгууллаа.  
    Энэ үеэр оролцогчид хуулиийн төсөлд бичгээр болон ярилцлагаар санал, хүсэлтээ илэрхийлсэн бөгөөд тус саналуудыг тусгахаар ажиллаж байна.
    Мөн энэ үеэр Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр хэрэгжүүлэх “Монгол Улсын гамшгийн сөрөн тэсвэрлэх чадавхыг бэхжүүлэх төслийг хэрэгжүүлэх” олон улсын хэлэлцээр соёрхон батлах тухай хуулийн төсөл, Онцгой байдлын байгууллагын гамшигтай тэмцэх чадавхыг бэхжүүлэх чиглэлээр авч хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн төсөл, хөтөлбөрийн талаар мэдээлэл өгч, санал, хүсэлтийг сонслоо.
    ]]>     zulaa Tue, 02 Dec 2025 16:06:34 +0800     “Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтэц” олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10139 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10139
    НҮБ-аас Уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаар 2019 онд зохион байгуулагдсан дээд хэмжээний уулзалтын үеэр Энэтхэгийн ерөнхий сайд санаачлан Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтцийн эвсэл(CDRI)-ийг байгуулсан. Эвслийн гишүүнээр 47 орон нэгдсэн байдаг ба тэдний нэг нь Монгол Улс юм.
    Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтэц эвслийн зорилго нь “Ирээдүйн гамшиг болон уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй дэд бүтцийг байгуулахад системтэйгээр дэмжлэг үзүүлэх юм. Энэ нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн Парисын гэрээ, Гамшгийн эрсдэлийг бууруулах Сендайн үйл ажиллагааны хүрээ баримт бичиг, Дэлхийн тогтвортой хөгжлийн зорилттой уялдсан байх” гэж тодорхойлсон байдаг.
    Тиймээс  Шинжлэх ухааны ажилтны өдрийг тохиолдуулан ОБЕГ-ын дэргэдэх Гамшиг судлалын үндэсний хүрээлэн, ДХИС-тай хамтран “Гамшигт тэсвэртэй дэд бүтэц” - Disaster resilient infrastructure” олон улсын эрдэм шинжилгээний хурлыг энэ  сарын 04-нд зохион байгуулах гэж байна.
     Тус хуралд  ОХУ,  БНХАУ, Энэтхэг, БНСУ, АНУ, Монгол улсын эрдэмтэн, судлаачид танхим болон цахимаар оролцож, шилдэг илтгэлүүдтэй танилцан, хэлэлцүүлэг өрнүүлэх юм. 
    Хурлаас гамшигт тэсвэртэй дэд бүтцийг барьж байгуулах, бэхжүүлэхэд шинжлэх ухааны үүрэг, оролцоог нэмэгдүүлэх, шинжлэх ухаанд суурилсан бодлого, шийдвэрийг гаргах аргазүйн талаар  багц зөвлөмж гаргах бөгөөд байгалийн болон хүний үйл ажиллагаатай холбоотой гамшгийн дэд бүтцэд үзүүлэх нөлөөлөл, эрсдэлийг бууруулах, бэлэн байдлыг дээшлүүлэх арга замын талаар харилцан мэдлэг, туршлагаа хуваалцаж, талуудын хамтын ажиллагаа сайжрах боломж бүрдэнэ.
    ]]>     zulaa Tue, 02 Dec 2025 14:59:34 +0800     Ерөнхийлөгч хоёр улсад айлчлахаар мордлоо http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10138 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10138 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Бүгд Найрамдах Итали Улсын Ерөнхийлөгч Сэржо Маттарэллагийн урилгаар 2025 оны 12 дугаар сарын 01-03-ны өдрүүдэд тус улсад төрийн айлчлал хийхээр эх орноосоо мордлоо.
    Энэ айлчлал Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Итали Улс хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 55 жилийн ойн хүрээнд болж байна.
    Айлчлалын үеэр хоёр улсын Ерөнхийлөгч ганцаарчилсан уулзалт болон  албан ёсны хэлэлцээ хийнэ. Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхэд Бүгд Найрамдах Итали Улсын Төлөөлөгчдийн танхимын Ерөнхийлөгч Лорэнзо Фонтана бараалхана.
    Айлчлалын хүрээнд уламжлалт, найрсаг харилцааны түвшнийг ахиулахын зэрэгцээ соёл, боловсрол, шинжлэх ухаан, эрдэс баялаг, дэд бүтэц, иргэний хамгаалал, орон нутгийн хөгжил, спорт, аялал жуулчлал, олон нийтийн хэвлэл мэдээлэл зэрэг Засгийн газар болон байгууллага хоорондын хамтын ажиллагааны 10 гаруй баримт бичигт гарын үсэг зурахаар төлөвлөж байна.
    Дипломат харилцаа тогтоосны 55 жилийн ойг тохиолдуулан Ром хотноо Монгол Улсын филармонийн Морин хуур найрал хөгжим уран бүтээлээ толилуулж,   аж ахуйн нэгжүүд хамтран бизнес форум  зохионо.
    Монгол Улсаас 2000 онд Ерөнхийлөгч Н.Багабанди ажлын, 2011 онд Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж албан ёсны айлчлал хийж байсан.
    Хоёр улс 1970 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр дипломат харилцаа тогтоосон түүхтэй. Манай улс 2011 оны 10 дугаар сард Ром хотноо, Итали Улс 2016 оны 07 дугаар сард Улаанбаатар хотноо Элчин сайдын яамаа нээсэн юм.
    Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Гэгээн Ширээт Улсад төрийн айлчлал хийхээр мордлоо
    Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх Гэгээн Ширээт Улсын төрийн тэргүүн, Пап XIV Лео-гийн урилгаар 2025 оны 12 дугаар сарын 04-ний өдөр тус улсад төрийн айлчлал хийнэ.
    Төрийн айлчлал нь Монгол Улсын төрийн тэргүүний түвшинд тус улсад 14 жилийн дараа хийж буй айлчлал юм.
    Айлчлалын үеэр хоёр улсын төрийн тэргүүн албан ёсны уулзалт хийх бөгөөд Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхэд Гэгээн Ширээт Улсын Төрийн Хэрэг эрхлэх газрын дарга Кардинал Пиетро Паролин бараалхана.
    Манай улс Гэгээн Ширээт Улстай 1992 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдөр дипломат харилцаа тогтоосон. Өнгөрсөн 30 гаруй жилийн хугацаанд харилцаа, хамтын ажиллагаа соёл, боловсрол, эрүүл мэнд, хүмүүнлэгийн салбарт идэвхтэй өрнөж байна.
    2023 онд Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн урилгаар Гэгээн Ширээт Улсын төрийн тэргүүн Пап Францис-ын хийсэн төрийн айлчлал хоёр улсын 800 орчим жилийн түүхтэй харилцаа, хамтын ажиллагааг өргөжүүлэн хөгжүүлэх түүхэн айлчлал болсон.
    Пап IV Инносентээс 1245 онд Гүюг хаанд бичсэн болон 1246 онд Их хаанаас хариу болгон илгээсэн захидал нь хоёр улс олон зуун жилийн өмнө  харилцаж байсныг нотлох үнэт эх сурвалжид тооцогддог юм.
    Эх сурвалж: Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар
    ]]>     zulaa Mon, 01 Dec 2025 07:07:25 +0800     Гал түймэр унтраах, аврах 86 дугаар анги 80 гаруй мянган иргэнд гамшгаас хамгаалах төрийн үйлчилгээг хүргэнэ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10146 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10146 НОБГ-ын Чингэлтэй дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал түймэр унтраах, аврах 86 дугаар ангийн шинэ байрны нээлтийн ажиллагаанд УИХ-ын гишүүн Н.Батсүмбэрэл, ОБЕГ-ын дарга, хошууч генерал Г.Ариунбуян болон албаны төлөөлөгчид оролцлоо.
    Чингэлтэй дүүргийн ИТХ-ын 2024 оны 09 дүгээр сарын 25-ны өдрийн 43 тоот тогтоолоор тус дүүргийн 21 дүгээр хороонд Гал түймэр унтраах, аврах 86 дугаар ангийг байгуулахаар шийдвэрлэсэн. Тус ангийн барилга нь орчин үеийн стандартад нийцсэн, төмөр бетон хийцтэй, 2100 гаруй квадрат талбайтай, А, В, С блокоос бүрдэх бөгөөд дээд давхартаа алба хаагчдын орон сууцыг шийдвэрлэсэн гэдгээрээ онцлог юм. 
     
    Гал түймэр унтраах, аврах 86 дугаар анги ашиглалтад орсноор нийслэлийн хойд чиглэлийн 80 гаруй мянган иргэдэд гамшгаас хамгаалах төрийн үйлчилгээг богино хугацаанд шуурхай, хүртээмжтэй хүргэх боломж бүрдэж байна.
    ]]>     zulaa Sat, 29 Nov 2025 14:47:12 +0800     ТҮРЭЭСЛЭГЧИЙГ СОНГОН ШАЛГАРУУЛАХ УРИЛГА http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10181 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10181






    ]]>     otgoo Fri, 28 Nov 2025 22:06:29 +0800     П.Наранбаяр: Ирэх даваа гаригаас эхлэн томуугийн тархалт ихтэй сургуулиудын 1-5-р ангийн сурагчдыг цахимаар хичээллүүлнэ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10137 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10137
    Ханиад томууны дэгдэлт их байгаатай холбогдуулан сурагчдын амралтыг наашлуулах эсвэл цахимд шилжүүлэх саналыг ЭМЯ гаргасан.
    Харин Боловсрол яам тус саналыг хүлээн авах боломжгүй талаараа мэдэгдсэн. Үүнтэй холбоотойгоор Боловсролын сайд П.Наранбаяр мэдээлэл өглөө.
    Тэрбээр “Өнөөдөр шийдвэр гарна. Амралт нааш татахгүй, ирэх даваа гарагаас 1-5 дугаар ангийн хичээлийг цахимд шилжүүлэх талаар ярьж байна. Гэхдээ алаг цоог дэгдэлттэй буюу нийслэлийн зургаан дүүргийн сургуульд хамаатай. Сурагчдын амралт арванхоёрдугаар сарын 15-наас эхэлнэ" гэв.
    ]]>     zulaa Fri, 28 Nov 2025 19:29:50 +0800     Аюулгүй байдлын хяналтыг тогтмол хийж, холбогдох арга хэмжээг хэрэгжүүлж хэвшье http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10145 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10145 Онцгой байдлын байгууллагаас сар бүрийн сүүлийн 7 хоногийн пүрэв гарагийг "Аюулгүй байдлаа шалгах өдөр" болгож, төрийн болон төрийн бус байгууллага, аж ахуйн нэгж, хуулийн этгээд, иргэдэд зориулсан хяналтын хуудсаар дамжуулан гамшгаас хамгаалах мэдлэг, мэдээллийг олгож байна. 
    Болзошгүй гамшиг, аюул ослоос урьдчилан сэргийлэх, бэлэн байдлаа хангах зорилгоор өөрсдийн болон орчныхоо аюулгүй байдлын хяналтыг тогтмол  хийж, холбогдох арга хэмжээг хэрэгжүүлж хэвшихийг уриалдаг билээ. 
    Тус хяналтын хуудас бүхий асуумжийг өнгөрсөн хоёрдугаар сараас эхлэн байршуулсан бөгөөд өнөөдрийн /2025.11.27/ байдлаар улсын хэмжээнд 19.690 байгууллага, 30.474 өрх, 72.097 иргэн буюу нийт 122.261 хүн хандаж, аюулгүй байдлаа шалган, анхан шатны мэдлэг, мэдээлэлтэй боллоо.
    Аюулгүй байдлаа хангах өдрийн хүрээнд хяналтын хуудсыг бөглүүлэн, иргэд, олон нийтэд мэдээ, мэдээлэл хүргэх энэхүү ажилд Баянхонгор, Орхон, Хэнтий аймгууд тэргүүлж байна.
    ]]>     zulaa Fri, 28 Nov 2025 14:47:12 +0800     Хонконгийн орон сууцны хороололд гал гарсны улмаас 44 хүн нас бараад байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10144 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10144 2025 оны 11 дүгээр сарын 26-нд Хонконгийн хойд хэсгийн Тай По дүүрэгт байрлах Ван Фук орон сууцны хотхонд их хэмжээний гал түймэр гарсан. Тус хотхоны 8 блок орон сууцанд 2000 орчим айл өрхөд ойролцоогоор 4600 орчим хүн амьдардаг байна. Гал түймрийн улмаас одоогоор 44 хүн нас барж, 270 гаруй хүнтэй холбоо тогтоож чадахгүй, сураггүй байна гэж Хонконгийн Засгийн газар болон онцгой байдлаас мэдээлжээ.
    Одоогоор галын шалтгааныг тодруулахаар ажиллаж байгаа бөгөөд урьдчилсан байдлаар засварын ажлын үеэр барилгын цонхыг хааж тавьсан полистрол хавтан болон барилга хооронд тавьсан хулсан шат галыг илүү хурдан тархах нөхцөлийг бүрдүүлсэн байж болзошгүй гэж үзсэн байна. Өнөөдөр /2025.11.27/ өглөөний байдлаар орон сууцны хотхоны зарим блокоос утаа гарсаар байгаа бөгөөд уг гал түймэрт засвар үйлчилгээ хийж байсан гурван хүнийг сэжиглэн баривчилжээ.
    Гал сөнөөгчид шөнөжин ажилласан ч хэт халалт, өтгөн утааны улмаас 32 давхар орон сууцны хотхоны дээд давхарт хүрч чадахгүй байна. Албаныхны мэдээлснээр орон сууцны дөрвөн блокийн түймрийг бүрэн унтраасан байна. Олон зуун оршин суугчдыг түр хоргодох байранд нүүлгэн шилжүүлж, нүүлгэн шилжүүлэх шаардлагатай хүмүүст яаралтай тусламжийн байрыг хуваарилж байна. Хонгконгийн гал түймрийн албанаас галыг тавдугаар зэрэглэлийн дохиоллын ангилалд оруулсан бөгөөд энэ нь хамгийн ноцтой нь юм. Хонконгт хамгийн сүүлд 17 жилийн өмнө тавдугаар түвшний галын дохиолол өгч байжээ.
    Эх сурвалж: reuters.com
    ]]>     zulaa Thu, 27 Nov 2025 14:47:12 +0800     Гамшиг, аюулт үзэгдэл, ослын дуудлага 12.9 хувиар буурсан байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10143 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10143 Монгол Улсын Шадар сайд, УОК-ын дарга Х.Ганхуяг, ОБЕГ-ын дарга, хошууч генерал Г.Ариунбуян нар Баруун бүсийн төв-Ховд аймгийн Онцгой байдлын газар, салбар нэгжүүдэд ажиллалаа.
    Баруун бүсийн хэмжээнд он гарсаар 411 удаагийн гамшиг, аюулт үзэгдэл ослын дуудлага бүртгэгдсэн бөгөөд өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 12.9 хувиар буурсан үзүүлэлттэй байна.
    Бүртгэгдсэн дуудлагын дагуу алба хаагчид үүрэг гүйцэтгэж, 297 хүний амь нас, 19.6 тэрбум төгрөгийн эд хөрөнгийг авран хамгаалсан. Гамшгаас хамгаалах мэдлэг олгох ангиллын сургалтыг 307 удаа 15.691 хүнийг хамруулан зохион байгуулсан нь 12.1 хувиар өссөн байна.
    Улсын болоод орон нутгийн хөрөнгө оруулалтаар техник, технологи, хувцас хэрэглэлийн хангалтыг тогтмол нэмэгдүүлж, алба хаагчдын үүрэг гүйцэтгэх чадавхыг дээшлүүлэх сургалт, дадлагыг зохион байгуулж байгааг мөн энэ үеэр танилцууллаа. 

    ]]>     zulaa Tue, 25 Nov 2025 14:47:12 +0800     Орон нутгийн онцлогт тохируулан хариу арга хэмжээг хэрэгжүүлэхийг онцоллоо http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10142 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10142 Монгол Улсын Шадар сайд, УОК-ын дарга Х.Ганхуяг, ОБЕГ-ын дарга, хошууч генерал Г. Ариунбуян нар Ховд аймагт ажиллаж, аймгийн Онцгой комиссын өргөтгөсөн хуралдаанд оролцож, өвөлжилтийн бэлтгэл, хариу арга хэмжээний талаар мэдээлэлтэй танилцлаа.
    Тус аймгийн хувьд аюулгүй нөөцөд 824 тн өвс, 120 тн тэжээл, 56.4 тн эрдэст тэжээл бэлтгэсэн. Аймгийн хэмжээнд 1883 өрхийн 1036.0 мянган толгой мал отроор өвөлжих дүн гарсан бөгөөд мал аж ахуйн бэлтгэлийн хангалт 84.1 хувьтай байна.
    Нийт нутгийн 70 орчим хувьд бэлчээрийн даац 1-ээс дээш олон дахин хэтэрч гарсан нь өвөл, хаврын улиралд мал онд орох нөхцөл хүндэрч, эрсдэл үүсч болзошгүй байгааг танилцууллаа.
    Шадар сайд Х.Ганхуяг зудын эрсдэлийн үнэлгээ, урьдчилсан төлөвөөр Ховд аймаг нь их эрсдэлтэй байгааг онцолж, отроор яваа иргэдэд болон орон нутгийн малчид, иргэдэд эрүүл мэндийн болон бусад төрийн үйлчилгээг шуурхай тасралтгүй хүргэх ажлыг тогтмол зохион байгуулах, өвөлжилт хүндэрсэн үед орон нутгийн онцлогт тохируулан оновчтой арга хэмжээг төлөвлөн хэрэгжүүлэхийг үүрэг болголоо. 

    ]]>     zulaa Mon, 24 Nov 2025 14:47:12 +0800     Зудын эрсдэлийн үнэлгээгээр Баян-Өлгий аймаг "маш их", Увс, Ховд, Хөвсгөл, Дорноговь аймгууд "их" эрсдэлтэй гарсан байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10136 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10136 Монгол Улсын Шадар сайдын 2018 оны 68 дугаар тушаалаар батлагдсан “Гамшгийн эрсдэлийн ерөнхий үнэлгээ хийх аргачлал, заавар”-ын дагуу ХХААХҮЯ, ОБЕГ, ЦУОШГ, ЭМЯ, ЗТЯ, ГБНХЯ хамтарсан ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүн 2025-2026 оны зудын эрсдэлийн үнэлгээ хийлээ.
    Зудын эрсдэлийн үнэлгээгээр нийт 21 аймаг, 330 сумын хэмжээнд “маш их” эрсдэлтэй 5 сум, “их” эрсдэлтэй 59 сум, “дунд” эрсдэлтэй 192 сум, “бага” эрсдэлтэй 74 сум байна. Бүс болон аймгуудын түвшинд нийт дүнгээр авч үзвэл “маш их” эрсдэлтэй Баян-Өлгий аймаг, “их” эрсдэлтэй Увс, Ховд, Хөвсгөл, Дорноговь аймгууд, “дунд” эрсдэлтэй Говь-Алтай, Завхан, Архангай, Баянхонгор, Өвөрхангай, Говьсүмбэр, Дархан-Уул, Дундговь, Өмнөговь, Сэлэнгэ, Төв, Дорнод, Сүхбаатар аймгууд, “бага” эрсдэлтэй Булган, Орхон, Хэнтий аймгууд байна. 
    Зудын эрсдэлийн үнэлгээг хийхдээ цаг агаарын байдал, агаарын температур, хур тунадасны байдлыг тооцон аюулыг, бэлчээрийн даац, өвөлжих малчин өрх, малын тоо, отор нүүдэл, мал малчдын нөхцөл байдал, нийгмийн болон эрүүл мэндийн үйлчилгээ, алба мэргэжлийн ангийн бэлэн байдлыг тооцон эмзэг болон өртөх байдлыг, мал махны зах зээлд нийлүүлсэн байдал, малчдын гар дээр болон аймаг, сум, улсын аюулгүй нөөцөд өвс тэжээлийн нөөцөлсөн байдалд дүн шинжилгээг тооцон чадавхыг тур бүр үнэлж, зудын эрсдэлийн үнэлгээг боловсруулсан байна.
    Зудын эрсдэлийн ерөнхий үнэлгээний дээрх нэгдсэн дүнгээс гадна өвөлжилт хүндэрч болзошгүй аймаг, сумдын малчин өрхийн хашаа хороо, ус түлшний нөөц, нийт малын бэлчээр отроор, байран болон нэмэгдэл тэжээлээр тэжээх малын тоо, малчдын гар дээр болон сум, аймгийн түвшинд нөөцөлсөн өвс тэжээлийн нөөц (Засгийн газрын 2025 оны 56 дугаар тогтоолын хавсралт), цас ахиу орсон үед хаагдаж болзошгүй зам даваа, эрүүл мэнд, нийгмийн үйлчилгээ, орон нутгийн алба мэргэжлийн ангийн бэлэн байдлыг тооцож зудын өртөх болон эмзэг байдлын зураглал, мөн чадавхийн үзүүлэлтийг тооцсоноор зураглал гаргалаа. 
    ]]>     zulaa Thu, 20 Nov 2025 16:53:07 +0800     “Сонсогчийн алдар” гардан тулааны олон улсын тэмцээнээс алт, мөнгөн медалийг хүртлээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10135 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10135 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагчийн нэрэмжит “Сонсогчийн алдар” гардан тулааны олон улсын тэмцээнээс Онцгой байдлын байгууллагын алба хаагчид алт, мөнгөн медалийг хүртлээ.
    Тодруулбал, тулааны төрөлд эмэгтэйчүүдийн 55 кг-ийн жинд О.Есүгэн алтан медаль, 50 кг-ийн жинд Л.Алтанцэцэг мөнгөн медалийн эзэн боллоо.
    Тэмцээнд Монгол, БНХАУ, БНСВУ, Бүгд Найрамдах Казакстан Улс, Бүгд Найрамдах Узбекстан Улсын 40 багийн 300 гаруй тамирчин оролцож, “тулаан”, “өөрийгөө хамгаалах” гэсэн хоёр төрлөөр эрэгтэй 55 кг, 60 кг, 65 кг, 70 кг, 75 кг, 80 кг, 85 кг, 90 кг, эмэгтэй 50 кг, 55 кг, 60 кг, 65 кг, 70 кг жингийн ангилалд өрсөлдөж, аваргуудаа шалгарууллаа.
    Ташрамд мэдээлэхэд, “Сонсогчийн алдар” тэмцээнийг Ардын багш, боловсрол судлалын ухааны доктор, профессор, Дотоод хэргийн их сургууль, МУБИС-ийн хүндэт профессор, цагдаагийн хурандаа С.Хаянгарваа санаачилж, 1996 оноос төрийн цэргийн болон хууль сахиулах байгууллагын албан хаагчид, цэрэг, цагдаагийн сургуулийн сонсогчид, тулааны урлагийн клуб, холбоо, нэгдэл, хувь хүмүүсийн хүрээнд улс, олон улсын хэмжээнд зохион байгуулж ирсэн түүхтэй юм.
    ]]>     zulaa Thu, 20 Nov 2025 16:03:56 +0800     Төөрсөн, аюул, осол тохиолдсон үед “аврах” гурван үгт хаяг http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10134 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10134
    Онцгой байдлын байгууллагынхан программ ашиглан аюул, ослын дуудлагыг иргэдээс гурван үгт хаяг буюу “what3words” аппликэйшнээр авч, байршлыг цаг алдалгүй тогтоон, эрлийн ажиллагааг зохион байгуулж буй. Цаг агаарын аюулт үзэгдэл, салхи, шуурганы үед иргэд төөрөх, сураггүй болохоос урьдчилан сэргийлэх, эрэн хайх ажиллагааг шуурхай зохион байгуулах зорилгоор улсын хэмжээнд иргэн бүрийн гар утсанд байршил тодорхойлох “what3words” аппликэйшн суулгах аяныг өрнүүлж байна. Одоогоор нийт 21 аймгийн хэмжээнд 636 876 иргэний гар утсанд тус аппликэйшныг суулгаж, хэрэглээнд нэвтрүүлжээ. Төөрсөн, аюул, осол тохиолдсон үед “аврах” гурван үгт хаягийг та ч бас гар утсандаа суулгах боломжтой. Тодруулбал, аppstore болон playstore төхөөрөмжөөс үнэ төлбөргүй татаж, ашиглах бөгөөд энэ нь интернэтгүй үед ч ажилладаг тул алслагдсан байршил, газруудад ч тохиромжтой. Ингэснээр хаяг, байршлаа мэдэхгүй үед онцгой байдлын байгууллагад дуудлага өгөхөд хялбар болох нь.
    Ташрамд, 2021 онд Өмнөговь аймагт төөрсөн иргэнийг эл аппликэйшны тусламжтай олжээ. Тухайн иргэний гар утас сүлжээтэй байсан тул “What3words” байршил тогтоогч ашиглан зүг зааж, сумын төвд гэрт нь эсэн мэнд ирүүлжээ.
    ]]>     zulaa Wed, 19 Nov 2025 12:39:25 +0800     “Шинэ хөдөө” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжилгын аян тун удахгүй http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10133 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10133 Өвөр Монголын Өдрийн Сонины хорооноос зохион байгуулж буй “Шинэ хөдөө” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжилгын аян тун удахгүй эхэлнэ.
    Өвөр Монгол орны 17 хошуу, шянь нь малын тоо толгой бэлчээрийн даацаас хэтэрч байгаа нөхцөл байдалд чиглүүлэн 2024 оны эхээр туршилтын хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Тодруулж яривал бүс нутгийн нөхцөл байдалд тохируулан, бэлчээрийг хамгаалах, үйлдвэрлэлийн бүтцийг өөрчлөх, иргэдийн амьжиргааг баталгаажуулах зэрэг гурван асуудалд суурилан, нутаг бэлчээрийн хамгаалалт ба чансаатай хөгжлийг дэмжиж, малчид, тариачдын амьжиргааг тогтвортой сайжруулахыг зорьсон байна.
    Өвөр Монголын бэлчээрийн мал аж ахуйн өөрчлөлт шинэчлэлтийн аян дахь ололт амжилтуудыг тодруулан, экологи, үйлдвэрлэл, амьжиргааны зохицонгуй хөгжлийг дэмжиж буй “Өвөр Монголын загвар”-ыг сурталчлах зорилгоор Өвөр Монголын Өдрийн Сонины хороо нь “Шинэ хөдөө” Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжилгын арга хэмжээг зохион байгуулж байна.
    Хамтарсан сурвалжилгын арга хэмжээний хүрээнд хоёр орны сэтгүүлчид бэлчээрийн мал аж ахуйн өөрчлөлт шинэчлэлээр төв болгон, өвс тэжээл, мал сүрэг, малчин, үйлдвэрлэл, орлого, маллах арга барил зэрэг зургаан сэдвийн эргэн тойронд сурвалжлан мэдээлэх болно.
    Найруулагч:
    С.УРЬХАН
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО
    ]]>     egshig Wed, 19 Nov 2025 11:58:54 +0800     Хятад, Монголын хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний ногоон гарцыг идэвхтэй ашиглаж байна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10132 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10132 Хөх хотын гаалийн мэдээлснээр, сүүлийн үеийн байдлаар Хятад, Монголын хоорондох хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний ногоон гарц болох Эрээн боомтоор энэ жил 137 мянган тонн жимс, хүнсний ногоо экспортолсон нь өмнөх оны мөн үеэс 19.8 хувиар өссөн үзүүлэлт бөгөөд нийт дүн нь 260 сая юаньд хүрсэн байна.
    2018 онд нээгдсэн Хятад, Монголын хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний хурдан шуурхай ногоон гарц нь Хятад, Монголын эдийн засаг, худалдааны солилцоо, хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх, "Бүс ба Зам" санаачилгын өндөр чанартай хөгжлийг дэмжих чухал арга хэмжээ болсон юм. Энэ оны 09-р сарын 30 хүртэлх байдлаар тус гарцаар нийт дүн нь 1.65 тэрбум юань бүхий 820 мянга гаруй тонн жимс, хүнсний ногоо экспортоллоо.
    Жимс, хүнсний ногооны хурдан мууддаг шинж чанартай холбоотойгоор Эрээн хотын гааль нь "Эхлээд шалгаад дараа нь тээвэрлэх" ажиллагааны загварыг шинэлэг байдлаар хэрэгжүүлж, хяналттай ачиж буулгах, шууд битүүмжлэх, инвазив бус шалгалт зэрэг хөнгөвчлөх арга хэмжээг авч, улмаар жимс, хүнсний ногооны экспортын бүрдүүлэлтийн үр ашгийг дээшлүүлж байна. Одоогийн байдлаар Хятад, Монголын хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний ногоон гарцаар экспортолж буй жимс, хүнсний ногоонд байцаа, чинжүү, өргөст хэмх, алим, лийр, тарвас зэрэг байгаа бөгөөд өдөрт дунджаар 18 орчим ачааны машины экспортын хэмжээ байдаг. 
    Найруулагч:
    С, САРАНЧИМЭГ
    Эх сурвалж:
    mongol.cri.cn

    ]]>     egshig Wed, 19 Nov 2025 11:56:16 +0800     Хотын өвөрмөц түүхэн нөхцөл байдлыг хамгаалах—— Хуучин зээл гудамж шинэ эрч хүчтэй болж чадна http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10131 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10131 Түүх соёл бол хотын амин сүнс. Саяхан болсон хот суурингийн ажлын бага хурлаар хот байгуулалтын ажлын гол зорилтууд болох "Түүх, соёлын хамгаалалт, өв залгамжлал, хотын ландшафтын менежментийн тогтолцоог боловсронгуй болгож, хотын өвөрмөц түүхэн нөхцөл байдал, хүн төрөлхтний газар зүй, байгалийн тогтцыг хамгаалах", "Хотын соёлын зөөлөн хүчний бүтээн байгуулалтыг бэхжүүлэх" зэрэг чухал зорилтуудыг дэвшүүлэв.
    Сүүлийн өдрүүдэд ХКН-ын Төв хорооны ерөнхий газар, Төрийн зөвлөлийн ерөнхий газраас "Хотыг шинэчлэх үйл ажиллагааг тасралтгүй ахиулах тухай санал дүгнэлт" гаргаж, хотын түүх соёлын өвийг хамгаалах, өвлүүлэх санал дэвшүүлсэн юм.
    Хотын шинэчлэлийг дэмжих явцад хотын түүх, соёлыг ард түмний орчин үеийн амьдралтай хэрхэн илүү сайн уялдуулах вэ? Сэтгүүлч зарим бүс нутагт амжилттай болсон тохиолдлуудтай танилцсан байна.
    Бээжингийн Лүнфү сүм: Хуучин сүмийн цуглаан моодонд оров
    Хунчиртай шар луувангийн шарсан талх, олсны үрийн жигнэмэг, нохойн хошуутай латте, лам жимстэй американо гэх зэрэг. Бээжин хотын Дүнчэн дүүргийн Лүнфү сүмийн соёлын гудамжинд шинээр нээгдсэн Тунрэньтан Жима эрүүл мэндийн Лүнфү сүмийн дэлгүүр нь Хятадын уламжлалт анагаах ухааны "эм болон хоол нь нэг гарал үүсэлтэй" гэсэн ойлголтыг орчин үеийн амьдралын хэв маягтай уялдуулж, олон хэрэглэгчдийн анхаарлыг татаж чадсан байв.
    Зигуанюань, Яожи хуурсан элэг зэрэг дэлгүүрүүд мөн Лүнфү бизнесийн гудамжинд нутагшжээ.
    - Хотын иргэд, жуулчид эртний брэндүүдийн соёлын өв, орчин үеийн инновацыг мэдрэхийг хүсэж байвал Лүнфү сүмд зочлох нь маш тохиромжтой! Тус сүмийн бизнесийн дүүрэг нь 600 орчим жилийн түүхтэй бөгөөд Бээжингийн соёлын хэрэглээний дурсгалт газар байсаар ирсэн гэж Бээжингийн Шиньлүнфү соёлын хөрөнгө оруулалтын ХХК-ийн ерөнхий менежерийн орлогч Ван Юэ танилцууллаа.
    Бээжин хотын Дүнчэн дүүрэг орчин үеийн нөхцөлд түүх соёлын өвийг орчин үеийн бизнесийн хүрээнд сэргээн хөгжүүлэхийн тулд сүүлийн жилүүдэд Лүнфү сүмийн бүсийг хамгаалах болон хот тохижилтын ажлыг эрчимжүүлсээр байна. 2019 оноос хойш Лүнфү сүмийн гудамжийг үе шаттайгаар шинэчилсэн ба энэ оны 09-р сард шинэчлэгдсэн гудамж албан ёсоор ашиглалтад орсон байна.
    - Төслийг шинэчлэх явцад бид "Хуучныг дахин зохион бүтээх" болон "Өөрчлөлт ба тогтмол байдлын" сэтгэл татам байдлаа хадгалахад анхаарлаа хандуулсан. Тухайлбал, хуучин хоолны газрыг орчин үеийн гудамж нь оффисын талбай, соёлын орон зай, худалдааны талбай бүхий иж бүрэн цогцолбор болсон бөгөөд соёлын сэтгэл татам байдал, арилжааны үнэ цэнийг илүү сайн нэгтгэж, орчин үеийн хэрэглэгчдийн эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн, чиг хандлагатай соёлын хэрэглээний гудамжийг бий болсон билээ гэж Ван Юэ хэлсэн байлаа.
    Шинэ Лүнфү сүмийн бизнесийн гудамж нь хотын соёлыг илүү олон янзаар харуулахын тулд олон жил ажиллуулсан брэндүүдийг татаад зогсохгүй олон моод дэлгүүр, концепцийн дэлгүүрүүд зэрэг олон загварлаг брэндүүдийг ч татаж чадсан байна.
    - Хуучин хотын соёлын онцлогийг хамгаалан ашиглах нь худалдааны гудамжинд өвөрмөц нэмүү өртөг шингээж чадна. Бид соёлын чадавхижуулах агуулга, хувилбараар дамжуулан соёлын хэрэглээний шинэ хэв маягийг бий болгосон учраас хэрэглэгчид Лүнфү сүмд дуртай, хайртай болсон. Үүний зэрэгцээ Лүнфү сүмийн талбайг сэргээн засварлаж, шинэчлэх нь нийслэлийн иргэдийн соёлын хэрэглээний чанарыг сайжруулахад ч чухал ач холбогдолтой гэж Ван Юэ танилцуулсан байлаа.
    Гуанжөүгийн Юнчинфан: Хуучин "Шигуань" брэндийн шинэ дүр төрх
    Гуандүн мужийн Гуанжөү хотын Литчи дүүрэг, Шигуань Юнчинфан аялал жуулчлалын бүс нь эртний соёлын барилга байгууламж, уламжлалт урлаг, загварын чиг хандлагыг нэгтгэсэн Гуанжөү хотын түүх соёлын гол дүүрэг юм.
    Түүхээс үзвэл, Шигуань Юнчинфан Гуанжөү хотын хамгийн цэцэглэн хөгжсөн төв суурин газар байжээ. Хот хөгжихийн хэрээр Юнчинфан дахь хуучин барилгууд эвдэрч, аажмаар хүмүүсийн анхаарлыг татаж чадахаа болжээ. 2016 оноос эхлэн хуучин барилгуудыг сэргээн засварлах,   төслийн эхний үе шатыг эхлүүлсэн.
    - Төсөл нь зөвхөн засвар оруулах л төдий биш, харин сэрээн, дахин ашиглах явдал юм. Засварын явцад бид зээл гудамжуудын хамгийн анхны өнгө үзэмжийг хадгалан үлдээж, Литчи булан, Шигуань цогцолбор, кино театр, алдартнуудын хуучин байр зэрэг хотын хуучин барилгуудыг тэр хэвээр нь үлдээжээ. Мөн Юнчинфанг шинэчлэх явцад орон нутгийн онцлогийг орчин үеийн чиг хандлагатай ухаалаг хослуулан уялдуулж, хүмүүст зугаалан оролцож, биечлэн мэдрэх боломж олгосон "Биет бус соёлын өв"-ийн бүсийг ч бий болгосон гэж Юнчинфангийн ажиллагаа, удирдлагын багийн холбогдох ажилтан хэлсэн байлаа.
    Энд арслангийн бүжиг, кантон шаазан, Гуандүн хатгамал зэрэг үндэсний биет бус соёлын өвийн ур чадварыг хичээлийн танхимд нэвтрүүлж, олон иргэд, жуулчдыг оролцуулах боломж олгосон байна. “Олон залуучууд "Соёлын биет бус өв"-ийн тухай мэдрэх дуртай байгаа бөгөөд өөрсдөө үүнийг туршиж үзэх хүсэл эрмэлзэлтэй байдаг. Марк цуглуулга, биечлэн мэдрэх болон бусад аргуудын тусламжтайгаар биет бус соёлын өв нь статистик дэлгэцээс бодит хэлбэр дүрстэй болж, хүрч, сурах боломжтой болж байна.
    Юнчинфанд шинээр баригдсан Линнань цэцэрлэгт хүрээлэн маягийн Кантон дуурийн урлагийн музей нь Кантоны дуурийг хүмүүсийн амьдралд нэгтгэн хөгжүүлснээрээ онцлог болжээ.
    - Манай музей нь дуурийн үзэгдлийн шинэчлэх, туршлагыг чадваржуулах, контентын агуулгыг өөрчлөн шинэчлэх гэсэн гурван талаас ажиллаж, уламжлалт Кантон дуурийг хүмүүсийн амьдралд нэвтрүүлж чадсан байна гэж Кантон дуурийн урлагийн музейн ажилтан танилцууллаа.
    - Юнчинфан нь зөвхөн "хэрэглээний газар" гэдгээрээ хязгаарлагдахгүй, харин хамтран бүтээн байгуулах, хуваалцах үзэл баримтлалын дор иргэдийн амьдрал, хорооллын хөгжлийг нэгтгэсэн соёлын орчныг бий болгосон. Оршин суугчид, сайн дурын ажилтнууд, коллежийн оюутнууд бүгд санаачилга гарган хорооллын олон нийтийн сайн сайхны төлөөх хөтөчтэй аяллын үйл ажиллагаанд оролцож, "хотын хөтөч" болж, Шигуань соёлыг түгээгч болсон гэж хэлж болно гэж Юнчинфангийн үйл ажиллагаа, удирдлагын багийг хариуцсан холбогдох ажилтан танилцуулав.
    Энд нийтийн орон зайг мөн шинэчлэн тодорхойлсон. Ногоон зүлэг нь үдэшлэг хийх газар болж, талбай нь янз бүрийн сэдэвтэй түр зуурын зах болж, оршин суугчдын амьдралын ул мөр бүхий хуучин барилгуудын залуу үеийнхний гэрэл зураг дарах хамгийн сайн сонголт болж, хотын амьдралын янз бүрийн байдлыг олон талаас харуулсан байна. Ирээдүйд тус гудамж нь олон нийтийн хамтын бүтээн байгуулалтын төслүүдийг дэмжих бөгөөд "оролцоо" нь хуучин хотыг шинэчлэн, шинэ эрч хүчийг авчрах болно.
     Жиндэжэнь Таоянли: Мянган жилийн түүхтэй шаазанд шинэ эрч хүч авчирчээ
    Таоянли түүх соёлын гудамж нь Жянши мужийн Жиндэжэнь хотын төвд байрладаг. Энэ нь 108 мянган жилийн түүхтэй хотын гудамж байж, Мин, Чингийн 400 гаруй жилийн шатаах зуух, 70 гаруй жилийн шаазангийн үйлдвэрийн өвийг хамардаг. Мөн эрт дээр үеэс Жиндэжэний шаазан үйлдвэрлэлийн төв байсаар ирсэн.
    - Таоянли сүүлийн жилүүдэд "Хуучин зүйлийг сэргээн засах” гэсэн зарчмыг баримталж, барилгын уул материалын дээр сэргээн засаж, "урд гудамж + арын гудамж"-ны шаазан суурин орон зайн бүтэц, "шатаах зуухны өрөө - шавар байшин - орон сууц" гэх суурингийн орон зайн зохион байгуулалтын загварыг бүрэн хадгалсан байна гэж Жиндэжэнь Таоянли үзэсгэлэнт бүсийн аялал жуулчлалын хөгжлийн ХХК-ийн захирал Хуа Жин танилцуулсан юм.
    Засварын дараах Таоянли нь хотын түүхэн нөхцөл байдал, хотын ой санамжийг хадгалан үлдээгээд зогсохгүй, хуучин хотыг соёл урлаг, бүтээлч аж үйлдвэр, аялал жуулчлалын үйлчилгээтэй уялдуулж, хотын хөгжлийг дэмжсэн байна гэж хэлж болно.
    Физик орон зайг нягт нямбай сэргээн засварласан нь Таоянглигийн соёлын хүрээг бий болгосон. Эртний барилга, байшинг сэргээн засварлаж ашиглалтад оруулснаар орон нутгийн хөрөнгө оруулалтын сонирхол нэмэгдэн, бүс нутгийн эрч хүч эрс дээшилсэн. Өдгөө Таоянли эртний хотод ардын зан заншил, соёлын аялал жуулчлалын худалдааны иж бүрэн гудамжийг бий болгож, 200 гаруй дэлгүүртэй болсон байна.
    Таоянгли шаазан үйлдвэрлэлийн шинэ бизнесүүдийг нэвтрүүлэхдээ соёлын дасан зохицох, инновацыг дэмжихэд анхаарлаа хандуулсан байна. Одоогийн байдлаар Таоянлид шаазан эдлэлийн ур чадварын 40 гаруй шаазангийн дархан болон тэдгээрийн 300 гаруй шавь нар ажиллаж байна. Үүгээрээ эдгээр элементүүд энэхүү эртний гар урлалын соёлын гүйцэтгэл, өв залгамжлалын хэлхээг бүрдүүлсэн.
    Фүюйчинхуа Линлүн шаазангийн ХХК-ийн дарга, Линлүн паалан бэлтгэх ур чадварын биет бус соёлын өвийн төлөөлөгч Люй Ятингийн амьдралын түүх бол Таоянлигийн сэргэн мандалт, өв залгамжлалын тод дүрслэл юм.
    - Таоянглид нутагшсан нь ганц бизнес эрхлэхээ л бодсон биш харин “Өөрийн гэртээ харьж байх” шиг зайлшгүй сонголт болсон юм. Таоянли бол Жиндэжэний шаазан эдлэлийн мянган жилийн түүхийн гэрч бөгөөд мөн шаазан соёлын өнөөгийн сэргэн мандалт, шинэчлэлийн гол талбар болох юм. Би өөрөө Таоянглид шаазан үйлдвэр байгуулж, шаазан эдлэлийг ойроос харж үзэх олон шинэ аргыг нэвтрүүлсэн. Миний үйлдвэрт жуулчид шаазангийн дархчуудын шаазан сийлбэрлэх, паалан дүүргэх зэрэг ур чадварыг маш ойрын зайнаас харах боломжтой. Таоянглигийн шаазан эдлэлийг музейн шилэн шүүгээнээс харах биш, харин зээл гудамжинд урлан хийж, жуулчид биечлэн мэдэрч, хэрэглэж үзэж байгаад худалдаж авч явах боломжтой гэсэн үг юм гэж Люй Ятин хэлсэн байна.
    Таоянли нь "хуучин ба шинийг нэгтгэх" бичил засварын хэв маяг, биет бус соёлын өвийн амьд өв залгамжлал, нийтийн орон зайг дахин тодорхойлох болон дижитал технологийн ашиглан хөгжүүлэх замаар дэлхийн өнцөг булан бүрээс очсон зочдыг татдаг. Өнөөдрийн Таоянли нь нэгэнт алдартай үзэмжийн бүс болжээ. Таоян сүмийн цуглаан, шатаах зуух нээх ёслол, хаврын наадам, удаан хөгжмийн наадам зэрэг олон төрлийн сэдэвчилсэн арга хэмжээ нь жуулчдад илүү баялаг соёл, аялал жуулчлалын туршлага авчирсан билээ.
    Зохиогч:
    ЛИ ЖЭНЬ,ЖАН ЧИЮНЬ
    Найруулагч:
    Б.АРИУХАН
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ

    ]]>     egshig Wed, 19 Nov 2025 11:54:02 +0800     Дэлхийтэй харилцаж, улам сайн сайхан ирээдүйг бий болгоё http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10130 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10130 Монгол-Хятадын V экспо 08-р сарын 25-нд Хөх хотод нээлтээ хийв. Тус экспо  Хятад, Монгол хоёр улсын засгийн газар хамтран зохион байгуулдаг дэлхий нийтэд нээлттэй олон улсын үзэсгэлэнгийн хувьд "Харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлж, хамтдаа ашиг хүртэх хамтын ажиллагааг ахиулъя" урианы дор болж дэлхий нийтийн анхаарлыг татсан байна.
    Энэхүү экспод Монгол зэрэг Зүүн хойд Азийн орнууд, Төв Ази, Зүүн өмнөд Азийн орнууд зэрэг “Бүс ба Зам”-ыг хамтран бүтээн байгуулах орнууд ба Бразил, Уругвай, Кени, Мозамбик зэрэг Өмнөд Америк, Африкийн 1500 гаруй аж ахуйн нэгж, дотоод, гадаадын 6000 орчим зочид оролцогчид оролцлоо.
    Чанар сайтай хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн, ногоон, нүүрстөрөгч бага ялгаруулдаг технологи, дижитал ухаалаг бүтээгдэхүүн зэрэг олон төрлийн бүтээгдэхүүнүүд тус үзэсгэлэнд дэлгэгдэв. Оролцогчид хамтын ажиллагааны тухай ярилцаж, үзэсгэлэнд дэлгэгдсэн зүйлсийг сонирхон, үзэл бодлоо солилцов. Энэхүү экспогийн янз бүрийн шинэлэг бараа бүтээгдэхүүн нь экспог улам олон улсын чанартай болгосон байдаг.
    Монголын үзэсгэлэнгийн талбай руу ороход Urgana брэндийн үзэсгэлэнгийн талбай онцгой анхаарал татаж байлаа. Олон давхаргат дэлгэцийн тавиур дээр шампунь, нүүрний маск, гарын тос зэрэг  төрөл бүрийн цэвэрлэгээ, арчилгааны бүтээгдэхүүнийг эмх цэгцтэй байрлуулсан нь үзэсгэлэн сонирхогчдын анхаарлыг  татсан юм.
    - Энэ жил бид гурав дахь удаа Монгол-Хятадын экспод оролцож байна. Бид шинэ найзаасаа хуучин найзууд болсон. Манай бүтээгдэхүүн Хятадын хэрэглэгчдэд улам бүр хүлээн зөвшөөрөгдөж байгааг бид мэдэрч байна. Энэ удаад бид 16 нэр төрлийн бүтээгдэхүүн авчирлаа. Тэдгээрийн дотроос бидний гол бүтээгдэхүүн болох байгалийн гаралтай натрон аяга таваг угаагч шингэн нь байгалийн гаралтай орцноос гаргаж авдаг. Энэ нь аюулгүй, байгаль орчинд ээлтэй байдаг бөгөөд угаалгын дараа бохир усыг шууд ургамал услахад ашиглах боломжтой гэж Urgana ХХК-ын захирал Б.Чанцалдулам танилцуулав.
    Хоёр талын солилцооны анхны платформоос эхлээд дэлхийн хамтын ажиллагааны өнөөгийн төв болтол  Монгол-Хятадын экспо Хятадын хойд зүгт нээлттэй стратеги тасралтгүй гүнзгийрч байгааг гэрчлэв. Хятадын статистик мэдээгээр, 2024 онд Хятад, Монголын худалдааны хэмжээ 18 тэрбум 620 сая ам.долларт хүрч, өнгөрсөн оны мөн үеэс 10.1 хувиар нэмэгдэж, түүхэн дээд амжилт тогтоосон байна. Хятад улс Монголын хамгийн том худалдааны түнш, хамгийн том импортын эх үүсвэр, хамгийн том экспортын орон гэсэн байр сууриа удаан жил хадгалсаар ирсэн. Энэхүү экспо нь дээр дурдсан бүтээн байгуулалтын ололт амжилтыг харуулах цонх болж, хамтын ажиллагааг улам өргөжүүлэх чухал түлхэц хүчин болж байна.
    Монгол-Хятадын экспо өдгөө арваад жилийг үдлээ. Өнгөрсөн 10 жилийн хугацаанд тус Экспо Хятад, Монголын хамтын ажиллагаанд тулгуурлаад зогсохгүй Зүүн хойд Ази болон "Бүс ба Зам"-ын бүтээн байгуулалтад оролцож буй улс орнуудын хөгжилд ч нөлөөлж ирсэн. Оролцогч улс орон, боловсон хүчний тоо жилээс жилд нэмэгдэж, бүс нутгийн эдийн засаг, худалдааны хамтын ажиллагааг ахиулахад чухал үүрэг гүйцэтгэж байна. Монгол-Хятадын экспо нь хамтын хөгжил, хамтын боломжийн төлөөх хамтын ажиллагааны үзэл санааг үргэлж дэмжиж, Хятад-Монгол-Оросын эдийн засгийн коридор, Их Түмэн санаачилга зэрэг олон талт хамтын ажиллагааны механизмын үүргийг бүрэн гүйцэд биелүүлж, "Бүс ба Зам"санаачилгыг Монгол Улсын "Талын зам"-тай холбохыг дэмжсээр ирсэн. Бүс нутгийн улс орнуудын хөгжлийн стратегийн талаарх харилцаа холбоог сайжруулж, бүс нутгийн аж үйлдвэрийн сүлжээ, нийлүүлэлтийн сүлжээний хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлж, дэд бүтцийн холболтыг дэмжин, бүс нутгийн орнуудын хамтын ажиллагааны боломжуудыг нэмэгдүүлэхэд чухал ач холбогдолтой ажээ.
    Энэхүү экспо нь шинэ эрчим хүч, орчин үеийн нүүрсний химийн аж үйлдвэр зэрэг салбарыг хамарсан олон салбарын мэргэжлийн павильон зохицуулж, Хятад, Монгол хоёр улсын хил дамнасан эрчим хүч дамжуулах болон холбогдох технологид анхаарлаа хандуулж, салбарын 30 гаруй ололт амжилтыг харуулсан байна.
    Грекийн Фракийн салхины цахилгаан станцын төсөл нь нийт 78.2 мВт суурилагдсан хүчин чадалтай бөгөөд 2019 оны есдүгээр сард тус сүлжээнд холбогдож, жил бүр 180 сая кВт.цаг цахилгаан үйлдвэрлэж байна. Өмнөд Африкт хэрэгжүүлж буй Де А төсөл нь салбарынхаа бүх сүлжээг хамарсан дэлхийн хэмжээнд өргөжин тэлж, бүс нутгийг жил бүр 760 сая кВт.цаг цэвэр цахилгаан эрчим хүчээр хангаж, 300,000 өрхийн цахилгааны хэрэгцээг хангаж байна.Эдгээр нь бүгд үзэсгэлэнд оролцсон Хятадын үндэсний эрчим хүчний группийн сүүлийн жилүүдэд эрчим хүчний хөрөнгө оруулалт, худалдааны чиглэлээр дэлхийн хамтын ажиллагааг бэхжүүлэхэд олсон ололт амжилтууд юм.
    Эх сурвалжаас үзвэл, Хятадын Үндэсний эрчим хүчний групп одоогоор гадаадад хөрөнгө оруулж 15 төсөл хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд цахилгаан эрчим хүч, худалдаа, төмөр замын тээврийн инженерчлэл, технологийн судалгаа, хөгжүүлэлт зэрэг бизнесийн цар хүрээтэй, нөөцийн нөөц нь 5 сая киловатт давсан байна.
    - Энэ удаад бид Монгол-Хятадын экспогийн платформыг ашиглан эрчим хүчний нөөц, технологийн судалгаа, хөгжлөө дэлхийн түншүүддээ харуулж, улам олон чанарлаг түншүүдийг татна гэдэгт найдаж байна гэж холбогдох ажилтан танилцуулав.
    Мөн үзэсгэлэнгийн үеэр "Хятад, Монголын уул уурхайн хамтын ажиллагааны тохиролцоо", "Цэвэр эрчим хүчний салбарын хяналт шалгалт" зэрэг хэд хэдэн үйл ажиллагаа зохион байгуулагдана. CATL, LONGi Green Energy зэрэг дэлхийн топ 500 компанийн 20 гаруй нь тус экспод оролцож, дэвшилтэт технологиудыг харуулан, "Хил дамнасан аж үйлдвэрийн гинжин зураг"-аар дамжуулж "Бүс ба Зам" зангилааны бүсүүдийн үр нөлөөг үзэгчдэд шууд мэдрүүлэв.
    Зайрмаг, анхилуун үнэртэй шинэхэн сүү,  исгэлэн тараг гэх зэрэг. Сүү, сүүн бүтээгдэхүүний үзэсгэлэнгийн талбайн амталгааны хэсэг рүү ороход олон төрлийн цагаан идээг хүмүүсийн өмнө дэлгэгдсэн байлаа. Или группийн үзэсгэлэнгийн талбайд Монголд ч худалдаалагддаг сүүн хүчлийн бактерийн ундаа хүмүүст их таалагдсан.
    - Одоогоор манай бүтээгдэхүүнүүд Монголын томоохон супермаркетуудаар зарагдаж байна. Дараа нь Или Монгол улсын хэрэглээний зуршил, зах зээлийн эрэлт хэрэгцээний талаар улам гүнзгий ойлгож, Монголын хэрэглэгчдийн амт, тэжээллэг хэрэгцээнд нийцсэн улам олон төрлийн сүүн бүтээгдэхүүн гаргах тал дээр хичээн ажиллана гэж Или группийн дэд захирал Гэн Юэ хэллээ.
    Энэ оны эхний хагаст ӨМӨЗО дэлхийн 168 оронтой худалдаа хийсэн байна. Үүний дотор Өвөр Монгол, Монгол улсын худалдааны хэмжээ Хятад, Монголын худалдааны нийт хэмжээний 60 гаруй хувийг эзэлсэн байна. 2015 оноос өнөөг хүртэл Өвөр Монголын "Бүс ба Зам"-ын бүтээн байгуулалтад оролцогч улс орнуудтай хийсэн гадаад худалдааны импорт, экспортын хэмжээ 815 тэрбум юаньд хүрч, мөн хугацаанд импорт, экспортын нийт үнийн дүнгийн 60.4 хувийг эзэлж байна.
    Дэлхийтэй харилцаж, улам сайн сайхан ирээдүйг бий болгоно. Монгол-Хятадын экспо нь худалдааны арга хэмжээ төдийгүй соёлын солилцоо, технологийн уралдаан, үзэл баримтлалын солилцооны талбар юм. Монгол-Хятадын экспо нь олон улсын шинэ чиг хандлагаар Хятад, Монгол болон дэлхийн бусад улс орон хамтдаа ашиг хүртэх хамтын ажиллагааны гүүр болсон байна.
    Зохиогч:
    ХАНЬ ШЮЭРҮ
    Найруулагч:
    Б.АРИУХАН
    Эх сурвалж:
    СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ

    ]]>     egshig Wed, 19 Nov 2025 11:51:24 +0800     Урлагийн шинэ дүр төрхөөр хөгжил авчирсан Сайжяпү тосгон http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10129 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10129 Шааньши мужийн Шиань хотын Хүий дүүргийн Сайжяпү тосгон урлагийн намбаа дүүрэн. Хөдөөгийн амьдралыг дууриалган ханын зураг болгон ардын уран бүтээлчид цаасан хайчмал, бар зураг, гурилын баримал зэрэг уран баримлаараа гайхамшигтай уран чадвараа харуулна. Үүгээр зогсохгүй тэд хатаасан өвс навчис зэргийг ч сайхан урлаж чаддаг.
    Хөдөө нутгийн орчин нөхцөл сайжирснаар хотод амьдарч байсан залуучууд хөдөө нутагтаа буцан ирж, тосгоны хөгжилд идэвхтэй оролцож байна. 1992 онд төрсөн Шэн Юньшин нь өөрийн хуучин гэрээ гоймонгийн газар болгон өөрчилж, уламжлалт хоолны бизнесээр олон хүний анхаарлыг татсан.
    Найруулагч:
    Б.САРУУЛ
    Эх сурвалж:
    news.cn
    ]]>     egshig Wed, 19 Nov 2025 11:44:35 +0800     Эмэгтэйчүүдийн үйлсийн хөгжилд хүчтэй түлхэц үзүүлнэ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10128 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10128 Аравдугаар сарын 13-нд болсон Хятадын ГХЯ-ны хэвлэлийн бага хурал дээр сэтгүүлч Дэлхийн эмэгтэйчүүдийн дээд хэмжээний чуулга уулзалтын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахыг хүсэв. 
    Хэвлэлийн төлөөлөгч Линь Жянь:
    - Таван тивийн 110 гаруй улс орон, бүс нутаг, олон улсын байгууллагын 20 гаруй орны төрийн тэргүүн, засгийн газрын тэргүүн, парламентын удирдлага, шадар сайд, олон улсын байгууллагын тэргүүн зэрэг гадаад, дотоодын 800 гаруй зочид Бээжинд хуран цугларч, өргөн хэмжээний хэлэлцээ өрнүүлэв. Талууд Ши Жиньпин даргын хийсэн илтгэлийг өндрөөр үнэлж, түүний дэвшүүлсэн "Дөрвөн зүйлт санал"-д цаг үеийн чиг хандлагыг дагаж, эмэгтэйчүүдийн ажил үйлсийн хөгжлийг дэмжихэд Хятад улс хувь нэмэр оруулсан гэж сайшаав. Эмэгтэйчүүдийн үйлсийн дэлхийн хөгжлийг дэмжих Ши Жиньпин даргын дурдсан таван бодит арга хэмжээ нь Хятад улсын том гүрний үүрэг хариуцлагыг бүрэн харуулж байна гэж хэллээ.
    Энэ онд НҮБ байгуулагдсаны 80 жил, дэлхийн эмэгтэйчүүдийн Бээжингийн бага хурлын 30 жилийн ой тохиож байна. Хятад улс, НҮБ-ын эмэгтэйчүүдийн хэрэг эрхлэх комисстой хамтран эмэгтэйчүүдийн асуудлаарх ээлжит дээд хэмжээний уулзалтыг зохион байгуулж буй нь эмэгтэйчүүдийн үйлсийн хөгжилд хүчтэй түлхэц үзүүлэх нь дамжиггүй юм.
    Найруулагч:
    Б.АРИУХАН
    Эх сурвалж:
    news.cn
    ]]>     egshig Wed, 19 Nov 2025 11:25:40 +0800     Осака-2025 дэлхийн яармагийн ”Өвөр Монголын өдөрлөг” нээгдлээ http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10127 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10127 Японы Осака-2025 дэлхийн яармагийн Хятадын үзэсгэлэнгийн "Өвөр Монголын үйл ажиллагааны өдөрлөг" 10-р сарын 9-ний өдөр нээлтээ хийлээ. Энэхүү арга хэмжээ нь “Ногоон хөгжил, эрүүл амьдрал” уриан дор зохион байгуулагдаж байгаа бөгөөд үзэсгэлэн худалдаа, эдийн засаг, худалдааны хэлэлцээр, сурталчилгаа зэрэг агуулгатай. ӨМӨЗО-ны гол аж үйлдвэрийн төлөөлөл, биет бус соёлын өвийн төлөөлөгчид, эдийн засаг худалдааны төлөөлөгчид нийт 170 орчим хүн уг арга хэмжээнд оролцлоо. Нээлтийн ёслол болон эдийн засаг, худалдааны хэлэлцээрт Японы 60 шахам төлөөлөгч оролцов.
    Арга хэмжээний үеэр монгол арьсан урлал, Чинчэн товч, хаш чулуун бичил сийлбэр зэрэг биет бус соёлын өвийн ур чадваруудыг дэлгэн үзүүлэв. Мөн ӨМӨЗО-ны ухаалаг автомашин, экологийн ногоон байгууламж, ноолуур, ноос, монгол эм, ногоон хүнс, дижитал технологи зэрэг салбарын 14 аж ахуйн нэгж бүтээгдэхүүнээ дэлгэн үзүүлж, орон нутгийн соёлын онцлог, эдийн засгийн хөгжлийг харуулсан байна. Хүмүүс Өвөр Монголын онцлогтой аж ахуйн нэгж, аж үйлдвэр, биет бус соёлын өвийн урлагийн бүтээлүүдийг ойроос сонирхож, тэдэнд орон нутгийн эдийн засаг, нийгэм, аж үйлдвэрийн хөгжлийн шинэ нүүр царайг мэдрүүлэв.
    Зохион байгуулагчдын танилцуулснаар, ӨМӨЗО болон Япон хоёр тал эрчим хүч, хөдөө аж ахуй, техник технологи зэрэг салбарт харилцан бие биенээ нөхдөг. Энэ өдөрлөг нь Өвөр Монголын гадаадад нээлттэй байлгахыг улам цаашид өргөтгөж, бүс нутгийн хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлсэн чухал арга хэмжээний юм. ӨМӨЗО газар зүйн давуу тал, нөөц баялгийн хишигтээ тулгуурлан, эдийн засаг, соёлын солилцоо, хамтын ажиллагаагаар Зүүн хойд Азитай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэн, Япон улстай найрсаг солилцоо өрнүүлж буй юм. 
    Найруулагч:
    Х.АРВИНТАЛ
    Эх сурвалж:
    Ардын өдрийн сонин
    ]]>     egshig Wed, 19 Nov 2025 11:23:15 +0800     Гадаадын иргэдтэй хамт Хятадаар аялсан нь http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10126 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10126 Тоо баримтаас үзвэл энэ оны эхний хагаст 13 сая 640 мянган гадаадын иргэн Хятадад визгүй нэвтэрсэн нь нийт гадаадын иргэдийн 71.2 хувийг эзэлж, өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс 53.9 хувиар нэмэгдсэн байна. "Хятад дахь аялал" үргэлжилсээр буй нь хятадын залуу үеийн дунд шинэ мэргэжил чимээгүйхэн бий болгож байна. Гадаадын жуулчдад зориулсан хувийн "орон нутгийн хөтөч" бий болж, тэд богино хэмжээний видео бичлэг хийж, олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл зэрэг нэгдсэн мэдээллийн платформыг ашиглан гадаадын иргэдтэй хамт Хятадаар аялж түүнийгээ мэдээлж байна.
    Хятад болон дэлхийг холбосон энэхүү ажилд эдгээр эрч хүчтэй, нээлттэй сэтгэлгээтэй, өөртөө итгэлтэй "иргэний дипломатууд" гадаадын жуулчдад жинхэнэ олон талт орчин үеийн Хятад улсыг гүн гүнзгий мэдрүүлээд  зогсохгүй дэлхий дахины Хятадын залуу үеийнхнийг ч ойлгуулж байна.
    Бээжингийн хувийн мэдээллийн блогч Жан Жэнш:
    - Агуу ертөнцийг хүсэл тэмүүллээр холбосугай
    Миний "нутгийн хөтөч" болсон түүх бол бодлогын боломжоос болон ажил мэргэжлийн өөрчлөлтөөс үүдэлтэй. 1992 онд төрсөн би нэг үе үйлдвэрийн ажилчин байсан. Хятадын Төвийн Санхүү эдийн засгийн их сургуулийг төгсөөд эдийн засгийн чиглэлээр магистрын зэрэг хамгаалахаар АНУ-д очсон. Өнгөрсөн жил би өндөр цалинтай ажлаасаа чөлөөлөгдөж, гадаадын жуулчдад аялал жуулчлалын хөтчийн үйлчилгээ үзүүлэхийн зэрэгцээ олон нийтийн сүлжээнд түүхийн тухай хувийн мэдээллийн хуудас нээж, чөлөөт ажилтан болсон. Энэ сонголт миний соёлын солилцоо хийх хүсэл эрмэлзлээс үүдэлтэй.
    Өнгөрсөн оны сүүлийн хагасаас эхлэн Хятад улс дэлхийн олон оронд Хятадад визгүй зорчих иж бүрэн бодлого хэрэгжүүлж, янз бүрийн хязгаарлалтыг султгасан. Цаг үеийн урсгалыг үргэлж идэвхтэй дагаж мөрддөг хүний хувьд би шинэ боломжийг маш их мэдэрсэн. Би гадаадад сурч байсан туршлага, түүх сонирхдог авьяасаа хослуулан гадаад аяллын платформоор захиалгаа хэрхэн татах, гадаадын жуулчдад байгалийн үзэсгэлэнт газруудаар хөтөчтэй аялал хийх талаар судалж эхэлсэн. Энэ оны эхээр би Хааны ордон болон Хэнгэргэт цамхагаар аялах үйлчилгээ үзүүлсэн бөгөөд захиалга маш хурдан ирсэн.
    Уламжлалт бүлгийн аяллаас ялгаатай нь миний үйлчилгээ илүү "хөнгөн" бөгөөд зөвхөн аялал жуулчлалын газруудад ямар ч унаа, байргүйгээр чиглүүлэхээр хязгаарлагддаг. Энэхүү "нутгийн хөтөч" загвар нь Хятадын уламжлалт аялал жуулчлалын хөтчийн үйлчилгээнээс ялгаатай нь гадаадын жуулчдын эрх чөлөө, гүнзгий туршлага судлах хэрэгцээг бүрэн хангасан бөгөөд олны дунд түгээмэл сонголт болов.
    Гадаадын иргэдийг дагуулан аялах нь гадаадын жуулчдад мэдээллийн цоорхойг нөхөж, Хятадыг сонирхоход нь туслах явдал юм. Тэдний байнга дурддаг зүйл нь "тохиромжтой", "аюулгүй", "халуун дулаан" гэсэн үгс байв. Өмнө нь Хятадад ажиллаж байсан Итали эмэгтэй "Европ одоо л мобайл төлбөр тооцоо хийх болсон, гэхдээ би Хятадад Aлипай-г арав гаруй жил ашиглаж байна!" Эдгээр туршлагаас харахад хүн хоорондын солилцоо нь өрөөсгөл үзлийг даван туулах чухал арга зам гэдгийг ойлгуулсан. Эдгээр хариулт жинхэнэ Хятад улсыг илүү олон хүн харах ёстой гэсэн итгэлийг минь бататгав.
     Энэтхэгийн нэгэн жуулчин надад Хятад залуус үргэлж нээлттэй, нийтэч байдгийг ойлгосон гэж хэллээ.
    - Энэ нь үнэхээр урам сэргээсэн! Залуус эерэг хүчийг төлөөлдөг гэж би боддог. Тэд бол ирээдүй.  Бидний залуу үеийнхэн дэлхийг өргөнөөр хүлээн зөвшөөрч байгааг би ойлгож байна.
    Хятад руу чиглэсэн аялал жуулчлалын өсөлт нь визгүй аялах бодлого, хамгийн чухал нь Хятадын дэлхийн нөлөө улам бүр нэмэгдэж байгаатай холбоотой. Тик Ток дээрх хотын өнгө үзэмжээс эхлээд гар утасны төлбөр тооцооны тав тухтай байдал хүртэл энэ эртний Хятад улсын талаарх дэлхийн сониуч зан улам бүр нэмэгдэж байна. Бидэн шиг "Ардын элч" нар бол жижиг цонхнууд шиг гадаадын жуулчдад эртний түүхт Хятад болон орчин үеийн эрч хүчтэй жинхэнэ олон талт Хятад улсыг харах боломж олгож байна.
    Шаньшигийн аяллын хөтөч Лю Лилинг: - Төрөлх нутгийнхаа "Соёлын нэрийн хуудас" болном.
    Намайг Лю Лилин гэдэг, би 29 настай. Тайюань аялал жуулчлалын мэргэжлийн коллежид аялал жуулчлалын англи хэл сурсан. Би АНУ-д дадлага хийснийхээ дараа зочид буудлын ресепшнээр ажиллаж эхэлсэн. Одоо би Шаньши дахь Хятад-Англи хоёр хэлтэй аяллын хөтөч хийж байна. Миний өөрчлөлт бол төрөлх нутгаа дэлхий дахинд харуулах, жинхэнэ Шаньшиг дэлхий нийтэд харуулах энгийн итгэлээс үүдэлтэй.
     АНУ-д дадлага хийж байх хугацаандаа намайг Хятадын Шаньши нутгаас ирсэн гэдгийг мэдээд гадаадын олон байгууллагууд Шаньши хаана байна гэж асуудаг байсан. Тэр үед л би түүх, соёлын баялаг өвтэй төрсөн нутгийг минь дэлхий нийт бүрэн ойлгоогүй байсныг ойлгосон. Би 2019 онд аяллын хөтчийн лицензээ аваад Бээжин, Шанхай, Гуанжөү зэрэг томоохон хотууд руу явахын оронд төрөлх нутагтаа үлдэж, Хятад-Англи хэлээр ярьдаг аяллын хөтөч хийхээр болсон. Зарим хүмүүс намайг өндөр цалинтай боломжоо алдсан тэнэг гэж хэлж байсан ч би гадаадын жуулчдад Хятадыг үнэн зөв, цогцоор нь харуулахыг хүссэн. Шаньси мужийн Юнгангийн агуй, Пиньяогийн эртний хотыг дэлхий нийтэд мэдүүлэхийг хүссэн юм.
    Би анх жуулчны хөтчөөр ажиллаж эхлэхдээ Тик Ток, Бяцхан улаан номд өдөр тутмын хөтчийн туршлагаас хуваалцаж байсан. Энэ бол энгийн бичлэг байсан ч хүмүүс надтай платформоор дамжуулан холбогдож эхлэсэн. Португали хосууд надад онцгой сэтгэгдэл төрүүлсэн. Тэр эмэгтэй бие даан Хятад үсэг сурдаг байсан бөгөөд зам дээр Хятад үсэг харах болгондоо намайг хөөж, утга учрыг нь сонирхон асуудаг. Намайг тайлбарласны дараа тэр "Хятад үсэг яруу найраг шиг яруу тансаг юм!" гэж гайхаш алдаж байсан.  
    - Аяллын хөтөч байна гэдэг соёл иргэншлийг түгээн дэлгэрүүлж буй юм гэж багшийнхаа хэлснийг би тэр үед гэнэт ойлгов.
     Гадаадын иргэдийг Шаньши мужаар аялуулахад соёлын мөргөлдөөн гарах нь элбэг. Тэд гурилан боорцгонд дасаж чадахгүй (mahua) ; Тэд:
    - Азийн бие засах газар нь дэлхий нийтийн асуудал юм гэж жорлонд эргэлзэж байлаа. Хутгаар зүссэн гоймон сонгож гурилан боорцогноос зайлсхийж, бие засах ресторануудыг урьдчилан сонгож, цаас хайчлах,  дасгалд хамруулдаг. Нэг удаа аяллын багийг удирдаж байхдаа найзынхаа хуримтай таарч, гадаадын зочдыг зоригтойгоор ёслолд аваачсан. Тэд Хятадын хуримын найрсаг байдал, сүйт бүсгүйн улаан хөшигний доорхи инээмсэглэлийг үзэхэд тэдний харцан дахь сониуч зан, гайхшрал ямар ч магтаалаас илүү байв.
    Би аяллын хөтчийн хувьд сүүлийн жилүүдэд Шаньшид аялах гадаадын жуулчдын тоо мэдэгдэхүйц нэмэгдсэнийг анзаарсан. Тэд зөвхөн Бээжин, Шанхай руу явахаа больсон. Тэд:
    Пиньяогийн эртний хот эсвэл Чяо овогтны гэр бүлийн цогцолбор хоёрын аль нь илүү сонирхолтой вэ? Зарим нь визгүй зорчих бодлогод татагдаж, зарим нь "Шүүмжлэл өгүүлэл"-ийн гарал үүслийг судлахаар татагдаж, зарим нь миний “”Бяцхан улаан номд нийтлэлээс санаа авчээ. Италийн нэгэн жуулчин Хятадад ирэхээсээ өмнө ар гэрийнхэн нь түүнийг болгоомжтой байхыг олон удаа сануулж байжээ. Гэвч тэр ирэнгүүтээ гудамжны худалдаачид инээмсэглэн, хушга чихмэл чавгыг санал болгож байхаас танихгүй хүмүүс хүртэл энгийн яриа өрнүүлж байхыг олж мэдэн Хятадууд үнэхээр найрсаг хүмүүс болохыг мэдэв. Гадаадын зочид:
    Хятадын үнэн байдал нь өрнийн хэвлэлд гарч байдаг зүйлээс хамаагүй дээр гэж хэлэхийг сонсох бүрд би сонголтоо зөв байсан гэдгийг мэдэрдэг.  Бид зүгээр нэг үзвэр үйлчилгээ, жуулчдын хооронд зуучлагч төдийгүй соёл иргэншлийн элч болж буй юм.
     Сычуань англи хэлний төгсөгч Фэн Янь:
    Нар салхинд хээр явах хэцүү ч гэнэтийн баяр хөөрөөр дүүрэн байдаг
    - Савх бол Хятадын хоол хүнсний соёлын хамгийн чухал хэрэгсэл гэж Чэнду хотын Куанжай гудамжинд байрлах нэгэн цайны газарт би савхны гүн ухааныг гадаадын жуулчдад тайлбарлав. Америкийн жуулчин:
    - Гайхалтай! Энэ Мишелиний гурван одтой үнэлгээнээс ч илүү сонирхолтой юм! гэж хэлэв.
    Намайг Фэн Янь гэдэг, би 24 настай. Сычуаны Багшийн их сургуулийг англи хэлээр төгссөн. Үе тэнгийнхнийхээ нэгэн адил би ажил хэрхэн олох тухай санаа зовж байсан удаатай. Нутгийн хөтөч болох замд би ажилтай болоод зогсохгүй өөрийнхөө тухай улам сайн таних боломжтой болсон.
    Коллежид байхдаа би хагас цагаар орон нутгийн аяллыг удирдаж, хаврын зугаалгаар хүүхдүүдийг дагуулж, музей үзэж байсан. Сургуулиа төгсөөд англи хэлний багш зэрэг ажлын ширүүн өрсөлдөөнтэй тулгарсан. Санамсаргүй тохиолдлоор ганц хоёр хүнээс эхлээд гадаад хэлний хэдэн багийг удирдан чиглүүлэхийг хичээж, бага багаар туршлага хуримтлуулсан.
    Анх англи хэлээр ярьдаггүй байсан бөгөөд аялан тоглолтыг удирдаж байхдаа сандарч гацаж байсан. Жуулчдын олон янзын асуултад хариулж байгаад миний хэл ярианы гацаа  аажмаар гарсан.
    Тухайлбал, гадаадын жуулчид надаас:
    - Хятадад хүн бүр Кун-фуг мэддэг үү? гэж их асуудаг. Гадаадын жуулчид Кун-фугийн киноноос Хятадын тухай мэдсэн байдаг. Кун-фу сонирхох,  панда үзэх гэж гадаадын хүүхдүүд тусгайлан Чэндуд иржээ. Ийм асуулттай тулгарах үед би:
    - Америк хүн бүр ковбойтой тулалддагүйтэй адил Хятадууд бүгдээрээ Кун-Фуг мэддэггүй. Гэхдээ Хятадууд Кун-фуг бие бялдраа чийрэгжүүлэх дасгал гэж үздэг. Үүнээс суралцахыг урьж байна гэж хэлдэг.
    Миний хувьд Хятад улс болон Барууны түүх, соёлын ялгаа нь харилцаа холбоо тогтооход саад болохгүй. Гадаадын жуулчдын мэддэггүй “Гурван улс”-ын түүхийг тайлбарлахдаа би барууны түүхтэй зүйрлүүлж, ойлгоход нь тусалдаг. Эдгээр нарийн ширийн зүйлээс гадаадын жуулчдад Хятадын ард түмний халуун сэтгэлийг мэдэрч, Хятадын баялаг түүх, соёлын өвийг шимтэн үзэх боломжтой болдог. Орон нутгийн хөтчөөр ажилласан нь миний соёлын тухай улам гүнзгий ойлголттой болоход тусалсан. Жуулчдын асуултад хариулахын тулд түүхийн  талаар судалж, суралцаж ихийг мэдсэн.
    Миний хувьд орон нутгийн хөтөч байх нь зөвхөн амьдралаа залгуулах ажил биш. Энэ бол өөрийгөө шинээр бүтээх боломж юм. Би өмнө нь дотогшоо хүн байсан ч хөтөч болоод үг хэлэх, өөрийгөө өөрчлөх боломжийг олсон.
    Сүүлийн жилүүдэд Хятад руу зорчих аялал жуулчлал огцом өсч, визгүй зорчих бодлого хэрэгжүүлснээр гадаадын жуулчдыг олноор нь авчирсан. Манайх шиг залуу хөтөч нар соёлын солилцооны “орон нутгийн гүүр” болсон. Хэн нэгэн надаас яагаад энэ чиглэлээр зүтгээд байгаа юм бэ? гэж асуухад нь Би "Мөнгө олох нь дараагийн асуудал, харин өөрийн биеийн минь өсөн дэвжихэд энэ нь илүү чухал байсан гэж хариулсан. Энэ ажлаар би англи хэлээ үнэ төлбөргүй бататгаж, дэлхийн өнцөг булан бүрээс найз нөхөдтэй болсон. Хятадын залуучууд шинэ ажил мэргэжлээрээ Хятадын соёлыг түгээн дэлгэрүүлэхийг зорьж байна.
    Хятад дахь аялал.  Гэрэл зургийг: ШҮ ЖҮНЬ зурав (Синьхуа агентлагад нйитлэв)
    Жан Жэньшуо (баруун талд) Тэнгэрийн сүмд гадаадын жуулчидтай зургаа авахуулж байгаа нь Гэрэл зургийг: Ярилцлага өгсөн тал
    Лю Лилин (дундах) Жанби эртний цайзад гадаадын жуулчидтай зургаа авахуулж байгаа нь Гэрэл зургийг: Ярилцлага өгсөн тал
    Фэн Янь (баруун талд) Хэмингийн цайны газарт гадаадын жуулчидтай зургаа авахуулж байгаа нь Гэрэл зургийг: Ярилцлага өгсөн тал
     
    Зохиогч:
    Нийтлэл: ХАН ВЭЙЖЭН, ЖАО ХАНЬШУАНЬ
    Найруулагч:
    Ш.ЦОГЗОЛМАА
    Эх сурвалж:
    СМТ
    ]]>     egshig Wed, 19 Nov 2025 11:20:03 +0800     Байгууллагын үндсэн ажлын гүйцэтгэл, бодлого, хөтөлбөр, төлөвлөгөөний хэрэгжилттэй танилцлаа http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10125 http://arkhangai.mn/index.php?newsid=10125 ОБЕГ-ын тэргүүн дэд дарга бөгөөд штабын дарга, бригадын генерал Ц.Ганзориг ОБЕГ-ын дэргэдэх “Ой хээрийн түймрээс урьдчилан сэргийлэх сургалт, судалгаа, туршилт үйлдвэрлэлийн төв”-123 дугаар ангид ажиллаж, албаны үйл ажиллагаа болон байгууллагын үндсэн ажлын гүйцэтгэл, гамшгаас хамгаалах чиглэлээр төрөөс баримтлах бодлого, хөтөлбөр, төлөвлөгөөний хэрэгжилттэй танилцлаа. 
    Тус анги нь Булган аймгийн Хангал сумын Хялганат тосгонд  үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд “Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөний зорилтыг хангах, бодлого төлөвлөлтийг оновчтой болгох зорилгоор орон нутгийн хүрээнд Онцгой байдлын газар, хэлтсүүдийн үйл ажиллагаанд үнэлгээ шинжилгээ хийж, бүс, орон нутгийн цаг агаар, байгалийн тогтоц, уур амьсгалын онцлогт нийцсэн түргэн ургалттай тарьц, суулгацын үрслэлтийг судалж хэрэгжүүлж байна. Үүнтэй уялдуулан үр бэлтгэх, нөөцлөх ажлыг шат дараатай гүйцэтгэж байна.
    Мөн орон нутгийн санаачилгыг дэмжих Канад сангаас зарласан төслийн шалгаруулалтад тэнцэж, “Ногоон Ирээдүй-Ойн нөхөн сэргээлтэд иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх нь” төслийг хэрэгжүүлэн ажиллаж байна.
    Цаашид тус ангиас гал түймэрт өртсөн ой мод, ногоон байгууламжийн бодит хохирол, доройтлын шалтгаан  нөхцөлд судалгаа, шинжилгээ, үнэлгээ хийж, ойн хамгаалалт, нөхөн сэргээн тарьж ургуулах хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөөд байгааг энэ үеэр танилцууллаа.
    Бригадын генерал Ц.Ганзориг  алба хаагчидтай уулзах үеэрээ Онцгой байдлын байгууллагаас авч хэрэгжүүлж байгаа бодлого, хууль, эрх зүйн орчинг мөрдлөг болгож,.алба хаагч бүр ёс зүй, бие бялдар, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуй чиглэлээр мэргэжлийн ур чадвараа дээшлүүлж ажиллахыг үүрэг болгоод, ажлын амжилт хүслээ.
     
    ]]>     zulaa Wed, 19 Nov 2025 10:46:13 +0800